Shëmbëlltyra e Darkës së Madhe (Lluka 14:16–24)

Komente Patristike në Zotërim Publik

Te tryeza e fariseut, kur njëri nga të ftuarit tha: "Lum ai që do të hajë bukë në mbretërinë e Perëndisë," Zoti u përgjigj me një shëmbëlltyrë. "Një njeri përgatiti një darkë të madhe dhe ftoi shumë veta." Në kohën e darkës dërgoi shërbëtorin e vet të thoshte: "Ejani, sepse gjithçka tashmë është gati." Por të gjithë njëlloj filluan të shfajësohen — njëri kishte blerë një arë, një tjetër pesë pendë qe, një tjetër kishte marrë grua. I zoti, plot zemërim, e dërgoi shërbëtorin nëpër sheshe e rrugë të qytetit të sillte "lypës, sakatë, të çalë dhe të verbër", e pastaj nëpër "udhë e gardhe — detyroji të hyjnë, që të mbushet shtëpia ime", sepse "asnjë nga ata njerëz që ishin të ftuar nuk do ta shijojë darkën time". Është shëmbëlltyra e ftesës së refuzuar nga ata që ishin zënë me botën, dhe e thirrjes së të varfërve, e më në fund e johebrenjve. Gjendet vetëm te Lluka.

Etërit e lexojnë në dy nivele njëkohësisht. Si harku i shpëtimit, njeriu që bën festën është Ati, shërbëtori i dërguar është Biri që e zbrazi veten, ushqimi është vetë mishi i Krishtit, të ftuarit e parë janë Izraeli, kurse të varfërit e rrugëve e pastaj të huajt e udhëve janë të përulurit dhe johebrenjtë që tërhiqen brenda në fund. Si mësim për shpirtin, tri shfajësimet bëhen tri forma të dashurisë së botës: ara është krenari a zotërim, pesë pendët e qeve janë kureshtja dhe pesë shqisat, dhe gruaja është kënaqësia e mishit, të cilat Agustini i rreshton pikërisht me lakminë e mishit, lakminë e syve dhe krenarinë e jetës. Më poshtë janë mbledhur gjashtë Etër, tre nga Lindja dhe tre nga Perëndimi.

Tekstet patristike janë përkthyer nga përkthimet anglisht në zotërim publik; asgjë nuk është parafrazuar. Vargjet e Shkrimit ndjekin Dhiatën e Re të Kostandin Kristoforidhit (Toskërisht, 1879, në zotërim publik); emrat e shenjtorëve ndjekin përdorimin e Kishës Orthodhokse Autoqefale të Shqipërisë. Një shënim mbi burimet vjen në fund.

---

Shën Kirili i Aleksandrisë (rreth 376–444)

Nga komentet e tij mbi Llukën (Predikimi 104, mbi Llukën 14:15–24), përkth. R. Payne Smith, 1859. Në zotërim publik.

Mbi njeriun që është Perëndia Atë, dhe darkën e madhe të bërë në nderim të Krishtit:

Me njeriun, pra, duhet kuptuar Perëndia Atë. Sepse ngjasimet formohen për të paraqitur të vërtetën, dhe nuk janë aspak vetë e vërteta. Ai, pra, Krijuesi i gjithësisë, dhe Ati i lavdisë, bëri një darkë të madhe, domethënë një festë për gjithë botën, në nderim të Krishtit. Pra, në kohërat e fundit të botës, e, si të thuash, në perëndimin e kësaj bote sonë, Biri u ngrit për ne; në atë kohë edhe vuajti vdekjen për ne, dhe na dha mishin e Tij për të ngrënë, si buka nga qielli, që i jep jetë botës.

Mbi shërbëtorin që është vetë Krishti, që mori formën e shërbëtorit:

Dhe më pas, kush është ai që u dërgua, dhe që thuhet gjithashtu se ishte shërbëtor? Ndoshta vetë Krishti: sepse, ndonëse Perëndia Fjalë është nga natyra Perëndi, dhe vetë Biri i Perëndisë Atë, prej të Cilit u shfaq, megjithatë e zbrazi veten, për të marrë formën e shërbëtorit. Duke qenë pra Perëndi prej Perëndie, Ai është Zot i të gjithave; por dikush me të drejtë mund t'i japë emrin shërbëtor kufijve të njerëzisë së Tij.

