Joani 1:15

«Joani dëshmon për të dhe thërret, duke thënë: Ky ishte ai për të cilin thashë: Ai që vjen pas meje është më i parë se unë, sepse ishte përpara meje.»

[1.] A vrapojmë, pra, dhe mundohemi kot? A mbjellim mbi shkëmbinj? A bie fara mbi shkëmb? A bie fara, pa e vënë re, buzë udhës dhe ndër ferra? Jam tejet i shqetësuar dhe druaj se mos të mbjellat tona dalin pa dobi; jo sikur të humbisja edhe unë bashkë me ju, për sa i takon shpërblimit të kësaj pune. Sepse me ata që mësojnë nuk ndodh si me bujqit. Shpesh bujku, pas mundit njëvjeçar, pas punës së rëndë dhe djersës, në qoftë se toka s'i jep fryt të denjë për mundimin e tij, nuk gjen te askush ngushëllim për mundin e vet, po kthehet i turpëruar dhe i dëshpëruar nga hambari në shtëpi, te gruaja e fëmijët, pa mundur t'i kërkojë ndokujt shpërblim për mundimin e tij të gjatë. Po tek ne s'është kështu. Sepse, edhe në qoftë se toka që lërojmë s'jep fryt, po të kemi treguar çdo zell, Zoti i saj dhe yni s'do të na lërë të ikim me shpresa të mashtruara, po do të na japë shpërblim; sepse, thotë Shën Pavli: «Gjithkush do të marrë shpërblimin e vet sipas mundit të vet», e jo sipas rrjedhës së ngjarjeve. Dhe se është kështu, dëgjoni: «Edhe ti, o bir njeriu», thotë, «dëshmo para këtij populli, nëse duan të dëgjojnë e të marrin vesh.» Dhe Ezekieli thotë: «Në qoftë se roja paralajmëron se nga çfarë duhet ikur e çfarë duhet zgjedhur, ai e ka shpëtuar shpirtin e vet, edhe pse s'ka njeri që t'i vërë veshin.» E megjithatë, ndonëse e kemi këtë ngushëllim të fortë dhe jemi të sigurt për shpërblimin që do të na jepet, kur shohim se puna te ju s'ecën përpara, gjendja jonë s'është më e mirë se ajo e bujqve që vajtojnë e mbajnë zi, që fshehin fytyrën dhe rrinë të turpëruar. Kjo është dhembshuria e mësuesit, ky është kujdesi i natyrshëm i një ati. Sepse edhe Moisiu e kishte në dorë të shpëtonte nga mosmirënjohja e hebrenjve dhe të hidhte themelin më të lavdishëm të një populli tjetër, shumë më të madh (sepse Perëndia i tha: «Lërmë të qetë, që t'i zhduk dhe të bëj prej teje një komb më të fuqishëm se ky»). Ai, ngaqë ishte njeri i shenjtë, shërbëtor i Perëndisë dhe mik shumë besnik e bujar, s'duroi as t'i vinte veshin kësaj fjale, po zgjodhi më mirë të vdiste bashkë me ata që dikur i ishin besuar, sesa të shpëtonte pa ta e të gëzonte nder më të madh. I tillë duhet të jetë ai që ka përsipër kujdesin për shpirtrat. Sepse është gjë e çuditshme: kush ka fëmijë të dobët s'pranon të quhet baba i të tjerëve veç atyre që kanë dalë prej tij, kurse ai që i janë besuar nxënës të ndërrojë pareshtur një grigjë me një tjetër, e ne të rrëmbejmë kujdesin herë të këtyre, herë të atyre, e herë sërish të të tjerëve, pa pasur dashuri të vërtetë për asnjë. Mos na ndodhtë kurrë ta dyshojmë këtë për ju. Kemi besim se ju teproni gjithnjë e më shumë në besimin te Zoti ynë Jisu Krisht dhe në dashurinë për njëri-tjetrin e për të gjithë njerëzit. Dhe këtë e themi ngaqë duam që zelli juaj të shtohet dhe përsosmëria e sjelljes suaj të shkojë edhe më përpara. Sepse vetëm kështu do të mund ta zbritni mendjen tuaj gjer në thellësinë e fjalëve që kemi përpara, në qoftë se asnjë cipë ligësie s'ua errëson sytë e mendjes dhe s'ua turbullon qartësinë e mprehtësinë.

