Krijimi i gjallesave që lëvizin

1. «Edhe Perëndia tha: le të nxjerrin ujërat me shumicë gjallesa që lëvizin e kanë jetë» sipas llojit të tyre, «edhe shpendë që të fluturojnë përmbi dhe» sipas llojit të tyre. Pas krijimit të ndriçuesve, tani ujërat mbushen me gjallesa dhe kjo pjesë e botës merr stolinë e vet. Toka e kishte marrë stolinë e vet nga bimët e saj, qiejt e kishin marrë nga lulet e yjeve, dhe, si dy sy, ndriçuesit e mëdhenj i zbukuronin ata së bashku. Mbetej ende që ujërat të merrnin stolinë e tyre. U dha urdhri, dhe përnjëherë lumenjtë e liqenet u bënë pjellorë e nxorën pjelljet e tyre të natyrshme; deti, si në dhembjet e lindjes, nxori gjithfarë gjallesash që notojnë; as në baltë e në kënetë uji nuk mbeti pa punë, edhe ai mori pjesë në krijim. Kudo, nga vlimi i tij, dolën bretkosa, mushkonja e miza. Sepse ajo që shohim sot është shenjë e së shkuarës. Kështu, kudo, uji nxitoi t'i bindej urdhrit të Krijuesit. Kush do të mund t'i numëronte llojet që fuqia e madhe dhe e patregueshme e Perëndisë bëri të dukeshin papritur, të gjalla e në lëvizje, kur ky urdhër u dha ujërave pushtetin të nxirrnin jetë? «Le të nxjerrin ujërat gjallesa që lëvizin e kanë jetë.» Atëherë, për herë të parë, u bë një qenie me jetë dhe me ndjenjë. Sepse, ndonëse thuhet se bimët dhe pemët jetojnë, meqë kanë edhe ato fuqinë të ushqehen e të rriten, prapëseprapë nuk janë gjallesa, as kanë jetë. Që t'i krijonte këto të fundit, Perëndia tha: «Le të nxjerrë uji gjallesa që lëvizin.»

Çdo gjallesë që noton, qoftë kur rrëshqet mbi sipërfaqen e ujërave, qoftë kur çan thellësitë, është nga natyra e një gjallese lëvizëse, sepse zvarritet mbi trupin e ujit. Disa kafshë ujore kanë këmbë dhe ecin, sidomos amfibet, si fokat, gaforret, krokodilët, kuajt e lumit dhe bretkosat; por mbi të gjitha janë të pajisura me aftësinë për të notuar. Prandaj thuhet: «Le të nxjerrin ujërat gjallesa që lëvizin.» Në këto pak fjalë, cili lloj lihet jashtë? Cili nuk përfshihet në urdhrin e Krijuesit? A nuk shohim kafshë që lindin të gjallë, foka, delfinë, raja dhe të gjitha kafshët kërcore? A nuk shohim kafshë që pjellin vezë, që përfshijnë çdo lloj peshku, ata me lëkurë dhe ata me luspa, ata me pendë dhe ata pa to? Ky urdhër kërkoi vetëm një fjalë, madje më pak se një fjalë, një shenjë, një lëvizje të vullnetit hyjnor, dhe ka kuptim aq të gjerë, sa përfshin gjithë llojet dhe gjithë familjet e peshqve. Të kalosh në shqyrtim të gjitha do të thoshte të merrje përsipër të numërosh dallgët e oqeanit ose të masësh ujërat e tij në gropën e dorës. «Le të nxjerrin ujërat gjallesa që lëvizin.» Domethënë, ato që banojnë detet e hapura dhe ato që duan bregun; ato që rrojnë në thellësi dhe ato që ngjiten pas shkëmbinjve; ato që rrojnë tufë dhe ato që jetojnë të shpërndara, cetacet, të stërmëdhenjtë dhe të vegjlit fare. Nga e njëjta fuqi, nga i njëjti urdhër, të gjitha, të vogla e të mëdha, marrin qenien e tyre. «Le të nxjerrin ujërat.» Këto fjalë të tregojnë afrinë e natyrshme të kafshëve që notojnë në ujë; kështu, peshqit, kur nxirren nga uji, ngordhin shpejt, sepse s'kanë frymëmarrje që të thithë ajrin tonë, dhe uji është elementi i tyre, ashtu si ajri është i kafshëve tokësore. Arsyeja për këtë është e qartë. Tek ne, mushkëria e shpërndan dhe e ftoh nxehtësinë e brendshme; ajo është pjesa e poroze e organeve të brendshme, si sfungjer, që thith ajrin me zgjerimin e gjoksit. Te peshqit, lëvizja e verzave, që hapen e mbyllen me radhë për të marrë e për të nxjerrë ujin, zë vendin e frymëmarrjes. Peshqit kanë një fat të veçantë, një natyrë të veçantë, një ushqim të tyrin, një jetë më vete. Prandaj nuk mund të zbuten dhe nuk durojnë prekjen e dorës së njeriut.

