Mbi Ungjillin sipas Joanit: Hyrje

[1.] Shikuesit e lojërave pagane, sapo marrin vesh se nga një anë a nga një tjetër ka ardhur ndonjë atlet i shquar, fitues kurorash, vërshojnë të gjithë bashkë për të parë mundjen e tij, tërë mjeshtërinë e forcën e tij; dhe mund ta shohësh gjithë teatrin me dhjetëra mijëra veta, të tërë atje me sytë e trupit e të mendjes të ngulur, që të mos u shpëtojë asgjë nga ç'bëhet. Po ashtu, në qoftë se u vjen ndonjë muzikant i admirueshëm, po këta njerëz lënë gjithçka kishin ndër duar, shpesh punë të nevojshme e që s'presin, ngjiten shkallëve dhe rrinë e dëgjojnë me vëmendjen më të madhe fjalët dhe tingujt që i shoqërojnë, duke gjykuar si përkojnë të dyja. Kjo është ajo që bën shumica.

Po kështu, edhe ata që janë të zotë në retorikë bëjnë të njëjtën gjë me sofistët, sepse edhe këta i kanë teatrot e tyre, dëgjuesit e tyre, duartrokitjet, zhurmën dhe gjykimin më të hollë të asaj që thuhet.

Dhe në qoftë se, kur bëhet fjalë për retorikët, muzikantët e atletët, njerëzit ulen, në një rast që të shohin, e në tjetrin që të shohin e të dëgjojnë njëherësh me kaq vëmendje të zjarrtë, atëherë ç'zell, ç'ngulm duhet të tregoni ju, kur para jush nuk del një muzikant a një gojëtar që të matet në mjeshtëri, por një njeri që flet nga qielli e nxjerr një zë më të kthjellët se bubullima? Sepse ai e ka përshkuar tërë dheun me këtë zë, e ka pushtuar dhe e ka mbushur, jo me forcën e britmës, por duke lëvizur gjuhën e tij me hirin e Perëndisë.

Dhe ajo që të mrekullon: ky zë, sado i madh, nuk është as i ashpër, as i pakëndshëm, por më i ëmbël e më kënaqës se çdo harmoni muzike, dhe me më shumë mjeshtëri për të qetësuar; e përveç kësaj, tejet i shenjtë, tejet i frikshëm, plot mistere kaq të mëdha dhe që sjell me vete të mira kaq të mëdha, sa, po t'i pranonin njerëzit me përpikëri e me zemër të gatshme dhe po t'i ruanin, nuk do të mund të ishin më thjesht njerëz, as të mbeteshin mbi dhe, por do të ngriheshin përmbi të gjitha gjërat e kësaj jete dhe, pasi të përshtateshin me gjendjen e engjëjve, do të banonin mbi tokë sikur të ishte qiell.

