Mbi fjalët «Ati im, në qoftë e mundur, le të largohet prej meje kjo kupë», kundër markionitëve dhe manikeasve

1. Kohët e fundit u dhashë një goditje të rëndë atyre që janë lakmitarë dhe duan të mashtrojnë të tjerët. E bëra këtë jo për t’i plagosur, por për t’i ndrequr. Jo se i urrej këta njerëz, por se e neveris ligësinë e tyre. Sepse kështu vepron edhe mjeku: e çan çibanin jo për ta sulmuar trupin e vuajtur, por për t’u përballur me sëmundjen dhe me plagën. Sot, pra, le t’u japim pak prehje, që të marrin veten nga mundimi dhe të mos e refuzojnë ilaçin duke u munduar pa pushim. Edhe mjekët veprojnë kështu. Pas thikës, vënë melhemë dhe barna, dhe lënë të kalojnë disa ditë, ndërkohë që kërkojnë mënyra për të qetësuar dhembjen. Duke ndjekur shembullin e tyre, edhe unë sot dua të gjej rrugë që ata të përfitojnë nga fjala ime. Prandaj po hap një çështje mbi mësimin e besimit, duke ua drejtuar fjalën atyre që u lexuan sot. Sepse më duket se shumë veta ndihen të hutuar për arsyen pse i tha Krishti këto fjalë. Dhe ka gjasa që ndonjë heretik i pranishëm t’u hidhet fjalëve dhe të trazojë kështu shumë vëllezër nga më të thjeshtët.

Pra, që të ngremë një mur kundër sulmit të tyre dhe që t’i lehtësojmë nga hutimi dhe pështjellimi ata që janë në mëdyshje, le t’i marrim në dorë fjalët e cituara, le të ndalemi mbi to dhe le të zhytemi në thellësinë e kuptimit të tyre. Sepse të lexuarit nuk mjafton, po të mos i shtohet edhe dija. Ashtu si eunuku i Kandakes: lexonte, por derisa erdhi dikush që t’ia shpjegonte kuptimin e asaj që lexonte, nuk nxori ndonjë dobi të madhe. Prandaj, që të mos gjendeni në po atë gjendje, kushtojini vëmendje asaj që thuhet. Vini në punë mendjen. Lironi mendjen nga mendimet e tjera. Mbani syrin zgjuar dhe qëllimin e vendosur. Lëreni shpirtin të lirë nga hallet e botës. Kështu nuk do t’i mbjellim fjalët tona mbi ferra, as mbi gur, as buzë udhës, por do të lërojmë një arë të thellë e pjellore dhe do të korrim një të korrë të bollshme. Sepse po t’i kushtoni kështu vëmendje asaj që thuhet, do të ma bëni më të lehtë mundin dhe do të lehtësoni gjetjen e asaj që kërkoni.

Cili është, pra, kuptimi i fjalëve që u lexuan: «Ati im, në qoftë e mundur, le të largohet prej meje kjo kupë»? Ç’do të thotë kjo thënie? Sepse duhet ta hapim pasazhin duke dhënë më parë një shpjegim të qartë të fjalëve. Ç’do të thotë, pra, kjo thënie? «Ati im, në qoftë e mundur, hiqe kryqin.» Si thua? A nuk e di ai nëse kjo është e mundur apo e pamundur? Kush do të guxonte ta thoshte këtë? E megjithatë fjalët janë të njeriut që nuk di, sepse shtimi i fjalës «në qoftë» tregon dyshim. Por, siç thashë, nuk duhet t’u kushtojmë vëmendje vetëm fjalëve. Duhet t’i kthehemi kuptimit, të mësojmë synimin e folësit, shkakun dhe rrethanën, dhe, duke i bashkuar të gjitha këto, të nxjerrim kuptimin e fshehur. Urtësia e patregueshme, pra, që e njeh Atin ashtu si Ati njeh Birin, si mund të mos e dinte këtë? Sepse kjo dituri për Pësimin e tij nuk ishte më e madhe se dituria për vetë thelbin e tij, të cilin vetëm ai e dinte me saktësi. Sepse «ashtu si më njeh Ati», thotë ai, «kështu e njoh edhe unë Atin». E pse flas për Birin e Vetëmlindur të Perëndisë? Sepse duket se as profetët nuk e kishin të panjohur këtë, por e dinin qartë dhe e kishin shpallur që më parë, me shumë siguri, se kështu duhej të ndodhte dhe se pa tjetër do të ndodhte.