Mbi ftesën, "gjithçka është gati," dhe dhuratat e përgatitura në Krishtin:

Dhe çfarë natyre kishte ftesa? "Ejani: sepse ja, gjithçka është gati." Sepse Perëndia Atë ka përgatitur në Krishtin për banorët e tokës ato dhurata që i jepen botës nëpërmjet Tij, domethënë faljen e mëkateve, pastrimin e çdo ndotjeje, bashkësinë e Frymës së Shenjtë, birësimin e lavdishëm si bij, dhe mbretërinë e qiellit. Në këto bekime Krishti e ftoi Izraelin para të gjithëve me anë të urdhërimeve të ungjillit.

Mbi shfajësimet, që tregojnë një zemër të mposhtur nga dashuria e botës:

Ti e kupton se, duke iu dhënë pa mend këtyre punëve tokësore, ata nuk mund të shohin gjërat shpirtërore; sepse, të mposhtur nga dashuria e mishit, janë larg shenjtërisë, lakmitarë e të babëzitur pas pasurisë. Ata kërkojnë ato gjëra që janë poshtë, por nuk e çmojnë aspak, as në më të voglën masë, atë shpresë që është ruajtur pranë Perëndisë. Shumë më mirë do të kishte qenë, në vend të arave tokësore, të fitoje gëzimet e parajsës.

Mbi të varfërit dhe të çalët e thirrur nga rrugët, e pastaj johebrenjtë nga udhët:

Në vend të tyre, pra, u thirrën ata që ishin nëpër rrugë e sheshe, domethënë njerëzit e thjeshtë judenj, mendja e të cilëve ishte e sëmurë, e dobët, e errët dhe e çalë; sepse të tillët mund t'i quash të verbër e të çalë. Por ata u bënë të fortë dhe të shëndoshë në Krishtin: mësuan të ecin drejt, dhe morën dritën hyjnore në mendjen e tyre.

Vër re këtu, të lutem, thirrjen e johebrenjve pasi izraelitët kishin hyrë me anë të besimit ... ai që fton në darkë dërgohet në udhët, jashtë qytetit, dhe te gardhet në ara: për më tepër, ai urdhërohet nga ai që e dërgoi jo thjesht të ftojë, dhe t'u ofrojë vetëm nxitje, por edhe t'i detyrojë. E megjithatë, te të gjithë njerëzit besimi është një akt i vullnetshëm ... Sepse ishte e nevojshme, krejtësisht e nevojshme për johebrenjtë, që, duke qenë të lidhur nga një tirani e padurueshme, dhe të rënë nën zgjedhën e djallit ... thirrja e tyre të ishte shumë e ngutshme, që i ngjante përdorimit të forcës, që të mund të ngrinin sytë drejt Perëndisë.

---

Shën Vasili i Madh (rreth 330–379)

Nga Rregullat e tij asketike, siç përmblidhet në Catena Aurea mbi Llukën. Në zotërim publik.

Mbi "nuk mund të vij" të një mendjeje që është dobësuar për Perëndinë:

Por ai thotë: Nuk mund të vij, sepse mendja njerëzore, kur degjeneron drejt kënaqësive të botës, është e dobët në kujdesin për gjërat e Perëndisë.

---

Origjeni (rreth 185–254)

Nga komentet e tij mbi Llukën, siç përmblidhet në Catena Aurea mbi Llukën. Në zotërim publik.

Mbi tri shfajësimet si tri mënyra për të parapëlqyer diçka mbi Fjalën:

Ose ndryshe, ata që kanë blerë një arë dhe e hedhin poshtë a e refuzojnë darkën, janë ata që kanë marrë doktrina të tjera hyjnore, por kanë përçmuar fjalën që zotëronin. Kurse ai që ka blerë pesë pendë qe është ai që e lë pas dore natyrën e tij intelektuale e ndjek gjërat e shqisave, prandaj s'mund të kuptojë një natyrë shpirtërore. Por ai që ka marrë grua është ai që është bashkuar me mishin, një dashnor i kënaqësisë më shumë se i Perëndisë.

