Mbi fuqinë e njeriut për t'i qëndruar djallit (vazhdim)

1. Pardje, nga dashuria për ju, e nisëm bisedën tonë për djallin. Por të tjerë, po atë pardje, ndërsa këto gjëra po zhvilloheshin këtu, zunë vend në teatër dhe shikonin shfaqjen e djallit. Ata merrnin pjesë në këngë të shthurura; ju kishit pjesë në muzikën shpirtërore. Ata hanin nga plehrat e djallit; ju ushqeheshit me melhemet shpirtërore. Kush, vallë, i joshi? Kush, vallë, i ndau nga tufa e shenjtë? A i mashtroi djalli, vallë? Po ju, si nuk ju mashtroi? Ju dhe ata jeni njerëz njëlloj, e kam fjalën për sa i takon natyrës. Ju dhe ata keni të njëjtin shpirt, keni të njëjtat dëshira, për sa i përket natyrës. Atëherë, si ka mundësi që ju dhe ata nuk ishit në të njëjtin vend? Sepse nuk keni të njëjtin vullnet. Ja pse ata gjenden nën mashtrim, kurse ju jashtë tij. Këto po i them sërish, jo për ta shfajësuar djallin, por ngaqë dua me gjithë shpirt t'ju çliroj nga mëkatet. Djalli është i lig; këtë e pranoj; por është i lig për vete, jo kundër nesh, po të jemi syçelë. Sepse e tillë është natyra e ligësisë: shkatërron vetëm ata që i përmbahen. Virtyti është e kundërta. Ai është në gjendje t'u bëjë mirë jo vetëm atyre që i përmbahen, por edhe atyre që janë pranë. Dhe, që ta mësosh se e keqja është e keqe në vetvete, kurse e mira është e mirë edhe për të tjerët, po të sjell një dëshmi nga Fjalët e urta: «Biri im, në u bëfsh i lig, vetëm ti do t'i mbartësh të këqijat e tua; por, në qofsh i urtë, do të jesh i urtë për veten dhe për të afërmin tënd.»

Ata u mashtruan në teatër, kurse ju nuk u mashtruat. Kjo është prova më e madhe, dëshmia e qartë, arsyetimi që s'merr kundërshtim: se në çdo rast vullneti është ai që sundon. Prandaj përdore edhe ti këtë mënyrë të provuari. Në pafsh një njeri që rron në ligësi dhe shfaq çdo lloj të keqeje, e pastaj fajëson providencën e Perëndisë, duke thënë se natyrën na e dha nën detyrimin e shortit e të fatit dhe nën tiraninë e demonëve, dhe kështu e heq fajin nga vetja e ia ngarkon Krijuesit që kujdeset për të gjithë, atëherë mos ia mbyll gojën me fjalë, por me vepra: tregoji një bashkëshërbëtor tjetër që rron në virtyt e në durim. Nuk duhen fjalime të gjata, nuk duhet ndonjë plan i ndërlikuar, as edhe silogjizma. Prova vjen nëpërmjet veprave. I thua atij: ti je shërbëtor dhe ai është shërbëtor; ti je njeri dhe ai është njeri. Rron në të njëjtën botë; ushqehesh me të njëjtin ushqim nën të njëjtin qiell. Si ka mundësi që ti rron në ligësi, kurse ai në virtyt? Pikërisht për këtë Perëndia lejoi që të ligjtë të përzihen me të mirët; dhe nuk u dha një ligj të ligjve e nuk caktoi një botë tjetër si koloni për të mirët, por i përzieu këta me ata, duke sjellë kështu një dobi të madhe. Sepse të mirët dalin edhe më të provuar kur ndodhen mes atyre që përpiqen t'i pengojnë të rrojnë drejt e që i ndjellin drejt së keqes, e megjithatë ata i qëndrojnë virtytit. «Sepse duhet», thotë, «të ketë edhe herezi mes jush, që të dalin në dritë mes jush ata që janë të provuar.»

