Prologu: Në fillim ishte Fjala

John 1:1–18 · Fillimi i shërbesës

Shkrimi i Shenjtë

John 1:1–18

n the beginning was the Word, and the Word was with God, and the Word was God. ²The same was in the beginning with God. ³All things were made by him; and without him was not any thing made that was made. ⁴In him was life; and the life was the light of men. ⁵And the light shineth in darkness; and the darkness comprehended it not. ⁶There was a man sent from God, whose name was John. ⁷The same came for a witness, to bear witness of the Light, that all men through him might believe. ⁸He was not that Light, but was sent to bear witness of that Light. ⁹That was the true Light, which lighteth every man that cometh into the world. ¹⁰He was in the world, and the world was made by him, and the world knew him not. ¹¹He came unto his own, and his own received him not. ¹²But as many as received him, to them gave he power to become the sons of God, even to them that believe on his name: ¹³Which were born, not of blood, nor of the will of the flesh, nor of the will of man, but of God. ¹⁴And the Word was made flesh, and dwelt among us, (and we beheld his glory, the glory as of the only begotten of the Father,) full of grace and truth. ¹⁵John bare witness of him, and cried, saying, This was he of whom I spake, He that cometh after me is preferred before me: for he was before me. ¹⁶And of his fulness have all we received, and grace for grace. ¹⁷For the law was given by Moses, but grace and truth came by Jesus Christ. ¹⁸No man hath seen God at any time; the only begotten Son, which is in the bosom of the Father, he hath declared him.

King James Version · public domain

Joani 1:1–18

ë përpara herësë ishte Fjala, edhe Fjala ishte me Perëndinë, edhe Fjala ishte Perëndi, ²Këjo ishte që përpara herësë me Perëndinë. ³Të-gjitha u bënë me anë t’asaj; edhe pa atë nuk’ ubë as ndonjë gjë që është bërë. ⁴Nd’atë ishte jetë, edhe jeta ishte drita e njerësvet. ⁵Edhe drita ndrit nd’errësirët edhe errësira nuk’ e kupëtoj. ⁶Qe një njeri dërguarë nga Perëndia, i-cili e kishte emërinë Joan. ⁷Ky erdhi për dëshmim, që të apë dëshmim Dritënë, që të besonjënë të-gjithë me anë t’ati. ⁸Ay nuk’ ishte Drita, po qe dërguarë që të apë dëshmim për Dritënë. ⁹Ishte Drita e-vërtetë, që ndrit çdo njeri, kur vjen ndë botët. ¹⁰Ishte ndë botët, edhe bota ubë me anë t’ati; po bota nuk’ e njohu atë. ¹¹Erdhi ndë të-tijt, edhe të-tijtë nuk’ e pritnë atë. ¹²Edhe sa e pritnë, atyre u dha pushtet të bënenë bij Perëndie, atyreve që besonjënë me anë t’ati; ¹³Ata nukë lintnë prej gjakesh, as prej dashurimi mishi, as prej dashurimi burri, po prej Perëndie. ¹⁴Edhe Fjala ubë mish, edhe ndënji ndër ne, (edhe pamë lavdin’ e ati, lavdi posi të-vetëmlinduri prej Atit,) plot me hir e me të-vërtetë. ¹⁵Joani ep dëshmim për atë, edhe bërtiti, dyke thënë, Ky është ay për të-cilinë thashë, Ay që vjen pas meje është më i-math se unë, sepse ishte përpara meje. ¹⁶Edhe të-gjithë ne muarmë prej të-mbushurit t’ati, edhe hir ndë vënt hiri. ¹⁷Sepse nomi udha me anë të Moisiut, po hiri edhe e-vërteta ubë me anë të Jisu Krishtit. ¹⁸Asndonjë kurrë s’e ka parë Perëndinë; veç i-Vetëmlinduri Bir, që është ndë gjit të Atit ay na e dëfteu.

Kristoforidhi, Dhiata e Re Toskërisht 1879 · zotërim publik

Me fjalët e tyre

Përse, pra, çuditesh që njerëzit lindin prej Perëndisë? Sodit vetë Perëndinë të lindur prej njerëzve: "Dhe Fjala u bë mish dhe banoi ndër ne."
Shën Agustini i Hiponit, Traktate mbi Ungjillin sipas Joanit, Traktati II (mbi Joanin 1:14)

Prologu: Në fillim ishte Fjala (Joani 1:1–18)

Tekstet patristike janë përkthyer nga përkthimet anglisht në zotërim publik; asgjë nuk është parafrazuar. Vargjet e Shkrimit ndjekin Dhiatën e Re të Kostandin Kristoforidhit (Toskërisht, 1879, në zotërim publik); emrat e shenjtorëve ndjekin përdorimin e Kishës Orthodhokse Autoqefale të Shqipërisë.

