Vajza e Gruas Kananease (Mateu 15:21–28; Marku 7:24–30)

Komente Patristike në Zotërim Publik

Krishti tërhiqet në krahinat e Tirit e të Sidonit, tokë johebrenjsh. Një grua kananease (Marku e quan greke, sirofenikase) vjen duke bërtitur: "Ki mëshirë për mua, o Zot, o Bir i Davidit; vajza ime mundohet rëndë nga një demon." Ai nuk i përgjigjet asnjë fjalë. Dishepujt i kërkojnë ta largojë; Ai thotë: "Unë nuk jam dërguar gjetiu, përveç te delet e humbura të shtëpisë së Izraelit." Ajo vjen dhe e adhuron: "O Zot, ndihmomë." Ai përgjigjet: "Nuk është mirë të marrësh bukën e fëmijëve dhe t'ua hedhësh këlyshëve." Ajo i kthen: "Është e vërtetë, Zot, por edhe këlyshët hanë thërrimet që bien nga tryeza e zotërinjve të tyre." Atëherë Ai thotë: "O grua, i madh është besimi yt! Të bëftë siç dëshiron." Dhe që në atë çast vajza e saj u shërua. Lluka nuk e shënon këtë ngjarje. Tekstet më poshtë janë cituar fjalë për fjalë nga përkthime në zotërim publik, përfshirë Catena Aurea mbi Markun (Shën Thoma Akuini, përkth. J. H. Newman, 1841); asgjë nuk është parafrazuar.

Tekstet patristike janë përkthyer nga përkthimet anglisht në zotërim publik; asgjë nuk është parafrazuar. Vargjet e Shkrimit ndjekin Dhiatën e Re të Kostandin Kristoforidhit (Toskërisht, 1879, në zotërim publik); emrat e shenjtorëve ndjekin përdorimin e Kishës Orthodhokse Autoqefale të Shqipërisë. Një shënim mbi burimet vjen në fund.

---

Shën Joan Gojarti (rreth 347–407)

Predikime mbi Ungjillin sipas Mateut, Predikimi 52 (mbi Mateun 15:21–28) Burimi: përkthim te "Nicene and Post-Nicene Fathers", Seria e Parë, Vëll. 10. Në zotërim publik. Teksti i plotë: https://www.newadvent.org/fathers/200152.htm

Mbi atë pse erdhi fare në tokën e johebrenjve:

Dhe pse shkoi fare në ato anë? Pasi i kishte çliruar nga ruajtja e ligjit për ushqimet, atëherë Ai u hap një derë edhe johebrenjve, duke vepruar me radhën e duhur; ashtu si Pjetri, i cili, pasi u udhëzua së pari të shfuqizonte këtë ligj, dërgohet te Korneli.

Mbi heshtjen e Tij, fjalën e Tij të rëndë, dhe zellin e saj që shtohej:

Por Krishti thotë: "Unë nuk jam dërguar veçse te delet e humbura të shtëpisë së Izraelit." Çfarë bëri atëherë gruaja, pasi e dëgjoi këtë? A heshti, dhe a u tërhoq? A ia uli zellin? Aspak, por u bë edhe më ngulmuese. Por jo kështu jemi ne; përkundrazi, kur s'arrijmë të marrim, tërhiqemi; kurse kjo duhej të na bënte edhe më të ngutshëm.

Mbi atë si ajo i ktheu fjalët e Tij në lutjen e vet, dhe pse Ai kishte vonuar:

Dhe Ai nuk i quan më "dele", por "fëmijë", dhe atë "një qen". Çfarë thotë atëherë gruaja? Pikërisht nga fjalët e Tij thur mbrojtjen e saj. "Edhe pse jam qen," tha ajo, "nuk jam e huaj."... Me këtë qëllim Krishti e shtyu, sepse e dinte se ajo do ta thoshte këtë; për këtë e mohoi dhuratën, që të tregonte vetëpërmbajtjen e saj të lartë... Jo për ofendim, pra, u thanë fjalët e Tij, por për ta thirrur atë dhe për të zbuluar thesarin e fshehur tek ajo.

Mbi përulësinë e saj, vënë përballë krenarisë së atyre që e quanin veten fëmijë:

Por shih, të lutem, bashkë me besimin e saj edhe përulësinë e saj. Sepse Ai i kishte quajtur Judenjtë "fëmijë", por ajo nuk u mjaftua me kaq, madje i quajti "zotërinj"... Ai tha: "Nuk është mirë", dhe ajo tha: "Është e vërtetë, Zot"; Ai i quajti "fëmijë", por ajo i quajti "zotërinj"; Ai përdori emrin e qenit, kurse ajo shtoi edhe veprën e qenit. A e sheh përulësinë e kësaj gruaje?