Prandaj, pikërisht për këtë, i ka lënë të ligjtë të rrinë në botë: që të mirët të shkëlqejnë edhe më shumë. E sheh sa i madh është fitimi? Por fitimi nuk vjen nga të ligjtë, por nga trimëria e të mirëve. Prandaj edhe Noeun e admirojmë, jo thjesht se ishte i drejtë, as vetëm se ishte i përsosur, por sepse në atë brez të çoroditur e të lig e ruajti virtytin e vet, kur s'kishte asnjë shembull virtyti, kur të gjithë e ftonin drejt ligësisë; dhe eci tërë udhën e vet kundër tyre, si një udhëtar që vazhdon rrugën, ndërsa turma e madhe rrëmbehet me vrull në drejtim të kundërt. Prandaj Shkrimi nuk tha thjesht «Noeu ishte i drejtë, i përsosur», por shtoi «në brezin e vet», në atë brez të çoroditur, të dëshpëruar, kur virtyti nuk fitohej dot. Ky, pra, ishte fitimi që të mirët nxjerrin nga të ligjtë. Kështu, sido që të jetë, edhe pemët që i tund era e kundërt bëhen më të forta. Por ka edhe një fitim që të ligjtë nxjerrin nga përzierja me të mirët. Hutohen, turpërohen, skuqen para tyre; dhe, edhe sikur të mos heqin dorë nga e keqja, prapëseprapë atë që guxojnë, e guxojnë fshehurazi. Dhe s'është gjë e vogël që shkelja të mos kryhet haptazi. Sepse jeta e të mirëve bëhet paditësja e ligësisë së tyre. Dëgjo të paktën ç'thonë për të drejtin: «Na është i rëndë, qoftë edhe vetëm kur e shohim», dhe s'është fillim i vogël përmirësimi të mundohesh nga prania e tij. Sepse, po të mos i mundonte pamja e të drejtit, kjo fjalë nuk do të ishte thënë. Por të ndihesh i therur e i shtrënguar në ndërgjegje para tij, kjo do të ishte pengesë jo e vogël për t'iu dhënë me ëndje ligësisë. E sheh sa i madh është fitimi, si për të mirët nga të ligjtë, ashtu edhe për të ligjtë nga të mirët? Prandaj Perëndia nuk i ndau, por i lejoi të rrinë të përzier.

2. I njëjti arsyetim le të vlejë edhe për djallin. Sepse pikërisht për këtë e ka lënë edhe atë të jetë këtu: që të të bëjë ty më të fortë, që ta bëjë atletin më të lavdishëm, që ndeshjet të jenë më të mëdha. Prandaj, kur dikush të thotë: pse e ka lënë Perëndia djallin këtu? thuaji këto fjalë: sepse atyre që janë syçelë e të kujdesshëm jo vetëm që nuk u bën dëm, por edhe u sjell dobi, jo për shkak të vullnetit të tij (se ai është i lig), por për shkak të trimërisë së atyre që e kanë përdorur drejt atë ligësi. Sepse edhe Jobin e mori në shënjestër jo që ta bënte më të lavdishëm, por që ta rrëzonte. Prandaj ai është i lig, si për një mendim të tillë, ashtu edhe për një vullnet të tillë. Megjithatë, të drejtit nuk i bëri asnjë dëm; përkundrazi, ai u gëzua në atë përleshje, siç e treguam. Kështu demoni tregoi ligësinë e vet, kurse i drejti tregoi trimërinë e tij. Por ai rrëzon shumë veta, thotë dikush. Po, prej dobësisë së tyre, jo prej forcës së tij; sepse edhe kjo tashmë është vërtetuar me shumë shembuj. Drejtoje, pra, drejt vullnetin tënd, dhe kurrë s'do të pësosh dëm nga askush, por do të nxjerrësh fitimin më të madh, jo vetëm nga të mirët, por edhe nga të ligjtë. Sepse pikërisht për këtë, siç e thashë më parë, Perëndia i lejoi njerëzit të jenë bashkë, e sidomos të ligjtë me të mirët, që këta t'i sjellin ata drejt virtytit të vet. Dëgjo të paktën ç'u thotë Krishti dishepujve të vet: «Mbretëria e qiejve i ngjan një gruaje që mori majanë dhe e fshehu në tri masa mielli.» Kështu, të drejtët kanë fuqinë e majasë, që t'i sjellin të ligjtë te mënyra e tyre e jetesës. Por të drejtët janë pak, sepse maja është e vogël. Por vogëlsia aspak nuk e dëmton brumin; përkundrazi, ajo pak maja e kthen tërë miellin në vetvete, me anë të fuqisë që ka brenda. Kështu, pra, edhe fuqia e të drejtëve nuk e ka forcën në numrin e madh, por në hirin e Frymës. Ishin dymbëdhjetë apostuj. E sheh sa e vogël është maja? Gjithë bota ishte në mosbesim. E sheh sa i madh është brumi? Por ata të dymbëdhjetë e kthyen tërë botën drejt vetes. Maja dhe brumi kishin të njëjtën natyrë, por jo të njëjtën mënyrë jetese. Prandaj i la të ligjtë në mes të të mirëve: që, meqë janë të së njëjtës natyrë me të drejtët, të bëhen edhe të të njëjtit vullnet.

