← Të gjitha leximetshëmbëlltyrë

Mbjellësi dhe tokat

Matt 13:1–23; Mark 4:1–20; Luke 8:4–15 · Shërbesa e mëvonshme në Galile

Draft në shqip, në pritje të rishikimit.

Shkrimi i Shenjtë

Matthew 13:1–23

he same day went Jesus out of the house, and sat by the sea side. 2And great multitudes were gathered together unto him, so that he went into a ship, and sat; and the whole multitude stood on the shore. 3And he spake many things unto them in parables, saying, Behold, a sower went forth to sow; 4And when he sowed, some seeds fell by the way side, and the fowls came and devoured them up: 5Some fell upon stony places, where they had not much earth: and forthwith they sprung up, because they had no deepness of earth: 6And when the sun was up, they were scorched; and because they had no root, they withered away. 7And some fell among thorns; and the thorns sprung up, and choked them: 8But other fell into good ground, and brought forth fruit, some an hundredfold, some sixtyfold, some thirtyfold. 9Who hath ears to hear, let him hear. 10And the disciples came, and said unto him, Why speakest thou unto them in parables? 11He answered and said unto them, Because it is given unto you to know the mysteries of the kingdom of heaven, but to them it is not given. 12For whosoever hath, to him shall be given, and he shall have more abundance: but whosoever hath not, from him shall be taken away even that he hath. 13Therefore speak I to them in parables: because they seeing see not; and hearing they hear not, neither do they understand. 14And in them is fulfilled the prophecy of Esaias, which saith, By hearing ye shall hear, and shall not understand; and seeing ye shall see, and shall not perceive: 15For this people’s heart is waxed gross, and their ears are dull of hearing, and their eyes they have closed; lest at any time they should see with their eyes and hear with their ears, and should understand with their heart, and should be converted, and I should heal them. 16But blessed are your eyes, for they see: and your ears, for they hear. 17For verily I say unto you, That many prophets and righteous men have desired to see those things which ye see, and have not seen them; and to hear those things which ye hear, and have not heard them. 18Hear ye therefore the parable of the sower. 19When any one heareth the word of the kingdom, and understandeth it not, then cometh the wicked one, and catcheth away that which was sown in his heart. This is he which received seed by the way side. 20But he that received the seed into stony places, the same is he that heareth the word, and anon with joy receiveth it; 21Yet hath he not root in himself, but dureth for a while: for when tribulation or persecution ariseth because of the word, by and by he is offended. 22He also that received seed among the thorns is he that heareth the word; and the care of this world, and the deceitfulness of riches, choke the word, and he becometh unfruitful. 23But he that received seed into the good ground is he that heareth the word, and understandeth it; which also beareth fruit, and bringeth forth, some an hundredfold, some sixty, some thirty.