Mbi fjalën që e kurorëzoi, dhe mbi ngulmimin në lutje:

Çfarë thotë atëherë Krishti? "O grua, i madh është besimi yt." Po, prandaj e shtyu, që ta shpallte me zë të lartë këtë fjalë, që ta kurorëzonte gruan. "Të bëftë siç dëshiron."... Kjo ishte e ngjashme me atë zë që tha: "U bëftë qielli, dhe u bë."... Por vër re, të lutem, si, kur apostujt dështuan dhe s'ia dolën, kjo grua pati sukses. Kaq i madh është ngulmimi në lutje.

---

Teofilakti i Ohrit (rreth 1050–1107)

Nga Shpjegimi i tij mbi Ungjillin sipas Markut, siç ruhet në Catena Aurea mbi Markun. Në zotërim publik.

Mbi atë pse Krishti tani kthehet drejt tokës së johebrenjve:

Pasi Zoti kishte mbaruar mësimin e Tij rreth ushqimit, duke parë se Judenjtë ishin mosbesues, Ai hyn në vendin e johebrenjve, sepse, ngaqë Judenjtë janë të pabesë, shpëtimi kthehet drejt johebrenjve.

Mbi atë pse erdhi fshehurazi:

Ose ndryshe, arsyeja e Tij për të ardhur fshehurazi ishte që Judenjtë të mos gjenin shkak për ta qortuar, sikur Ai të kishte kaluar te johebrenjtë e papastër.

Mbi fëmijët, bukën, dhe pse Ai e vonon hirin e Tij:

Ai i quan johebrenjtë qen, ngaqë Judenjtë i mbanin si të ligj; dhe me bukë nënkupton dobinë që Zoti u premtoi fëmijëve, domethënë Judenjve. ... Arsyeja, pra, pse Zoti nuk dëgjon menjëherë, por e vonon hirin e Tij, është që Ai të tregojë gjithashtu se besimi i gruas ishte i patundur, dhe që ne të mësojmë të mos lodhemi menjëherë në lutje, por të vazhdojmë me zell derisa të marrim.

Mbi shpirtin që, duke rënë në mëkat, shërohet me rrëfim të përulur:

Edhe shpirti i secilit prej nesh, kur bie në mëkat, bëhet një grua; dhe ky shpirt ka një vajzë që është e sëmurë, domethënë veprat e liga; kjo vajzë sërish ka një demon, sepse veprat e liga lindin nga demonët. ... por në qoftë se me përulësi, duke e ditur veten qen, i rrëfejmë mëkatet tona, atëherë vajza, domethënë jeta jonë e ligë, do të shërohet.

---

Shën Agustini i Hiponit (354–430)

Predikime mbi Dhiatën e Re, Predikimi 27 (mbi Mateun 15:21) Burimi: përkthim te "Nicene and Post-Nicene Fathers", Seria e Parë, Vëll. 6. Në zotërim publik. Teksti i plotë: https://www.newadvent.org/fathers/160327.htm

Mbi gruan si mësim përulësie:

Kjo grua kananease, që sapo u soll para nesh në leximin e Ungjillit, na tregon një shembull përulësie, dhe udhën e perëndishmërisë; na tregon si të ngjitemi nga përulësia drejt lartësimit.

Mbi atë pse u duk sikur nuk e dëgjonte:

Kështu, pra, e zellshme për të fituar mëshirë, ajo bërtiti e trokiti me guxim; dhe Ai bëri sikur nuk e dëgjonte, jo që mëshira t'i refuzohej, por që dëshira e saj të ndizej; dhe jo vetëm që dëshira e saj të ndizej, por që, siç e thashë më parë, përulësia e saj të shfaqej.

Mbi rrëfimin e saj se është një qen, dhe përgjigjen e Tij:

Zoti e kishte quajtur një qen; dhe ajo nuk tha: Nuk jam, por tha: Jam. Dhe meqenëse e pranoi veten të jetë një qen, menjëherë Zoti tha: Grua, i madh është besimi yt; të bëftë siç ke kërkuar. Ti e pranove veten qen; unë tani të njoh si pjesëtare të gjinisë njerëzore.

Mbi gruan si figurë e Kishës, dhe mbi shartimin e johebrenjve:

Shihni, o vëllezër, si tek kjo grua që ishte kananease, domethënë që erdhi nga johebrenjtë, dhe ishte një figurë e Kishës, hiri i përulësisë na është shfaqur në mënyrë të shquar.

Degët e natyrshme do të këputen, që të shartohet ulliri i egër. Tani, pse degët e natyrshme merituan të priten, përveçse për krenari? Pse ulliri i egër të shartohet, përveçse për përulësi? Prandaj edhe ajo grua tha: Është e vërtetë, Zot, por edhe këlyshët hanë thërrimet që bien nga tryeza e zotërinjve të tyre. Dhe pas kësaj dëgjon: O grua, i madh është besimi yt... Ulliri i egër është populli i johebrenjve... Për shkak të krenarisë u këputën: dhe ulliri i egër u shartua për shkak të përulësisë. Këtë përulësi e tregoi gruaja.

