Bartimeu i Verbër (Marku 10:46–52)

Komente Patristike në Zotërim Publik

Ndërsa Zoti po dilte nga Jeriko në udhën për në Jerusalem, një lypës i verbër me emrin Bartimeu, biri i Timeut, rri ulur gjatë rrugës. Kur dëgjon se është Jisui Nazareas, ai bërtet: "Jisu, Bir i Davidit, ki mëshirë për mua!" Turma e qorton që të heshtë, por ai "bërtiste edhe më fort." Zoti qëndron dhe e thërret; njeriu hedh tej rrobën e tij, ngrihet dhe vjen. Kur e pyesin se çfarë dëshiron, ai përgjigjet: "Zot, që të më kthehet të parit!", dhe Zoti i thotë: "Shko, besimi yt të shëroi." Atij i kthehet menjëherë të parit dhe ai e ndjek Jisuin në udhë.

Etërit e lexojnë këtë shërim përkrah paraleleve të tij: Mateu tregon për dy të verbër, Lluka për një ndërsa Zoti po i afrohej Jerikos, dhe vetëm Marku jep emrin e lypësit. Më poshtë janë mbledhur tetë Etër, disa nga Lindja e disa nga Perëndimi. Secili citohet fjalë për fjalë nga një përkthim në zotërim publik, i marrë nga predikimet NPNF dhe nga Catena Aurea (Shën Thoma Akuini, përkthyer nga J. H. Newman, 1841) mbi Markun e mbi Llukën. Joan Gojarti ndalet te këmbëngulja e besimit që nuk pranoi të heshtte; Teofilakti te mirënjohja që pasoi; Kirili te rrëfimi i drejtë i Birit të Davidit si Perëndi; Beda te harmonia e Ungjijve dhe misteri i Dritës; Jeronimi te emri i Jerikos; Grigori i Madh, Agustini dhe Ambrozi te verbëria e gjinisë njerëzore dhe drita që u kthye kur po afrohej Mundimi.

Tekstet patristike janë përkthyer nga përkthimet anglisht në zotërim publik; asgjë nuk është parafrazuar. Vargjet e Shkrimit ndjekin Dhiatën e Re të Kostandin Kristoforidhit (Toskërisht, 1879, në zotërim publik); emrat e shenjtorëve ndjekin përdorimin e Kishës Orthodhokse Autoqefale të Shqipërisë. Një shënim mbi burimet vjen në fund.

---

Shën Joan Gojarti (rreth 347–407)

Nga Predikimet e tij mbi Ungjillin e Mateut (Predikimi 66, mbi paralelin te Mateu 20:29–34), përkthim NPNF. Në zotërim publik.

Mbi të verbrit që ishin më të mirë se shumë veta që shohin, të ngritur lart nga vetë gjërat që i penguan:

Le t'i dëgjojmë këta të verbër, që ishin më të mirë se shumë veta që shohin. Sepse pa pasur as udhërrëfyes, as të zotë ta shihnin Atë kur u erdhi pranë, megjithatë u përpoqën të vinin tek Ai, filluan të bërtisnin me zë të lartë, dhe kur i qortuan që të heshtnin, ata bërtisnin edhe më fort. Sepse e tillë është natyra e një shpirti këmbëngulës: nga vetë gjërat që e pengojnë, ai ngrihet lart.

Mbi arsyen pse Zoti i lejoi të qortoheshin:

Por Krishti lejoi që ata të qortoheshin, që zelli i tyre të dukej më shumë, dhe që ti të mësoje se me të drejtë gëzojnë dobitë e shërimit të tyre. Prandaj Ai as nuk pyet: "A besoni?" ... sepse britma e tyre dhe ardhja e tyre tek Ai mjaftuan për ta bërë të dukshëm besimin e tyre.

Mbi mësimin për të përjashtuarin që lutet me zell:

Mëso pra, o i dashur, se ndonëse mund të jemi shumë të ulët dhe të përjashtuar, por nëse i afrohemi Perëndisë me zell, edhe vetë do të mund të arrijmë çfarëdo që kërkojmë. Shih, për shembull, këta njerëz, sesi, pa pasur asnjë nga apostujt që të ndërhynte për ta, por përkundrazi shumë veta që t'ua mbyllnin gojën, ata mundën të kapërcenin pengesat dhe të vinin te Vetë Jisui.

Mbi këmbënguljen edhe kur dhurata vonohet:

Edhe nëse Perëndia e shtyn dhuratën, edhe nëse ka shumë që na tërheqin mbrapsht, le të mos heqim dorë nga të kërkuarit. Sepse në këtë mënyrë më shumë se kurrë do ta fitojmë Perëndinë për vete. Shih të paktën edhe këtu, sesi as varfëria, as verbëria, as të mosdëgjuarit, as të qortuarit nga turma, as asgjë tjetër, nuk e pengoi zellin e tyre të jashtëzakonshëm.