---

Shën Grigori i Madh (rreth 540–604)

Nga Predikimet e tij mbi Ungjijtë (Predikimi 36), siç përmblidhet në Catena Aurea mbi Llukën. Në zotërim publik.

Mbi darkën si ëmbëlsi e përjetshme, dhe se si kënaqësia shpirtërore i kthen përmbys orekset e mishit:

Ose Ai bëri një darkë të madhe, duke përgatitur për ne gëzimin e plotë të ëmbëlsisë së përjetshme. Ftoi shumë veta, por pak erdhën, sepse ndonjëherë ata që vetë i nënshtrohen Atij me anë të besimit, me jetën e tyre i kundërvihen gostisë së Tij të përjetshme. Dhe ky është zakonisht ndryshimi midis kënaqësive të trupit dhe të shpirtit, që kënaqësitë mishore, kur nuk zotërohen, ngjallin një dëshirë të zjarrtë për to, por kur zotërohen dhe gllabërohen, ngrënësi shpejt kthehet nga ngopja në neveri; kënaqësitë shpirtërore, përkundrazi, kur nuk zotërohen përbuzen, kur zotërohen dëshirohen edhe më.

Mbi refuzimin e çuditshëm të atyre që janë ftuar me bujari:

Zoti ynë, pra, ofron atë që duhej t'i kërkohej, e nuk u kërkon të tjerëve ta marrin. Ai dëshiron të japë atë që mezi mund të shpresohej; e megjithatë të gjithë fillojnë menjëherë të shfajësohen ... Ja, një i pasur fton, dhe të varfërit nxitojnë të vijnë. Ne ftohemi në gostinë e Perëndisë, dhe shfajësohemi.

Mbi shfajësimet që veshin fjalën e përuljes, por veprën e krenarisë:

Por duhet të vërejmë se ai që për arën e tij, dhe tjetri që për të provuar pesë pendët e qeve, kërkojnë ndjesë nga darka e Ftuesit të tyre, e përziejnë me shfajësimin e tyre fjalën e përuljes. Sepse, kur thonë "Të lutem", e pastaj nuk denjojnë të vijnë, fjala tingëllon si përulje, por veprimi është krenari.

---

Shën Agustini i Hiponit (354–430)

Nga Predikimet (Predikimi 112) dhe Pyetjet mbi Ungjijtë, siç përmblidhet në Catena Aurea mbi Llukën. Në zotërim publik.

Mbi Bukën e mbretërisë, që i rrinte përpara njeriut që psherëtinte për të nga larg:

Sepse kush është ajo Bukë e mbretërisë së Perëndisë veçse Ai që thotë: Unë jam buka e gjallë që zbriti nga qielli? Mos hap gojën, por zemrën.

Mbi arën e blerë si krenaria që nuk pranon një zot:

Tani kishte tri shfajësime ... Ara e blerë shenjon pushtetin. Prandaj krenaria është vesi i parë i qortuar. Sepse njeriu i parë deshi të sundojë, duke mos dashur të ketë një zot.

Mbi pesë pendët e qeve si pesë shqisat, dhe kureshtjen që beson vetëm atë që prek:

Pesë pendët e qeve merren si pesë shqisat e mishit ... Por quhen pendë qe, sepse nëpërmjet atyre shqisave të mishit ndiqen gjërat tokësore. Sepse qetë lërojnë tokën, ndërsa njerëzit larg besimit, të dhënë pas gjërave tokësore, nuk pranojnë të besojnë në asgjë, veçse në atë që e arrijnë me anë të shqisës pesëfishe të trupit ... por se nënkuptohet një lloj kureshtjeje, ai nuk thotë "Bleva pesë pendë qe dhe po shkoj t'i ushqej", por "po shkoj t'i provoj".

Mbi tri shfajësimet të rreshtuara me tri lakmitë që përmend Joani:

Lakmia e mishit, "Mora grua"; lakmia e syve, "Bleva pesë pendë qe"; krenaria e jetës, "Bleva një arë".

---

Shën Ambrozi i Milanos (rreth 339–397)

Nga Shtjellimi i tij mbi Ungjillin e Llukës, siç përmblidhet në Catena Aurea mbi Llukën. Në zotërim publik.

