Joani 1:14

[1.] Ndoshta para pak ditësh ju dukëm pa nevojë të ashpër e të rëndë, se përdorëm fjalë tepër të mprehta dhe i shtrimë shumë larg qortimet tona kundër plogështisë së të shumtëve. Tani, po ta kishim bërë këtë vetëm nga dëshira për t'ju bezdisur, secili prej jush do të kishte pasur arsye të zemërohej; por nëse, duke pasur parasysh të mirën tuaj, lamë pas dore në fjalët tona atë që do t'ju kënaqte, atëherë, edhe nëse nuk e çmoni largpamësinë tonë, të paktën na falni për një dashuri kaq të përzemërt. Sepse, në të vërtetë, kemi frikë të madhe se mos, po të lodhemi ne dhe ju të mos doni të tregoni po atë zell në të dëgjuar, llogaria juaj e ardhshme të dalë më e rëndë. Prandaj jemi të shtrënguar t'ju zgjojmë e t'ju nxisim pareshtur, që të mos ju shpëtojë asgjë nga sa thuhet. Sepse kështu do të mund të jetoni tani me shumë guxim dhe ta tregoni atë guxim atë Ditë përpara fronit të gjyqit të Krishtit. Meqë, pra, tani vonë ju prekëm mjaftueshëm, le të hyjmë sot që në fillim te vetë fjalët.

«Pamë», thotë, «lavdinë e tij, lavdinë si e të Vetëmlindurit prej Atit.»

Pasi shpalli se u bëmë «bij të Perëndisë», dhe pasi tregoi se në ç'mënyrë, domethënë me anë të «Fjalës» që «u bë mish», ai përmend sërish një të mirë tjetër që fitojmë nga po kjo gjë. Cila është ajo? «Pamë lavdinë e tij, lavdinë si e të Vetëmlindurit prej Atit»; të cilën nuk do të mund ta kishim parë, po të mos na ishte treguar me anë të një trupi si i yni. Sepse, në qoftë se njerëzit e lashtë s'duronin dot as të shihnin fytyrën e lavdishme të Moisiut, që kishte të njëjtën natyrë me ne, në qoftë se ai njeri i drejtë kishte nevojë për një vel, që t'ua hijezonte pastërtinë e lavdisë së tij dhe t'ua tregonte të butë e të ëmbël fytyrën e profetit të tyre, si do të mund ta duronim ne, krijesa prej balte e dheu, hyjninë e pambuluar, që është e paafrueshme edhe për fuqitë e larta? Prandaj ai banoi ndër ne, që të mund t'i afrohemi pa asnjë frikë, t'i flasim e të bisedojmë me të.

Po ç'do të thotë «lavdia si e të Vetëmlindurit prej Atit»? Meqë edhe shumë nga profetët u lavdëruan, si ky Moisiu vetë, Ilia dhe Eliseu, njëri i rrethuar nga qerrja e zjarrtë (2 Mbretërve 6:17), tjetri i ngritur lart prej saj; edhe pas tyre, Danieli dhe tre djemtë, e shumë të tjerë që bënë çudira; edhe engjëj që janë shfaqur ndër njerëz e që ua kanë çelur pjesërisht shikuesve dritën vezulluese të natyrës së vet; edhe meqë jo vetëm engjëjt, po edhe kerubinët e serafinët i pa profeti në lavdi të madhe, Ungjillori na largon nga të gjitha këto, na i shkëput mendimet nga gjërat e krijuara e nga shkëlqimi i bashkëshërbëtorëve tanë, dhe na ngre në vetë majën e së mirës. Sepse, thotë, «jo të një profeti, as të një engjëlli a kryeengjëlli, as të një fuqie më të lartë, as të ndonjë natyre tjetër të krijuar, në pastë ndonjë të tillë, po të vetë Zotërisë, të vetë Mbretit, të vetë Birit të vërtetë e të Vetëmlindur, të vetë Zotit të gjithçkaje, e pamë lavdinë».

