Joani 1:1

Sikur Joani të kishte ndër mend të bisedonte me ne dhe të na thoshte fjalët e veta, do të na duhej të përshkruanim familjen, atdheun dhe arsimimin e tij. Por, meqë nuk është ai që i flet njerëzimit, po Perëndia nëpërmjet tij, më duket e tepërt dhe shpërqendruese të hetojmë këto gjëra. E megjithatë, edhe kështu nuk është e tepërt, madje është fort e nevojshme. Sepse, kur të keni mësuar kush ishte e nga vinte, cilët qenë prindërit e tij dhe çfarë karakteri kishte, e pastaj t'i dëgjoni zërin dhe gjithë urtësinë e tij qiellore, atëherë do ta merrni vesh fare mirë se këto mësime nuk janë të tijat, po të fuqisë hyjnore që i nxit shpirtin.

Nga cili vend, pra? Nga asnjë vend, po nga një fshat i varfër, nga një tokë pak e çmuar, që nuk prodhonte asgjë të mirë. Sepse skribët flasin keq për Galilenë, duke thënë: «Kërko dhe shiko, se nga Galilea nuk ngrihet profet». Edhe «izraeliti i vërtetë» e përfol, kur thotë: «A mund të dalë ndonjë gjë e mirë nga Nazareti?». Dhe, ndonëse ishte nga kjo tokë, s'ishte as prej ndonjë vendi të shquar në të, po prej një vendi që as me emër nuk dallohej. Prej andej ishte, dhe i ati një peshkatar i varfër, aq i varfër sa i mori bijtë në po atë punë. Ju të gjithë e dini se asnjë mjeshtër nuk do të zgjidhte ta rriste të birin që t'ia trashëgojë zanatin, po të mos e shtrëngonte fort varfëria, sidomos kur zanati është i ulët. Por asgjë s'mund të jetë më e varfër, më e ulët, as më e paditur se peshkatarët. Megjithatë, edhe midis tyre ka disa më të mëdhenj e disa më të vegjël; edhe aty apostulli ynë zinte vendin më të ulët, sepse gjahun s'e merrte nga deti, po e kalonte kohën në një liqen të vogël. Dhe, ndërsa merrej me të bashkë me të atin dhe të vëllanë Jakovin, tek arnonin rrjetat e grisura, gjë që vetvetiu tregonte varfëri të skajshme, atëherë Krishti e thirri.

Sa për dijen e kësaj bote, nga këto rrethana mësojmë se ai s'kishte fare prej saj. Për më tepër, këtë e dëshmon Lluka, kur shkruan jo vetëm se ishte i paditur, po se ishte krejtësisht i pashkolluar. (Veprat 4:13) Siç ishte e pritshme. Sepse një njeri kaq i varfër, që s'dilte kurrë në kuvendet e popullit, as nuk shoqërohej me njerëz të nderuar, po ishte, si të thuash, i mbërthyer pas peshkimit, dhe, edhe në takoi ndonjëherë njeri, bisedonte me shitës peshku e me gatues, si, pra, mund të ishte në gjendje më të mirë se kafshët e paarsyeshme? Si mund të mos e imitonte vetë memecërinë e peshqve të tij?

[2.] Ky peshkatar, pra, puna e të cilit sillej rreth liqeneve, rrjetave e peshqve; ky vendës i Betsaidës së Galilesë; ky bir i një peshkatari të varfër, po, të varfër deri në skaj; ky njeri i paditur, e i paditur deri në fund, që s'mësoi kurrë shkronja, as para se ta ndiqte Krishtin, as pas; le të shohim ç'thotë dhe për ç'gjëra bisedon me ne. A flet për gjërat e arës? Për gjërat e lumenjve? Për tregtinë e peshkut? Sepse këto, ndoshta, i pret dikush të dëgjojë nga një peshkatar. Por mos kini frikë; asgjë prej tyre s'do të dëgjojmë, po do të dëgjojmë për gjërat e qiellit, për ato që askush s'i kishte mësuar para këtij njeriu. Sepse, siç pritet nga një njeri që flet vetë nga thesaret e Frymës, ai vjen e na sjell mësime të larta, udhën më të mirë të jetës dhe urtësi, thua se sapo ka zbritur nga vetë qiejt; madje mësime të tilla, që ka të ngjarë as atje lart të mos i dinin të gjithë, siç e thashë më parë. A janë këto gjëra të një peshkatari? Më thoni. A janë vallë të një retori? Të një sofisti a filozofi? Të çdo njeriu të stërvitur në urtësinë e johebrenjve? Aspak. Shpirti i njeriut thjesht s'është i zoti të filozofojë kështu për atë natyrë të pastër e të bekuar; për fuqitë që vijnë menjëherë pas saj; për pavdekësinë dhe jetën e pasosur; për natyrën e trupave të vdekshëm, që një ditë do të bëhen të pavdekshëm; për ndëshkimin dhe gjyqin që do të vijë; për pyetjet që do të bëhen si për veprat e fjalët, ashtu edhe për mendimet e përfytyrimet. S'mund të thotë ç'është njeriu, ç'është bota; ç'është njeriu vërtet, dhe ç'është ai që duket njeri, po s'është; ç'është natyra e virtytit, ç'është ajo e vesit.

