Predikimi në Fushë: Duajini Armiqtë Tuaj (Lluka 6:27–36)

Tekstet patristike janë përkthyer nga përkthimet anglisht në zotërim publik; asgjë nuk është parafrazuar. Vargjet e Shkrimit ndjekin Dhiatën e Re të Kostandin Kristoforidhit (Toskërisht, 1879, në zotërim publik); emrat e shenjtorëve ndjekin përdorimin e Kishës Orthodhokse Autoqefale të Shqipërisë.

---

Shën Joan Gojarti (rreth 347–407)

Predikime mbi Ungjillin sipas Mateut, Predikimi 18 (mbi Mateun 5:43–48) Burimi: përkth. në Nicene and Post-Nicene Fathers, First Series, Vol. 10. Në zotërim publik. Full text: https://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf110/npnf110.iii.XVIII.html

Mbi shkallët ngjitëse me anë të të cilave urdhërimi për t'i dashur armiqtë na vendos në vetë majën e virtytit (duke shtjelluar të njëjtin urdhërim në formën e tij te Mateu):

A e sheh sa shkallë ka ngjitur dhe si na ka vendosur në vetë majën e virtytit? Po, vëri re, duke i numëruar që nga fillimi. Shkalla e parë është të mos nisësh ti i pari me padrejtësi; e dyta, pasi tjetri ka nisur, të marrësh hak me shpagim të barabartë; e treta, të mos i bësh atij që na mundon po atë që kemi pësuar, por të rrish i qetë; e katërta, madje të dorëzohesh që të vuash padrejtësisht; e pesta, të lësh edhe më shumë nga ç'dëshiron tjetri, ai që të bëri padrejtësinë; e gjashta, të mos e urresh atë që ka vepruar kështu; e shtata, madje ta duash; e teta, t'i bësh edhe mirë; e nënta, t'i lutesh vetë Perëndisë për të.

Mbi shpërblimin që është më i madh se dheu apo se mbretëria e qiellit — të bëhemi të ngjashëm me Perëndinë:

Sepse këtu ai nuk përmend dheun, si për të butët; as ngushëllimin dhe mëshirën, si për ata që vajtojnë dhe për të mëshirshmit; as mbretërinë e Qiellit; por atë që ishte më ngazëlluese se çdo gjë tjetër: që ne të bëhemi të ngjashëm me Perëndinë, aq sa mund të bëhen njerëzit.

---

Shën Kirili i Aleksandrisë (rreth 376–444)

Komente mbi Ungjillin sipas Llukës, Predikimi XXIX (mbi Llukën 6:27–36) Burimi: përkth. R. Payne Smith, Library of Fathers, 1859. Në zotërim publik. Full text: https://www.tertullian.org/fathers/cyril_on_luke_03_sermons_26_38.htm

Mbi drejtësinë e Ungjillit që qëndron "përmbi e përtej" ligjit:

Ligji që Moisiu u foli të lashtëve caktonte të njëjtën për të njëjtën; dhe, ndonëse e ndalonte kryerjen e një të keqeje, aspak nuk i urdhëronte ata që tashmë ishin dëmtuar të duronin qetësisht, siç e kërkon ligji i Ungjillit.

Mbi dhënien çdokujt që kërkon, dhe faljen madje edhe të armiqve:

mos kërko prapa, thotë ai, çdo gjë të tënden që dikush ta merr; por madje jepi çdokujt që të kërkon: kjo është vërtet një provë dashurie dhe gatishmërie për të qenë i varfër; dhe njeriu i mëshirshëm duhet doemos të jetë gjithashtu gati të falë, që t'u tregojë vepra miqësore madje edhe armiqve të vet.

Mbi bërjen e vetes ndaj të tjerëve ashtu siç do të donim që ata të ishin ndaj nesh (rregulli i artë):

Tregoju, thotë ai, të tjerëve i tillë siç dëshiron që ata të jenë ndaj teje. Po të doje që ata të ishin të ashpër e të pandjeshëm, të egër e të zemëruar, hakmarrës e keqdashës, tregohu edhe ti i tillë; por, përkundrazi, po të duash që ata të jenë të dashur e falës, mos e quaj gjë të padurueshme të jesh vetë i tillë.

Mbi urdhërimin "Bëhuni, pra, të mëshirshëm", që na kthen në formën e Perëndisë:

E madhe është lavdia e mëshirës, dhe kështu me të vërtetë është shkruar se "njeriu është gjë e madhe, dhe njeriu i mëshirshëm gjë e nderuar". Sepse virtyti na kthen në formën e Perëndisë dhe gdhend në shpirtrat tanë disa vija, si të thuash, të natyrës më të lartë.