Mbi zotërimet tokësore që e mbyllin njeriun jashtë mbretërisë:

Kështu ndodh që ushtari i lodhur caktohet të kryejë detyra të ulëta, ashtu si ai që, i përqendruar te gjërat e poshtme, blen për vete zotërime tokësore, nuk mund të hyjë në mbretërinë e qiellit. Zoti ynë thotë: Shit gjithçka që ke, dhe ndiqmë.

Mbi martesën që nuk qortohet, por dëlirësinë e mbajtur në nder më të madh:

Ose martesa nuk qortohet; por dëlirësia mbahet në nder më të madh, sepse gruaja e pamartuar kujdeset për gjërat e Zotit, që të jetë e shenjtë në trup e në frymë, ndërsa ajo që është e martuar kujdeset për gjërat e botës.

---

Shënim mbi burimet dhe Etër të tjerë

Kirili mban gjithë harkun e shpëtimit, kurse të tjerët e plotësojnë nga të dyja anët. Njeriu që bën festën është "Perëndia Atë"; darka e madhe mbahet "në perëndimin e kësaj bote sonë", kur Biri "na dha mishin e Tij për të ngrënë", kështu që festa është njëkohësisht Ungjilli dhe Eukaristia. Shërbëtori i dërguar është "vetë Krishti", që "e zbrazi veten, për të marrë formën e shërbëtorit". Ftesa, "gjithçka është gati", mbledh "faljen e mëkateve... bashkësinë e Frymës së Shenjtë, birësimin e lavdishëm si bij dhe mbretërinë e qiellit". E pasi të ftuarit e parë refuzojnë, sillen të varfërit e të çalët e rrugëve, e më në fund johebrenjtë nga udhët, thirrja e të cilëve duhej të ishte "shumë e ngutshme, që i ngjante përdorimit të forcës" — ndonëse Kirili kujdeset të shtojë se "te të gjithë njerëzit besimi është një akt i vullnetshëm". Përreth kësaj, Grigori vendos kontrastin e thellë midis kënaqësisë mishore dhe asaj shpirtërore — e para neveritet sapo gllabërohet, kurse e dyta vetëm thellohet — dhe zbulon shfajësimet që tingëllojnë të përulura, por veprojnë me krenari. Agustini i lexon tri refuzimet si krenarinë e arës, kureshtjen e pesë shqisave dhe kënaqësinë e mishit, duke i rreshtuar me lakminë e mishit, lakminë e syve dhe krenarinë e jetës. Ambrozi ngul këmbë te zotërimet që e mbyllin mbretërinë dhe te nderi më i lartë i dëlirësisë. Nga Lindja, Vasili e quan mendjen "të dobët në kujdesin për gjërat e Perëndisë" sapo përkulet nga kënaqësia, ndërsa Origjeni i lexon po ato tri shfajësime si parapëlqim të doktrinës së huaj, të shqisave dhe të mishit mbi Fjalën.

Mbi të shumëdiskutuarën "detyroji të hyjnë," duhet thënë haptas se Agustini gjetkë e thirri shprehjen për të justifikuar trysninë kundër donatistëve, një përdorim që shekujt e mëvonshëm me të drejtë e vunë në dyshim; por në leximin e mbledhur këtu detyrimi është ngutja e hirit që arrin johebrenjtë në robërinë e tyre, jo shtrëngimi i ndërgjegjes, dhe Kirili e ruan shprehimisht lirinë e besimit. Catena mbi këtë pasazh e shtjellon edhe vërejtjen e parë të njeriut nëpërmjet Eusebit dhe përmend Bedën mbi bukën e marrë me erë, por jo me shije; këto përmenden e nuk citohen këtu. Kirili citohet nga komentimi i tij mbi Llukën në përkthimin e Payne Smith-it; të tjerët vijnë nëpërmjet Catena Aurea-s mbi Llukën, siç shënohet, me Grigorin nga Predikimi i tij i tridhjetë e gjashtë, Agustinin nga Predikimi 112 dhe Pyetjet mbi Ungjijtë, Ambrozin nga Shtjellimi i tij mbi Llukën, dhe Vasilin e Origjenin ashtu si i ruan Catena.