Mbi arsyen pse Ai i pyet se ç'duan, dhe sesi u treguan të denjë:

Përse i pyet ata? Që askush të mos mendojë se kur ata dëshirojnë të marrin një gjë, Ai u jep një gjë tjetër ... që Ai të tregonte se po gëzonin dhuratën me denjësi ... Por se ata ishin të denjë duket qartë, si nga ajo që bërtisnin, ashtu edhe nga ajo që, pasi morën, nuk u larguan me nxitim, siç bëjnë shumë veta, duke qenë mosmirënjohës pas dobive. Përkundrazi, ata nuk ishin të tillë, por ishin edhe këmbëngulës para dhuratës, edhe mirënjohës pas dhuratës, sepse "e ndoqën Atë."

---

Teofilakti i Ohrit (rreth 1055–1107)

Nga Shpjegimi i tij mbi Ungjillin e Markut, siç përmblidhet në Catena Aurea mbi Markun. Në zotërim publik.

Mbi mirënjohjen e njeriut të shëruar, që nuk u largua por ndoqi:

Mendja e të verbrit është mirënjohëse, sepse kur u shërua, ai nuk e la Jisuin, por e ndoqi Atë.

Mbi ndjekjen në udhë, domethënë në këtë jetë:

Ai e ndoqi Zotin në udhë, domethënë, në këtë jetë, sepse, pas saj, përjashtohen të gjithë ata që nuk e ndjekin këtu, duke zbatuar urdhërimet e Tij.

---

Shën Kirili i Aleksandrisë (rreth 376–444)

Siç ruhet në Catena Aurea mbi Llukën. Në zotërim publik.

Mbi të verbrin, e rritur si Jude, që rrëfeu Birin e Davidit si Perëndi:

I rritur si Jude, ai e dinte mirë se nga fara e Davidit do të lindte Perëndia sipas mishit, dhe prandaj i drejtohet Atij si Perëndi, duke thënë: Ki mëshirë për mua. Sa do të doja që ta imitonin atë ata që e ndajnë Krishtin në dysh. Sepse ai flet për Krishtin si Perëndi, e megjithatë e quan Bir të Davidit.

Mbi guximin e shenjtë të besimit, që i bën ballë të gjithave dhe triumfon mbi të gjitha:

Por nga pengesa të tilla zelli i tij nuk u shua. Sepse besimi është i zoti t'u bëjë ballë të gjithave, dhe të triumfojë mbi të gjitha. Është gjë e mirë të lësh mënjanë turpin për hir të adhurimit hyjnor. ... Zëri i atij që thërret me besim e ndal Krishtin, sepse Ai kthen shikimin mbi ata që e thërresin Atë me besim.

Mbi verbërinë e dyfishtë nga e cila ai u çlirua:

Nga kjo është e qartë se ai u çlirua nga një verbëri e dyfishtë, edhe trupore edhe mendore. Sepse ai nuk do ta kishte lavdëruar Atë si Perëndi, po të mos e kishte parë me të vërtetë ashtu siç është Ai. Por ai u dha edhe të tjerëve shkak për të lavdëruar Perëndinë.

---

Shën Beda i Nderuar (rreth 673–735)

Nga Komentet e tij mbi Markun, siç përmblidhet në Catena Aurea mbi Markun. Në zotërim publik.

Mbi harmoninë e tre rrëfimeve të Ungjillit:

Mateu thotë se ishin dy të verbër ulur gjatë rrugës, që i bërtisnin Zotit dhe morën të parit; por Lluka tregon se një i verbër u ndriçua prej Tij ... ku askush, të paktën asnjë i mençur, nuk do të mendojë se Ungjillorët shkruan gjëra në kundërshtim me njëri-tjetrin, por se njëri shkroi më plotësisht atë që tjetri e la jashtë. Duhet pra të kuptojmë se njëri prej tyre ishte më i rëndësishmi, gjë që duket nga kjo rrethanë, se Marku ka treguar emrin e tij dhe emrin e të atit.

Mbi arsyen pse Zoti bën një pyetje së cilës ia di përgjigjen:

A mund të mos e dinte Ai që ishte i zoti t'i kthente të parit se çfarë donte i verbri? Arsyeja e Tij, pra, për të pyetur është që t'i bëhet lutje Atij; Ai e bën pyetjen, për të nxitur zemrën e të verbrit që të lutet.

Mbi dhuratën e vetme që i verbri e çmon mbi të gjitha:

Sepse i verbri e çmon pak çdo dhuratë përveç dritës, sepse, çfarëdo që një i verbër mund të zotërojë, pa dritë ai nuk mund të shohë atë që zotëron.