[2.] Sepse biri i bubullimës, i dashuri i Krishtit, shtylla e Kishave anembanë botës, ai që mban çelësat e qiellit, që piu kupën e Krishtit e u pagëzua me pagëzimin e Tij, ai që u përkul mbi gjirin e Mësuesit të vet me guxim të madh, ky njeri del sot para nesh: jo si aktor teatri që fsheh kokën pas një maske (sepse ai ka fjalë të tjera për të thënë), pa u ngjitur në skenë, pa e rrahur skenën me këmbë, pa u veshur me rroba të arta, por hyn i veshur me një petk të një bukurie të papërfytyrueshme. Sepse do të na dalë përpara «i veshur me Krishtin», me këmbët e tij të bukura «të mbathura me gatishmërinë e Ungjillit të paqes»; i ngjeshur me një brez jo rreth belit, por rreth ijëve, jo prej lëkure ngjyrë të kuqe flakë, as i lyer përjashta me ar, por i endur e i thurur nga vetë e vërteta. Tani do të dalë para nesh jo duke luajtur ndonjë rol (sepse tek ai s'ka asgjë të rreme, as trillim, as përrallë), por me kokë të pambuluar na e shpall të vërtetën e pambuluar; pa i bërë dëgjuesit ta marrin për tjetër nga ç'është, me qëndrimin, me pamjen a me zërin, dhe, për të përcjellë porosinë e vet, pa pasur nevojë për vegla muzike, si harpë, lirë a ndonjë tjetër e ngjashme, sepse gjithçka e kryen me gjuhën e tij dhe nxjerr një zë më të ëmbël e më të dobishëm se zëri i çdo harpisti a i çdo muzike. Skena e tij është tërë qielli; teatri i tij, bota e banuar; dëgjuesit e tij, gjithë engjëjt, e nga njerëzit, aq sa janë tashmë engjëj ose duan të bëhen të tillë, sepse veç këtyre askush s'mund ta dëgjojë drejt atë harmoni e ta shfaqë me veprat e veta. Tërë të tjerët janë si fëmijët e vegjël, që dëgjojnë, por s'e kuptojnë atë që dëgjojnë, ngaqë u rri mendja te ëmbëlsirat e te lodrat fëmijërore. Kështu edhe këta: mes gazit e luksit, duke rrojtur vetëm për pasuri, për pushtet e për kënaqësi trupore, ndonjëherë e dëgjojnë, është e vërtetë, atë që thuhet, por s'nxjerrin asgjë të madhe a fisnike në veprat e tyre, sepse janë mbërthyer përgjithmonë pas baltës me të cilën gatuhen tullat. Pranë këtij apostulli rrinë fuqitë e larta, të mahnitura nga bukuria e shpirtit të tij, nga mendja e tij dhe nga lulëzimi i atij virtyti me të cilin tërhoqi tek vetja vetë Krishtin e fitoi hirin e Frymës. Sepse e kishte bërë gati shpirtin e vet, si një lirë të punuar bukur e të stolisur me gurë të çmuar, me tela ari, dhe ia dorëzoi Frymës, që të thoshte diçka të madhe e të lartë.

[3.] Meqë, pra, s'është më peshkatari, biri i Zebedeut, ai që i bie kësaj lire, por Ai që njeh «gjërat e thella të Perëndisë», domethënë Fryma e Shenjtë, atëherë le të dëgjojmë ashtu si i ka hija. Sepse s'do të na thotë asgjë si njeri, por ç'të thotë, do ta thotë nga thellësitë e Frymës, nga ato gjëra të fshehta që, para se të ndodhnin, as vetë engjëjt s'i dinin; sepse edhe ata i mësuan bashkë me ne, nga zëri i Joanit e nëpërmjet nesh, gjërat që ne dimë. Këtë e ka shpallur edhe një apostull tjetër, kur thotë: «Që urtësia e shumëllojshme e Perëndisë t'u bëhet e njohur, me anë të Kishës, kryesive dhe fuqive.» Në qoftë se, pra, kryesitë, fuqitë, Heruvimet dhe Serafimet i mësuan këto gjëra nga Kisha, është fare e qartë se e dëgjonin me zell të madh këtë mësim; e madje, edhe në këtë jemi nderuar jo pak, që engjëjt mësuan bashkë me ne gjëra që s'i dinin më parë; tani për tani s'po zë në gojë as se i mësuan edhe nëpërmjet nesh. Le të tregojmë, pra, heshtje të madhe e sjellje të hijshme, jo vetëm sot, as vetëm ditën kur jemi dëgjues, por gjatë tërë jetës sonë, sepse në çdo kohë është mirë ta dëgjojmë Atë. Sepse, po të digjemi për të ditur se ç'ndodh në pallat, ç'ka thënë, fjala vjen, mbreti, ç'ka bërë, ç'këshillë po merr për nënshtetasit e vet, ndonëse në të vërtetë këto gjëra, në pjesën më të madhe, s'na hyjnë fare në punë, aq më tepër duhet të duam të dëgjojmë atë që ka thënë Perëndia, sidomos kur gjithçka na përket neve. Dhe të gjitha këto ky njeri do të na i tregojë me përpikëri, si mik i vetë Mbretit, ose më mirë, si njeri që e ka Atë që flet brenda tij dhe prej Tij dëgjon gjithçka që Ai e dëgjon nga Ati. «Ju kam quajtur miq», thotë Ai, «sepse gjithçka që dëgjova nga Ati im, jua bëra të njohur.»