2. «Le të nxjerrin ujërat gjallesa që lëvizin sipas llojit të tyre.» Perëndia bëri që të lindnin të parëlindurit e çdo lloji, për të shërbyer si fara për natyrën. Numri i tyre i pashtershëm ruhet me pasardhje të njëpasnjëshme, kur u duhet të rriten e të shumohen. Nga një lloj tjetër është fisi i guaskorëve, si midhjet, feshtëzat, kërmijtë e detit, buritë e detit, dhe larmia e pafund e stridheve. Një lloj tjetër është ai i krustaceve, si gaforret dhe karavidhet; një tjetër, ai i peshqve pa guaskë, me mish të butë e të njomë, si oktapodët dhe sepjet. Dhe mes këtyre të fundit, ç'larmi e panumërt! Ka dragonj deti, llamprejat dhe ngjala, që lindin në baltën e lumenjve e të pellgjeve, të cilat nga natyra u ngjajnë më shumë rrëshqanorëve helmues sesa peshqve. Nga një lloj tjetër është fisi i atyre që pjellin vezë; nga një tjetër, i atyre që lindin të gjallë. Ndër këto të fundit janë peshqit shpatë, merlucët, me një fjalë, të gjithë peshqit kërcorë, madje pjesa më e madhe e cetaceve, si delfinët e fokat, të cilët, thuhet, kur i shohin të vegjlit e tyre, ende krejt të mitur, të trembur, i marrin sërish në barkun e vet për t'i mbrojtur.

«Le të nxjerrin ujërat sipas llojit të tyre.» Fisi i cetaceve është një; një tjetër është ai i peshqve të vegjël. Ç'larmi e pafund ndër llojet e ndryshme! Të gjitha kanë emrat e tyre, ushqim të ndryshëm, formë, trajtë dhe cilësi mishi të ndryshme. Të gjitha shfaqin larmi të pafund dhe ndahen në klasa të panumërta. A ka ndonjë peshkatar që gjuan tonë e që të mund të na numërojë llojet e ndryshme të atij peshku? E megjithatë na thonë se, kur shohin tufa të mëdha peshqish, gati mund të thonë numrin e secilit që i përbën ato. Cili njeri, nga të gjithë ata që i kaluan jetët e tyre të gjata buzë bregdeteve, mund të na tregojë me përpikëri historinë e të gjithë peshqve?