Dëgjoni të paktën se si e shpallin të gjithë kryqin, secili në mënyrën e vet. Së pari, patriarku Jakob. Duke iu drejtuar Atij, thotë: «Nga një filiz i njomë mbive.» Me fjalën «filiz» tregon Virgjëreshën dhe natyrën e panjollosur të Marisë. Pastaj, duke treguar kryqin, tha: «U shtrive dhe fjete si luan, si këlysh luani; kush do ta ngrejë?» Këtu vdekjen e quajti dremitje dhe gjumë, dhe me vdekjen bashkoi ngjalljen kur tha: «kush do ta ngrejë?» Askush veç tij vetë. Prandaj edhe Krishti tha: «Kam pushtet ta jap jetën time dhe kam pushtet ta marr përsëri.» Dhe përsëri: «Prisheni këtë tempull dhe për tri ditë do ta ngre.» Po ç’kuptim kanë fjalët «u shtrive dhe fjete si luan»? Sepse, ashtu si luani është i tmerrshëm jo vetëm kur është zgjuar, por edhe kur fle, kështu edhe Krishti ishte i tmerrshëm jo vetëm para kryqit, por edhe mbi vetë kryqin, madje në çastin e vdekjes. Në atë kohë bëri mrekulli të mëdha. E ktheu prapa dritën e diellit, i çau shkëmbinjtë, e tundi tokën, e çirri velin, e trembi gruan e Pilatit, e bindi Judën për mëkatin e tij. Sepse atëherë Juda tha: «Mëkatova, sepse tradhtova gjak të pafajshëm.» Dhe gruaja e Pilatit shpalli: «Mos ki të bësh me atë të drejtë, sepse vuajta shumë në ëndërr për shkak të tij.» Errësira e pushtoi tokën, dhe në mesditë u duk nata. Atëherë vdekja u asgjësua dhe tirania e saj u shkatërrua. Të paktën shumë trupa shenjtorësh që flinin u ngjallën. Patriarku i shpalli këto që më parë. Ai tregoi se Krishti do të ishte i tmerrshëm edhe i kryqëzuar, prandaj tha: «U shtrive dhe fjete si luan.» Nuk tha «do të flesh», por «fjete», sepse kjo pa tjetër do të ndodhte. Sepse profetët e kanë zakon, në shumë vende, të parathonë gjërat që do të vijnë sikur të kishin ndodhur tashmë. Sepse, ashtu si është e pamundur që gjërat që kanë ndodhur të mos kenë ndodhur, po aq e pamundur është që kjo të mos ndodhë, ndonëse është ende në të ardhmen. Prandaj i parathonë gjërat e ardhshme nën trajtën e kohës së shkuar, duke treguar kështu se ato s’kanë si të mos vijnë, se do të ndodhin me siguri. Kështu foli edhe Davidi, duke treguar kryqin: «Më shpuan duart dhe këmbët.» Nuk tha «do të shpojnë», por «shpuan». «I numëruan të gjitha kockat e mia.» Dhe jo vetëm këtë thotë, por përshkruan edhe atë që bënë ushtarët: «I ndanë rrobat e mia mes tyre dhe për veshjen time hodhën short.» Dhe jo vetëm kaq, por tregon edhe se i dhanë vrer për të ngrënë dhe uthull për të pirë. Sepse thotë: «Më dhanë vrer për ushqim dhe, kur pata etje, më dhanë uthull të pija.» Dhe përsëri një tjetër thotë se e goditën me shtizë: «Do të shohin Atë që e shpuan.» Isaia përsëri, duke parathënë kryqin në një mënyrë tjetër, tha: «U pru si dele në thertore dhe, si qengj që hesht para atij që e qeth, kështu ai nuk e hap gojën.» «Në përuljen e tij iu hoq gjyqi.»

