Joani 1:14

[1.] Dua t'ju kërkoj të gjithëve një nder të vetëm, para se të prek fjalët e Ungjillit. Mos ma refuzoni kërkesën, sepse s'ju kërkoj asgjë të rëndë a të mundimshme; edhe po të ma plotësoni, s'do të jetë e dobishme vetëm për mua që e marr, po edhe për ju që e jepni, madje ndoshta shumë më tepër për ju. Po çfarë kërkoj, pra, prej jush? Kaq: secili prej jush të marrë në dorë atë pjesë të Ungjijve që do të lexohet te ju ditën e parë të javës, ose qoftë edhe të shtunën. Para se të vijë ajo ditë, le të ulet në shtëpi, ta lexojë nga fillimi deri në fund, të vështrojë shpesh e me kujdes ç'ka aty, dhe t'i peshojë mirë të gjitha pjesët: ç'është e qartë, ç'është e errët, çfarë duket sikur u shkon për shtat kundërshtarëve, po që në të vërtetë s'u shkon. Dhe kur t'i keni peshuar mirë, me një fjalë, të gjitha pikat, atëherë ejani ta dëgjoni kur të lexohet. Sepse nga një zell i tillë do të vijë jo pak dobi, si për ju, ashtu edhe për ne. Ne s'do të kemi nevojë për shumë mund që të bëjmë të qartë kuptimin e asaj që thuhet, sepse mendjet tuaja do të jenë njohur tashmë me domethënien e fjalëve. Kështu do të bëheni më të mprehtë e më largpamës, jo vetëm për të dëgjuar, as vetëm për të mësuar, po edhe për t'u dhënë mësim të tjerëve. Sepse tani shumica e atyre që vijnë këtu dëgjojnë, të detyruar ta kapin krejt kuptimin përnjëherësh, edhe fjalët, edhe vërejtjet që bëjmë për to. Kështu, edhe sikur ta vazhdonim këtë tërë vitin, s'do të korrnin ndonjë dobi të madhe. E si të korrin, kur asaj që thuhet i kushtojnë kohë vetëm kalimthi, e veç në këtë vend, e veç për këtë pak kohë të shkurtër? Në qoftë se ndokush ia hedh fajin punëve, brengave dhe zënies së pandërprerë me çështjet publike e private, së pari, kjo në vetvete s'është akuzë e vogël: që janë rrethuar me një mori të tillë punësh e janë gozhduar aq pareshtur pas gjërave të kësaj jete, sa s'gjejnë as edhe pak kohë për atë që është më e nevojshme se çdo gjë tjetër. Veç kësaj, se kjo s'është veçse pretekst e shfajësim, e provojnë kundër tyre vetë takimet e tyre me miqtë, sorollatja nëpër teatro dhe tubimet që bëjnë për të parë garat e kuajve, ku shpesh harxhojnë ditë të tëra, e prapëseprapë atje asnjëri prej tyre s'ankohet kurrë për ngarkesën e punëve. Kështu, pra, për gjëra të kota gjeni gjithnjë kohë me bollëk, pa bërë asnjë justifikim; po kur duhet t'u kushtoheni gjërave të Perëndisë, a ju duken këto aq të tepërta e aq të pavlera, sa mendoni se s'ka nevojë t'u lini as edhe pak kohë? Si mund të meritojnë njerëz me një prirje të tillë qoftë edhe të marrin frymë a të shohin këtë diell?

Këta përtacë kanë edhe një shfajësim tjetër, nga më të marrit: se s'i kanë librat në dorë. Sa për të pasurit, është për të qeshur ta marrim në shënjestër këtë shfajësim; po, ngaqë më duket se shumë nga më të varfrit e përdorin vazhdimisht, do të doja t'i pyesja: a nuk i ka secili prej tyre të gjitha veglat e zanatit që ushtron, të plota e të tëra, edhe pse i del përpara një varfëri pa fund? A nuk është, pra, gjë e çuditshme që atje s'ia hedhin fajin varfërisë, po përdorin çdo mjet që të mos u dalë pengesë nga asnjë anë; kurse këtu, ku mund të fitonim një dobi kaq të madhe, qahemi për mungesën e kohës e për varfërinë tonë?