[3.] Disa nga këto gjëra, vërtet, i hetuan nxënësit e Platonit dhe të Pitagorës. Për filozofët e tjerë s'ka pse të flasim fare; të gjithë, në këtë pikë, kanë qenë tepër qesharakë; e ata që u nderuan më shumë se të tjerët dhe u quajtën të parët në këtë dije, janë të tillë më keq se të tjerët. Kanë hartuar e shkruar diçka për qeverisjen e shtetit dhe për mësimet, dhe në gjithçka kanë dalë më turpshëm qesharakë se fëmijët. Sepse tërë jetën e tyre e harxhuan duke bërë gjëra të tilla: i shpallën gratë të përbashkëta për të gjithë, përmbysën vetë rregullin e jetës, zhdukën nderin e martesës dhe nxorën ligje të tjera po aq qesharake. Sa për mësimet mbi shpirtin, s'ka gjë tepër të turpshme që s'e kanë thënë: pohojnë se shpirtrat e njerëzve bëhen miza, mushkonja e shkurre, dhe se vetë Perëndia është shpirt; bashkë me disa gjëra të tjera po aq të pahijshme.

Dhe jo vetëm kjo është për t'u qortuar tek ata, po edhe rryma e tyre e fjalëve, gjithnjë e paqëndrueshme; sepse, meqë çdo gjë e mbështetin në argumente të pasigurta e mashtruese, u ngjajnë njerëzve që i merr rryma tej e këtej në Euripin dhe s'qëndrojnë kurrë në të njëjtin vend.

Jo kështu ky peshkatar; sepse gjithçka që thotë është e pagabueshme; dhe, si të qëndronte mbi shkëmb, s'e ndërron kurrë vendin. Sepse, meqë u çmua i denjë të hyjë në vendet më të fshehta dhe ka brenda vetes Zotin e gjithçkaje që flet, s'i nënshtrohet asgjëje njerëzore. Kurse ata, si njerëz që s'çmohen të denjë as në ëndërr të vënë këmbë në pallatin e mbretit, po e kalojnë kohën në sheshin e qytetit bashkë me të tjerët, duke hamendësuar nga fantazia e vet atë që s'e shohin dot, kanë rënë në një gabim të madh; dhe, si të verbër a të dehur në bredhjen e tyre, janë përplasur me njëri-tjetrin; e jo vetëm me njëri-tjetrin, po edhe me veten, tek e ndërrojnë vazhdimisht mendimin, e madje gjithnjë për të njëjtat gjëra.

[4.] Por ky njeri i pashkolluar, i padituri, vendësi i Betsaidës, biri i Zevedeut (edhe pse grekët tallen dhjetë mijë herë me fshatarësinë e këtyre emrave, unë s'do t'i shqiptoj për këtë më pak, po me guxim edhe më të madh). Sepse sa më barbar t'u duket kombi i tij dhe sa më i shkëputur t'u duket nga kultura greke, aq më e ndritur del ajo që kemi ne. Sepse, kur një barbar dhe një njeri i pamësuar shqipton gjëra që s'i njohu kurrë njeri mbi dhe, dhe jo vetëm i shqipton (edhe sikur kjo të ishte e vetmja gjë, do të ishte mrekulli e madhe), po veç kësaj jep një provë tjetër, edhe më të fortë, se ç'thotë është frymëzuar prej Perëndisë, domethënë bindjen e të gjithë dëgjuesve në çdo kohë, kush s'do të mahnitet nga fuqia që banon në të? Sepse kjo është, siç thashë, prova më e fortë se ai s'vendos ligje të vetat. Ky barbar, pra, me shkrimin e Ungjillit të tij, ka pushtuar gjithë botën e banuar. Me trupin e tij zuri qendrën e Azisë, ku dikur filozofonin të gjithë ata të palës greke, dhe atje shndriti në mes të armiqve, ua shpërndau errësirën dhe rrënoi fortesën e demonëve. Kurse me shpirtin u tërhoq në atë vend që i ka hije dikujt që ka bërë gjëra të tilla.