---

Beda i Nderuari (rreth 672–735)

Nga Komenti i tij mbi Markun, siç ruhet në Catena Aurea mbi Markun. Në zotërim publik.

Mbi radhën e shpëtimit, së pari Judenjtë e pastaj johebrenjtë:

Do të vijë koha kur edhe ju që jeni johebrenj do të fitoni shpëtim; por është e drejtë që së pari të freskohen me bukën qiellore Judenjtë, që me të drejtë mbahen si fëmijë të zgjedhjes së lashtë të Perëndisë. Vetëm kështu, më në fund, ushqimi i jetës t'u jepet johebrenjve.

Mbi shmangien nga lavdia e njerëzve në kryerjen e mrekullive:

Pasi hyri edhe në shtëpi, Ai i urdhëroi dishepujt e Tij të mos i tregonin askujt kush ishte në atë krahinë të panjohur. Kështu ata, të cilëve u kishte dhuruar hirin e shërimit, do të mësonin nga shembulli i Tij, sa të mundnin, të largoheshin nga lavdia e njerëzve kur shfaqnin mrekullitë e tyre.

Mbi besimin e nënës dhe pagëzimin e foshnjave:

Për shkak, pra, të thënies së përulur dhe besimtare të nënës së saj, demoni e la vajzën; këtu na jepet një shembull për katekizimin dhe pagëzimin e foshnjave, ngaqë me anë të besimit dhe të rrëfimit të prindërve, foshnjat çlirohen në pagëzim nga demoni, edhe pse ato as nuk mund të kenë njohuri në vetvete, as të bëjnë të mirë a të keqe.

---

Shënim mbi burimet dhe Etër të tjerë

Etërit pajtohen se ashpërsia e Krishtit ishte mëshirë e fshehur, nxjerrja e qëllimshme e një besimi që Ai donte ta kurorëzonte. Gojarti e vëzhgon shkëmbimin si një garë dashurie: gruaja e kthen çdo refuzim në një lutje të re, e ndërton tërë argumentin e saj "pikërisht nga fjalët e Tij", dhe ua kalon në përulësi vetë atyre që e përbuznin, duke i quajtur "zotërinj" atje ku ata e quanin veten fëmijë. Refreni i tij është se Krishti "e shtyu" pikërisht për të zbuluar "thesarin e fshehur tek ajo", dhe se suksesi i saj atje ku apostujt dështuan tregon "kaq i madh është ngulmimi në lutje". Teofilakti, duke lexuar Markun, e sheh po atë vonesë si një mësim se "besimi i gruas ishte i patundur", dhe se duhet "të mos lodhemi menjëherë në lutje, por të vazhdojmë me zell derisa të marrim"; ai gjithashtu e lexon skenën në kuptim moral, shpirti mëkatar shërohet kur me përulësi e rrëfen veten qen. Shën Agustini e lexon po atë grua si "një figurë të Kishës" të mbledhur nga johebrenjtë: ajo që thotë "Jam" një qen, e jo "Nuk jam", është ulliri i egër i shartuar për shkak të përulësisë, ndërsa degët e natyrshme këputen për shkak të krenarisë. Beda nxjerr në pah radhën e shpëtimit, Judenjtë freskohen së pari me bukën qiellore e pastaj johebrenjtë, dhe gjen në çlirimin e vajzës nëpërmjet besimit të nënës "një shembull për katekizimin dhe pagëzimin e foshnjave". Të gjithë arrijnë te e njëjta fjalë që e mbyll skenën: "i madh është besimi yt".

Catena Aurea mbi Markun ruan gjithashtu komente nën emrat e Jeronimit dhe një alegori "Pseudo-Jeronimi" mbi Kishën e Romës, të cilat nuk citohen këtu; mbi Mateun ajo ruan përmbledhjen e njohur që i atribuohet Akuinit, se pesë gjëra te gruaja ia fituan çlirimin e vajzës: përulësia, durimi, lutja, ngulmimi dhe besimi. Pjesa paralele te Marku (7:24–30) e quan greke, sirofenikase për nga kombi, dhe e jep thënien në formën "Lëri më parë fëmijët të ngopen". Predikimet e Kirilit të Aleksandrisë mbi Llukën nuk e trajtojnë këtë mrekulli, sepse vetëm Lluka e lë jashtë. Për tekst anglisht në zotërim publik, predikimi i Shën Joan Gojartit dhe predikimi i Agustinit janë burimet kryesore për Mateun, ndërsa Teofilakti dhe Beda japin leximin e Markut nëpërmjet Catena Aurea mbi Markun (Shën Thoma Akuini, përkth. J. H. Newman, 1841).