Mbaji mend këto gjëra. Me to mbylli gojët e përtacëve, të shthururve, të plogëtve, të atyre që s'duan t'ia dinë për mundin e virtytit, të atyre që fajësojnë Zotin e përbashkët. «Mëkatove», thotë, «rri i qetë.» «Mos shto një mëkat të dytë e më të rëndë.» Nuk është aq e rëndë të mëkatosh, sa të fajësosh Zotin pas mëkatit. Kërko shkakun e mëkatit dhe do të gjesh se s'ka mëkatuar askush tjetër veç teje. Kudo duhet një vullnet i mirë. Këtë nuk jua tregova vetëm me arsyetim të thjeshtë, por nga rasti i bashkëshërbëtorëve që rrojnë në po këtë botë. Përdore edhe ti këtë provë. Kështu do të na gjykojë edhe Zoti ynë i përbashkët. Mësoje këtë mënyrë të provuari, dhe askush s'do të mundet të matet me ty në arsyetim. A është dikush kurvar? Tregoji një tjetër që rron me vetëpërmbajtje. A është dikush lakmitar e grabitqar? Tregoji një që jep lëmoshë. A rron dikush në smirë e në zili? Tregoji një të pastër nga pasioni. A e mund zemërimi? Nxirr në mes një që rron me urtësi, sepse s'duhet t'i drejtohemi vetëm shembullit të lashtë, por t'i marrim modelet edhe nga koha e sotme. Sepse edhe sot, me hirin e Perëndisë, bëhen vepra të mira jo më pak se dikur. A është dikush mosbesimtar? A mendon se Shkrimet janë të rreme? A nuk beson se Jobi ishte i tillë siç ishte? Tregoji një njeri tjetër që i shëmbëllen jetës së atij të drejti. Kështu do të na gjykojë edhe Zoti: i vë bashkëshërbëtorët përballë bashkëshërbëtorëve dhe nuk jep vendim sipas gjykimit të vet, që askush të mos nisë prapë të thotë ashtu si tha ai shërbëtor, të cilit iu besua talanti dhe që, në vend të talantit, solli një padi: «Ti je një njeri i ashpër.» Sepse ai duhej të vajtonte që nuk e dyfishoi talantin; por e bëri mëkatin edhe më të rëndë, duke i shtuar përtacisë së vet edhe padinë kundër Zotit. Se ç'thotë ai? «E dija se je njeri i ashpër.» O njeri i mjerë e i shkretë, mosmirënjohës e përtac! Ti duhej të kishe fajësuar përtacinë tënde dhe të kishe hequr diçka nga mëkati yt i mëparshëm. Por ti, duke ngritur padi kundër Zotit, e dyfishove mëkatin, në vend që të dyfishoje talantin.

3. Pikërisht për këtë Perëndia i vë shërbëtorët bashkë me shërbëtorët, që njëra palë të gjykojë tjetrën dhe që disa, të gjykuar prej të tjerëve, të mos mundin më tutje të fajësojnë Zotin. Prandaj thotë: «Biri i njeriut do të vijë në lavdinë e Atit të vet.» Shiko barazinë e lavdisë: nuk thotë në një lavdi të ngjashme me lavdinë e Atit, por në lavdinë e Atit, dhe do të mbledhë tok tërë kombet. I tmerrshëm është gjyqi: i tmerrshëm për mëkatarët dhe për ata që kanë për të dhënë llogari. Kurse për ata që e dinë veten me vepra të mira, ai është i dëshirueshëm dhe i butë. «Dhe do t'i vërë delet në të djathtë të tij, kurse kecat në të majtë.» Edhe këta, edhe ata janë njerëz. Për ç'arsye, pra, ata janë dele, kurse këta keca? Jo që të mësosh ndonjë ndryshim në natyrën e tyre, por ndryshimin në vullnetin e tyre. Po për ç'arsye quhen keca ata që nuk treguan dhembshuri? Sepse ajo kafshë është e pafrytshme dhe nuk mund t'u sjellë dobi zotëruesve të vet, as me qumësht, as me pjellë, as me lesh, e mangët nga çdo anë në një dhurim të tillë, për shkak se është ende e papjekur. Prandaj ata që s'japin fryt i quajti, me këtë krahasim, keca; kurse ata në të djathtë, dele. Sepse prej këtyre dhurimi është i madh: leshi i tyre i natyrshëm, pjella dhe qumështi. Ç'u thotë atëherë atyre? «Më patë të uritur dhe më ushqyet, të zhveshur dhe më veshët, të huaj dhe më pritët.» Kurse atyre të tjerëve u thotë të kundërtën. E megjithatë, edhe këta, edhe ata ishin njëlloj njerëz; edhe këta, edhe ata morën të njëjtat premtime; të njëjtat shpërblime u caktuan për të dyja palët, po të vepronin drejt. I njëjti person u erdhi si këtyre, ashtu edhe atyre, me po atë zhveshje; si këtyre, ashtu edhe atyre, me po atë uri, në po atë mënyrë, dhe si i huaj. Gjithçka ishte njëlloj për ata dhe për këta.