Disa i njohin peshkatarët e oqeanit Indian, të tjerë punëtorët e gjirit të Egjiptit, të tjerë ishullarët, të tjerë njerëzit e Mauritanisë. Të mëdhenj e të vegjël, të gjithë njësoj u krijuan me këtë urdhër të parë, me këtë fuqi të patregueshme. Ç'ndryshim në ushqimin e tyre! Ç'larmi në mënyrën si riprodhohet çdo lloj! Shumica e peshqve nuk i çelin vezët si zogjtë; nuk ndërtojnë çerdhe; nuk i ushqejnë të vegjlit me mund; është uji ai që e pranon dhe e ngjall vezën e rënë në të. Tek ata, riprodhimi i çdo lloji është i pandryshueshëm, dhe natyrat nuk përzihen. Nuk ka aspak nga ato bashkime që, mbi dhe, prodhojnë mushka dhe disa zogj, në kundërshtim me natyrën e llojit të tyre. Ndër peshqit nuk ka ndonjë lloj që, si kau e delja, të jetë i pajisur vetëm gjysmërisht me dhëmbë, asnjë që të ripërtypë, veç, sipas disa shkrimtarëve, skarusit. Të gjithë kanë dhëmbë të dendur e shumë të mprehtë, nga frika se mos u ikën ushqimi po ta përtypin për shumë kohë. Në të vërtetë, po të mos copëtohej e të gëlltitej sapo ndahet, do ta merrte uji.

3. Ushqimi i peshqve ndryshon sipas llojit të tyre. Disa ushqehen me baltë; të tjerë hanë leshterikë; të tjerë kënaqen me barishtet që rriten në ujë. Por pjesa më e madhe hanë njëri-tjetrin, dhe më i vogli është ushqim për më të madhin; dhe, nëse ai që ka kapur një peshk më të dobët se vetja bëhet vetë pre e një tjetri, si ai që e mundi, ashtu edhe ai që u mund, gëlltiten të dy në barkun e këtij të fundit. E ne të vdekshmit, a veprojmë ndryshe, kur i shtypim ata që janë më poshtë nesh? Ç'ndryshim ka midis peshkut të fundit dhe njeriut që, i shtyrë nga një lakmi grabitqare, gëlltit të dobëtin në rrudhat e koprracisë së vet të pangopur? Ai njeri zotëronte të mirat e të varfrit; ti e zure dhe e bëre pjesë të bollëkut tënd. E tregove veten më të padrejtë se i padrejti, dhe më koprrac se koprraci. Ki kujdes se mos përfundon si peshku, me grep, me grackë ose me rrjetë. Sigurisht edhe ne, kur të kemi bërë veprat e të ligjve, nuk do t'i shpëtojmë ndëshkimit në fund.

Tani shih ç'dredhi, ç'dinakëri gjenden në një kafshë të dobët, dhe mëso të mos i imitosh keqbërësit. Gaforrja e do mishin e stridhes; por stridhja është pre e vështirë për t'u kapur, se e mbron guaska e vet, një ledh i fortë me të cilin natyra i ka veshur mishin e butë e të njomë. Prandaj stridhen e quajnë «guaskëlëkurë». Falë dy guaskave me të cilat mbështillet, dhe që përshtaten në mënyrë të përsosur njëra me tjetrën, kthetrat e gaforres mbeten krejt të pafuqishme. Ç'bën ajo? Kur e sheh të strehuar nga era, tek ngrohet me ëndje dhe i hap guaskat përgjysmë nën diell, hedh fshehurazi një guralec brenda, i pengon të mbyllen, dhe merr me dinakëri atë që s'e fitonte dot me forcë. E tillë është ligësia e këtyre kafshëve, edhe pse janë pa arsye e pa gojë. Por unë do të doja që ti të garoje njëkohësisht me gaforren në mendjehollësi e në zell, dhe të përmbaheshe nga dëmtimi i të afërmit tënd; kjo kafshë është shëmbëlltyra e atij që i afrohet me dredhi vëllait të vet, përfiton nga fatkeqësitë e të afërmit, dhe gjen kënaqësinë e vet në hallet e njerëzve të tjerë. O, mos i imito të mallkuarit! Kënaqu me pjesën tënde. Varfëria, me atë që është e nevojshme, ka më shumë vlerë në sytë e të urtëve sesa gjithë kënaqësitë.

