Etërit mbi Ungjijtë

Etërit mbi Ungjijtë është një koment patristik orthodhoks mbi Ungjijtë, në shqip e në anglisht: përkrah çdo pjese të Ungjillit vë zërat e Etërve që e shpjeguan të parët (Shën Joan Gojarti, Shën Kirili i Aleksandrisë, i Lumturi Agustin e shumë të tjerë), që Shkrimi të lexohet me mendjen e Etërve. Pjesa më e madhe e shqipes këtu është hera e parë që këta Etër flasin në gjuhën tonë.

Çdo pjesë hapet me vetë tekstin e Ungjillit, në të dy gjuhët: anglisht me përkthimin King James, shqip me Dhiatën e Re të Kostandin Kristoforidhit (toskërisht, 1879), ende në përdorim në Kishën Orthodhokse të Shqipërisë. Vjen pastaj një lexim i shkurtër që përmbledh me besnikëri kuptimin e Etërve, jo një citim, e mandej vetë Etërit: fragmente të shkurtra te Me fjalët e tyre, dhe, për gjithnjë e më shumë pjesë, mundësia për të hapur homilinë a predikimin e plotë të një Ati, dygjuhësh, me vetë citimin të theksuar brenda tekstit.

Prapa këtyre leximeve qëndron një bibliotekë veprash të plota, të përkthyera për herë të parë në shqip: Homilitë e Shën Joan Gojartit mbi Mateun e mbi Joanin, Komentet e Shën Kirilit të Aleksandrisë mbi Llukën e mbi Joanin, vepra të Shën Vasilit të Madh, dhe Traktatet e të Lumturit Agustin mbi Joanin. Përmbledhja vazhdon të rritet, nga mrekullitë e shëmbëlltyrat drejt gjithë jetës tokësore të Krishtit.

Çdo citim është marrë fjalë për fjalë nga një përkthim anglisht në zotërim publik, para vitit 1900, që lexohet falas në internet: Etërit e Nikesë e Pas-Nikesë dhe Etërit Para-Nikesë te CCEL e New Advent; Komenti mbi Llukën i Shën Kirilit, përkthyer nga R. Payne Smith, te Tertullian.org; dhe Catena Aurea në përkthimin e J. H. Newman (1841). Asgjë nuk parafrazohet, çdo heqje brenda një citimi shënohet me tri pika, dhe emrat e shenjtorëve ndjekin përdorimin e Kishës Orthodhokse Autoqefale të Shqipërisë. Botimet moderne me të drejta autori citohen, por nuk riprodhohen kurrë.