King James Version · public domain

Mateu 13:1–23

dhe mb’atë ditë si dolli Jisuj nga shtëpia, rrinte përanë detit. 2Edhe umblothnë tek ay shumë gjindje, kaqë sa ay hyri ndë lundrët e rrinte; edhe gjithë gjindja rrinte buzë detit. 3Edhe u foli atyre shumë me paravoli, dyke thënë, Ja mbjellësi tek dolli të mbjellë. 4Edhe ay tek po mbillte, ca ranë përanë udhësë; edhe erthnë shpestë e i hëngrrë të-gjitha. 5Edhe të tjera ranë mbë gurishtet, tek s’kishte dhe shumë; edhe për-një-herë mbinë, sepse s’kishte dhe të-thellë; 6Po kur lindi djelli, udoqnë, edhe passi nukë kishinë rrënjë, uthanë. 7Edhe të-tjera ranë mbë drizat, edhe urritnë drizatë, e i mbytn’ ato. 8Edhe të-tjera ranë mbë dhe të-mirë; edhe epninë pemë, njëra një-qint, e tjatëra gjashtë-dhjetë, e tjatëra tri-dhjetë. 9Kush ka veshë për të dëgjuarë letë dëgjonjë. 10Edhe nxënësit’ erthnë përan’ e i than’ ati, Përse u flet atyre me paravoli? 11Edhe ay upër-gjeq e u tha atyre, Sepse mbë ju është dhënë të merrni vesh të-fshehurat’ e mbretëris’ së qiejvet, po mb’ata nuk është dhënë. 12Sepse ati që ka dot’i epetë edhe më edhe dotë tepëronjë; po ay që nukë ka, edhe ç’të ketë dotë merretë nga ay. 13Përandaj u flas atyre me paravoli, sepse dyke parë nukë shohënë, edhe dyke dëgjuarë nukë dëgjojnë, as nukë kupëtojnë. 14Edhe mbushetë mb’ata profiti’ e Isaisë, që thotë, “Me të-dëgjuarë dotë dëgjoni, po nukë dotë merrni vesh; edhe dyke parë dotë shihni, po nukë dotë kupëtoni. 15Sepse utrash zëmër’ e këti llauzi, edhe dëgjuanë rëndë me veshët’ e tyre, edhe mbyllnë syt’ e tyre, semos shohënë ndonjë herë me sytë, edhe dëgjojnë me veshëtë, edhe kupëtojnë me zëmërënë, edhe kthenenë, e i shëron ata.” 16Po juve u janë të-lumurë sytë, se shohënë; edhe veshëtë t’uaj, se dëgjojnë. 17Sepse me të-vërtetë po u them juve, se shumë profitër edhe të-drejtë dëshëruanë të shohënë sa shihni ju, edhe nukë panë; edhe të dëgjojnë sa dëgjoni ju, edhe nukë dëgjuanë. 18Ju pra dëgjoni paravolin’ e mbjellësit. 19Kujdo që dëgjon fjalën’ e Perëndisë, edhe nuk’ e kupëton, vjen i-ligu edhe rrëmben atë që është mbjellë ndë zëmërët t’ati; ky është si ajo fara që umbuall përan’ udhësë. 20Edhe ç’umbuall mbë gurishtet, ky ësht’ ay që dëgjon fjalënë, edhe për-një-herë e merr me gëzim; 21Po s’ka rrënjë ndë vetëhet të ti, andaj është për pak kohë; sepse kur të bënetë shtrëngim a të-ndjekurë për fjalënë, për-një-herë skandhalisetë. 22Edhe ç’umbuall ndër drizat, ky ësht’ ay që dëgjon fjalënë; po kujdesi i kësaj bote, edhe gënjimi i gjësë mbyt fjalënë, edhe bënetë i-papemshim. 23Edhe ç’u mbuall mbë dhet të-mirë, ky ësht’ ay që dëgjon fjalënë, edhe e kupëton; përandaj ay bije pemë, edhe bën njeri një-qint, edhe tjatëri gjashtë-dhjetë, e tjatëri tri-dhjetë.

Kristoforidhi, Dhiata e Re Toskërisht 1879 · zotërim publik

Përmbledhje

Fara është fjala e Perëndisë, kurse tokat janë prirjet e atyre që e dëgjojnë. Shën Joan Gojarti bën një vërejtje mbresëlënëse: mbjellësi hedh farë edhe në udhë, mbi gurë e midis ferrave — bujaria duket e papërmbajtur, por është e qëllimshme, sepse faji nuk qëndron kurrë te fara, por gjithnjë te toka. Kështu Krishti e vendos përfundimin në duart tona: e njëjta fjalë ngurtësohet, vyshket, mbytet ose jep fryt njëqindfish sipas mënyrës se si pritet. Origjeni i zhvillon katër gjendjet në mënyrë alegorike dhe i lexon njëqind-, gjashtëdhjetë- e tridhjetëfishin si shkallë frytdhënieje.