[5.] Sa për shkrimet e grekëve, të gjitha janë shuar e zhdukur, kurse ato të këtij njeriu shndrisin më fort dita-ditës. Sepse që nga koha kur u shfaq ai dhe peshkatarët e tjerë, që atëherë mësimet e Pitagorës dhe të Platonit, që dukej se mbizotëronin më parë, nuk përmenden më, dhe shumica e njerëzve s'i njohin as për emër. E megjithatë Platoni ishte, thonë, shoku i ftuar i mbretërve, kishte shumë miq dhe lundroi për në Siçili. Ndërsa Pitagora zuri Greqinë e Madhe dhe ushtroi atje dhjetë mijë lloje magjish. Sepse të bisedosh me qe (siç thonë se bënte ai) s'ishte gjë tjetër veçse magji. Kjo duket më së miri nga sa vijon. Ai që bisedonte kështu me kafshët, s'i solli asnjë të mirë racës së njerëzve, po madje u bëri dëmin më të madh. E megjithatë, natyra e njerëzve ishte më e përshtatshme për arsyetimin e filozofisë; prapëseprapë ai, siç thonë, bisedonte me shqiponja e me qe, duke përdorur magji. Sepse natyrën e tyre të paarsyeshme s'e bëri të arsyeshme (kjo ishte e pamundur për njeriun), po me hilet e tij magjike mashtroi të marrët. Dhe, pa u kujdesur t'u mësonte njerëzve ndonjë gjë të dobishme, i mësoi se të haje bathë ishte njëlloj si të haje kokat e atyre që të kanë lindur. Dhe i bindi ata që rrinin me të, se shpirti i mësuesit të tyre kishte qenë njëherë shkurre, një herë tjetër vajzë, e një herë tjetër peshk.

A nuk janë shuar me të drejtë këto gjëra dhe zhdukur krejtësisht? Me të drejtë, dhe me arsye. Por jo kështu fjalët e atij që ishte i paditur e i pashkolluar; sepse sirianët, egjiptianët, indianët, persët, etiopianët dhe dhjetë mijë kombe të tjera, tek i përkthenin në gjuhët e veta mësimet që solli ai, sado barbarë të jenë, kanë mësuar të filozofojnë. Prandaj s'e thashë kot se gjithë bota u bë teatri i tij. Sepse ai s'i la ata të llojit të vet për të harxhuar mundin me krijesat e paarsyeshme (gjë që do të ishte mendjemadhësi e tepërt dhe marrëzi e skajshme), po, i pastër nga kjo si dhe nga pasionet e tjera, u përpoq për një gjë të vetme: që gjithë bota të mësonte diçka nga ato që mund t'i sillnin dobi, dhe të mund të ngjitej nga toka në qiell.

Për këtë arsye, ai s'e fshehu mësimin e tij në mjegull e në errësirë, siç bënë ata që hodhën errësirën e fjalës, si një lloj velloje, rreth ligësive që kishin fshehur brenda. Kurse mësimet e këtij njeriu janë më të kthjellëta se rrezet e diellit, prandaj u shpalosën para të gjithë njerëzve në mbarë botën. Sepse ai s'mësoi si Pitagora, që u urdhëronte atyre që vinin tek ai të heshtnin pesë vjet ose të rrinin si gurë pa ndjenjë; as shpiku përralla që e përcaktonin gjithësinë të përbërë prej numrash; po, tek i flaku tej gjithë këto pisllëqe e ligësi djallëzore, përhapi te fjalët e tij një thjeshtësi të tillë, sa gjithçka që thoshte ishte e kuptueshme jo vetëm për njerëzit e urtë, po edhe për gratë e të rinjtë. Sepse ishte i bindur se fjalët ishin të vërteta dhe të dobishme për të gjithë ata që do t'i dëgjonin. Dhe gjithë koha pas tij është dëshmitarja e tij; sepse e ka tërhequr pas vetes gjithë botën dhe, kur i kemi dëgjuar këto fjalë, e ka çliruar jetën tonë nga çdo shfaqje monstruoze e urtësisë; prandaj ne që i dëgjojmë, do të donim më parë të jepnim jetën, se sa mësimet që ai na dorëzoi.