Mbi Jerikon, hënën që venitet, dhe afërsinë e Mundimit:

Por, në kuptim mistik, Jeriko, që do të thotë hënë, tregon rënien e gjinisë sonë kalimtare. Zoti i ktheu të parit të verbrit, kur po i afrohej Jerikos, sepse duke ardhur në mish dhe duke iu afruar Mundimit të Tij, Ai solli shumë veta në besim.

Mbi flakjen e rrobës dhe kërkimin e Dritës së vërtetë:

Ai e hedh tej rrobën e tij dhe hidhet, ai që, duke flakur lidhjet e botës, me hap të çliruar nxiton drejt Dhuruesit të dritës së përjetshme ... le të mos kërkojmë nga Zoti pasuri, të mira tokësore, a nderime, por atë Dritë që vetëm ne, bashkë me Engjëjt, mund ta shohim — dhe udha që na çon tek ajo është besimi.

---

Shën Jeronimi (rreth 347–420)

Nga Komentimi i tij, siç përmblidhet në Catena Aurea mbi Markun. Në zotërim publik.

Mbi emrin e Jerikos dhe Mundimin që po afrohej:

Emri i qytetit pajtohet me Mundimin e afërt të Zotit tonë; sepse thuhet: "Dhe erdhën në Jeriko." Jeriko do të thotë hënë ose mallkim; por venitja e mishit të Krishtit është përgatitja e Jerusalemit qiellor.

---

Shën Grigori i Madh (rreth 540–604)

Siç ruhet në Catena Aurea mbi Llukën. Në zotërim publik.

Mbi arsyen pse dishepujt mishorë sillen te një mrekulli:

Meqenëse dishepujt, duke qenë ende mishorë, nuk ishin të zotë të merrnin fjalët e misterit, ata sillen te një mrekulli. Para syve të tyre një i verbër fiton të parit, që besimi i tyre të forcohej me anë të një vepre hyjnore.

Mbi verbërinë si simbol të gjinisë njerëzore, dhe kuptimin e të ndenjurit gjatë rrugës e të lypurit:

Verbëria është simbol i gjinisë njerëzore, e cila, te prindi ynë i parë kur nuk e njihte shkëlqimin e dritës qiellore, tani vuan errësirën e dënimit të tij. ... Pra, ai që nuk e njeh këtë shkëlqim të dritës së përjetshme, është i verbër. Por nëse ai s'bën më shumë sesa të besojë te Shpëtimtari që tha: Unë jam udha, e vërteta dhe jeta; ai rri ulur gjatë rrugës. Nëse ai edhe beson edhe lutet që të marrë dritën e përjetshme, ai rri ulur gjatë rrugës dhe lyp.

Mbi turmën e veseve që na shpërndajnë mendimet në lutje, dhe nevojën të bërtasim edhe më fort:

Ata që shkonin para Jisuit, ndërsa Ai po vinte, përfaqësojnë shumësinë e dëshirave mishore dhe turmën e zhurmshme të veseve që, para se Jisui të vijë në zemrën tonë, na shpërndajnë mendimet dhe na shqetësojnë madje edhe në lutjet tona. Por i verbri bërtiti edhe më fort; sepse sa më ashpër të sulmohemi nga mendimet tona të shqetësuara, aq më me zjarr duhet t'i përkushtohemi lutjes.

Mbi kalimin e njerëzisë së Tij dhe qëndrimin e hyjnisë së Tij, dhe mbi kërkimin jo të arit por të dritës:

Ndaj, kur Zoti po kalonte, dëgjoi të verbrin që bërtiste, dhe kur u ndal, ia ktheu të parit. Sepse, me anë të njerëzisë së Tij, nga dhembshuria për verbërinë tonë Ai ka mëshirë për britmat tona; ndërsa me anë të fuqisë së hyjnisë së Tij, Ai derdh mbi ne dritën e hirit të Tij. ... I verbri kërkon nga Zoti jo ar, por dritë. Le të mos kërkojmë pra pasuri të rreme, por atë dritë që vetëm ne, bashkë me Engjëjt, mund ta shohim — dhe udha që na çon tek ajo është besimi.

---

Shën Agustini i Hiponit (354–430)

Siç ruhet në Catena Aurea mbi Llukën. Në zotërim publik.

Mbi dy mrekullitë, njërën ndërsa Zoti po i afrohej Jerikos dhe tjetrën ndërsa po dilte:

Por meqë ajo që vijon në Ungjillin e Shën Llukës e provon shumë qartë vërtetësinë e rrëfimit të tij, se ndërsa ata po vinin ende drejt Jerikos, ndodhi mrekullia, nuk mund të mos mendojmë se kishte dy mrekulli të tilla, e para mbi një të verbër kur Zoti ynë po vinte drejt atij qyteti, e dyta mbi dy, kur Ai po dilte prej tij; Lluka rrëfen njërën, Mateu tjetrën.