Nuk do të lë në heshtje dinakërinë dhe rrengun e kallamarit, që merr ngjyrën e shkëmbit ku ngjitet. Shumica e peshqve i afrohen pa kujdes kallamarit, si t'i afroheshin një shkëmbi, dhe bëhen vetë pre e kësaj krijese dinake. Të tillë janë njerëzit që u bëjnë lajka pushtetarëve, që përkulen para çdo rrethane dhe s'qëndrojnë asnjë çast në të njëjtin qëllim; që lëvdojnë vetëpërmbajtjen kur janë me të përmbajturit, dhe shthurjen kur janë me të shthururit, duke ia përshtatur ndjenjat qejfit të secilit. Është e vështirë t'u shpëtosh dhe të ruhesh nga të këqijat e tyre; sepse pikërisht nën maskën e miqësisë e fshehin ligësinë e tyre dinake. Njerëz të tillë janë ujqër grabitqarë të veshur me lëkurë delesh, siç i quan Zoti. Ik pra nga paqëndrueshmëria dhe përkulshmëria; kërko të vërtetën, çiltërsinë, thjeshtësinë. Gjarpri është dredharak; prandaj u dënua të zvarritet. I drejti është njeri i ndershëm, si Jobi. Prandaj «Perëndia i vendos të vetmuarit në familje». I tillë është «ky det i madh dhe i gjerë, ku ka gjallesa të panumërta që zvarriten, kafshë të vogla e të mëdha». E megjithatë, një rregull i urtë dhe i mrekullueshëm mbretëron ndër këto kafshë. Peshqit nuk e meritojnë gjithnjë qortimin tonë; shpesh na japin shembuj të dobishëm. Si ndodh që çdo lloj peshku, i kënaqur me krahinën që i është caktuar, nuk i kalon kurrë kufijtë e vet për të shkuar në dete të huaja? Asnjë matës toke nuk ua ka ndarë banesat, as i ka rrethuar me mure, as u ka caktuar kufij; çdo lloj e ka marrë në mënyrë të natyrshme shtëpinë e vet. Një gji ushqen një lloj peshku, një tjetër lloje të tjera; ata që mblidhen tufë këtu, mungojnë gjetkë. Asnjë mal nuk ngre majat e veta të mprehta midis tyre; asnjë lumë nuk ua zë kalimin; është një ligj i natyrës, që, sipas nevojave të çdo lloji, ua ka ndarë vendbanimet me barazi dhe drejtësi.

4. Nuk është kështu me ne. Përse? Sepse pareshtur i luajmë kufijtë e vjetër që i vendosën etërit tanë. Ne cenojmë, i shtojmë shtëpi shtëpisë, arë arës, që të pasurohemi në kurriz të të afërmit tonë. Peshqit e mëdhenj e njohin vendbanimin që u ka caktuar natyra. Ata e zënë detin larg vendeve ku rrahin njerëzit, atje ku s'ka ishuj, ku s'ngrihet asnjë kontinent përballë tyre, sepse ai s'është përshkuar kurrë dhe as kureshtja as nevoja s'i ka bindur lundërtarët ta sprovojnë. Përbindëshat që banojnë në këtë det janë, për nga madhësia, si male të larta, siç na thonë dëshmitarët që i kanë parë, dhe kurrë s'i kapërcejnë kufijtë e tyre për të shkretuar ishuj e qytete bregdetare. Kështu, çdo lloj është si i vendosur në qytete, në fshatra, në një atdhe të lashtë, dhe ka si vendbanim ato krahina të detit që i janë caktuar.