[6.] Prej kësaj, pra, dhe prej çdo rrethane tjetër, është e qartë se asgjë e këtij njeriu s'është njerëzore, po hyjnore e qiellore janë mësimet që na vijnë nëpërmjet këtij shpirti hyjnor. Sepse s'do të vëmë re fjali kumbuese, as ligjëratë madhështore, as radhitje e rregullim të tepërt e të kotë fjalësh e fjalish (këto gjëra janë larg çdo urtësie të vërtetë), po fuqi të pamposhtur e hyjnore, forcë të papërballueshme mësimesh të drejta dhe një bollëk të pafund të mirash. Sepse kujdesi i tyre i tepruar për shprehjen ishte aq i madh, aq i denjë vetëm për sofistë, ose më mirë as për sofistë, po për djelmosha të marrë, sa edhe vetë kryefilozofi i tyre e paraqet mësuesin e vet tepër të turpëruar nga kjo mjeshtëri, tek u thotë gjyqtarëve se ato që dëgjojnë prej tij do të thuhen thjesht e pa përgatitje, pa u zbukuruar me retorikë, as të stolisura me fjali e fjalë të bukura. Sepse, thotë ai, s'mund të jetë me të vërtetë e hijshme, o njerëz, që një burrë në moshën time të dalë para jush si një djalosh që trillon fjalime. Dhe vini re marrëzinë e skajshme të kësaj gjëje: atë që e përshkroi si diçka që mësuesi i tij e shmangte si të turpshme, të padenjë për filozofinë e si punë për djelmosha, pikërisht atë e ka lëvruar ai vetë më shumë se kushdo. Kaq krejtësisht ishin dhënë pas dëshirës së kotë për t'u dukur.

Dhe, ashtu si, po t'i zbulosh ato varre që përjashta janë zbardhur, do t'i gjesh plot kalbësirë, erë të keqe e eshtra të kalbura, po ashtu edhe mësimet e filozofit, po t'ua heqësh ligjëratën e lulëzuar, do t'i shohësh plot neveri, sidomos kur filozofon mbi shpirtin, të cilin edhe e nderon, edhe e përbalt pa masë. Dhe kjo është kurthi i djallit: të mos ruajë kurrë masën e duhur, po, me tepri nga njëra anë a nga tjetra, t'i shpjerë drejt të folurit të ligë ata që i ka zënë në lak. Njëherë thotë se shpirti është nga qenia e Perëndisë; një herë tjetër, pasi e ka lartësuar kështu pa masë e pa perëndishmëri, e tepron sërish në një mënyrë tjetër dhe e trajton me fyerje, tek e bën të kalojë në derra e në gomarë, dhe në kafshë të tjera edhe më pak të çmuara se këto.

Por mjaft me kaq; ose më mirë, edhe kjo është më tepër se ç'duhet. Sepse, po të ishte e mundur të mësohej ndonjë gjë e dobishme prej tyre, do të na duhej të ndaleshim më gjatë me to; por, po të jetë vetëm për të vënë re paturpësinë e marrëzinë e tyre, kemi thënë tashmë më shumë se ç'duhej. Prandaj do t'i lëmë përrallat e tyre e do t'i përmbahemi mësimeve tona, që na erdhën nga lart me gjuhën e këtij peshkatari dhe që s'kanë asgjë njerëzore në vete.

[7.] Le t'i sjellim, pra, fjalët, pasi ju kujtoj tani, siç ju nxita që në fillim, të vini vesh me zell te ç'thuhet. Çfarë thotë, pra, ky Ungjillor menjëherë, që në fillim?