Cila është, pra, fjala që kemi përpara sot? «Joani dëshmoi për të dhe thirri, duke thënë: Ky ishte ai për të cilin thashë: Ai që vjen pas meje është më i parë se unë, sepse ishte përpara meje.» Ungjillori e përmend fort shpesh Joanin dhe sjell pareshtur dëshminë e tij. Dhe këtë s'e bën pa shkak, po me shumë urtësi; sepse të gjithë hebrenjtë e çmonin fort këtë njeri (madje edhe Josif Flavi ia ngarkon luftën vdekjes së tij dhe tregon se, për shkak të tij, ajo që dikur ishte qyteti mëmë, tani s'është më fare qytet, e vazhdon gjatë lëvdatën për të), prandaj, ngaqë donte t'i turpëronte hebrenjtë me anë të tij, ua kujton pareshtur dëshminë e Pararendësit. Ungjillorët e tjerë përmendin profetët e lashtë dhe, në çdo gjë të njëpasnjëshme që ndodhte për të, e drejtojnë dëgjuesin tek ata. Kështu, kur lind Fëmija, thonë: «E gjithë kjo ndodhi që të përmbushej ç'qe thënë nga profeti Isaia: Ja, Virgjëresha do të mbetet me barrë dhe do të lindë një Bir»; dhe kur kurdisen kundër tij dhe e kërkojnë kudo me aq ngulm, saqë Herodi vret edhe foshnjat e njoma, sjellin Jereminë, që thotë: «Në Ramë u dëgjua një zë, vajtim, e qarë dhe zi e madhe, Rakela që qan për bijtë e saj»; dhe përsëri, kur del nga Egjipti, përmendin Osean, që thotë: «Nga Egjipti e thirra Birin tim»; dhe kështu bëjnë kudo. Po Joani, që jep një dëshmi më të qartë e më të freskët dhe ngre një zë më të lavdishëm se të tjerët, sjell vazhdimisht jo vetëm ata që kishin shkuar e ishin të vdekur, po edhe një njeri të gjallë e të pranishëm, i cili e tregoi dhe e pagëzoi; atë e sjell pandërprerë, jo se donte t'i jepte vlerë zotërisë me anë të shërbëtorit, po duke iu përshtatur dobësisë së dëgjuesve të tij. Sepse, ashtu si po të mos kishte marrë formën e shërbëtorit s'do të ishte pranuar lehtë, po ashtu, po të mos i kishte përgatitur me zërin e një shërbëtori veshët e bashkëshërbëtorëve të tij, shumica e hebrenjve, të paktën, s'do ta kishte pritur Fjalën.

[2.] Po veç kësaj, kishte edhe një tjetër masë, të madhe e të mrekullueshme. Sepse, meqë të flasësh fjalë të mëdha për veten e bën dëshminë e njeriut të dyshimtë dhe shpesh u bëhet pengesë shumë dëgjuesve, vjen një tjetër që të dëshmojë për të. Dhe veç kësaj, shumica, në një farë mënyre, e kanë zakon të nxitojnë më me gatishmëri drejt një zëri që u është më i njohur e më i afërt, ngaqë e dallojnë më mirë se zërat e tjerë; prandaj zëri nga qielli u dëgjua një a dy herë, kurse ai i Joanit shpesh e pareshtur. Sepse ata nga populli që e kishin kapërcyer dobësinë e natyrës së tyre dhe ishin çliruar nga të gjitha gjërat e shqisave, mund ta dëgjonin Zërin nga qielli e s'kishin nevojë të madhe për atë të njeriut, po në gjithçka i bindeshin atij tjetrit dhe prej tij udhëhiqeshin; kurse ata që ende lëviznin poshtë dhe ishin mbështjellë me shumë vello, kishin nevojë për atë zë më të përulur. Po kështu Joani, ngaqë ishte shkëputur në çdo mënyrë nga gjërat e shqisave, s'kishte nevojë për mësues të tjerë, po e mësonte qielli. «Ai që më dërgoi», thotë, «të pagëzoj me ujë, po ai më tha: Mbi atë që të shohësh Frymën» e Perëndisë «duke zbritur, ai është.» Po hebrenjtë, që ishin ende fëmijë dhe s'mund ta arrinin ende atë lartësi, patën për mësues një njeri, një njeri që s'u fliste fjalët e veta, po u sillte një porosi nga lart.