Me fjalët e tyre

Atëherë, më thuaj, ku humbi pjesa më e madhe e farës? Jo nga mbjellësi, por nga toka që e priti; domethënë, shpirti që nuk dëgjoi.

Shën Joan Gojarti, Predikime mbi Ungjillin sipas Mateut, Predikimi 44, seksioni 4 (mbi Mateun 13:3) (NPNF1, Vëll. 10)

Shëmbëlltyra e Mbjellësit (Mateu 13:1–23; Marku 4:1–20; Lluka 8:4–15)

Komente Patristike në Zotërim Publik

Para një turme të madhe, Krishti tregon për një mbjellës fara e të cilit bie në katër lloje toke: në udhë, ku shkelet dhe zogjtë e hanë; në gurishte, ku mbin shpejt por thahet pa rrënjë e pa lagështi; ndër ferra, që rriten e ia zënë frymën; dhe në tokë të mirë, ku jep fryt njëqindfish. Pastaj Ai vetë e shpjegon shëmbëlltyrën: fara është fjala e Perëndisë, dhe katër tokat janë katër lloje dëgjuesish, të ngurtët, të cektët që tërhiqen në sprovë, ata që u zihet fryma nga shqetësimet, pasuritë e kënaqësitë e jetës, dhe ata që e dëgjojnë e e ruajnë dhe japin fryt me qëndrueshmëri. Meqë Krishti vetë e jep shpjegimin, Etërit kryesisht e shtjellojnë shpjegimin e Tij.

Tekstet patristike janë përkthyer nga përkthimet anglisht në zotërim publik, secili Atë nga vepra e vet, disa siç ruhen në Catena Aurea mbi Mateun (Shën Thoma Akuini, përkth. J. H. Newman, 1841); asgjë nuk është parafrazuar. Vargjet e Shkrimit ndjekin Dhiatën e Re të Kostandin Kristoforidhit (Toskërisht, 1879, në zotërim publik); emrat e shenjtorëve ndjekin përdorimin e Kishës Orthodhokse Autoqefale të Shqipërisë.

Shën Joan Gojarti (rreth 347–407)

Predikime mbi Ungjillin sipas Mateut, Predikimi 44 (mbi Mateun 13:3–9) Burimi: përkth. te Nicene and Post-Nicene Fathers, Seria e Parë, Vëll. 10. Në zotërim publik. Teksti i plotë: https://www.newadvent.org/fathers/200144.htm

Mbi atë kush është mbjellësi, dhe çfarë janë fara e toka:

Prej nga doli Ai, që është i pranishëm kudo e mbush çdo gjë? Ose si doli? Jo në vend, por në gjendje e në ekonomi ndaj nesh, duke na u afruar përmes veshjes së Tij me mish... Dhe përse doli? ... që ta punojë e të kujdeset për të, dhe të mbjellë fjalën e perëndishmërisë. Sepse me farë këtu Ai nënkupton mësimin e Tij, me tokë shpirtrat e njerëzve, e me mbjellës Vetveten.

Mbi paanësinë e të mbjellit:

Ashtu si mbjellësi nuk bën dallim në tokën që i është dhënë, por e hedh farën e tij thjesht e pa zgjedhur; kështu edhe Ai Vetë nuk bën dallim mes të pasurit e të varfërit, të diturit e të paditurit, përtacit a të zellshmit, trimit a frikacakut; por u flet të gjithëve, duke e plotësuar pjesën e Tij, ndonëse i di që më parë përfundimet.

Mbi atë ku qëndron faji, dhe pse Krishti e lë të pathënë:

Nga ku, pra, më thuaj, u humb pjesa më e madhe e farës? Jo prej mbjellësit, por prej tokës që e priti atë; domethënë, shpirti që nuk dëgjoi. Dhe përse Ai nuk thotë: disa të shkujdesurit e pritën e pastaj e humbën; disa të pasurit ia zunë frymën; disa sipërfaqësorët e tradhtuan? Nuk është vullneti i Tij t'i qortojë ashpër, që të mos i hedhë në dëshpërim, por ia lë qortimin ndërgjegjes së dëgjuesve të Tij.