[4.] Ashtu si do të vraponim të gjithë bashkë, po të shihnim dikë të përkulej «papritur» nga lartësia e qiellit e të na premtonte se do të na përshkruante me përpikëri gjithçka atje, po ashtu le të jemi gati edhe tani. Pikërisht që andej na flet ky njeri; ai s'është nga kjo botë, siç e thotë vetë Krishti: «Ju s'jeni nga bota», dhe brenda tij flet Ngushëlluesi, i Gjithëpranishmi, që i njeh gjërat e Perëndisë aq me përpikëri sa njeh shpirti i njeriut atë që i përket vetes; Fryma e shenjtërisë, Fryma e drejtë, Fryma udhërrëfyese, që i çon njerëzit për dore në qiell, që u jep sy të tjerë, që i aftëson t'i shohin gjërat e ardhshme sikur të ishin të tashme, dhe që u jep, qysh në mish, të vështrojnë gjërat qiellore. Atij, pra, le t'i dorëzohemi gjatë tërë jetës sonë, me qetësi të madhe. Askush i topitur, askush i përgjumur, askush i ndyrë të mos hyjë e të rrijë këtu; por le të ngjitemi në qiell, sepse atje ua thotë Ai këto gjëra atyre që janë qytetarë atje. E po të rrimë mbi dhe, s'do të fitojmë asgjë të madhe që andej. Sepse fjalët e Joanit s'vlejnë asgjë për ata që s'duan të çlirohen nga kjo jetë derrash, ashtu si për të s'vlejnë asgjë gjërat e kësaj bote. Bubullima i tremb shpirtrat tanë, sepse ka tingull pa kuptim; kurse zëri i këtij njeriu s'e turbullon asnjë nga besimtarët, madje, përkundrazi, i çliron nga turbullira e nga ngatërresa; i tremb vetëm demonët e ata që u janë skllevër. Prandaj, që ta dimë se si i tremb, le të ruajmë heshtje të thellë, të jashtme e të brendshme, por sidomos këtë të fundit; sepse ç'dobi ka që të pushojë goja, në qoftë se shpirti është i shqetësuar e plot trazim? Unë kërkoj atë qetësi që vjen nga mendja, nga shpirti, sepse është dëgjimi i shpirtit ai që unë lyp. Le të mos na turbullojë, pra, asnjë dëshirë për pasuri, asnjë lakmi për lavdi, asnjë tirani zemërimi, as turma e pasioneve të tjera veç këtyre; sepse veshi, po të mos jetë i pastruar, s'mund ta rrokë si duhet madhështinë e gjërave që thuhen, as të kuptojë drejt natyrën e frikshme e të pathënshme të këtyre mistereve dhe çdo virtyt tjetër që përmbahet në këto fjalë hyjnore. Në qoftë se njeriu s'mund ta mësojë mirë një melodi me fyell a me harpë, veç po t'i vërë tërë vëmendjen, si do të mundë ai që rri si dëgjues i tingujve mistikë, ta dëgjojë me shpirt të shkujdesur?

[5.] Prandaj vetë Krishti na nxiti, kur tha: «Mos ua jepni qenve atë që është e shenjtë, as mos i hidhni margaritarët tuaj para derrave.» Këto fjalë Ai i quajti «margaritarë», ndonëse në të vërtetë janë shumë më të çmuara se ata, sepse ne s'kemi asgjë më të çmuar se ajo. Për këtë arsye edhe e ka zakon t'ua krahasojë shpesh ëmbëlsinë me mjaltin, jo se gjithë ëmbëlsia e tyre matet vetëm me kaq, por sepse ndër ne s'ka asgjë më të ëmbël. Tani, që të tregojë se ato e kalojnë së tepërmi natyrën e gurëve të çmuar dhe ëmbëlsinë e çdo mjalti, dëgjoni profetin që flet për to e që e shpall këtë epërsi: «Më të dëshirueshme janë», thotë ai, «se ari e se shumë gur i çmuar; më të ëmbla janë edhe se mjalti e se hoja e mjaltit.» Por vetëm për ata që gëzojnë shëndet; ndaj shtoi: «Sepse shërbëtori Yt i ruan.» Dhe përsëri, në një vend tjetër, kur i quan të ëmbla, shtoi «për fytin tim». Sepse thotë: «Sa të ëmbla janë fjalët e Tua për fytin tim!» Dhe përsëri ngul këmbë te epërsia, kur thotë: «Më tepër se mjalti e se hoja për gojën time.» Sepse ishte me shëndet të plotë. Ndaj as ne le të mos u afrohemi këtyre gjërave sa jemi të sëmurë, por, pasi të kemi shëruar shpirtin, kështu ta marrim ushqimin që na jepet.