Shën Joan Gojarti (rreth 347–407)

Predikime mbi Ungjillin sipas Joanit, Predikimet IV dhe XI (mbi Joanin 1:1–14) Burimi: përkth. në Nicene and Post-Nicene Fathers, First Series, Vol. 14. Në zotërim publik. Teksti i plotë: https://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf114.toc.html

Mbi arsyen pse Joani, ndryshe nga Ungjillorët e tjerë, nis nga lindja e amshuar, dhe mbi bashkamshimin e Fjalës me Atin:

Ashtu si shprehja "Në fillim ishte Fjala" tregon amshimin e Tij, po ashtu "ishte në fillim me Perëndinë" na shpall bashkamshimin e Tij. Sepse, që të mos e mendosh të amshuar kur dëgjon "Në fillim ishte Fjala" ... ai shton "ishte në fillim me Perëndinë"; po aq i amshuar sa vetë Ati, sepse Ati nuk qe kurrë pa Fjalën, por ishte gjithnjë Perëndi me Perëndinë, e megjithatë secili në Personin e Tij të veçantë.

Mbi paralajmërimin që Fjala të mos mendohet krijesë ose thjesht fjalë e folur:

Por ti, i dashur, kur të kesh dëgjuar për "Fjalën", mos i duro ata që thonë se Ai është vepër; as ata që mendojnë se Ai është thjesht një fjalë.

Mbi arsyen pse Ungjillori thotë se Fjala "u bë" mish, kundër atyre që mohojnë realitetin e mishit të Tij:

Prandaj, kur dëgjon se "Fjala u bë mish", mos u shqetëso as mos u ligështo. Sepse ai Thelb nuk u shndërrua në mish (është pabesi ta mendosh këtë), por, duke mbetur ai që është, mori mbi vete formën e shërbëtorit.

Mbi vetë fjalën "u bë":

Përse, pra, e përdor shprehjen "u bë"? Për t'ua mbyllur gojën heretikëve.

Shën Kirili i Aleksandrisë (rreth 376–444)

Komente mbi Ungjillin sipas Joanit, Libri I (mbi Joanin 1:1) Burimi: përkth. P. E. Pusey, Library of Fathers, 1874. Në zotërim publik. Teksti i plotë: https://www.tertullian.org/fathers/cyril_on_john_01_book1.htm

Mbi "Dhe Fjala ishte Perëndi", se Biri është Perëndi për nga natyra dhe i njëqenshëm me Atin:

Fjala jo vetëm ishte me Perëndinë, por ishte edhe Perëndi: nga të qenët me Perëndinë të njihej si tjetër nga Ati dhe të besohej Bir i dallueshëm e më vete; nga të qenët Perëndi të kuptohej si i njëqenshëm dhe prej Tij për nga natyra, si Perëndi që është edhe që del prej Perëndisë.

Mbi faktin se Fjala është Perëndi që në amshim, e nuk u bë Perëndi në kohë:

Ai, pra, ishte edhe Perëndi. Nuk u bë i tillë në fund, por ishte, po qe se me të vërtetë të qenët i amshuar rrjedh më së pari dhe me siguri nga të qenët Perëndi; sepse ajo që u bë në kohë, ose që u soll fare nga mosqenia në qenie, nuk do të jetë Perëndi për nga natyra.

Shën Vasili i Madh (rreth 330–379)

Siç ruhet në Catena Aurea mbi Joanin. Në zotërim publik. Teksti i plotë: https://isidore.co/aquinas/english/CAJohn.htm

Mbi "Fjalën", se ajo nuk është fjalë njerëzore a e krijuar, por vetë i Vetëmlinduri:

Kjo Fjalë nuk është fjalë njerëzore. Sepse si mund të kishte fjalë njerëzore në fillim, kur njeriu e mori qenien e tij të fundit nga të gjithë? Nuk kishte, pra, në fillim asnjë fjalë njeriu, as engjëjsh; sepse çdo krijesë është brenda kufijve të kohës, duke e pasur fillimin e qenies së saj prej Krijuesit. Po ç'thotë Ungjilli? Ai vetë të Vetëmlindurin e quan Fjalë.