Mbi ndryshimin e madh mes dheut dhe shpirtrave, se shpirtrat mund të ndryshojnë:

Sa u përket farërave dhe dheut, kjo s'mund të jetë e arsyeshme; por në rastin e shpirtrave të njerëzve dhe të mësimit të tyre, ka lëvdimin e vet, dhe atë me bollëk. Sepse bujku, vërtet, do të qortohej me të drejtë po ta bënte këtë; ngaqë është e pamundur që shkëmbi të bëhet dhe, ose udha të mos jetë udhë, ose ferrat, ferra; por në gjërat që kanë arsye nuk është kështu. Ndodh që shkëmbi të ndryshojë e të bëhet tokë pjellore; dhe udha që nuk shkelet më, as nuk rri e hapur për të gjithë kalimtarët, por bëhet arë pjellore; dhe ferrat mund të shkatërrohen, dhe fara të gëzojë siguri të plotë. Sepse, po të kishte qenë e pamundur, ky Mbjellës nuk do të kishte mbjellë. Dhe nëse ndryshimi nuk ndodhi te të gjithë, kjo nuk është faj i Mbjellësit, por i atyre që nuk duan të ndryshojnë.

Mbi fajin që qëndron te ne, jo te vetë gjërat:

Ndonëse djalli i rrëmben ato, prapë varet nga ne, nëse rrëmbehen; ndonëse bimët fishken, prapë nuk ndodh kjo nga vapa... ndonëse fjalët e Tij mbyten, nuk është për shkak të ferrave, por të atyre që i lënë ato të mbijnë... Prandaj Ai nuk tha "bota", por "shqetësimet e kësaj bote"; as "pasuria", por "mashtrueshmëria e pasurisë".

Shën Kirili i Aleksandrisë (rreth 376–444)

Komentet mbi Ungjillin sipas Llukës, Predikimi 41 (mbi Llukën 8:4–15) Burimi: përkth. R. Payne Smith, 1859. Në zotërim publik. Teksti i plotë: https://www.tertullian.org/fathers/cyril_on_luke_04_sermons_39_46.htm

Mbi mbjellësin si vetë Krishti:

Mbjellësi, thotë Ai, doli të "mbjellë farën e vet, e kështu me radhë". Për kë, pra, foli kështu? Padyshim për Vetveten. Sepse Ai vërtet është Mbjellësi i çdo të mire, dhe ne jemi ara e Tij: dhe prej Tij e nga Ai është gjithë korrja e fryteve shpirtërore. Dhe këtë na e mësoi kur tha: "Pa mua nuk mund të bëni asgjë."

Mbi udhën, zemrën e fortë e të papunuar:

Sa i përket shkakut pse fara mbi udhë rrëmbehet, e shohim menjëherë se është fortësia e tokës. Një udhë është gjithmonë e fortë dhe e papunuar, sepse është e ekspozuar ndaj këmbëve të gjithkujt, as pranohet ndonjë farë në të... Të gjithë ata, pra, mendja e të cilëve është e fortë e e papërkulshme, dhe, si të thuash, e ngjeshur, nuk e marrin farën hyjnore... Le të zgjohen, pra, ata, zemra e të cilëve është shterpë e e pafrytshme: hapni mendjen tuaj, pranoni farën e shenjtë, jini si tokë pjellore e e punuar mirë... ruani mendjen tuaj, mbyllni hyrjen para hajdutit, përzini nga zemrat tuaja tufat e zogjve, që fara të mbetet me ju.