2. Vini re tani, ju lutem, se si secili prej këtyre shkrimtarëve flet sikur për gjëra tashmë të shkuara, duke treguar me këtë kohë foljeje sigurinë e plotë dhe e pashmangshme të ngjarjes. Kështu edhe Davidi, duke përshkruar këtë gjyq, tha: «Përse u zemëruan kombet dhe popujt kurdisën gjëra të kota? U ngritën mbretërit e dheut dhe të parët u mblodhën bashkë kundër Zotit dhe kundër të vajosurit të tij.» Dhe jo vetëm gjyqin përmend, dhe kryqin, dhe ngjarjet mbi kryq, por edhe atë që e tradhtoi, duke thënë se ishte shoku i tij i afërt dhe mik i tryezës. «Sepse», thotë ai, «ai që ha bukë bashkë me mua ngriti thembrën kundër meje.» Kështu parathotë edhe zërin që Krishti do të lëshonte mbi kryq, kur tha: «Perëndia im, Perëndia im, përse më ke braktisur?» Përshkruan edhe varrimin: «Më vunë në gropën më të thellë, në vende të errëta dhe në hijen e vdekjes.» Dhe ngjalljen: «Nuk do të ma lësh shpirtin në ferr, as do të lejosh që Shenjti yt të shohë kalbjen.» Dhe ngjitjen: «Perëndia u ngjit me britmë gëzimi, Zoti me zërin e borisë.» Dhe uljen në të djathtë: «Zoti i tha Zotit tim: rri në të djathtën time, derisa t’i vë armiqtë e tu stol të këmbëve.» Por Isaia shpall edhe shkakun, kur thotë: «Për fajet e popullit tim u çua ai në vdekje.» Dhe, sepse të gjithë u endën si dele, prandaj flijohet ai. Pastaj shton edhe pasojën, kur thotë: «Me plagët e tij u shëruam të gjithë.» Dhe: «Ai i mbarti mëkatet e shumëve.» Pra, profetët e dinin kryqin, dhe shkakun e kryqit, dhe atë që u krye me anë të tij: edhe varrimin, edhe ngjalljen, edhe ngjitjen, edhe tradhtinë, edhe gjyqin. I përshkruan të gjitha me saktësi. Atëherë, a mund të mos i dinte ai vetë, ai që i dërgoi dhe i urdhëroi t’i thoshin këto gjëra? Cili njeri i arsyeshëm do ta thoshte këtë? E sheh se nuk duhet t’u kushtojmë vëmendje vetëm fjalëve? Sepse ky nuk është i vetmi pasazh që të vë në mëdyshje, por ajo që vjen pas është edhe më e ndërlikuar. Sepse ç’thotë ai? «Ati im, në qoftë e mundur, le të largohet prej meje kjo kupë.» Këtu del se ai flet jo vetëm sikur nuk di, por sikur lutet që të mos ndodhë kryqi. Sepse kjo është ajo që thotë: «Në qoftë e lejueshme, të mos i nënshtrohem kryqëzimit dhe vdekjes.» E megjithatë, kur Pjetri, kryetari i apostujve, i tha këtë: «Larg qoftë prej teje, Zot, kjo nuk do të të ndodhë», ai e qortoi aq ashpër sa i tha: «Shporru pas meje, Satana, ti je pengesë për mua, sepse nuk i ke ndër mend gjërat e Perëndisë, por ato të njerëzve.» E kjo, ndonëse pak më parë e kishte quajtur të lumur. Por t’i shpëtoje kryqëzimit i dukej diçka aq e tmerrshme, sa atë që kishte marrë zbulesën nga Ati, atë që e kishte quajtur të lumur, atë që kishte marrë çelësat e Qiellit, e quajti Satana dhe pengesë, dhe e qortoi se nuk mendonte për gjërat e Perëndisë, ngaqë i tha: «Larg qoftë prej teje, Zot, kjo kurrë s’do të të ndodhë», domethënë kryqëzimi. Ai, pra, që e qortoi kështu dishepullin dhe e sulmoi me fjalë aq të rënda sa e quajti Satana (pasi më parë e kishte lëvduar aq shumë), vetëm ngaqë tha «shmange kryqëzimin», si mund të donte ai vetë të mos kryqëzohej? Dhe si mundet, pas gjithë kësaj, kur vizaton figurën e bariut të mirë, ta shpallë pikërisht këtë si provën e veçantë të virtytit të tij, që bariu të flijohet për delet, kur thotë: «Unë jam bariu i mirë; bariu i mirë e jep jetën e vet për delet»? As këtu nuk u ndal, por shtoi: «Kurse rrogëtari, që nuk është bari, e sheh ujkun duke ardhur, i lë delet dhe ikën.» Nëse, pra, shenja e bariut të mirë është të flijojë veten, kurse e rrogëtarit është të mos pranojë ta bëjë këtë, si mund ai që e quan veten bari i mirë të lutet që të mos flijohet? Dhe si mund të thoshte: «Unë e jap jetën time nga vetja»? Sepse, po ta japësh jetën nga vetja jote, si mund t’i lutesh një tjetri që të mos e japësh? Dhe