Mbi Jerikon si hënë dhe vdekje, dhe të verbrin e vetëm e të dy si figura të Judenjve dhe të Johebrenjve:

Nëse e interpretojmë Jerikon si hënë, e prej saj si vdekje, atëherë Zoti ynë, ndërsa po i afrohej vdekjes së Tij, urdhëroi që drita e Ungjillit t'u predikohej vetëm Judenjve — të cilët përfaqësohen nga ai i verbër i vetëm për të cilin flet Lluka. Por, pasi u ngjall prej së vdekurish e u ngjit në qiell, e urdhëroi atë t'u predikohej edhe Judenjve edhe Johebrenjve; dhe këto dy kombe duket se përfaqësohen nga dy të verbrit që përmend Mateu.

---

Shën Ambrozi i Milanos (rreth 339–397)

Siç ruhet në Catena Aurea mbi Llukën. Në zotërim publik.

Mbi të verbrin si figurë të popullit johebre, që mori përsëri dritën e humbur:

Te i verbri kemi një figurë të popullit johebre, që, me anë të Misterit të Zotit tonë, ka marrë shkëlqimin e dritës që kishte humbur. Dhe s'ka rëndësi nëse shërimi jepet në rastin e një a të dy të verbërve, meqenëse, duke e nxjerrë origjinën e tyre nga Hami dhe Jafeti, bijtë e Noeut, në dy të verbrit ata paraqesin dy autorë të racës së tyre.

Mbi arsyen pse Zoti e pyeti të verbrin, që të mësojmë se asnjë nuk shpëtohet pa rrëfim:

Ai e pyeti të verbrin për këtë qëllim, që ne të besojmë se pa rrëfim asnjë njeri nuk mund të shpëtohet.

---

Shënim mbi burimet dhe Etër të tjerë

Etërit e lexojnë Bartimeun në dy nivele njëherësh. Në nivelin e thjeshtë, Joan Gojarti e nxjerr fort mësimin e lutjes këmbëngulëse: të verbrit ishin "më të mirë se shumë veta që shohin," ata "bërtisnin edhe më fort" kur u qortuan, dhe Zoti "lejoi që ata të qortoheshin, që zelli i tyre të dukej më shumë," kështu që edhe i përjashtuari që i afrohet "me zell" e merr atë që kërkon. Teofilakti shton se mirënjohja e njeriut të shëruar tregohet në ndjekjen e tij, ndërsa Kirili, duke lexuar rrëfimin e Llukës, tregon rrëfimin e drejtë të të verbrit për Birin e Davidit si Perëndi, dhe guximin e shenjtë të një besimi që "është i zoti t'u bëjë ballë të gjithave, dhe të triumfojë mbi të gjitha." Në nivelin mistik, Beda dhe Jeronimi e lexojnë Jerikon (emri i së cilës do të thotë "hënë") si venitjen e gjinisë sonë të vdekshme, dhe shërimin si Zotin që, "duke iu afruar Mundimit të Tij," solli shumë veta në besim; Beda nxjerr nga dy-dhe-një i rrëfimeve një figurë të Judenjve para Mundimit dhe të Johebrenjve pas tij, dhe e kthen rrobën e flakur në lidhjet e botës të hedhura tej nga ai që kërkon "atë Dritë, që vetëm ne bashkë me Engjëjt mund ta shohim." Grigori i Madh e lexon verbërinë si simbol të mbarë gjinisë njerëzore të errësuar te Adami, dhe turmën që shkon përpara si rrëmujën e dëshirave mishore që na shpërndajnë mendimet në lutje, duke mësuar se "sa më ashpër të sulmohemi nga mendimet tona të shqetësuara, aq më me zjarr duhet t'i përkushtohemi lutjes." Agustini i pajton Mateun dhe Llukën si dy mrekulli të dallueshme dhe i lexon të verbrin e vetëm e të dy si Judenjtë dhe Johebrenjtë, ndërsa Ambrozi sheh te i verbri "një figurë të popullit johebre" që mori përsëri dritën që kishte humbur, dhe mëson se "pa rrëfim asnjë njeri nuk mund të shpëtohet."

Catena mbi Llukën mban edhe komente që i atribuohen Pseudo-Joan Gojartit; meqenëse ai atribuim është i rremë (fjalët nuk janë të vetë shenjtit), ato nuk citohen këtu. Catena mbi Markun po ashtu mban komente që i atribuohen Pseudo-Joan Gojartit (Viktorit të Antiokisë) dhe Pseudo-Jeronimit, të cilat gjithashtu lihen jashtë për të njëjtën arsye.