Si ka mundësi atëherë që fundi nuk ishte i njëjtë? Sepse vullneti nuk e lejoi. Vetëm kjo e bëri ndryshimin. Prandaj njëra palë shkoi në Gjehenë, kurse tjetra në Mbretëri. Por, po të ishte djalli shkaku i mëkateve të tyre, këta nuk do të ishin caktuar për ndëshkim, kur mëkatoi një tjetër dhe i shtyu ata. I sheh këtu edhe ata që mëkatojnë, edhe ata që bëjnë vepra të mira? E sheh se si, kur panë bashkëshërbëtorët e tyre, mbetën pa gojë? Eja, le ta çojmë fjalën te një shembull tjetër, për të mirën tënde. Ishin dhjetë virgjëresha, thotë. Edhe këtu ka vullnete të drejta dhe vullnete mëkatare, që t'i shohësh krah për krah edhe mëkatet e njërës palë, edhe veprat e mira të tjetrës. Sepse krahasimi i bën këto gjëra më të qarta. Edhe këto, edhe ato ishin virgjëresha; këto ishin pesë, po ashtu edhe ato. Të gjitha e prisnin dhëndrin. Si ka mundësi atëherë që disa hynë, kurse të tjerat nuk hynë? Sepse disa ishin koprrace, kurse të tjerat të buta e plot dashuri. E sheh sërish se ishte vullneti ai që përcaktoi fundin, jo djalli? E sheh se gjykimet ishin paralele dhe se vendimi del prej atyre që i ngjajnë njëri-tjetrit? Bashkëshërbëtorët do të gjykojnë bashkëshërbëtorët. Do të doje të të tregoja një krahasim që lind nga të kundërtat? Sepse ka edhe një të tillë, nga të kundërtat, që dënimi të bëhet edhe më i madh. «Njerëzit e Ninevisë», thotë, «do të ngrihen dhe do ta dënojnë këtë brez.» Të gjykuarit tashmë nuk janë njëlloj, sepse njëra palë janë barbarë, kurse të tjerët hebrenj. Njëra palë gëzoi mësimin profetik, kurse të tjerët s'patën kurrë pjesë në një mësim hyjnor. Dhe ky s'është i vetmi ndryshim, por edhe fakti që në atë rast atyre u shkoi një shërbëtor, kurse në këtë rast, vetë Zoti; dhe ai njeri erdhi e shpalli një shkatërrim, kurse ky njeri kumtoi lajmin e gëzuar të një mbretërie qiellore. Cila prej këtyre palëve kishte më shumë gjasa të besonte? Barbarët, injorantët, ata që s'kishin pasur kurrë pjesë në mësim hyjnor, apo ata që qëkur foshnjë ishin stërvitur me librat profetikë? Për këdo është e qartë se hebrenjtë kishin më shumë gjasa të besonin. Por ndodhi e kundërta. Këta nuk i besuan Zotit kur predikoi një mbretëri qiellore, kurse ata i besuan bashkëshërbëtorit të tyre kur kërcënoi me shkatërrim, që të dilte edhe më në pah mirësia e atyre dhe marrëzia e këtyre. A ka ndonjë demon? Ndonjë djall? Ndonjë short? Apo ndonjë fat? A nuk u bë secili vetë shkaku i së keqes dhe i virtytit të tij? Sepse, po të mos kishin për të dhënë llogari ata vetë, nuk do të kishte thënë se do ta gjykojnë këtë brez. As nuk do të kishte thënë se Mbretëresha e Jugut do t'i dënonte hebrenjtë. Sepse atëherë jo vetëm një popull do të dënojë një popull tjetër, por shpesh një njeri i vetëm do të gjykojë një popull të tërë: kur ata që, pranohet, lehtë mund të ishin mashtruar, dalin të pamashtruar, kurse ata që nga çdo anë duhej të kishin epërsinë, dalin të mundur. Pikërisht për këtë përmendëm Adamin dhe Jobin, sepse duhet t'i kthehemi asaj teme, që t'i japim fund fjalës sonë. Adamin e sulmoi vetëm me fjalë, kurse Jobin me vepra. Sepse njërin e zhveshi nga tërë pasuria dhe ia mori fëmijët. Kurse tjetrit nuk i mori asgjë nga zotërimet e tij, as të madhe, as të vogël. Por le t'i shqyrtojmë më mirë vetë fjalët dhe mënyrën e kurthit. «Gjarpri erdhi», thotë, «dhe i tha gruas: Ç'është kjo që tha Perëndia, se nuk do të hani nga çdo pemë e kopshtit?» Këtu është një gjarpër; atje, në rastin e Jobit, një grua. Ndërkaq, i madh është ndryshimi mes këshilltarëve. Njëri është shërbëtor, tjetra shoqe e jetës së njeriut. Ajo është ndihmëse, kurse tjetri është i nënshtruar. E sheh sa e pafalshme është kjo? Evën e mashtroi shërbëtori i nënshtruar; kurse atë, Jobin, nuk mundi ta rrëzonte as shoqja e vet, as ndihmësja. Por le të shohim ç'thotë ai: «Ç'është kjo që tha Perëndia, se nuk do të hash nga çdo pemë?» Në të vërtetë, Perëndia nuk e tha këtë, por të kundërtën. Shih poshtërsinë e djallit. Tha atë që nuk ishte thënë, që të mësonte atë që ishte thënë. Ç'bëri atëherë gruaja? Ajo duhej t'i kishte mbyllur gojën, nuk duhej të shkëmbente asnjë fjalë me të. Nga marrëzia ajo i tregoi porosinë e Zotit. Kështu i dha djallit një mbështetje të fortë.