Pikërisht për këtë arsye, edhe pas një hyrjeje kaq të gjatë, s'jam përpjekur ende të gjurmoj thellësinë e këtyre fjalëve (të Shën Joanit), që secili, pasi të ketë hedhur tej çdo lloj dobësie, sikur të hynte në vetë qiellin, të hyjë këtu i pastër e i çliruar nga zemërimi, nga merakosja e ankthi i kësaj jete, nga çdo pasion tjetër. Sepse ndryshe s'është e mundur që njeriu të fitojë prej këndej ndonjë gjë të madhe, veç po ta ketë pastruar më parë shpirtin e vet nga fillimi. Dhe askush të mos thotë se koha deri te mbledhja e ardhshme është e shkurtër, sepse është e mundur, jo vetëm në pesë ditë, por në një çast të vetëm, të ndryshosh krejt rrjedhën e jetës. Më thoni, ç'ka më të keq se një kusar e një vrasës? A s'është kjo shkalla më e skajshme e ligësisë? E megjithatë, një i tillë mbërriti drejt e në majë të virtytit e hyri në vetë Parajsën, pa i pasur të nevojshme as ditë, as gjysmë dite, por një çast të vogël. Kështu që njeriu mund të ndryshojë befas dhe të bëhet ar në vend të baltës. Sepse, meqë ç'i përket virtytit e vesit s'është prej natyre, ndryshimi është i lehtë, ngaqë s'varet nga asnjë domosdoshmëri. «Po të doni e të bindeni», thotë Ai, «do të hani të mirat e vendit.» A e sheh se duhet vetëm vullneti? Vullneti, jo dëshira e rëndomtë e turmës, por vullnet i zjarrtë. Sepse e di që të gjithë duan të fluturojnë lart në qiell qysh tani; por duhet ta tregojmë dëshirën me vepra. Edhe tregtari dëshiron të pasurohet; por s'e lë dëshirën të mbetet vetëm në mendje; jo, ai pajis një anije, mbledh detarë, merr një timonier, e furnizon anijen me gjithë ç'duhet, merr para hua, kalon detin, shkon në një vend të huaj, duron shumë rreziqe dhe gjithçka tjetër që e njohin ata që lundrojnë në det. Kështu duhet të tregojmë edhe ne vullnetin tonë; sepse edhe ne bëjmë një udhëtim, jo nga një tokë në tjetrën, por nga dheu në qiell. Le ta rregullojmë, pra, arsyen tonë, që të na vlejë për të drejtuar udhën tonë përpjetë, dhe detarët tanë, që t'i binden asaj; dhe anija jonë le të jetë e fortë, që të mos fundoset mes kthesave e dëshpërimeve të kësaj jete, as të mos ngrihet lart nga erërat e mendjemadhësisë, por të jetë anije e shpejtë dhe e lehtë. Po ta rregulluam kështu anijen tonë, kështu timonierin e ekuipazhin tonë, do të lundrojmë me erë të mbarë e do të tërheqim drejt vetes Birin e Perëndisë, Timonierin e vërtetë, që s'do ta lërë barkën tonë të gëlltitet, por, edhe sikur të fryjnë dhjetë mijë erëra, do t'i qortojë erërat dhe detin dhe, në vend të valëve të tërbuara, do të bëjë një qetësi të madhe.