Megjithatë, njihen raste peshqish shtegtarë, të cilët, thua se një vendim i përbashkët i shpie në krahina të huaja, nisen të gjithë në marshim me një shenjë të dhënë. Kur vjen koha e caktuar për t'u pjellë, ata, thua se i zgjon një ligj i përbashkët i natyrës, shtegtojnë nga gjiri në gji, duke e drejtuar rrugën drejt Detit të Veriut. Dhe në kohën e kthimit të tyre mund t'i shohësh tërë këta peshq të rrjedhin si përrua përgjatë Propontidës drejt Detit Euksin. Kush i rreshton në marshim? Ku është urdhri i princit? A u ka treguar ndonjë dekret, i ngjitur në sheshin publik, ditën e nisjes? Kush u shërben si udhërrëfyes? Shih si rregulli hyjnor i përfshin të gjitha dhe shtrihet deri te sendi më i vogël. Një peshk nuk i kundërvihet ligjit të Perëndisë, kurse ne njerëzit s'i durojmë dot urdhërimet e Tij të shpëtimit! Mos i përbuz peshqit se janë pa gojë e krejt pa arsye; përkundrazi, ki frikë se mos, duke iu kundërvënë asaj që ka caktuar Krijuesi, ke edhe më pak arsye se ata. Dëgjo peshqit, që me veprat e tyre thuajse flasin e thonë: është për të përjetësuar racën tonë që ndërmarrim këtë udhëtim të gjatë. Ata s'e kanë dhuratën e arsyes, por kanë ligjin e natyrës të ngulitur fort brenda tyre, që t'u tregojë ç'duhet të bëjnë. Le të shkojmë, thonë ata, në Detin e Veriut. Uji i tij është më i ëmbël se ai i pjesës tjetër të detit; sepse dielli s'qëndron gjatë atje, dhe rrezet e tij s'i thithin gjithë pjesët e pijshme. Edhe gjallesat e detit e duan ujin e ëmbël. Kështu, shpesh i sheh të hyjnë në lumenj dhe të ngjiten notim përpjetë tyre, larg detit. Kjo është arsyeja që i bën ta parapëlqejnë Detin Euksin ndaj gjireve të tjera, si më të përshtatshmin për t'u pjellë dhe për të rritur të vegjlit e tyre. Kur e arrijnë qëllimin, gjithë fisi kthehet në shtëpi. Le t'i dëgjojmë këto krijesa pa gojë të na tregojnë arsyen. Deti i Veriut, thonë ata, është i cektë dhe sipërfaqja e tij i nënshtrohet dhunës së erës, dhe ka pak brigje e strehë. Kështu, erërat e trazojnë lehtë deri në fund dhe i përziejnë rërat e shtratit të tij me dallgët. Veç kësaj, është i ftohtë në dimër, i mbushur siç është nga të gjitha anët me lumenj të mëdhenj. Prandaj, pasi i gëzojnë ujërat e tij me masë gjatë verës, kur vjen dimri nxitojnë të arrijnë thellësi më të ngrohta dhe vende të nxehura nga dielli; dhe, si ikin nga viset e stuhishme të veriut, kërkojnë një strehë në dete më të qeta.

5. Unë vetë i kam parë këto mrekulli, dhe jam mrekulluar nga urtësia e Perëndisë në çdo gjë. Në qoftë se qeniet pa arsye janë të zonjat të mendojnë dhe të kujdesen për ruajtjen e vetes; në qoftë se një peshk di ç'duhet të kërkojë dhe ç'duhet të shmangë, ç'do të themi ne, që jemi nderuar me arsye, jemi udhëzuar me ligj, na është dhënë zemër nga premtimet, jemi bërë të urtë nga Fryma, e megjithatë jemi më pak të arsyeshëm për punët tona sesa peshku? Ata dinë të kujdesen për të ardhmen, kurse ne heqim dorë nga shpresa jonë për të ardhmen dhe e kalojmë jetën në kënaqësi shtazarake. Një peshk përshkon gjithë gjerësinë e detit për të gjetur atë që i bën mirë; e ti ç'do të thuash, ti që jeton në përtaci, në nënën e të gjitha veseve? Askush të mos e kthejë padijen e vet në shfajësim. Në ne është mbjellë një arsye e natyrshme, që na thotë të lidhemi me të mirën dhe të shmangim gjithçka që është e dëmshme. S'kam nevojë të largohem nga deti për të gjetur shembuj, meqë ai është objekti i kërkimeve tona. Kam dëgjuar të thuhet nga një njeri që jeton pranë detit, se iriqi i detit, një krijesë e vogël e përbuzur, shpesh u parathotë lundërtarëve qetësinë e stuhinë. Kur parandien një trazim të erërave, futet nën një guralec të madh dhe, duke u kapur pas tij si pas një spirance, hidhet e përhidhet i sigurt, i mbajtur nga pesha që s'e lë të bëhet lodër e dallgëve. Është një shenjë e sigurt për lundërtarët se u kanoset një trazirë e furishme e erërave. Asnjë astrolog, asnjë kalde, që lexon në lindjen e yjeve trazimet e ajrit, s'ia ka treguar kurrë të fshehtën e vet iriqit: është Zoti i detit e i erërave ai që ka gdhendur mbi këtë kafshë të vogël një provë të dukshme të urtësisë së Tij të madhe. Perëndia i ka parashikuar të gjitha, s'ka lënë pas dore asgjë. Syri i Tij, që nuk fle kurrë, ruan gjithçka. Ai është i pranishëm kudo dhe i jep çdo qenieje mjetin e ruajtjes. Në qoftë se Perëndia s'e ka lënë iriqin e detit jashtë Providencës së Tij, a mund të jetë pa kujdes për ty?