Mbi gurishten, besimin pa rrënjë që dështon në sprovë:

Ka vërtet njerëz besimi i të cilëve nuk është provuar, që mbështeten thjesht në fjalë, dhe nuk e vënë mendjen në shqyrtimin e misterit: te të tillët devotshmëria është pa lëng dhe pa rrënjë. Sepse, kur hyjnë në kisha, ndiejnë shpesh kënaqësi duke parë kaq shumë të mbledhur... por këtë e bëjnë pa kurrfarë maturie a gjykimi, por me vullnete të papastra: dhe kur kanë dalë nga kishat, menjëherë i harrojnë mësimet e shenjta... Por nëse përndjekja i shqetëson, dhe armiqtë e së vërtetës sulmojnë kishat e Shpëtimtarit, zemra e tyre nuk e do betejën, dhe mendja e tyre e hedh mburojën dhe ikën.

Mbi ferrat, shqetësimet e pasurinë që ia zënë frymën fjalës:

"Por ajo që ra ndër ferra janë ata që dëgjuan, dhe nga shqetësimet, pasuritë dhe kënaqësitë e kësaj jete shkojnë e u zihet fryma, dhe nuk japin fryt." ... Që fara hyjnore, pra, të lulëzojë mirë në ne, le të nxjerrim së pari nga mendja shqetësimet e botës, dhe ankthin e padobishëm që na bën të kërkojmë të pasurohemi, "Sepse asgjë nuk sollëm në botë, as mund të nxjerrim gjë prej saj."

Mbi tokën e mirë, mendjen e pastër që jep fryt njëqindfish:

Kjo është fara e mirë, dhe e denjë për admirim: toka e pasur dhe shumë pjellore, që sjell fryt njëqindfish... Sepse, kur fjala hyjnore bie mbi një mendje të pastër dhe të aftë ta pastrojë veten nga gjërat e dëmshme, atëherë e fut rrënjën thellë, dhe mbin si kalli i grurit, dhe, si të thuash, e fortë në fije, dhe e lulëzuar mirë, e sjell frytin e vet në përsosmëri.

Shën Agustini i Hiponit (354–430)

Siç ruhet në Catena Aurea mbi Mateun. Në zotërim publik.

Mbi shëmbëlltyrën si shëmbëlltyrë, se ngjarjet e saj s'është nevoja të kenë ndodhur fjalë për fjalë:

Është e sigurt që Zoti i tha gjërat që Ungjillori i ka shënuar; por ajo që foli Zoti ishte një shëmbëlltyrë, në të cilën kurrë nuk kërkohet që gjërat e përmbajtura të kenë ndodhur vërtet.

Mbi verbërimin e jobesimtarëve, dhe mëshirën e fshehur brenda gjykimit të tyre:

Prej kësaj mësojmë se, për shkak të mëkateve të tyre, nuk merituan të kuptojnë; e megjithatë kjo iu lejua atyre prej mëshire, që të rrëfejnë mëkatet e tyre, dhe të kthehen, e kështu të meritojnë të falen.

Shën Jeronimi (rreth 347–420)

Siç ruhet në Catena Aurea mbi Mateun. Në zotërim publik.

Mbi mbjellësin si Biri i Perëndisë:

Me këtë mbjellës parafigurohet Biri i Perëndisë, që mbjell ndër popullin fjalën e Atit.

Mbi nderimin përpara shpjegimit që Zoti vetë jep:

Vër re se kjo është shëmbëlltyra e parë që është dhënë me shpjegimin e saj, dhe duhet të ruhemi, atje ku Zoti e shtjellon vetë mësimin e Tij ... të mos guxojmë të kuptojmë gjë as më shumë as më pak, as në ndonjë mënyrë tjetër veçse ashtu siç u shtjellua prej Tij.

Mbi mashtrimin e pasurisë që ia zë frymën fjalës:

Sepse pasuritë janë tradhtare, duke premtuar një gjë dhe duke bërë një tjetër. Zotërimi i tyre është i rrëshqitshëm, ngaqë sillen andej-këtej, dhe me hap të pasigurt i braktisin ata që i kanë, ose i ringjallin ata që s'i kanë. Prandaj Zoti pohon se të pasurit me vështirësi hyjnë në mbretërinë e qiejve, sepse pasuritë e tyre ia zënë frymën fjalës së Perëndisë, dhe ia ligështojnë fuqinë virtyteve të tyre.