Sepse fjala «si» këtu nuk tregon ngjashmëri a krahasim, po pohim dhe përcaktim të pakundërshtueshëm; sikur të thoshte: «Pamë një lavdi të tillë, çfarë i takonte e ishte e pritshme të kishte ai që është Biri i Vetëmlindur dhe i vërtetë i Perëndisë, Mbreti i gjithçkaje.» Ky zakon i të folurit është i përhapur, sepse s'do të ngurroj ta përforcoj arsyetimin tim edhe me një zakon të rëndomtë, meqë tani synimi im nuk është të flas duke pasur parasysh bukurinë e fjalëve a hijeshinë e ndërtimit, po vetëm të mirën tuaj; prandaj asgjë s'më pengon ta mbështes mendimin tim me shembullin e një zakoni të përditshëm. Cili është, pra, zakoni i shumicës së njerëzve? Shpesh, kur disa kanë parë një mbret të stolisur pasurisht, që shkëlqen nga të gjitha anët me gurë të çmuar, dhe pastaj po ua përshkruajnë të tjerëve bukurinë, stolitë e shkëlqimin, numërojnë sa të munden: ngjyrën e ndezur të mantelit të purpurt, madhësinë e gurëve të çmuar, bardhësinë e mushkave, arin rreth zgjedhës, shtratin e butë e të shndritshëm. Po kur, pasi kanë numëruar këto e të tjera veç këtyre, sado të flasin, s'arrijnë të japin një ide të plotë të shkëlqimit, atëherë menjëherë shtojnë: «Po ç'të zgjatemi? Me një fjalë, ishte si mbret»; duke mos dashur me fjalën «si» të tregojnë se ai, për të cilin e thonë këtë, i ngjan një mbreti, po se është mbret i vërtetë. Pikërisht kështu edhe tani Ungjillori e ka vënë fjalën «si», për të paraqitur natyrën tejet të lartë dhe përsosmërinë e pakrahasueshme të lavdisë së tij.

Sepse vërtet të gjithë të tjerët, edhe engjëjt, edhe kryeengjëjt, edhe profetët, çdo gjë e bënin si nën urdhër; kurse ai i bënte të gjitha me pushtetin që i ka hije një Mbreti e Zotërie, gjë që i bëri të çuditeshin edhe turmat, se ai mësonte si «ndonjë që ka pushtet» (Mateu 7:29). Edhe engjëjt, siç thashë, janë shfaqur me lavdi të madhe mbi dhe, si në rastin e Danielit, të Davidit, të Moisiut, po të gjitha i bënin si shërbëtorë që kanë një Zotëri. Kurse ai, si Zot e Sundimtar i gjithçkaje, e bëri këtë kur u shfaq në trajtë të varfër e të përulur; po edhe kështu krijesa e njohu Zotin e vet. Ja ylli nga qielli, që i thirri magët ta adhuronin. Ja turma e panumërt e engjëjve, që vërshonte kudo, i shërbente Zotit e i këndonte lavde. E veç tyre, u ngritën papritur shumë lajmëtarë të tjerë, dhe të gjithë, sapo takoheshin, ia kumtonin njëri-tjetrit lajmin e gëzuar të kësaj të fshehte të patregueshme: engjëjt barinjve; barinjtë atyre të qytetit; Gabrieli Marisë e Elizabetës; Ana dhe Simeoni atyre që vinin në Tempull. Dhe jo vetëm burrat e gratë u ngritën lart nga gëzimi, po edhe vetë foshnja që s'kishte dalë ende në dritë, dua të them qytetari i shkretëtirës, ai që mban të njëjtin emër me këtë Ungjillor, kërceu ende në barkun e së ëmës, dhe të gjithë fluturonin nga shpresat për të ardhmen. Edhe kjo, menjëherë pas Lindjes. Po kur ai u shfaq edhe më tej, u panë çudira të tjera, më të mëdha se të parat. Sepse tashmë s'ishte më as yll, as qiell, as engjëj a kryeengjëj, as Gabrieli a Mihaeli, po vetë Ati nga lart në qiell, që e shpalli atë, dhe bashkë me Atin, Ngushëlluesi, që zbriti fluturimthi sapo u dëgjua Zëri dhe u ul mbi të. Prandaj me të drejtë tha: «Pamë lavdinë e tij, lavdinë si e të Vetëmlindurit prej Atit.»