si ka mundësi që Pavli mahnitet me Të pikërisht për këtë thënie, kur thotë: «Ai, ndonëse ishte në trajtën e Perëndisë, nuk e çmoi si një gjë për t’u rrëmbyer barazinë me Perëndinë, por e zbrazi veten, mori trajtën e shërbëtorit dhe u bë i ngjashëm me njerëzit. Dhe, si u gjend në pamje si njeri, e uli veten, u bë i bindur deri në vdekje, madje deri në vdekjen e kryqit.» Dhe ai vetë përsëri flet kështu: «Për këtë arsye më do Ati, sepse e jap jetën time që ta marr përsëri.» Sepse, po të mos dojë ta japë, por lutet që mos ta bëjë dhe i përgjërohet Atit, si ka mundësi që të jetë i dashur për këtë? Sepse dashuria lind mes atyre që janë të një mendjeje. Dhe si thotë përsëri Pavli: «Duani njëri-tjetrin ashtu si edhe Krishti na deshi dhe e dha veten për ne»? Dhe Krishti vetë, kur ishte gati të kryqëzohej, tha: «Ati, erdhi ora: lavdëroje Birin tënd», duke e quajtur kryqin lavdi. Si mund, pra, të lutet kundër tij këtu, kur atje e kërkon me ngulm? Sepse, që kryqi është lavdi, dëgjoni ç’thotë ungjillori: «Fryma e Shenjtë ende nuk ishte dhënë, sepse Jisui ende nuk ishte lavdëruar.» Kuptimi i kësaj shprehjeje është ky: «Hiri ende nuk ishte dhënë, sepse armiqësia ndaj njerëzve ende nuk ishte shkatërruar, meqë kryqi ende nuk e kishte kryer punën e tij.» Sepse kryqi e shkatërroi armiqësinë e Perëndisë ndaj njeriut. Solli pajtimin. E bëri tokën Qiell. I bashkoi njerëzit me engjëjt. E rrëzoi kalanë e vdekjes. Ia këputi fuqinë djallit. E shoi pushtetin e mëkatit. E çliroi botën nga gabimi. E ktheu të vërtetën. I dëboi demonët. I shkatërroi tempujt. I përmbysi altarët. E ndaloi flijimin. E mbolli virtytin. I themeloi Kishat. Kryqi është vullneti i Atit, lavdia e Birit, gëzimi i Frymës, mburrja e Pavlit. «Sepse», thotë ai, «larg qoftë të mburrem me tjetër gjë veç me kryqin e Zotit tonë Jisu Krisht.» Kryqi është më i ndritshëm se dielli, më vezullues se rrezja e diellit. Sepse, kur dielli errësohet, atëherë kryqi shkëlqen fort. Dhe dielli errësohet jo pse shuhet, por pse e mund shkëlqimi i kryqit. Kryqi e ka thyer prangën tonë. E ka bërë të kotë burgun e vdekjes. Është dëshmia e dashurisë së Perëndisë. «Sepse Perëndia aq shumë e deshi botën, sa dha Birin e tij të Vetëmlindur, që kushdo që beson në të të mos humbasë.» Dhe përsëri Pavli thotë: «Nëse, kur ishim armiq, u pajtuam me Perëndinë me anë të vdekjes së Birit të tij.» Kryqi është muri i pathyeshëm, mburoja e padepërtueshme. Është mbrojtja e të pasurit, streha e të varfrit. Është mbrojtja e atyre që u kurdisen prita, armatura e atyre që sulmohen. Është mjeti për të shtypur pasionin dhe për të fituar virtytin, shenja e mrekullueshme dhe e çuditshme. «Sepse ky brez kërkon një shenjë, dhe asnjë shenjë nuk do t’i jepet, veç shenjës së Jonait.» Dhe përsëri Pavli thotë: «Sepse hebrenjtë kërkojnë shenjë dhe grekët kërkojnë urtësi, kurse ne predikojmë Krishtin e kryqëzuar.» Kryqi e hapi Parajsën. E futi brenda kusarin. E çoi në mbretërinë e Qiellit fisin e njeriut, që ishte gati të humbte dhe nuk ishte i denjë as për tokën. Kaq të mëdha janë të mirat që kanë buruar dhe burojnë nga kryqi. E prapëseprapë, pyes, ai nuk dëshironte të kryqëzohej? Kush do të guxonte ta thoshte këtë? Dhe po të mos e dëshironte, kush e detyroi, kush e shtrëngoi? Dhe pse dërgoi profetë që më parë, të cilët shpallën se do të kryqëzohej, po të mos ndodhte kjo dhe po të mos donte ta duronte? Dhe për ç’arsye e quan kryqin kupë, po të mos donte të kryqëzohej? Sepse kjo është fjala e atij që shpreh dëshirën që ka për një vepër. Sepse, ashtu si kupa është e ëmbël për ata që kanë etje, kështu ishte edhe kryqëzimi për të. Prandaj tha: «Me shumë dëshirë desha të ha këtë Pashkë bashkë me ju.» Dhe këtë nuk e tha pa kusht, por lidhur me atë që do të vinte, sepse pas asaj mbrëmjeje e priste kryqi.