«Burra, doni gratë tuaja.» Ndonëse jeni formuar nga dy trupa, jeni bashkuar për të jetuar në bashkësinë e martesës. Le t'i ribashkojë kjo lidhje e natyrshme, le t'i ribashkojë kjo zgjedhë e vënë me bekim, ata që janë ndarë. Nepërka, më e egra nga rrëshqanorët, bashkohet me llamprejën e detit dhe, duke shpallur praninë e vet me një fërshëllimë, e thërret nga thellësitë në bashkim martesor. Llampreja bindet dhe bashkohet me këtë kafshë helmuese. Ç'do të thotë kjo? Sado i ashpër, sado i egër të jetë një burrë, gruaja duhet ta durojë dhe të mos kërkojë asnjë shkak për të prishur bashkimin. Të rreh, por është burri yt. Është pijanec, por është bashkuar me ty prej natyre. Është i egër dhe idhnak, por tashti është një nga gjymtyrët e tua, dhe më e çmuara nga të gjitha.

6. Le të dëgjojnë edhe burrat: ja një mësim për ta. Nepërka e vjell helmin e vet nga nderimi për martesën; e ti, a nuk do ta heqësh mënjanë egërsinë dhe ashpërsinë çnjerëzore të shpirtit tënd, nga nderimi për bashkimin tënd? Ndoshta shembulli i nepërkës përmban një kuptim tjetër. Bashkimi i nepërkës me llamprejën është një dhunim i natyrës, si një kurorëshkelje. Ti, që kurdis kundër martesës së njerëzve të tjerë, mëso se cilës krijesë rrëshqanore i ngjan. Kam vetëm një synim: që gjithçka që them të kthehet në ndërtimin e Kishës. Të shthururit, pra, le t'u vënë fre pasioneve të veta, sepse i mësojnë shembujt që japin krijesat e dheut dhe të detit.

Dobësia ime trupore dhe ora e vonë më detyrojnë ta mbyll fjalimin. Megjithatë, kam ende shumë vërejtje për të bërë mbi prodhimet e detit, për mrekullimin e dëgjuesve të mi të vëmendshëm. Po të flasim për vetë detin, si shndërrohet uji i tij në kripë? Si ka mundësi që korali, një gur kaq i çmuar, është bimë në mes të detit, dhe, sapo del në ajër, bëhet i fortë si shkëmb? Përse natyra ka mbyllur në më të parëndësishmen e kafshëve, në një stridhe, një send kaq të çmuar sa margaritari? Sepse këta margaritarë, që i lakmojnë kutitë e stolive të mbretërve, hidhen mbi brigje, mbi bregdete, mbi shkëmbinj të mprehtë, dhe janë të mbyllur në guaska stridhesh. Si mund të prodhojë pina e detit leshin e vet prej ari, që s'e ka imituar kurrë asnjë bojë? Si mund t'u japin guaskat mbretërve purpurin, me një shkëlqim që s'e tejkalojnë as lulet e fushës?