[2.] Megjithatë, ai s'e thotë këtë vetëm për këto gjëra, po edhe për ato që erdhën pas tyre; sepse tani lajmin e mirë s'na e kumtojnë më vetëm barinjtë, gratë e veja e pleqtë, po vetë zëri i vetë ngjarjeve, që kumbon më kthjellët se çdo bori, e aq fort, sa jehona u dëgjua menjëherë edhe në këtë vend. «Sepse», thotë njëri, «doli zëri i tij nëpër gjithë Sirinë» (Mateu 4:24); dhe ai iu zbulua të gjithëve, dhe gjithçka kudo brohoriste se Mbreti i Qiellit kishte ardhur. Frymërat e liga kudo iknin e largoheshin me nxitim prej tij; Satanai mbuloi fytyrën dhe u tërhoq; vdekja atëherë u zmbraps para tij, e më pas u zhduk krejt; çdo lloj lëngate u zgjidh; varret i lëshuan të vdekurit, demonët ata që i kishin çmendur, e sëmundjet të sëmurët. Dhe mund të shihje gjëra të çuditshme e të mrekullueshme, të tilla që me të drejtë profetët dëshiruan t'i shihnin, po s'i panë. Mund të shihje sy të formuar rishtazi (Joani 9:6, 7); mund ta shihje atë tek u tregonte të gjithëve, brenda një çasti dhe në pjesën më fisnike të trupit, atë gjë të admirueshme që të gjithë do të kishin dashur ta shihnin: se si Perëndia e formoi Adamin prej dheut; gjymtyrë të paralizuara e të shtrembëruara që lidheshin e përshtateshin me njëra-tjetrën, duar të vdekura që lëviznin, këmbë të paralizuara që kërcenin me vrull, veshë të shurdhër që hapeshin sërish, dhe gjuhë që kumbonte fort, e cila më parë ishte lidhur nga memecëria. Sepse, pasi mori në dorë natyrën e përbashkët të njerëzve, ashtu si ndonjë mjeshtër i shkëlqyer që merr një shtëpi të rrënuar nga koha, ai mbushi atë që ishte këputur, bashkoi të çarat e pjesët e lëkundura, dhe ngriti sërish atë që kishte rënë krejt.

E ç'të thuash për formimin e shpirtit, kaq më të admirueshëm se ai i trupit? Shëndeti i trupave tanë është gjë e madhe, po ai i shpirtrave tanë është aq më i madh, sa më i mirë është shpirti se trupi. E jo vetëm për këtë arsye, po edhe sepse natyra jonë trupore shkon kudo që ta udhëheqë Krijuesi, dhe s'ka asgjë që t'i kundërvihet, kurse shpirti, që është zot i vetvetes e ka pushtet mbi veprat e veta, s'i bindet Perëndisë në gjithçka, veç në dashtë vetë. Sepse Perëndia s'do ta bëjë të bukur e të përkryer po të jetë ai ngurrues dhe, njëfarësoj, i shtrënguar me forcë, sepse kjo s'është aspak virtyt; po duhet ta bindë atë të bëhet i tillë me vullnetin e me zgjedhjen e vet. Kështu, ky shërim është më i vështirë se tjetri; megjithatë edhe ky u arrit, dhe u dëbua çdo lloj ligësie. Dhe, ashtu si i rirregulloi trupat që shëroi, jo vetëm në shëndet, po në fuqinë më të lartë, kështu edhe shpirtrat jo thjesht i çliroi nga ligësia më e skajshme, po i solli në vetë majën e përsosmërisë. Një tagrambledhës u bë apostull; një përndjekës, blasfemues e i dhunshëm doli lajmëtar për botën; magët u bënë mësues të hebrenjve; një kusar u shpall qytetar i Parajsës; një lavire shkëlqeu nga madhështia e besimit të vet; e nga të dyja gratë, ajo e Kanaanit dhe ajo e Samarisë, kjo e dyta, që ishte një tjetër lavire, mori përsipër t'ua predikonte Ungjillin bashkatdhetarëve të vet, dhe, pasi mbylli një qytet të tërë në rrjetën e vet, kështu i solli te Krishti; kurse e para, me besim e këmbëngulje, bëri që t'i dëbohej fryma e ligë nga shpirti i së bijës; dhe shumë të tjerë, aq më të këqij se këta, u radhitën menjëherë në rendin e nxënësve, dhe përnjëherë u shndërruan të gjitha lëngatat e trupave të tyre e sëmundjet e shpirtrave, dhe u riformuan në shëndet e në virtytin më të përpiktë. E nga këta, jo dy a tre veta, jo pesë, a dhjetë, a njëzet, a vetëm njëqind, po qytete e kombe të tëra u rimodeluan fare lehtë. Ç'të flasësh për urtësinë e urdhërimeve, për shkëlqimin e ligjeve qiellore, për rregullimin e mirë të jetesës engjëllore? Sepse ai na ka vënë përpara një jetë të tillë, na ka caktuar ligje të tilla, ka vendosur një jetesë të tillë, sa ata që i zbatojnë këto bëhen menjëherë engjëj e të ngjashëm me Perëndinë, për sa është në dorën tonë, edhe sikur të kenë qenë më të këqij se të gjithë njerëzit.