3. Ai, pra, që e quan këtë gjë lavdi, që e qorton dishepullin ngaqë po përpiqej ta pengonte, që tregon se bariun e mirë e bën pikërisht flijimi i vetes për delet, që shpall se e dëshiron me zjarr këtë gjë dhe i del përpara me dëshirë, si ka mundësi që lutet të mos ndodhë? Dhe po të mos e donte, ç’vështirësi kishte t’i pengonte ata që erdhën për këtë qëllim? Por, në të vërtetë, e sheh atë duke nxituar drejt veprës. Të paktën, kur i erdhën sipër, ai tha: «Kë kërkoni?» Ata u përgjigjën: «Jisuin.» Atëherë ai u thotë: «Ja, unë jam.» Dhe ata u tërhoqën prapa dhe ranë përtokë. Kështu, pasi më parë i bëri të pafuqishëm dhe tregoi se mund t’u ikte duarve të tyre, ai pastaj e dorëzoi veten. Këtë e bëri që të mësosh se nuk iu nënshtrua kësaj pa dashje, jo nga detyrimi a nga forca, as nga pushteti tiranik i atyre që e sulmuan, por me vullnet, me qëllim e me dëshirë, i përgatitur për të që shumë kohë më parë. Prandaj u dërguan profetë që më parë, patriarkët parathanë ngjarjet dhe, me anë fjalësh e veprash, kryqi u parafytyrua. Sepse edhe flijimi i Isakut na e tregoi kryqin. Prandaj edhe Krishti tha: «Abrahami, ati juaj, u gëzua të shihte lavdinë time; dhe e pa dhe u gëzua.» Patriarku, pra, u gëzua kur pa shëmbëllimin e kryqit. E ai vetë do të lutej kundër tij? Kështu edhe Moisiu e mundi Amalekun kur shfaqi trajtën e kryqit. Dhe mund të vërehen gjëra të panumërta që ndodhin në Dhiatën e Vjetër, të cilat e parapërshkruajnë kryqin. Për ç’arsye, pra, ndodhi kjo, po të mos donte ai që do të kryqëzohej që kjo të ndodhte? Dhe fjalia që vjen pas kësaj është edhe më e vështirë. Sepse, pasi tha «le të largohet prej meje kjo kupë», shtoi: «megjithatë, jo si dua unë, por si do ti.» Sepse këtu, për sa i përket vetë shprehjes, gjejmë dy vullnete të kundërta me njëri-tjetrin: nëse Ati e dëshiron që ai të kryqëzohet, kurse ai vetë nuk e dëshiron. E megjithatë, kudo e shohim atë që dëshiron e synon po ato gjëra si Ati. Sepse, kur thotë: «bëj që, ashtu si unë dhe ti jemi një, edhe ata të jenë një në ne», është njësoj sikur të thoshte se synimi i Atit dhe i Birit është një i vetëm. Dhe kur thotë: «Fjalët që flas, nuk i flas nga vetja, por Ati që rri në mua, ai i bën këto vepra», tregon po atë gjë. Dhe kur thotë: «Nuk kam ardhur nga vetja» dhe «Nga vetja ime nuk mund të bëj asgjë», nuk e thotë këtë për të treguar se i është hequr pushteti, qoftë për të folur, qoftë për të vepruar (larg qoftë ky mendim!). E thotë sepse do të vërtetojë se synimi i tij, si në fjalë ashtu edhe në vepra, dhe në çdo lloj pune, është një i vetëm me atë të Atit, siç e kam treguar tashmë shpesh. Sepse shprehja «nuk flas nga vetja» nuk është heqje pushteti, por dëshmi e marrëveshjes. Si thotë, pra, këtu: «megjithatë, jo si dua unë, por si do ti»? Ndoshta ju kam ngjallur një trazirë të madhe në mendje, por rrini syçelë. Sepse, ndonëse janë thënë shumë fjalë, e di mirë se zelli juaj është ende i freskët, sepse fjala tani po nxiton drejt zgjidhjes. Përse, pra, u përdor kjo mënyrë të foluri? Dëgjoni me kujdes. Mësimi i mishërimit ishte shumë i vështirë për t’u pranuar. Sepse masa e jashtëzakonshme e dashamirësisë së tij dhe madhështia e uljes së tij ngjallnin drojë të thellë dhe kërkonin shumë përgatitje për t’u pranuar. Sepse mendoni ç’gjë e madhe ishte të dëgjonit e të mësonit këtë. Perëndia i patregueshëm, i pakalbshëm, i pakuptueshëm, i padukshëm, i pazbërthyeshëm; ai në dorën e të cilit janë skajet e dheut; ai që vështron tokën dhe e bën të dridhet; ai që prek malet dhe i bën të nxjerrin tym; ai, peshën e uljes së të cilit as Heruvimet nuk mund ta duronin, por i mbulonin fytyrat nën strehën e krahëve të tyre; ky Perëndi që kapërcen çdo kuptim dhe hedh poshtë çdo llogari, la pas engjëjt, kryeengjëjt dhe të gjitha fuqitë shpirtërore atje lart, dhe denjoi të bëhej njeri. Denjoi