«Në fillim ishte Fjala, edhe Fjala ishte pranë Perëndisë.» (vargu 1) A e sheh guximin e madh dhe fuqinë e fjalëve, si nuk thotë asgjë me dyshim a me hamendje, po i shpall të gjitha haptas? Sepse kjo është detyra e mësuesit: të mos lëkundet në asgjë që thotë; sepse, po të kishte nevojë ai që duhet t'u prijë të tjerëve për një njeri tjetër që t'ia vërtetonte fjalën me siguri, me të drejtë do të radhitej jo ndër mësues, po ndër nxënës.

Por, në thëntë ndonjëri: «Cila mund të jetë arsyeja që ai la mënjanë shkakun e parë dhe na foli menjëherë për të dytin?», ne s'do të pranojmë të flasim për «të parë» e «të dytë», sepse Hyjnia është përmbi numër dhe përmbi radhën e kohërave. Prandaj i heqim tej këto shprehje; por rrëfejmë se Ati s'vjen prej askujt, dhe se Biri lind prej Atit. Po, mund të thuhet, por përse, pra, e lë Atin dhe flet për Birin? Përse? Sepse i pari u ishte shfaqur të gjithëve, në mos si Atë, të paktën si Perëndi; kurse i Vetëmlinduri nuk njihej; prandaj me arsye nxitoi, që në fillim fare, të mbillte njohjen e Tij tek ata që s'e njihnin.

Përveç kësaj, ai s'ka heshtur për Atin në shkrimet e tij mbi këto çështje. Dhe vini re, ju lutem, urtësinë e tij frymërore. Ai e di se njerëzit nderojnë më së shumti më të vjetrën e qenieve, atë që ishte para të gjithave, dhe këtë e quajnë Perëndi. Prandaj që këtu e nis së pari, dhe, ndërsa ecën përpara, shpall se Perëndia është, dhe s'pohon si Platoni, herë se është mendje, herë se është shpirt; sepse këto gjëra janë fort larg asaj Natyre hyjnore e të papërzier, që s'ka asgjë të përbashkët me ne, po është e ndarë nga çdo bashkësi me gjërat e krijuara, e kam fjalën për sa i përket qenies, jo për sa i përket marrëdhënies.

Dhe për këtë arsye e quan «Fjalë». Sepse, meqë do të mësojë se kjo «Fjalë» është Biri i Vetëmlindur i Perëndisë, që të mos përfytyrojë kush se lindja e Tij pëson ndryshim, duke i vënë emrin «Fjalë», e paraprin dhe e heq që më parë dyshimin e keq, tek tregon se Biri vjen prej Atit, dhe kjo pa pësuar Ai ndonjë ndryshim.

[8.] A e sheh, pra, siç thashë, se ai s'ka heshtur për Atin në fjalët e tij mbi Birin? Dhe, po të mos mjaftojnë këto shembuj për ta shpjeguar plotësisht gjithë çështjen, mos u çudit, sepse tema jonë është Perëndia, të cilin është e pamundur ta përshkruash a ta përfytyrosh denjësisht; prandaj ky njeri askund s'i vë emrin e qenies së Tij (sepse s'është e mundur të thuhet ç'është Perëndia për nga qenia), po kudo na e shpall Atë nëpërmjet veprave të Tij. Sepse pas pak këtë «Fjalë» mund ta shohësh të quajtur «Dritë», dhe «Dritën», nga ana e saj, të emërtuar «Jetë».

Ndonëse jo vetëm për këtë arsye e emërtoi kështu; kjo qe arsyeja e parë, kurse e dyta qe se Ai do të na shpallte gjërat e Atit. Sepse «gjithçka», thotë Ai, «që dëgjova nga Ati im, jua bëra të njohur juve». (Joani 15:15) E quan edhe «Dritë» edhe «Jetë», sepse Ai na dha falas dritën që buron nga njohja, dhe jetën që vjen pas saj. Me pak fjalë, s'mjafton një emër, as dy, as tre, as më shumë, që të na mësojnë ç'i takon Perëndisë. Por duhet të kënaqemi që arrijmë, qoftë edhe me anë të shumë emrave, të kapim, ndonëse errët, tiparet e Tij.