Ç'thotë, pra? «Dëshmon për të dhe thërret, duke thënë...» Ç'do të thotë ajo fjala «thërret»? Do të thotë se e shpall me guxim, lirshëm, pa u kursyer aspak. Ç'shpall? Për çfarë «dëshmon» e «thërret»? «Ky ishte ai për të cilin thashë: Ai që vjen pas meje është më i parë se unë, sepse ishte përpara meje.» Dëshmia është e errët dhe, veç kësaj, përmban shumë gjëra të përulura. Sepse s'thotë: «Ky është Biri i Perëndisë, i Vetëmlinduri, Biri i vërtetë», po çfarë? «Ai që vjen pas meje është më i parë se unë, sepse ishte përpara meje.» Ashtu si zogjtë amë s'ua mësojnë të vegjëlve fluturimin krejt njëherësh, as s'e mbarojnë mësimin brenda një dite, po në fillim i nxjerrin sa jashtë folesë, pastaj, pasi i lënë të prehen, i vënë sërish të fluturojnë, e të nesërmen e zgjasin fluturimin shumë më larg, dhe kështu, me butësi, pak nga pak, i çojnë gjer në lartësinë e duhur, pikërisht kështu i lumi Joan s'i çoi hebrenjtë menjëherë te gjërat e larta, po për një kohë i mësoi të ngriheshin pak mbi tokë, duke thënë se Krishti ishte më i madh se ai. E megjithatë kjo, madje edhe vetëm kjo, s'ishte gjë e vogël për atë kohë: të kishe mundur t'i bindje dëgjuesit se dikush që s'ishte shfaqur ende e as kishte bërë ndonjë mrekulli, ishte më i madh se një njeri (e kam fjalën për Joanin), kaq i mrekullueshëm, kaq i famshëm, tek i cili vraponin të gjithë dhe që e mendonin për engjëll. Prandaj për një farë kohe u përpoq ta ngulitte këtë në mendjet e dëgjuesve: se Ai për të cilin jepej dëshmia ishte më i madh se ai që e jepte; Ai që erdhi pas, se ai që erdhi para; Ai që s'ishte shfaqur ende, se ai që ishte i dukshëm e i famshëm. Dhe vini re me sa mençuri e paraqet dëshminë e tij: sepse s'e tregon vetëm kur Ai është shfaqur, po e shpall edhe para se të shfaqet. Sepse shprehja «Ky ishte ai për të cilin thashë» është fjala e atij që e kishte thënë këtë qysh më parë. Ashtu si thotë edhe Mateu, se kur i erdhën të gjithë, ai tha: «Unë ju pagëzoj me ujë, po Ai që vjen pas meje është më i fuqishëm se unë, të cilit s'jam i denjë t'ia zgjidh lidhëset e këpucëve.» Përse, pra, e bëri këtë qysh para se Ai të shfaqej? Që, kur Ai të shfaqej, dëshmia të pritej lehtë dhe pamja e jashtme e përunjur të mos e cenonte, sepse mendjet e dëgjuesve tashmë ishin përgatitur nga ç'qe thënë për të. Sepse, po ta kishin parë Zotin pa dëgjuar fare asgjë për të, dhe, teksa e shihnin, të kishin marrë njëkohësisht dëshminë e fjalëve të Joanit, kaq të mrekullueshme e të mëdha, thjeshtësia e pamjes së tij përnjëherësh do t'u ishte bërë pengesë ndaj madhështisë së shprehjeve. Sepse Krishti mori një pamje aq të përunjur e të zakonshme, saqë edhe gra samaritane, edhe e përdalë, edhe tagrambledhës kishin guxim t'i afroheshin lirisht e të bisedonin me të. Prandaj, siç thashë, po t'i kishin dëgjuar menjëherë këto fjalë e po ta kishin parë vetë atë, ndoshta do të tallnin dëshminë e Joanit; po tani, ngaqë qysh para se Krishti të shfaqej i kishin dëgjuar shpesh dhe ishin mësuar me ç'thuhej për të, ata provuan të kundërtën: s'e hodhën poshtë mësimin e fjalëve për shkak të pamjes së atij që dëshmohej, po, nga besimi te ç'u qe thënë tashmë, e çmuan edhe më të lavdishëm.