të merrte mish të formuar prej dheu e balte, të hynte në barkun e një virgjëreshe, të mbahej atje nëntë muaj, të ushqehej me qumësht dhe të duronte gjithçka që i takon njeriut. Meqë, pra, ajo që do të ndodhte ishte aq e çuditshme, sa shumë veta nuk do ta besonin as pasi kishte ndodhur, ai së pari dërgon profetë që më parë, të cilët e shpallin pikërisht këtë fakt. Për shembull, patriarku e paratha, kur tha: «Nga një filiz i njomë mbive, biri im; u shtrive dhe fjete si luan.» Dhe Isaia, kur tha: «Ja, Virgjëresha do të mbetet shtatzënë dhe do të lindë një bir, dhe do t’ia quajnë emrin Emanuel.» Dhe diku tjetër përsëri: «E pamë si një fëmijë të vogël, si një rrënjë në tokë të thatë.» Dhe me «tokën e thatë» ai nënkupton barkun e virgjëreshës. Dhe përsëri: «Një fëmijë na lindi, një bir na u dha.» Dhe përsëri: «Do të dalë një bisk nga rrënja e Jeseut dhe një lule do të çelë nga rrënja e tij.» Dhe Baruku, në librin e Jeremias, thotë: «Ky është Perëndia ynë: asnjë tjetër nuk do të çmohet përkrah tij. Ai zbuloi çdo shteg të diturisë dhe ia dha Jakobit, shërbëtorit të tij, dhe Izraelit, të dashurit të tij. Pas këtyre gjërave ai u shfaq mbi tokë dhe bisedoi me njerëzit.» Dhe Davidi, duke treguar praninë e tij në mish, tha: «Do të zbresë si shiu mbi lesh, si pika që kullon mbi tokë», sepse ai hyri pa zhurmë dhe butë në barkun e Virgjëreshës.

4. Por vetëm këto prova nuk mjaftuan. Edhe pasi kishte ardhur, që ajo që kishte ndodhur të mos merrej për një iluzion, ai e vërtetoi faktin jo vetëm me shikimin, por edhe me kohëzgjatjen dhe duke kaluar nëpër të gjitha fazat që i takojnë njeriut. Sepse ai nuk hyri njëherë e mirë në një njeri të rritur e plotësisht të formuar, por në barkun e një virgjëreshe, që të kalonte nëpër barrën, lindjen, gjidhënien dhe rritjen, dhe që, me gjatësinë e kohës dhe me larminë e fazave të rritjes, të jepte siguri për atë që kishte ndodhur. Dhe as këtu nuk morën fund provat. Edhe kur mbante trupin prej mishi, e lejoi atë të përjetonte dobësitë e natyrës njerëzore: të kishte uri, të kishte etje, të flinte dhe të ndiente lodhje. Së fundi, kur erdhi te kryqi, e lejoi atë të hiqte dhembjet e mishit. Prandaj rrodhën edhe rrëke djerse prej tij, dhe u gjend një engjëll që e forconte, dhe ai ishte i trishtuar e i dëshpëruar. Sepse, para se t’i thoshte këto fjalë, tha: «Shpirti im është i trazuar dhe tejet i trishtuar, deri në vdekje.» Nëse, pra, pas gjithë këtyre gjërave që kanë ndodhur, goja e ligë e djallit, që flet nëpërmjet Markionit të Pontit, Valentinit, Maniut të Persisë dhe shumë heretikëve të tjerë, ka provuar të përmbysë mësimin e Mishërimit dhe ka lëshuar një thënie djallëzore, duke shpallur se ai nuk u bë mish, as u vesh me të, por se e gjitha kjo qe vetëm një trillim, një iluzion, një lojë e një shtirje, ndonëse vuajtjet, vdekja, varrimi dhe etja bërtasin me zë të lartë kundër këtij mësimi, atëherë mendojeni: po të mos kishte ndodhur asnjëra prej këtyre gjërave, a nuk do t’i kishte mbjellë djalli këto mësime të liga të pabesisë shumë më gjerësisht? Për këtë arsye, ashtu si pati uri, si fjeti, si ndjeu lodhje, si hëngri e piu, kështu edhe u lut kundër vdekjes, duke shfaqur me këtë njerëzinë e tij dhe atë dobësi të natyrës njerëzore që nuk pranon pa dhembje të shkëputet nga kjo jetë e tashme. Sepse, po të mos i kishte thënë asnjërën prej këtyre gjërave, do të mund të thuhej se, po të ishte njeri, do të duhej të kishte përjetuar ndjenja njerëzore. E cilat janë këto? Për atë që është gati të kryqëzohet: frika, ankthi dhe dhembja e të shkëputurit nga jeta e tashme. Sepse ndjenja e joshjes që i rrethon gjërat e tashme është ngulitur në natyrën njerëzore. Prandaj, duke dashur të vërtetojë realitetin e veshjes me mish dhe të japë siguri për mishërimin, ai i shfaq ndjenjat e vërteta të njeriut me dëshmi të plotë.