Teofilakti i Ohrit (rreth 1055–1107)

Siç ruhet në Catena Aurea mbi Joanin. Në zotërim publik. Teksti i plotë: https://isidore.co/aquinas/english/CAJohn.htm

Mbi mënyrën si "Fjala ishte me Perëndinë" e rrëzon Sabelin, që i ngatërronte Personat:

Sabeli rrëzohet nga ky varg. Sepse ai pohon se Ati, Biri dhe Fryma e Shenjtë janë një Person i vetëm, që herë u shfaq si Ati, herë si Biri, herë si Fryma e Shenjtë. Por ai përgënjeshtrohet haptas nga ky varg, "dhe Fjala ishte me Perëndinë"; sepse këtu Ungjillori shpall se Biri është një Person, kurse Perëndia Atë një tjetër.

Shën Agustini i Hiponit (354–430)

Traktate mbi Ungjillin sipas Joanit, Traktati II (mbi Joanin 1:14) Burimi: përkth. në Nicene and Post-Nicene Fathers, First Series, Vol. 7. Në zotërim publik. Teksti i plotë: https://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf107.toc.html

Mbi "Fjala u bë mish", vënë përballë lindjes sonë prej Perëndisë:

Kur, pra, kishte thënë "të lindur prej Perëndisë", që të mos ... mbusheshim me habi e drithërimë para një hiri të tillë ..., sikur të të siguronte, thotë: "Dhe Fjala u bë mish dhe banoi ndër ne." Përse, pra, çuditesh që njerëzit lindin prej Perëndisë? Sodit vetë Perëndinë të lindur prej njerëzve: "Dhe Fjala u bë mish dhe banoi ndër ne."

Mbi përulësinë e mishit të Tij si melhemin që na shëron shikimin:

me vetë lindjen e Tij bëri një melhem për të pastruar sytë e zemrës sonë dhe për të na bërë të aftë të shohim madhështinë e Tij nëpërmjet përulësisë së Tij.

Shën Beda i Nderuar (rreth 673–735)

Siç ruhet në Catena Aurea mbi Joanin. Në zotërim publik. Teksti i plotë: https://isidore.co/aquinas/english/CAJohn.htm

Mbi mënyrën si fillimi i Joanit u përgjigjet Ungjillorëve të tjerë pikë për pikë:

Ungjillorët e tjerë e përshkruajnë Krishtin si të lindur në kohë; Joani dëshmon se Ai ishte në fillim, duke thënë: "Në fillim ishte Fjala." Të tjerët përshkruajnë shfaqjen e Tij të papritur ndër njerëz; ai dëshmon se Ai ishte përherë me Perëndinë, duke thënë: "Dhe Fjala ishte me Perëndinë." Të tjerët e provojnë si njeri të vërtetë; ai si Perëndi të vërtetë, duke thënë: "Dhe Fjala ishte Perëndi." Të tjerët e paraqitin si njeri që bisedon me njerëzit për një kohë; ai e shpall si Perëndi që qëndron me Perëndinë në fillim, duke thënë: "Po ky ishte në fillim me Perëndinë."

Burimet patristike

St. John Chrysostom
- Homilies on the Gospel of St. John, Homilies IV and XI
St. Cyril of Alexandria
- Commentary on the Gospel of St. John, Book I
A major dogmatic exposition of the Prologue against Arius; trans. P. E. Pusey, Library of Fathers, 1874.
St. Basil the Great
- Catena Aurea on John (on John 1:1)
No standalone public-domain English of his Prologue material; preserved through the Catena Aurea.
Theophylact of Ohrid
- Catena Aurea on John (on John 1:1)
Catena-only in public-domain English; the modern Stade translation is copyright-locked.
Blessed Augustine of Hippo
- Tractates on the Gospel of St. John, Tractate II
Venerated in the East as Blessed; his Johannine tractates are cited in later Byzantine catenae.
St. Bede the Venerable
- Catena Aurea on John (on John 1:1)
Catena-only in public-domain English for his Gospel exegesis.

Lexo burimet: Chrysostom, Homilies on John (CCEL, NPNF1-14) · Cyril of Alexandria, Commentary on John, Book 1 (tertullian.org, Pusey 1874) · Augustine, Tractates on John (CCEL, NPNF1-7) · Catena Aurea on John (isidore.co, Oxford ed. J. H. Newman)