4. Shih ç'e keqe është t'u dorëzohemi pa mend armiqve tanë dhe atyre që kurdisin kundër nesh. Prandaj Krishti thoshte: «Mos ua jepni gjërat e shenjta qenve, as mos i hidhni margaritarët tuaj para derrave, që të mos kthehen e t'ju shqyejnë.» Dhe kjo ndodhi në rastin e Evës. Ajo ua dha gjërat e shenjta qenit, derrit. Ai i shkeli me këmbë fjalët, u kthye dhe e shqeu gruan. Dhe shih se si e bën të keqen. «Nuk do të vdisni me vdekje», thotë.

Ma jepni vëmendjen te kjo pikë: që gruaja ishte në gjendje ta kuptonte mashtrimin. Sepse ai menjëherë e shpalli armiqësinë e vet dhe luftën kundër Perëndisë; menjëherë e kundërshtoi Atë. Le të jetë ashtu. Para kësaj ti ia tregove porosinë dikujt që donte ta mësonte. Po pas kësaj, pse ndoqe atë që tha të kundërtën? Perëndia tha: «Me vdekje do të vdisni.» Djalli iu përgjigj kësaj dhe tha: «Nuk do të vdisni me vdekje.» Ç'mund të ishte më e qartë se kjo luftë? Nga cila anë tjetër duhej të njihej armiku dhe kundërshtari, veçse nga përgjigjja që i ktheu Perëndisë? Atëherë ajo duhej të kishte ikur menjëherë prej karremit, duhej të ishte tërhequr prej lakut. «Nuk do të vdisni me vdekje», thotë, «sepse Perëndia e di se ditën që do të hani, do t'ju hapen sytë dhe do të jeni si perëndi.» Me shpresën e një premtimi më të madh, ajo hodhi tej të mirat që kishte në dorë. Ai premtoi se do t'i bënte perëndi, e i rrëzoi në tiraninë e vdekjes. Nga ç'arsye e besove, pra, o grua, djallin? Ç'të mirë dallove? A nuk mjaftonte besueshmëria e ligjvënësit për të provuar se njëri ishte Perëndi, Krijuesi dhe Formësuesi i botës, kurse tjetri djalli dhe një armik? Po le të mos them djalli. Ti kujtoje se ai ishte thjesht një gjarpër. A duhej t'i njihej një gjarpri një barazi e tillë, sa t'i tregoje porosinë e Zotit? E sheh se mashtrimi mund të kuptohej, por ajo nuk deshi, ndonëse Perëndia kishte dhënë shumë prova të mirëbërësisë së vet dhe kishte treguar kujdesin për krijesat e tij. Sepse e formoi njeriun, që s'kishte ekzistuar më parë; i fryu një shpirt; e bëri sipas shëmbëlltyrës së vet; e caktoi sundimtar mbi çdo gjë mbi tokë; i dha një ndihmëse; mbolli Parajsën. Ia besoi njeriut përdorimin e tërë pemëve të tjera dhe vetëm shijen e njërës ia ndaloi. E këtë ndalim ai e bëri për të mirën e njeriut. Kurse djalli nuk tregoi asnjë të mirë me vepër, as të vogël, as të madhe; por, duke e nxitur gruan vetëm me fjalë dhe duke e fryrë me shpresa të kota, kështu e mashtroi. E prapëseprapë ajo e çmoi djallin më të denjë për t'u besuar se Perëndinë, ndonëse Perëndia e tregoi dashamirësinë e vet me vepra. Gruaja i besoi atij që dha vetëm fjalë e asgjë tjetër. E sheh se si, vetëm nga marrëzia dhe përtacia, e jo nga ndonjë detyrim, ndodhi mashtrimi? Dhe që ta mësosh më qartë, dëgjo se si Shkrimi e fajëson gruan: sepse nuk thotë 'e mashtruar', por «kur pa se pema ishte e bukur, hëngri». Kështu, faji i takon shikimit të saj të papërmbajtur, jo vetëm mashtrimit që vjen nga djalli. Sepse ajo u mund duke iu dorëzuar dëshirës së vet, e jo nga ligësia e demonit. Prandaj ajo nuk pati dobinë e faljes, por, ndonëse tha «gjarpri më mashtroi», e pagoi dënimin më të rëndë. Sepse ishte në dorën e saj të mos kishte rënë. Dhe që ta kuptosh këtë më qartë, eja, le ta çojmë fjalën te rasti i Jobit: nga e mundura te ngadhënjyesi, nga e pushtuara te pushtuesi. Sepse ky njeri do të na japë më shumë zell, që t'i ngremë duart kundër djallit. Atje ai që mashtroi e ngadhënjeu ishte një gjarpër; këtu tunduesja ishte një grua, dhe ajo nuk ia doli, ndonëse ishte shumë më bindëse se ai. Sepse Jobit, pas shkatërrimit të pasurisë, pas humbjes së fëmijëve, pasi mbeti lakuriq nga tërë të mirat e tij, iu shtuan edhe dredhitë e saj. Kurse në rastin tjetër s'kishte asgjë të tillë. Adami nuk pësoi shkatërrimin e fëmijëve, as e humbi pasurinë; nuk u ul mbi një plehërishte, por banoi në një Parajsë begatie dhe gëzoi çdo lloj fryti, burimesh e lumenjsh dhe çdo lloj sigurie tjetër. Askund s'kishte mund a dhembje, as dëshpërim a shqetësime, as qortime a fyerje, as të pafundmet të këqija që e sulmuan Jobin; e megjithatë, kur asgjë e tillë s'ekzistonte, ai ra dhe u përmbys. A nuk është e qartë se kjo ndodhi për shkak të përtacisë? Po kështu, kur tjetrin e rrethuan e i rënduan mbi shpinë tërë këto gjëra, ai qëndroi me fisnikëri dhe nuk ra: a nuk është e qartë se qëndresa e tij vinte nga vigjilenca e shpirtit të tij?