Dhe s'e ka quajtur thjesht «Fjalë», po me nyjën e shtuar, tek e dallon edhe kështu nga të tjerët. A e sheh, pra, se s'e thashë kot që ky Ungjillor na flet nga qielli? Vër re vetëm, që në fillim fare, ku e ka ngritur shpirtin: i ka dhënë krahë dhe ka marrë lart me vete mendjen e dëgjuesve të tij. Sepse, pasi e vuri më lart se të gjitha gjërat e shqisave, më lart se toka, se deti, se qielli, e merr për dore përmbi vetë engjëjt, përmbi kerubinët e serafinët, përmbi fronet, principatat e pushtetet; me një fjalë, e bind të udhëtojë përtej gjithë gjërave të krijuara.

[9.] E ç'pastaj? Kur na ka ngjitur në një lartësi të tillë, a mundet vallë të na ndalë atje? Aspak; po, ashtu si dikush që, tek e shpie në mes të detit një njeri që rrinte në breg e vështronte qytete, brigje e limane, e largon vërtet nga ato që shihte më parë, po s'ia ndal shikimin askund, përkundrazi e sjell përpara një pamjeje pa cak; kështu ky Ungjillor, pasi na ngriti përmbi gjithë krijimin dhe na përcolli drejt kohërave të përjetshme që shtrihen përtej tij, e lë shikimin pezull, pa e lënë të arrijë në ndonjë cak lart, sepse, në të vërtetë, s'ka fare.

Sepse mendja, pasi u ngjit te «fillimi», pyet ç'«fillim» është ky; e pastaj, tek gjen se «ishte» ia kalon gjithnjë përfytyrimit, s'ka pikë ku ta ndalë mendimin; po, tek shikon me ngulm përpara e s'mund të pushojë në asnjë pikë, lodhet krejt dhe kthehet mbrapsht te gjërat e poshtme. Sepse ky «ishte në fillim» s'shpreh gjë tjetër veçse qenien e përhershme dhe qenien pa fund.

A e sheh filozofinë e vërtetë dhe mësimet hyjnore? Jo si ato të grekëve, që caktojnë kohë dhe thonë se disa nga perënditë janë më të reja, e disa më të vjetra. Tek ne s'ka asgjë të tillë. Sepse, në qoftë se Perëndia Është, siç Është me siguri, atëherë asgjë s'ishte para Tij. Në qoftë se Ai është Krijuesi i të gjitha gjërave, duhet të jetë i pari; në qoftë se është Zotëruesi dhe Zoti i të gjithave, atëherë të gjitha, si krijesat, ashtu edhe epokat, janë pas Tij.

[10.] Kisha dëshiruar të hyja në garë edhe për vështirësi të tjera, po ndoshta mendjet tona janë lodhur; prandaj, pasi t'ju këshilloj për ato pika që na vlejnë për të dëgjuar si atë që u tha, ashtu edhe atë që ka për t'u thënë, sërish do të hesht. Cilat janë, pra, këto pika? E di se shumë veta janë hutuar për shkak të gjatësisë së asaj që u tha. Kjo ndodh kur shpirti është i ngarkuar rëndë me barrët e shumta të kësaj jete. Sepse, ashtu si syri, kur është i kthjellët e i tejdukshëm, ka shikim të mprehtë dhe s'lodhet lehtë të dallojë edhe trupat më të imtë; po kur, prej ndonjë lëngu të keq që i ka rrjedhur nga koka, ose prej ndonjë avulli si tym që i është ngjitur nga poshtë, para bebëzës formohet një lloj reje e trashë, kjo s'e lë ta dallojë qartë as ndonjë send më të madh; kështu ndodh natyrshëm edhe me shpirtin. Sepse, kur është i pastruar dhe s'ka asnjë pasion që ta shqetësojë, shikon patundur drejt gjërave që i ka hije të sodisë; por kur, i errësuar nga pasionet e shumta, humbet përsosurinë e vet, atëherë s'është lehtë i zoti të mjaftojë për ndonjë gjë të lartë, po shpejt lodhet dhe bie mbrapsht; dhe, tek kthehet nga gjumi e nga përtacia, i lë t'i shpëtojnë ato gjëra që i takojnë për të arritur përsosurinë e jetën që rrjedh prej saj, në vend që t'i presë me shumë gatishmëri.