[6.] Pasi të keni rregulluar veten, pra, ejani kështu në mbledhjen tonë të ardhshme, po të keni sadopak dëshirë të dëgjoni diçka që ju bën dobi, dhe ruajeni në shpirtrat tuaj atë që thuhet. Por asnjë nga ju të mos jetë «udha», asnjë «toka gurishte», asnjë «plot me ferra». Le të bëhemi tokë e lëruar mirë. Sepse kështu ne, predikuesit, do ta hedhim farën me gëzim, kur ta shohim tokën të pastër; por, po të jetë gurishte a e ashpër, na falni po të mos duam të lodhemi kot. Sepse, po të reshtim së mbjelluri e të nisim të shkulim ferrat, të hedhësh farë në tokë të papunuar do të ishte, pa dyshim, marrëzi e skajshme.

S'ka hije që ai që gëzon një dëgjim të tillë të marrë pjesë në tryezën e demonëve. «Sepse ç'shoqërim ka drejtësia me paudhësinë?» Ti rri e dëgjon Joanin dhe mëson prej tij gjërat e Frymës; e pastaj shkon të dëgjosh lavire që flasin gjëra të ndyra e bëjnë të tjera edhe më të ndyra, dhe burra lëshakë që i bien shpullë njëri-tjetrit? Si do të mund të pastrohesh si duhet, po të zhytesh në një baltë të tillë? Ç'më duhet t'i rendis një nga një gjithë pahijshmëritë që janë atje? Atje gjithçka është të qeshura, gjithçka turp, gjithçka çnderim, sharje e përqeshje, gjithçka shthurje, gjithçka shkatërrim. Ja, po ju paralajmëroj e po ju porosis të gjithëve. Askush nga ata që gëzojnë të mirat e kësaj tryeze të mos e shkatërrojë shpirtin e vet me ato shfaqje të dëmshme. Gjithçka që thuhet e bëhet atje është një paradë e Satanait. Por ju që jeni pagëzuar, e dini ç'lloj besëlidhjesh bëtë me ne, ose më mirë me Krishtin, kur ju futi në misteret e Tij: ç'i thatë Atij, ç'bisedë patët me Të për paradën e Satanait; se si hoqët dorë nga Satanai e nga engjëjt e tij, si edhe nga kjo, e premtuat se s'do të hidhnit as edhe një vështrim andej. S'ka, pra, arsye të vogël për frikë, se mos, duke u shkujdesur ndaj premtimeve të tilla, dikush e bën veten të padenjë për këto mistere.

[7.] A s'e sheh se si, në pallatet e mbretërve, nuk janë ata që kanë bërë faje, por ata që janë shquar me nder, që thirren të marrin pjesë në një hir të veçantë e që numërohen ndër miqtë e mbretit? Një lajmëtar na ka ardhur nga qielli, i dërguar prej vetë Perëndisë, që të flasë me ne për disa çështje të nevojshme, dhe ju e lini pa dëgjuar vullnetin e Tij e porosinë që ju çon, e rrini e dëgjoni lojtarë skene. Ç'bubullima, ç'rrufe nga qielli s'i meriton kjo sjellje! Sepse, ashtu si s'ka hije të marrësh pjesë në tryezën e demonëve, po ashtu s'ka hije as t'i dëgjosh demonët; as të jesh i pranishëm me rroba të fëlliqura pranë asaj Tryeze të lavdishme, të ngarkuar me kaq të mira, që i ka përgatitur vetë Perëndia. E tillë është fuqia e saj, sa mund të na ngrejë menjëherë në qiell, veç po t'i afrohemi me mendje të kthjellët. Sepse s'është e mundur që ai që rri vazhdimisht nën ndikimin e fjalëve të Perëndisë të mbetet në këtë gjendje të ulët të tanishme, por doemos do të marrë krahë menjëherë, do të fluturojë drejt vendit që është lart e do të zbresë mbi thesaret e pafundme të të mirave; të cilat qofshim të gjithë të denjë t'i arrijmë, me anë të hirit dhe të njerëzdashurisë së Zotit tonë Jisu Krisht, nëpërmjet të Cilit e bashkë me të Cilin qoftë lavdia Atit dhe Frymës së Tërëshenjtë, tani e përherë e në jetë të jetëve. Amin.