5. Nga të dyja anët, o të dashur, korrni fitimin më të madh: shmangeni imitimin e Adamit, duke ditur sa të këqija lindin nga plogështia; dhe imitoni devotshmërinë e Jobit, duke mësuar sa gjëra të lavdishme burojnë nga zelli. Vështroje atë, ngadhënjyesin gjithkund, dhe do të kesh shumë ngushëllim në çdo dhembje e rrezik. Sepse, si të ishte në teatrin e përbashkët të botës, ai njeri i bekuar e fisnik del përpara dhe, me anë të vuajtjeve që i ranë, u flet të gjithëve që t'i durojnë fisnikërisht të gjitha ato që u bien, e të mos i dorëzohen kurrë halleve që u vijnë. Sepse, në të vërtetë, s'ka vuajtje njerëzore që të mos marrë ngushëllim prej andej. Sepse vuajtjet që janë shpërndarë nëpër tërë botën, u mblodhën tok dhe ranë mbi një trup të vetëm, mbi atë të tijin. Ç'falje, pra, do të ketë për atë që s'është në gjendje të durojë me mirënjohje pjesën e vet të halleve që i sillen? Sepse ai duket se mban jo vetëm një pjesë, por tërë të këqijat e të gjithë njerëzve; dhe, që të mos e quash të tepruar fjalën time, eja, le t'i marrim një nga një të këqijat që i ranë dhe le ta parashtrojmë plotësimin e tyre. Dhe, po deshe, le të nxjerrim në pah më parë atë që duket më e padurueshmja nga të gjitha, dua të them varfërinë dhe dhembjen që lind prej saj. Sepse kudo të gjithë njerëzit e vajtojnë këtë. Ç'ishte më i varfër se Jobi, që ishte më i varfër se lypësit nëpër banja dhe se ata që flenë në hirin e furrës, më i varfër, në të vërtetë, se të gjithë njerëzit? Sepse këta të paktën kanë një rrobë të grisur, kurse ai rrinte lakuriq dhe kishte vetëm rrobën që jep natyra, veshjen e mishit; e këtë djalli ia shkatërroi nga çdo anë, me një lloj kalbëzimi të mundimshëm. Sërish, këta të varfër janë të paktën nën çatinë e portikëve të banjave dhe kanë një strehë që i mbulon. Kurse ai vazhdonte t'i kalonte netët nën qiell të hapur, pa pasur as ngushëllimin e një çatie të zhveshur. Dhe, ç'është edhe më e madhe, këta e dinë veten me shumë të këqija të tmerrshme përbrenda, kurse ai s'e dinte veten me asgjë kundër tij. Sepse kjo vihet re në secilën nga gjërat që i ndodhën, diçka që i shkaktonte dhembje më të madhe dhe i sillte më shumë hutim: mosdija e arsyes së asaj që po ndodhte. Këta njerëz, pra, siç thashë, do të kishin shumë gjëra për të qortuar veten. Dhe kjo ndihmon jo pak për ngushëllim në fatkeqësi: të dish me veten se po ndëshkohesh me të drejtë. Por ai u la pa këtë ngushëllim dhe, ndonëse tregonte një sjellje plot virtyt, duroi fatin e atyre që kishin guxuar të bënin ligësinë më të skajshme. Dhe këta njerëz që janë me ne janë të varfër që në fillim dhe që në krye janë mësuar me fatkeqësinë. Kurse ai duroi një fatkeqësi me të cilën s'ishte mësuar, duke provuar ndryshimin e stërmadh nga pasuria. Ashtu si dija e arsyes së asaj që ndodh është ngushëllimi më i madh, po ashtu nuk është më pak se kjo të jesh mësuar me varfërinë që në fillim dhe të vazhdosh të jetosh në të. Nga të dyja këto ngushëllime ai njeri u la pa, dhe as atëherë nuk ra. E