Dhe, që të mos e pësoni këtë (s'do të pushoj t'ju paralajmëroj kështu pareshtur), forconi mendjet tuaja, që të mos dëgjoni ç'dëgjuan nga Pavli besimtarët midis hebrenjve. Sepse atyre u tha se kishte «shumë gjëra për të thënë, të vështira për t'u shpjeguar» (Hebrenjve 5:11); jo se ishin të tilla nga natyra, po sepse, thotë ai, «jeni të ngathët për të dëgjuar». Sepse është në natyrën e njeriut të dobët e të sëmurë të hutohet edhe nga pak fjalë, si nga shumë, dhe atë që është e qartë e e lehtë e quan të vështirë për t'u kuptuar. Askush këtu të mos jetë i tillë, po secili, pasi të ketë dëbuar nga vetja çdo merak të kësaj bote, kështu le t'i dëgjojë këto mësime.

Sepse, kur dëshira e parasë e zotëron dëgjuesin, dëshira për të dëgjuar s'mund ta zotërojë edhe ajo; sepse shpirti, duke qenë një, s'mund t'u dalë mbanë shumë dëshirave; po njëra prej të dyjave dëmtohet nga tjetra dhe, e ndarë, bëhet gjithnjë më e dobët, ndërsa rivalja mbizotëron dhe harxhon gjithçka për vete.

Dhe kjo ka zakon të ndodhë edhe me fëmijët. Kur një njeri ka vetëm një, e do atë pa masë. Por, kur bëhet baba i shumë fëmijëve, atëherë edhe ndjenjat e tij të dashurisë, tek ndahen, bëhen më të dobëta.

Në qoftë se kjo ndodh atje ku sundon plotësisht fuqia e natyrës, dhe gjërat e dashura janë të afërta me njëra-tjetrën, ç'të themi për atë dëshirë e prirje që vjen nga zgjedhja e vullnetshme, sidomos kur këto dëshira i qëndrojnë drejtpërdrejt përballë njëra-tjetrës? Sepse dashuria për pasurinë i kundërvihet dashurisë për këtë lloj dëgjimi. Kur hyjmë këtu, hyjmë në qiell; jo për nga vendi, e kam fjalën, po për nga prirja e shpirtit; sepse është e mundur që dikush, ndonëse mbi dhe, të qëndrojë në qiell, të sodisë gjërat që janë atje dhe të dëgjojë fjalët prej andej.

[11.] Askush, pra, të mos i fusë gjërat e tokës në qiell; askush, ndërsa qëndron këtu, të mos merakoset për ç'ka në shtëpi. Sepse ai duhet ta mbajë me vete e ta ruajë, si në shtëpi ashtu edhe në punët e tij, atë që fiton në këtë vend, e të mos e lërë të ngarkohet me barrët e shtëpisë e të tregut. Arsyeja pse hyjmë në vendin e mësimit është që andej të pastrohemi nga papastërtia e botës së jashtme; por, në qoftë se ka gjasa që, qoftë edhe në këtë pak kohë, të dëmtohemi nga gjërat që thuhen a bëhen jashtë, më mirë të mos hyjmë fare. Askush, pra, në kuvend të mos mendojë për punët e shtëpisë; po, kur të jetë në shtëpi, le të ziejë brenda vetes me atë që dëgjoi në kuvend. Këto gjëra le të jenë për ne më të çmuara se çdo tjetër. Këto i takojnë shpirtit, kurse ato trupit; ose më mirë, ç'thuhet këtu i takon edhe trupit, edhe shpirtit. Prandaj këto le të jenë puna jonë kryesore, e gjithë të tjerat vetëm punë të rastit; sepse këto i takojnë si jetës së ardhshme, ashtu edhe kësaj të tanishmes, kurse të tjerat s'i takojnë as njërës, as tjetrës, po të mos drejtohen sipas ligjit të vënë për këto. Sepse prej tyre s'mund të mësojmë as ç'do të jemi më pas dhe si do të jetojmë atëherë, as si ta drejtojmë si duhet këtë jetë të tanishme.

Sepse kjo shtëpi është një spital frymëror, që çfarëdo plage të kemi marrë jashtë, këtu ta shërojmë, jo që të mbledhim plagë të reja e t'i marrim me vete kur ikim. E megjithatë, po të mos i vëmë vesh Frymës që na flet, jo vetëm s'do të pastrohemi nga plagët e mëparshme, po do të marrim edhe të tjera veç tyre.