Mbi radhën e të dëgjuarit, të kuptuarit dhe të dhënit fryt:

Prandaj ne duhet së pari të dëgjojmë, pastaj të kuptojmë, dhe pasi të kuptojmë të japim frytet e mësimit, ose njëqindfish, ose gjashtëdhjetë, ose tridhjetë.

Shën Hilari i Puatjesë (rreth 310–367)

Siç ruhet në Catena Aurea mbi Mateun. Në zotërim publik.

Mbi anijen si figurë e Kishës:

Ka veç kësaj një arsye në vetë lëndën e fjalimit të Tij pse Zoti duhej të rrinte ulur në anije, dhe turma të qëndronte në breg. Sepse Ai po gatitej të fliste me shëmbëlltyra, dhe me këtë veprim tregon se ata që ishin jashtë Kishës nuk mund të kishin kurrfarë kuptimi të Fjalës Hyjnore. Anija paraqet një figurë të Kishës, brenda së cilës vendoset fjala e jetës, dhe u predikohet atyre që janë jashtë, të cilët, duke qenë rërë shterpë, nuk mund ta kuptojnë.

Mbi judenjtë që humbën Ligjin, dhe dhuratën e përsosur të besimit ungjillor:

Sepse judenjtë, duke mos pasur besim, humbën edhe Ligjin që kishin; dhe besimi ungjillor ka dhuratën e përsosur, ngaqë, po të pritet, pasuron me fryt të ri, ndërsa po të ... refuzohet, ia heq pasuritë e zotërimit të lashtë.

Shënim mbi Etër të tjerë

Gojarti dhe Kirili e lexojnë shëmbëlltyrën njësoj në çdo pikë: mbjellësi është Krishti, fara është fjala e Tij, dhe katër tokat nuk janë dallime në farë, por dallime te dëgjuesit që e marrin atë, kështu që shëmbëlltyra bëhet pasqyrë për vetëshqyrtim, ku pyesim cila tokë jemi. Gojarti ngul këmbë në ngushëllimin se shpirtrat, ndryshe nga dheu i vërtetë, mund të ndryshojnë, kështu që asnjë dëgjues i ngurtë a i cektë a i mbytur nuk ka pse të dëshpërohet se s'bëhet dot tokë e mirë. Kirili ndalet te qëndresa në sprovë, duke e nxitur dëgjuesin pa rrënjë të qëndrojë si ushtar e të mos e hedhë mburojën e të ikë. Shën Agustini e ruan shëmbëlltyrën si shëmbëlltyrë dhe zbulon mëshirën e fshehur edhe brenda gjykimit të të verbuarve, ndërsa Jeronimi mëson nderim përpara shpjegimit që Zoti vetë jep dhe paralajmëron për tradhtinë e pasurisë; Hilari e lexon anijen si figurë të Kishës, jashtë së cilës Fjala Hyjnore nuk mund të kuptohet. Meqë Krishti e jep vetë shpjegimin në Ungjill, tradita patristike është këtu jashtëzakonisht njëzëri. Catena Aurea ruan komente të mëtejshme mbi këtë pjesë nga nxënësit e Gregorit të Madh dhe glosatorët perëndimorë (Rabanus Maur, Remigji, Glosa), shënimet më alegorike të të cilëve nuk janë cituar më sipër; edhe Shën Ambrozi dhe Beda i Nderuari e prekin mbjellësin, por trajtimet e tyre më të plota ruhen në anglisht kryesisht në përkthime moderne nën të drejtën e autorit.

Burimet patristike

Lexo burimet: Chrysostom on Matthew (CCEL)