sheh se si ai ra në varfërinë më të skajshme, të tillë sa është e pamundur t'i gjesh shok? Sepse ç'mund të ishte më i varfër se i zhveshuri që s'ka as një çati mbi kokë? Madje as që i lejohej të shijonte tokën e zhveshur, por rrinte ulur mbi plehërishte. Prandaj, sa herë që e sheh veten të rënë në varfëri, vështro vuajtjen e të drejtit, dhe menjëherë do të ngrihesh e do të shkundësh çdo mendim dëshpërimi. Kjo fatkeqësi e vetme, pra, u duket njerëzve si themeli i tërë vuajtjeve bashkë. Dhe e dyta pas saj, madje më mirë të themi para saj, është mundimi i trupit. Kush, pra, ka qenë ndonjëherë kaq i gjymtuar? Kush ka duruar sëmundje të tillë? Kush ka pësuar, apo ka parë dikë tjetër të pësojë një mundim kaq të madh? Askush. Pak nga pak trupi i tij po tretej, dhe një lumë krimbash dilte nga çdo anë e gjymtyrëve të tij; rrjedhja ishte e pandërprerë dhe era e keqe që e rrethonte ishte e fortë, dhe trupi, duke u shkatërruar pak nga pak e duke u kalbur me një kalbëzim të tillë, ia bënte ushqimin të neveritshëm, dhe uria i ishte bërë e huaj dhe e pazakontë. Sepse as që ishte në gjendje të shijonte ushqimin që i jepej. Sepse thotë: «E shoh ushqimin tim si të neveritshëm.» Sa herë, pra, që bie në sëmundje, o njeri, kujto atë trup dhe atë mish të shenjtë. Sepse ishte i shenjtë dhe i pastër, edhe kur kishte kaq shumë plagë. Dhe, po qe se dikush i përket ushtrisë dhe pastaj, padrejtësisht e pa asnjë shkak të arsyeshëm, varet në shtyllën e turpit dhe ia gërryejnë brinjët copë-copë, le të mos e quajë këtë gjë turp, as le t'i dorëzohet dhembjes, kur mendon për këtë shenjt. Por ky njeri, thotë dikush, ka shumë prehje e ngushëllim, ngaqë e dinte se ishte Perëndia që po ia sillte këto vuajtje. Pikërisht kjo, në të vërtetë, e trazonte dhe e shqetësonte më shumë: të mendonte se Perëndia i drejtë, të cilit ai i kishte shërbyer në çdo mënyrë, ishte në luftë me të. Dhe nuk arrinte të gjente asnjë shkak të arsyeshëm për atë që po ndodhte; sepse, kur më vonë e mësoi arsyen, shih ç'devotshmëri tregoi: sepse, kur Perëndia i tha: «A mendon se u mora me ty që të dukesh i drejtë?», i tronditur në ndërgjegje, ai thotë: «Do të vë dorën mbi gojën time; një herë fola, por te fjala e dytë s'do të kaloj», dhe sërish: «Deri më parë të kisha dëgjuar vetëm me të dëgjuarit e veshit, por tani syri im të pa; prandaj e mbajta veten të pavlerë, jam tretur dhe e quaj veten pluhur e hi.»

6. Por, po të mendosh se kjo mjafton për ngushëllim, edhe ti vetë do të jesh në gjendje ta provosh këtë ngushëllim. Dhe, edhe sikur të mos pësosh asnjë nga këto fatkeqësi prej dorës së Perëndisë, por prej pafytyrësisë së njerëzve, e prapë falënderon dhe nuk blasfemon atë që vërtet mund t'i pengonte, por i lejon për të të vënë në provë: ashtu si kurorëzohen ata që vuajnë prej dorës së Perëndisë, po ashtu edhe ti do të marrësh të njëjtin shpërblim, sepse i durove fisnikërisht fatkeqësitë që të ranë prej njerëzve dhe e falënderove atë që vërtet mund t'i pengonte, por nuk deshi.