Le t'i vëmë vesh, pra, me shumë zell librit, ndërsa na shpaloset; sepse, po t'i mësojmë saktë parimet e para dhe mësimet themelore të tij, s'do të na duhet pastaj shumë studim i imtë, po, pasi të mundohemi pak në fillim, do të jemi të zotët, siç thotë Pavli, të mësojmë edhe të tjerët. (Romakëve 15:14) Sepse ky apostull është fort i lartë, i pasur me shumë mësime, dhe te këto ndalet më shumë se te çështjet e tjera.

Le të mos jemi, pra, dëgjues të shkujdesur. Dhe kjo është arsyeja pse jua parashtrojmë ato pak nga pak, që gjithçka të jetë e lehtë për t'u kuptuar nga ju e të mos ju shpëtojë kujtesës. Le të kemi frikë, pra, se mos biem nën dënimin e asaj fjale që thotë: «Po të mos kisha ardhur e të mos u kisha folur, nuk do të kishin mëkat». (Joani 15:22) Sepse ç'dobi do të kemi më shumë se ata që s'kanë dëgjuar, në qoftë se, edhe pasi dëgjojmë, kthehemi në shtëpi pa marrë asgjë me vete, po vetëm duke u mrekulluar me ato që u thanë?

Na lini, pra, të mbjellim në tokë të mirë; na lini, që të na tërhiqni edhe më shumë drejt jush. Në pastë ndonjëri ferra, le të hedhë mes tyre zjarrin e Frymës. Në pastë ndonjëri zemër të fortë e kokëfortë, le ta zbusë e ta bëjë të përkulshme me anë të po atij zjarri. Në qoftë ndonjëri buzë udhës, i shkelur nga çdo lloj mendimi, le të hyjë në vende më të mbrojtura e të mos rrijë i zbuluar para atyre që duan të sulen për plaçkë; që kështu të shohim arat tuaja që valëviten plot grurë. Veç kësaj, në qoftë se tregojmë një kujdes të tillë për veten dhe i përvishemi me zell këtij dëgjimi frymëror, në mos menjëherë, gradualisht do të çlirohemi me siguri nga gjithë shqetësimet e jetës.

Le të kujdesemi, pra, që të mos thuhet për ne se veshët tanë janë si të nëpërkës së shurdhër. (Psalmi 58:4) Sepse më thoni, nga se ndryshon një dëgjues i tillë nga një kafshë? Dhe si mund të mos jetë më i paarsyeshëm se çdo kafshë e paarsyeshme ai që s'vë vesh kur flet Perëndia? Dhe, në qoftë se të jesh i pëlqyeshëm te Perëndia do të thotë me të vërtetë të jesh njeri, çfarë tjetër veç kafshë mund të jetë ai që s'do as të dëgjojë se si mund t'ia arrijë kësaj? Mendoni, pra, ç'fatkeqësi do të ishte për ne të rrëzoheshim me dëshirën tonë nga natyra e njerëzve në atë të kafshëve, kur Krishti dëshiron t'i bëjë njerëzit të barabartë me engjëjt. Sepse t'i shërbesh barkut, të pushtohesh nga dëshira e pasurisë, të jepesh pas zemërimit, të kafshosh, të shkelmosh, s'u ka hije njerëzve, po kafshëve. Madje, edhe kafshët kanë secila, si të thuash, një pasion të vetëm, dhe atë nga natyra. Por njeriu, kur ka flakur tej sundimin e arsyes dhe është shkëputur nga bashkësia që rregulloi Perëndia, i dorëzohet gjithë pasioneve; s'është më thjesht kafshë, po një lloj përbindëshi laramand me shumë fytyra; e as nuk ka shfajësimin e natyrës, sepse gjithë ligësia e tij vjen nga zgjedhja dhe vendimi i vet.

Mos paçim kurrë shkak të dyshojmë diçka të tillë për Kishën e Krishtit. Vërtet, për ju jemi të bindur për gjëra më të mira, të tilla që i takojnë shpëtimit; por, sa më shumë të jemi të bindur, aq më të kujdesshëm do të jemi që të mos heqim dorë nga fjalët e paralajmërimit. Që, pasi të ngjitemi në majën e virtyteve, të fitojmë të mirat e premtuara. Të cilat qoftë t'i arrijmë të gjithë, me anë të hirit dhe të dashurisë njerëzore të Zotit tonë Jisu Krisht, nëpërmjet të cilit dhe bashkë me të cilin i qoftë lavdia Atit dhe Frymës së Shenjtë, në jetë të jetëve. Amin.