[3.] Ungjillori, pra, pasi i mblodhi bashkë të gjitha këto, mrekullitë në trupat tanë, në shpirtrat tanë, në elementet e besimit tonë, urdhërimet, ato dhurata të patregueshme e më të larta se qiejt, ligjet, jetesën, bindjen, premtimet e ardhshme, Pësimet e tij, e nxori atë zë kaq të mrekullueshëm dhe plot mësim të lartë, duke thënë: «Pamë lavdinë e tij, lavdinë si e të Vetëmlindurit prej Atit, plot hir e të vërtetë.» Sepse ne çuditemi me të jo vetëm për mrekullitë, po edhe për Pësimet: se u gozhdua në Kryq, se u fshikullua, se u godit me grushte, se u pështy, se mori shuplaka nga ata të cilëve u kishte bërë mirë. Sepse, edhe për ato gjëra që duken të turpshme, është me vend të përsërisim po atë fjalë, meqë ai vetë e quajti atë vepër «lavdi». Sepse ajo që ndodhi atëherë ishte dëshmi jo vetëm e mirësisë dhe e dashurisë, po edhe e një fuqie të patregueshme. Atëherë u asgjësua vdekja, u zgjidh mallkimi, demonët u turpëruan, u çuan në triumf e u vunë në lojë, dhe dorëshkrimi i mëkateve tona u gozhdua në Kryq. Dhe pastaj, meqë këto çudira bëheshin fshehtas, të tjera ndodhën haptas, që tregonin se ai ishte vërtet Biri i Vetëmlindur i Perëndisë, Zoti i gjithë krijesës. Sepse, ndërsa ai Trup i bekuar ende varej në dru, dielli i ktheu rrezet, gjithë dheu u trondit e u errësua, varret u hapën, toka u drodh, dhe një turmë e panumërt të vdekurish u hodhën jashtë e hynë në qytet. Dhe, ndërsa gurët e varrit të tij ishin mbërthyer mbi qemer e vulat ende sipër tyre, u ngjall i Vdekuri, i Kryqëzuari, ai që u shpua me gozhdë, dhe, pasi i mbushi njëmbëdhjetë nxënësit e tij me fuqinë e vet të madhe, i dërgoi te njerëzit anembanë botës, që të ishin mjekët e përbashkët të gjithë farës së tyre, të ndreqnin mënyrën e tyre të jetesës, të përhapnin në çdo cep të dheut njohjen e mësimeve të tyre qiellore, të thyenin tiraninë e demonëve, të mësonin ato të mira të mëdha e të patregueshme, të na sillnin lajmin e gëzuar të pavdekësisë së shpirtit e të jetës së përjetshme të trupit, dhe të shpërblimeve që janë përtej çdo mendjeje e që s'do të kenë kurrë fund. Këto gjëra, pra, e madje edhe më shumë se këto, i pati ndër mend Ungjillori i bekuar, gjëra që, ndonëse i dinte, s'mundi t'i shkruante, sepse bota s'do t'i kishte nxënë (sepse, «po të shkruheshin një nga një të gjitha, më duket se as vetë bota s'do të mund të nxinte librat që do të shkruheshin», kreu 21:25). Duke i sjellë, pra, ndër mend të gjitha këto, ai thërret: «Pamë lavdinë e tij, lavdinë si e të Vetëmlindurit prej Atit, plot hir e të vërtetë.»