«Le të nxjerrin ujërat.» Cili send i nevojshëm s'u shfaq menjëherë? Cili send luksi s'iu dha njeriut? Disa për t'i plotësuar nevojat, disa për ta bërë të sodisë mrekullitë e krijimit. Disa janë të tmerrshme, që t'i japin mësim përtacisë sonë. «Perëndia krijoi balenat e mëdha.» Shkrimi ua vë emrin «të mëdha» jo ngaqë janë më të mëdha se një karkalec deti a se një sardele, por ngaqë madhësia e trupave të tyre është sa ajo e kodrave të mëdha. Kështu, kur notojnë në sipërfaqen e ujërave, shpesh i sheh të duken si ishuj. Por këto krijesa përbindëshe s'i shpeshtojnë bregdetet e brigjet tona; ato banojnë në oqeanin Atlantik. Të tilla janë këto kafshë, të krijuara për të na mbushur me tmerr e me druajtje. Në qoftë se dëgjon të thuhet se anijet më të mëdha, që lundrojnë me velat e ngritura, ndalen lehtë nga një peshk shumë i vogël, nga remora, dhe aq fuqishëm sa anija mbetet pa lëvizur për një kohë të gjatë, thua se ka lëshuar rrënjë në mes të detit, a nuk sheh edhe në këtë krijesë të vogël një provë të njëjtë të fuqisë së Krijuesit? Peshku shpatë, peshku sharrë, peshku qen, balenat dhe peshkaqenët nuk janë, pra, të vetmet gjëra që duhen druajtur; s'duhet të druajmë më pak gjembin e rajës helmuese, madje edhe pas ngordhjes së saj, dhe lepurin e detit, goditjet vdekjeprurëse të të cilit janë po aq të shpejta sa dhe të pashmangshme. Kështu, Krijuesi do që të gjitha të të mbajnë zgjuar, që, plot shpresë tek Ai, të shmangësh të këqijat me të cilat të kanosen tërë këto krijesa.

Por le të dalim nga thellësitë e detit dhe të strehohemi në breg. Sepse mrekullitë e krijimit, që vijnë njëra pas tjetrës në varg të pandërprerë si dallgët, e kanë mbytur fjalimin tim. Megjithatë, s'do të çuditesha, po të gjeja mrekulli më të mëdha mbi dhe, sikur shpirti im të kërkonte, si ai i Jonait, të ikte drejt detit. Por më duket se takimi me këto mrekulli të panumërta më ka bërë të harroj çdo masë dhe të provoj fatin e atyre që lundrojnë në detet e hapura pa një pikë të caktuar për të matur ecjen e tyre, dhe që shpesh nuk e dinë sa hapësirë kanë përshkuar. Kjo është ajo që më ka ndodhur; ndërsa fjalët e mia i hidhnin një vështrim krijimit, s'e ndjeva shumicën e qenieve për të cilat ju fola. Por, ndonëse kjo mbledhje e nderuar kënaqet nga fjala ime, dhe rrëfimi i mrekullive të Mjeshtrit është i ëmbël për veshët e shërbëtorëve të Tij, më lini ta hedh këtu spirancën e anijes së fjalimit tim, dhe të pres ditën për t'ju dhënë pjesën tjetër. Le të ngrihemi, pra, të gjithë dhe, duke falënderuar për ato që u thanë, le të kërkojmë fuqi për të dëgjuar pjesën tjetër. Ndërsa merrni ushqimin, biseda në tryezën tuaj le të kthehet mbi atë që na zuri këtë mëngjes dhe këtë mbrëmje. Plot me këto mendime, u dhëntë të gëzoni, edhe në gjumë, kënaqësinë e ditës, që t'ju lejohet të thoni: «Unë fle, por zemra ime rri zgjuar», duke përsiatur ditë e natë mbi ligjin e Zotit, të Cilit i qoftë lavdia dhe fuqia në jetë të jetëve. Amin.