Për më tepër, edhe sikur ndokush të ishte kaq i varfër, e ka në dorë, falë leximit të pareshtur të Shkrimeve të Shenjta që bëhet këtu, të mos jetë i paditur për asgjë nga sa përmbahet në to. E në qoftë se kjo ju duket e pamundur, ka arsye pse ju duket ashtu: sepse shumë veta s'vijnë me zell të zjarrtë për të dëgjuar ç'thuhet, po, pasi e bëjnë vetëm këtë, sa për sy e faqe e për ne, kthehen menjëherë në shtëpi. E po të mbetet ndonjëri, s'është aspak më i prirur për mirë se ata që u larguan, sepse ndodhet këtu me ne vetëm me trup. Po, që të mos ju mbingarkojmë me qortime, e të mos e harxhojmë tërë kohën duke gjetur të meta, le të kalojmë te fjalët e Ungjillit, sepse erdhi koha t'ia drejtojmë pjesën tjetër të fjalës sonë asaj që kemi përpara. Ndaj zgjohuni, që të mos ju shpëtojë asgjë nga sa do të thuhet.

«Edhe Fjala u bë mish», thotë ai, «edhe banoi ndër ne.»

Pasi shpalli se ata që e pritën ishin «të lindur prej Perëndisë» e ishin bërë «bij të Perëndisë», Ungjillori shton shkakun dhe arsyen e këtij nderi të patregueshëm. Dhe ja cila është: se «Fjala u bë mish», se Zoti mori mbi vete formën e shërbëtorit. Sepse ai që ishte vetë Biri i Perëndisë u bë Biri i Njeriut, që t'i bënte bijtë e njerëzve bij të Perëndisë. Sepse i larti, kur shoqërohet me të ulëtin, aspak s'ia cenon nderin e vet, po e ngre tjetrin nga gjendja e tij shumë e ulët; e kështu ndodhi edhe me Zotin. Me këtë përulje, ai s'e pakësoi aspak Natyrën e vet, po ne, që kishim ndenjur përherë në turp e në errësirë, na ngriti drejt një lavdie të patregueshme. Kështu, fjala vjen, një mbret që i flet me interes e mirësi një njeriu të varfër e të parëndësishëm, aspak s'e turpëron veten, po e bën tjetrin të shquar dhe e vë në sy të të gjithëve. Tani, në qoftë se, kur bëhet fjalë për dinjitetin e jashtëm të njerëzve, shoqërimi me më të ulëtin aspak nuk e dëmton më të nderuarin, aq më pak mund ta dëmtojë te ajo Qenie e thjeshtë dhe e bekuar, që s'ka asgjë të shtuar nga jashtë, as që i nënshtrohet rritjes a rrënimit, po i ka të gjitha të mirat të palëvizshme e të ngulitura përjetë. Prandaj, kur të dëgjoni se «Fjala u bë mish», mos u trazoni e mos u ligështoni. Sepse ajo Qenie nuk u shndërrua në mish (është paudhësi ta përfytyrosh këtë), po, duke mbetur ajo që është, mori mbi vete formën e shërbëtorit.

[2.] Po përse, atëherë, e përdor shprehjen «u bë»? Që t'ua mbyllë gojën heretikëve. Sepse, ngaqë ka disa që thonë se të gjitha rrethanat e ikonomisë ishin një dukje, një lojë aktori, një alegori, ai, për ta zhdukur që në fillim blasfeminë e tyre, vuri «u bë». Me këtë deshi të tregonte jo një ndryshim të Qenies (larg qoftë ky mendim!), po marrjen mbi vete të vetë mishit. Sepse, ashtu si kur Pavli thotë: «Krishti na shpengoi nga mallkimi i ligjit, duke u bërë mallkim për ne», ai s'do të thotë se Qenia e tij u largua nga lavdia që i takon dhe mori mbi vete të qenët një gjë e mallkuar. Këtë s'do të mund ta përfytyronin as demonët, as më të marrët, as ata që kanë humbur gjykimin e natyrshëm, aq paudhësi e marrëzi përmban. Pavli, pra, nuk e thotë këtë, po thotë se Krishti, duke marrë mbi vete mallkimin e shqiptuar kundër nesh, s'na lë më nën mallkim. Po kështu edhe këtu, Joani thotë se ai «u bë mish», jo se e shndërroi Qenien e vet në mish, po se e mori mishin mbi vete, ndërsa Qenia e tij mbeti e paprekur.