Kjo është njëra arsye, por ka edhe një tjetër, jo më pak të rëndësishme. E cila është kjo? Krishti, pasi erdhi mbi tokë, deshi t’i mësonte njerëzit në çdo virtyt. Mësuesi mëson jo vetëm me fjalë, por edhe me vepër, sepse kjo është mënyra më e mirë e mësimit. Për shembull, timonieri, kur e ul nxënësin pranë vetes, i tregon se si e mban timonin, por i bashkon fjalët me veprimin dhe nuk mbështetet vetëm te fjalët, as vetëm te shembulli. Po ashtu edhe ndërtuesi, kur vë pranë vetes atë që do të mësojë prej tij se si ngrihet një mur, ia tregon udhën me anë të veprimit, jo vetëm me anë të mësimit me gojë. Kështu edhe endësi, qëndistari, farkëtari i arit dhe bakërpunuesi. Çdo lloj mjeshtërie ka mësues që udhëzojnë edhe me gojë, edhe me punë. Meqë, pra, vetë Krishti erdhi të na mësojë çdo virtyt, ai edhe na thotë se ç’duhet bërë, edhe e bën. «Sepse», thotë ai, «ai që i bën dhe i mëson këto, do të quhet i madh në mbretërinë e qiellit.» Tani vini re. Ai i urdhëroi njerëzit të ishin të përulur e zemërbutë, dhe këtë e mësoi me fjalët e tij. Por shihni se si e mëson edhe me veprat e tij. Sepse, pasi tha: «Lum të varfrit në frymë, lum zemërbutët», ai tregon se si duhen zbatuar këto virtyte. Si i mësoi, pra? Mori një peshqir, u ngjesh dhe u lau këmbët dishepujve. Ç’mund të barazohet me këtë përulësi? Sepse këtë virtyt ai nuk e mëson më vetëm me fjalët, por edhe me veprat e tij. Përsëri, ai mëson butësinë dhe durimin me veprat e tij. Si? E goditi në fytyrë shërbëtori i kryepriftit, dhe ai tha: «Nëse fola keq, dëshmo për të keqen; por nëse fola mirë, përse më godet?» Ai i urdhëroi njerëzit të luten për armiqtë e tyre. Edhe këtë e mëson përsëri me veprat e tij, sepse, kur u ngjit mbi kryq, tha: «Ati, fali ata, sepse nuk dinë ç’bëjnë.» Ashtu, pra, si i urdhëroi njerëzit të luten, edhe ai vetë lutet, duke të mësuar ty ta bësh këtë me lutjet e tij të palodhura. Përsëri, ai na urdhëroi t’u bëjmë të mirë atyre që na urrejnë dhe të sillemi drejt me ata që na keqtrajtojnë. Dhe këtë e bëri me veprat e veta. Sepse i nxori demonët nga hebrenjtë, të cilët thoshin se ai vetë ishte i pushtuar nga një demon. U bëri të mira përndjekësve të tij. I ushqeu ata që kurdisnin kundër tij. I çoi në mbretërinë e tij ata që donin ta kryqëzonin. Përsëri u tha dishepujve: «Mos mbani me vete ar, as argjend, as bakër në brezat tuaj», duke i stërvitur kështu për varfërinë. Dhe edhe këtë e mësoi me shembullin e tij, kur tha: «Dhelprat kanë strofulla dhe zogjtë e qiellit kanë fole, por Biri i njeriut nuk ka ku ta mbështesë kokën.» Dhe ai nuk kishte as tryezë, as banesë, as ndonjë gjë tjetër të tillë. Jo se e kishte të vështirë t’i siguronte, por sepse po i mësonte njerëzit të ecnin në atë udhë. Në të njëjtën mënyrë, pra, i mësoi ata edhe të luten. I thanë: «Na mëso të lutemi.» Prandaj edhe ai lutet, që ata të mësojnë të luten. Por atyre u duhej jo vetëm të mësonin të luten, por edhe si duhej të luteshin. Prandaj u dha një lutje në këtë trajtë: «Ati ynë që je në qiej, u shenjtëroftë emri yt; ardhtë mbretëria jote; u bëftë vullneti yt, si në qiell, ashtu edhe mbi tokë. Bukën tonë të përditshme jepna sot; dhe falna fajet tona, sikurse edhe ne ua falim fajtorëve tanë; dhe mos na