---

Shën Vasili i Madh (rreth 330–379)

Siç ruhet në Catena Aurea mbi Llukën. Në zotërim publik. Full text: https://isidore.co/aquinas/english/CALuke.htm

Mbi bërjen e së mirës armiqve edhe në shpirt edhe në trup:

Por, meqë njeriu përbëhet nga trupi dhe shpirti, shpirtit do t'ia bëjmë këtë të mirë duke i qortuar e këshilluar njerëz të tillë dhe duke i marrë për dore drejt kthimit; kurse trupit, duke u sjellë dobi në gjërat e nevojshme të jetës.

Mbi gatishmërinë me të cilën i quajmë armiq ata që thjesht na përçmojnë, dhe mbi turpin e një princi që digjet për të marrë hak:

Por gati të gjithë ne e shkelim këtë urdhërim, e sidomos të fuqishmit dhe sundimtarët, jo vetëm kur kanë pësuar ndonjë fyerje, por edhe kur nuk u jepet nderim, duke i quajtur armiq të gjithë ata që i trajtojnë me më pak konsideratë nga ç'mendojnë se meritojnë. Por është turp i madh për një princ të jetë gati të marrë hak.

---

Shën Grigori i Nisës (rreth 335–395)

Siç ruhet në Catena Aurea mbi Llukën. Në zotërim publik. Full text: https://isidore.co/aquinas/english/CALuke.htm

Mbi urdhërimin "jepni hua, pa shpresuar asgjë prapa", dhe mbi mëkatin e marrjes së kamatës nga i varfëri:

Por njeriu duhet të shmangë atë ankth të dëmshëm me të cilin kërkon nga i varfëri shtimin e parave e të arit të vet, duke nxjerrë fitim nga metale shterpë. ... Po ta quajë dikush llogaritjen e ashpër të kamatës vjedhje ose vrasje, nuk do të gabojë. Sepse ç'ndryshim ka nëse dikush zotëron një pasuri duke gërmuar nën një mur, apo e zotëron atë padrejtësisht me anë të përqindjes së detyruar të kamatës?

---

Shën Ambrozi i Milanos (rreth 339–397)

Siç ruhet në Catena Aurea mbi Llukën. Në zotërim publik. Full text: https://isidore.co/aquinas/english/CALuke.htm

Mbi arsyen pse dashuria për armiqtë vihet e fundit, si më e madhja e virtyteve:

Pasi kishte ecur në numërimin e shumë veprave qiellore, jo pa mençuri vjen te ky vend i fundit, që të mësojë popullin, të përforcuar prej mrekullive hyjnore, të marshojë përpara në gjurmët e virtytit, përtej shtegut të ligjit. Së fundi, ndër të tria më të mëdhatë (shpresa, besimi dhe dashuria), më e madhja është dashuria.

Mbi shpërblimin e mëshirës, që është birëria si bij të Më të Lartit, i cili është i mirë me mosmirënjohësit:

Sa i madh është shpërblimi i mëshirës, që pranohet në privilegjin e birërisë hyjnore! Sepse më pas thuhet: "Dhe ju do të jeni bij të Më të Lartit". Ndiqni, pra, mëshirën, që të fitoni hirin. Gjerësisht e përhapur është mëshira e Perëndisë; ai e derdh shiun e tij mbi mosmirënjohësit, dhe toka pjellore nuk ua mohon prodhimin e saj të këqijve.

---

Shën Beda i Nderuar (rreth 673–735)

Siç ruhet në Catena Aurea mbi Llukën. Në zotërim publik. Full text: https://isidore.co/aquinas/english/CALuke.htm

Mbi kalimin nga ajo që pësojnë nxënësit te mënyra si duhet të sillen ndaj atyre që i urrejnë:

Pasi foli më lart për atë që mund të pësonin nga armiqtë e tyre, tani tregon si duhet të sillen ndaj armiqve të vet, duke thënë: "Por unë po ju them juve që dëgjoni".

Mbi vështirësinë e dukshme se profetët shqiptuan mallkime kundër armiqve të tyre:

Por me të drejtë ngrihet pyetja se si ndodh që te profetët gjenden shumë mallkime kundër armiqve të tyre. Për këtë duhet të vëmë re se profetët, në mallkimet që shqiptuan, parathoshin të ardhmen, dhe këtë jo me ndjenjat e atij që dëshiron, por në frymën e atij që parasheh.