Ja, pra! Ke parë varfërinë dhe sëmundjen, të dyja në shkallën më të skajshme, të rëna mbi këtë njeri të drejtë. Do të doje të të tregoja luftën që i bëri vetë natyra, të zhvilluar në atë shkallë të tepruar kundër këtij njeriu fisnik? Humbi dhjetë fëmijë: të dhjetët përnjëherësh, të dhjetët në lulen e rinisë, dhjetë që tregonin virtyt të madh; e këtë jo me ligjin e zakonshëm të natyrës, por me një vdekje të dhunshme e për të ardhur keq. Kush do të mund ta tregonte një fatkeqësi kaq të madhe? Askush. Prandaj, sa herë që humbet bir e bijë bashkë, drejtohu te ky njeri i drejtë, dhe do të gjesh për vete shumë ngushëllim. A ishin, pra, këto të vetmet fatkeqësi që i ndodhën? Braktisja dhe tradhtia e miqve, talljet e përqeshjet, përbuzja e nënçmimi, e të shqyerit copë-copë prej të gjithëve, ishte diçka e padurueshme. Sepse nuk janë vetë fatkeqësitë ato që na e trazojnë shpirtin, por ata që na qortojnë për to. Jo vetëm që s'kishte njeri për ta qetësuar, por shumë veta, nga shumë anë, e sulmonin me përqeshje. Dhe e sheh atë duke e vajtuar këtë me hidhërim e duke thënë: «Por edhe ju u sulët mbi mua.» Dhe i quan të pamëshirshëm e thotë: «Fqinjët e mi më kanë përzënë, shërbëtorët e mi folën kundër meje, thirra bijtë e konkubinave të mia, dhe ata më kthyen shpinën.» «Të tjerë», thotë, «tallen me mua, dhe u bëra gojë e gjithkujt. Dhe vetë veshja ime», thotë, «më neveriti.» Këto gjëra janë të padurueshme qoftë edhe vetëm t'i dëgjosh, e aq më tepër t'i durosh në të vërtetë: varfëri e skajshme, sëmundje e padurueshme, e re dhe e çuditshme, humbja e kaq shumë fëmijëve e aq të mirë, dhe në atë mënyrë, qortime e tallje, dhe fyerje prej njerëzve. Disa talleshin, disa qortonin, të tjerë përbuznin; jo vetëm armiq, por edhe miq; jo vetëm miq, por edhe shërbëtorë; dhe ata jo vetëm talleshin e qortonin, por edhe e neveritnin; dhe kjo, jo për dy a tri, apo dhjetë ditë, por për muaj të tërë; dhe (një rrethanë që ndodhi vetëm në rastin e atij njeriu) as natën s'kishte prehje, por trillet e tmerreve të natës ia rëndonin edhe më shumë fatkeqësitë e ditës. Sepse ai duronte gjëra edhe më të rënda edhe në gjumë; dëgjo ç'thotë: «Pse më tremb në gjumë dhe më llahtaris me vegime?» Cili njeri prej hekuri, cila zemër prej çeliku do të kishte duruar kaq shumë fatkeqësi? Sepse, po të ishte secila prej tyre e padurueshme më vete, mendo ç'rrëmujë ngjalli ardhja e tyre e njëkohshme. E megjithatë ai i duroi të gjitha këto, dhe në gjithçka që i ndodhi nuk mëkatoi, as pati mashtrim në buzët e tij.

7. Le të jenë, pra, vuajtjet e atij njeriu barnat për të këqijat tona, dhe deti i tij i rëndë e i stuhishëm, porti i vuajtjeve tona; dhe në secilën nga fatkeqësitë që na bien, le ta kemi parasysh këtë shenjt; dhe, kur shohim një njeri të vetëm që i shteron fatkeqësitë e gjithësisë, do të sillemi me trimëri në ato që na takojnë ne. Dhe, ashtu si te një nënë e dashur, që i shtrin duart nga çdo anë e i pret dhe i ngjall fëmijët e trembur, po ashtu le t'i drejtohemi gjithnjë këtij libri; dhe, edhe sikur të na sulmojnë hallet për të ardhur keq të të gjithë njerëzve, le të marrim ngushëllim të mjaftueshëm për të gjitha dhe kështu të ikim. Dhe, po të thuash: 'Ai ishte Jobi, e prandaj i duroi të gjitha këto, kurse unë s'jam si ai', ti më jep një padi edhe më të madhe kundër vetes dhe një lavdërim të ri për të. Sepse ka më shumë gjasa që të mund t'i durosh ti të gjitha këto sesa ai. Po pse, vallë? Sepse ai jetoi para ditës së hirit dhe të ligjit, kur s'kishte shumë rreptësi jete, kur hiri i Frymës s'ishte aq i madh, kur mëkati luftohej me vështirësi, kur mbizotëronte mallkimi dhe kur vdekja ishte e tmerrshme. Kurse tani përleshjet tona janë bërë më të lehta, sepse tërë këto gjëra u hoqën pas ardhjes së Krishtit; kështu që s'kemi asnjë shfajësim, kur s'arrijmë të njëjtën shkallë si ai, pas kaq shumë kohe, pas një epërsie të tillë dhe pas kaq shumë dhuratash që na ka dhënë Perëndia. Duke i pasur parasysh, pra, tërë këto gjëra, se fatkeqësitë ishin më të mëdha për të dhe se, kur beteja ishte më e rëndë, atëherë ai u zhvesh për ndeshjen, le t'i durojmë fisnikërisht të gjitha ato që na vijnë, dhe me shumë mirënjohje, që të mund të fitojmë të njëjtën kurorë si ai, me hirin dhe dashamirësinë e Zotit tonë Jisu Krisht, me të cilin i qoftë lavdi Atit, bashkë me Frymën e Shenjtë, tani e përherë e në jetë të jetëve. Amin.