shtjer në ngasje», domethënë në rrezik, në kurthe. Meqë, pra, i urdhëroi të luten «mos na shtjer në ngasje», ai i mëson pikërisht këtë porosi duke e zbatuar vetë, kur thotë: «Ati im, në qoftë e mundur, le të largohet prej meje kjo kupë.» Kështu u mëson të gjithë shenjtorëve të mos zhyten në rreziqe, të mos hidhen vetë në to, por të presin që t’u vijnë. U mëson të tregojnë gjithë guximin e mundshëm, veç të mos vrapojnë vetë përpara, as të mos jenë të parët që u dalin përballë tmerreve. Përse kështu, ju lutem? Që të na mësojë përulësinë dhe që të na çlirojë nga faji i mendjemadhësisë. Për këtë arsye thuhet edhe në këtë pasazh se, pasi i tha këto fjalë, «u largua dhe u lut». Dhe pasi u lut, u flet kështu dishepujve: «A nuk mundët të rrini zgjuar me mua një orë? Rrini zgjuar dhe lutuni, që të mos hyni në ngasje.» E sheh se ai jo vetëm lutet, por edhe këshillon? «Sepse fryma është gati», tha ai, «por mishi është i dobët.» Këtë e tha për t’ua zbrazur shpirtin nga kotësia dhe për t’i çliruar nga krenaria, duke i mësuar vetëpërmbajtjen dhe duke i stërvitur të mbanin masë. Prandaj lutjen që deshi t’ua mësonte, e bëri edhe ai vetë, duke folur në mënyrën e njerëzve, jo sipas Hyjnisë së tij (sepse natyra hyjnore nuk mund të vuajë), por sipas njerëzisë së tij. Dhe u lut ashtu si të na mësonte të lutemi, madje edhe të kërkojmë çlirim nga mundimi; por, po të mos lejohet kjo, atëherë të pajtohemi me atë që i pëlqen Perëndisë. Prandaj tha: «megjithatë, jo si dua unë, por si do ti.» Jo se ai kishte një vullnet dhe Ati një tjetër, por që t’i mësonte njerëzit se, edhe në qofshin në mundim e në drithmë, edhe në u ardhtë rreziku dhe në mos dashtë të shkëputen nga jeta e tashme, prapëseprapë ta vënë vullnetin e vet pas vullnetit të Perëndisë. Ashtu si edhe Pavli, i cili, pasi u mësua me anë të përvojës, i tregoi të dyja këto parime. Sepse u lut që t’i largoheshin ngasjet, kur tha: «Për këtë gjë iu luta Zotit tri herë.» E megjithatë, meqë Perëndisë nuk i pëlqeu ta largonte, ai thotë: «Prandaj gëzohem në dobësitë, në fyerjet, në përndjekjet.» Por ndoshta ajo që thashë nuk është fort e qartë. Prandaj do ta bëj më të qartë. Pavli ra në shumë rreziqe dhe u lut që të mos binte në to. Atëherë dëgjoi Krishtin që i thoshte: «Hiri im të mjafton, sepse fuqia ime përsoset në dobësi.» Sapo, pra, e pa se cili ishte vullneti i Perëndisë, që atëherë ia nënshtroi vullnetin e vet vullnetit të Perëndisë. Me anë të kësaj lutjeje, pra, Krishti mësoi të dyja këto të vërteta: që të mos zhytemi në rreziqe, por më mirë të lutemi që të mos biem në to; e nëse na vijnë, t’i durojmë me trimëri dhe ta vëmë vullnetin tonë pas vullnetit të Perëndisë. Duke i ditur, pra, këto gjëra, le të lutemi që të mos hyjmë kurrë në ngasje. Por, po të hyjmë, le t’i lutemi Perëndisë të na japë durim dhe guxim, dhe le ta nderojmë vullnetin e tij përmbi çdo vullnet tonin. Sepse atëherë do ta kalojmë këtë jetë të tashme të siguruar dhe do të fitojmë të mirat që do të vijnë. Të cilat u dhëntë të gjithëve neve t’i marrim, me anë të hirit dhe dashamirësisë së Zotit tonë Jisu Krisht, me të cilin qoftë te Ati, bashkë me Frymën e Shenjtë, lavdia, fuqia dhe nderi, tani e përherë e në jetë të jetëve. Amin.