Në qoftë se thonë se, duke qenë Perëndi, ai është i gjithëfuqishëm, kështu që mund të zbriste deri te substanca e mishit, do t'u përgjigjemi se ai është i gjithëfuqishëm për sa kohë mbetet Perëndi. Po nëse pranon ndryshim, madje ndryshim për keq, si mund të jetë Perëndi? Sepse ndryshimi është larg asaj Natyre të thjeshtë. Prandaj profeti thotë: «Të gjitha do të vjetrohen si rrobë, edhe si petk do t'i mbështjellësh, edhe do të ndërrohen; po Ti je po ai, edhe vitet e Tua s'do të marrin fund.» (Psalmi 102:27, sipas Të Shtatëdhjetëve.) Sepse ajo Qenie është mbi çdo ndryshim. S'ka asgjë më të mirë se ai, drejt të cilës të mund të ngrihej e ta arrinte. Më e mirë, thashë? Jo, as e barabartë me të, as që i afrohet sadopak. Mbetet, pra, që, po të ndryshojë, duhet të pranojë një ndryshim për keq; dhe kjo s'do të ishte Perëndi. Po le t'u kthehet blasfemia mbi krye atyre që e thonë. Madje, që ta kuptoni se ai e përdor shprehjen «u bë» vetëm që të mos merrni me mend thjesht një dukje, dëgjoni nga ajo që vjen më pas se si e sqaron çështjen dhe e përmbys atë mendim të lig. Sepse ç'shton ai? «Edhe banoi ndër ne.» Sikur po thotë: «Mos përfytyroni asgjë të pahijshme nga fjala ‹u bë›; unë s'fola për ndonjë ndryshim të asaj Natyre të pandryshueshme, po për banimin e qëndrimin e saj. Po ajo që banon s'mund të jetë e njëjtë me atë në të cilën banon, po duhet të jetë tjetër; njëra banon në tjetrën, përndryshe s'do të ishte banim, sepse asgjë s'mund të banojë në vetvete. E kam fjalën, të ndryshme për nga qenia; sepse me anë të një Bashkimi e Bashkëngjitjeje, Perëndia Fjalë dhe mishi janë Një, jo nga ndonjë përzierje a zhdukje substancash, po nga një bashkim i pashprehshëm dhe që s'rroket me mend. Mos pyet se si; sepse u bë ashtu siç e di ai.»

Cila ishte, atëherë, tenda në të cilën banoi? Dëgjoni profetin kur thotë: «Do të ngre përsëri tendën e rënë të Davidit.» (Amosi 9:11.) Dhe vërtet kishte rënë: natyra jonë kishte rënë një rënie të pashërueshme, dhe kishte nevojë vetëm për atë Dorë të fuqishme. S'kishte asnjë mundësi që të ngrihej sërish, po të mos ia kishte shtrirë Dorën e vet ai që e formoi së pari, e po të mos e kishte vulosur rishtas me Shëmbëllimin e vet, me anë të rilindjes prej ujit e Frymës. Dhe vini re, ju lutem, natyrën e frikshme e të pashprehshme të misterit. Ai banon në këtë tendë përgjithmonë, sepse u vesh me mishin tonë jo që ta linte sërish, po që ta mbante përherë me vete. Po të mos kishte qenë kështu, ai s'do ta kishte çmuar të denjë për fronin mbretëror, as s'do ta kishte adhuruar, teksa e mbante veshur, tërë ushtria e qiellit: engjëj, kryeengjëj, frone, principata, zotërime, pushtete. Cila fjalë, cili mendim mund ta paraqesë një nder kaq të madh që iu bë gjinisë sonë, aq vërtet të mrekullueshëm e të frikshëm? Cili engjëll, cili kryeengjëll? Asnjë, askund, as në qiell, as mbi tokë. Sepse të tilla janë veprat e fuqishme të Perëndisë, aq të mëdha e të mrekullueshme janë të mirat e tij, sa një përshkrim i denjë i tyre e kapërcen jo vetëm gjuhën e njerëzve, po edhe fuqinë e engjëjve.

Prandaj do ta mbyllim për pak fjalën tonë e do të heshtim, veç duke ju lënë këtë porosi: që t'ia shpërbleni këtij Bamirësi tonë kaq të madh me një shpërblim që sërish do të na sjellë neve tërë dobinë. Ky shpërblim është: të vështrojmë me tërë kujdesin gjendjen e shpirtrave tanë. Sepse edhe kjo është vepër e dashamirësisë së tij: që ai, i cili s'ka nevojë për asnjë gjë tonën, thotë se e ka marrë shpërblimin kur ne kujdesemi për shpirtrat tanë. Prandaj, në qoftë se ne, kur mbi ne është derdhur një nder i tillë, s'japim as edhe aq sa mundemi, kjo është marrëzi e skajshme, që meriton dhjetë mijë ndëshkime. Aq më tepër kur dobia sërish na kthehet neve me anë të tyre, e kur dhjetë mijë bekime na vihen përpara me këto kushte. Për të gjitha këto, le t'i ngremë lavdi Perëndisë sonë të mëshirshëm, jo vetëm me fjalë, po shumë më tepër me vepra, që të fitojmë të mirat e ardhshme, të cilat, dhëntë Zoti, t'i arrijmë të gjithë, me anë të hirit e të dashamirësisë së Zotit tonë Jisu Krisht, nëpërmjet të cilit dhe bashkë me të cilin, Atit dhe Frymës së Shenjtë i qoftë lavdia në jetë të jetëve. Amin.