I takon, pra, atyre që u çmuan të denjë të shohin e të dëgjojnë gjëra të tilla, dhe që gëzuan një dhuratë kaq të madhe, të tregojnë edhe një jetë të denjë për mësimet, që të gëzojnë edhe të mirat që janë ruajtur atje. Sepse Zoti ynë Jisu Krisht erdhi jo vetëm që të shohim lavdinë e tij këtu, po edhe atë që do të vijë. Prandaj ai thotë: «Dua që edhe këta të jenë me mua atje ku jam unë, që të shohin lavdinë time» (kreu 17:24). Tani, në qoftë se lavdia këtu ishte kaq e ndritshme dhe e shkëlqyer, ç'të thuash për atë që do të vijë? Sepse ajo s'do të shfaqet mbi këtë dhe të prishshëm, as ndërsa jemi në trupa që treten, po në një krijim që s'prishet e që s'plaket, dhe me një shkëlqim të tillë, sa as me fjalë s'mund ta paraqitësh. O të lumur, tri herë të lumur, madje shumë herë të tillë, ata që u çmuan të denjë të bëhen soditës të asaj lavdie! Pikërisht për këtë profeti thotë: «Le të hiqet i padrejti, që të mos shohë lavdinë e Zotit» (Isaia 26:10, sipas Të Shtatëdhjetëve). Dhëntë Perëndia që asnjë prej nesh të mos hiqet e të mos përjashtohet kurrë nga soditja e saj. Sepse, po të mos e gëzojmë atë më pas, atëherë është koha të themi për veten: «Më mirë do të ishte për ne, po të mos kishim lindur kurrë.» Sepse përse rrojmë e marrim frymë? Ç'jemi ne, po të na mungojë ajo pamje, po të mos na lejojë kush atëherë ta shohim Zotin tonë? Në qoftë se ata që s'e shohin dritën e diellit durojnë një jetë më të hidhur se çdo vdekje, ç'është e natyrshme të pësojnë ata që privohen nga ajo dritë? Sepse në rastin e parë humbja mbetet vetëm te ky privim; kurse në tjetrin nuk ndalet këtu (ndonëse, po të ishte kjo e vetmja gjë për t'u trembur, edhe atëherë shkallët e ndëshkimit s'do të ishin të barabarta, po njëra do të ishte aq më e rëndë se tjetra, sa është ai diell pakrahasimisht më i lartë se ky), po tani duhet të presim edhe një ndëshkim tjetër; sepse ai që s'e sheh atë dritë jo vetëm që do të çohet në errësirë, po do të digjet pareshtur, do të tretet, do të kërcëllijë dhëmbët e do të pësojë dhjetë mijë gjëra të tjera të tmerrshme. Le të mos lejojmë, pra, që, duke e bërë këtë kohë të shkurtër një kohë shkujdesjeje e plogështie, të biem në ndëshkimin e përjetshëm, po le të rrimë zgjuar e esëll, le t'i bëjmë të gjitha e le ta kemi për detyrë të vetme që të arrijmë atë lumturi dhe të rrimë larg atij lumi zjarri, që rend me një gjëmim të fortë përpara fronit të tmerrshëm të gjyqit. Sepse ai që hidhet një herë atje duhet të mbetet përjetë; s'ka njeri që ta shpëtojë nga ndëshkimi i tij, as baba, as nënë, as vëlla. Dhe këtë e shpallën me zë të lartë vetë profetët; njëri thotë: «Vëllai s'e shpëton vëllanë. A do të shpëtojë vallë njeriu?» (Psalmi 49:7, sipas Të Shtatëdhjetëve). Dhe Ezekieli ka shpallur diçka më tepër se kaq, duke thënë: «Edhe sikur në të të ishin Noeu, Danieli dhe Jobi, s'do të shpëtonin as bij, as bija» (Ezekieli 14:16). Sepse vetëm një mbrojtje ka atje, ajo me anë të veprave, dhe ai që privohet prej saj s'mund të shpëtohet me asnjë mënyrë tjetër. Duke i rrahur, pra, vazhdimisht me mendje këto gjëra, le ta pastrojmë jetën tonë e ta bëjmë të ndritshme, që ta shohim Zotin me guxim dhe të marrim të mirat e premtuara; me anë të hirit dhe të njerëzidashjes së Zotit tonë Jisu Krisht, nëpërmjet të cilit e bashkë me të cilin i qoftë lavdia Atit dhe Frymës së Shenjtë, në jetë të jetëve. Amin.