Shprehja «që vjen pas» do të thotë «që predikon pas meje», jo «që lindi pas meje». Dhe këtë e prek Mateu kur thotë: «pas meje vjen një njeri», duke folur jo për lindjen e tij prej Marisë, po për ardhjen e tij që të predikojë Ungjillin; sepse, po të fliste për lindjen, s'do të thoshte «vjen», po «ka ardhur», meqë Ai ishte lindur kur Joani i tha këto fjalë. Ç'do të thotë, pra, «është më i parë se unë»? Do të thotë: më i lavdishëm, më i nderuar. «Mos mendo», thotë, «se, ngaqë unë dola i pari të predikoja, jam më i madh se ai; përkundrazi, jam shumë më poshtë, aq më poshtë sa s'jam i denjë të vihem as në radhën e një shërbëtori.» Ky është kuptimi i shprehjes «është më i parë se unë», të cilin Mateu, duke e treguar në mënyrë tjetër, e jep kështu: «të cilit s'jam i denjë t'ia zgjidh lidhëset e këpucëve.» Përsëri, se shprehja «është më i parë se unë» s'ka të bëjë me ardhjen e tij në qenie, duket qartë nga vazhdimi; sepse, po të donte të thoshte këtë, ajo që vjen më pas, «sepse ishte përpara meje», do të ishte e tepërt. Sepse kush do të ishte aq i trashë e i marrë sa të mos e dinte se Ai që «lindi para» tij «ishte para» tij? Ose, po të kishin të bënin fjalët me qenien e tij para gjithë jetëve, ajo që thuhet s'do të ishte gjë tjetër veçse «Ai që vjen pas meje erdhi në qenie para meje». Veç kësaj, një gjë e tillë do të ishte e pakuptueshme dhe shkaku do të ishte shtuar më kot; sepse do të duhej të kishte thënë të kundërtën, po të kishte dashur ta shpallte këtë: «se Ai që vjen pas meje ishte para meje, ngaqë edhe lindi para meje». Sepse me arsye do të mund të jepej kjo, «të kesh lindur para», si shkak i «të qenit para», po jo «të qenit para» si shkak i «të lindurit». Kurse ajo që pohojmë ne është fort e arsyeshme. Sepse ju të paktën e dini të gjithë këtë: se përherë gjërat e paqarta, e jo ato të dukshme, kanë nevojë t'u jepet shkaku. Tani, po të kishte të bënte arsyetimi me lindjen e qenies, s'do të ishte e pasigurt se ai që «lindi» i pari, medoemos «ishte» i pari; po, meqë flet për nderin, me arsye shpjegon atë që duket vështirësi. Sepse shumëkush mund të pyeste me të drejtë: prej nga dhe me ç'shkak Ai që erdhi pas u bë para, domethënë u shfaq me nder të madh; prandaj, si përgjigje ndaj kësaj pyetjeje, ai menjëherë jep shkakun; dhe shkaku është se Ai ishte i pari. S'thotë se «me anë të ndonjë ngjitjeje më la pas mua që kisha qenë i pari, e kështu u bë para meje», po se «ai ishte para meje», edhe pse vjen pas meje.

Po si kështu, thotë ndokush: në qoftë se Ungjillori e ka fjalën për shfaqjen e tij te njerëzit dhe për lavdinë që do t'i vinte prej tyre, si flet për diçka që s'ishte kryer ende, sikur të kishte ndodhur tashmë? Sepse s'thotë «do të jetë», po «ishte». Sepse ky është një zakon i profetëve të lashtë: të flasin për të ardhmen si për të shkuarën. Kështu, Isaia, kur flet për therjen e tij, s'thotë: «Do të çohet (që do të tregonte të ardhmen) si dele në thertore», po: «U çua si dele në thertore»; e megjithatë Ai s'ishte mishëruar ende, po profeti flet për atë që do të ndodhte, sikur të kishte ngjarë. Po ashtu Davidi, duke treguar kryqëzimin, s'tha: «Do të më shpojnë duart e këmbët», po: «Më shpuan duart e këmbët, dhe i ndanë rrobat e mia midis tyre, dhe hodhën short mbi veshjen time»; dhe, duke folur për tradhtarin ende të palindur, thotë: «Ai që hëngri bukën time, ngriti thembrën kundër meje»; dhe, për rrethanat e kryqëzimit: «Më dhanë vrer për ushqim, dhe në etjen time më dhanë uthull të pija.»

[4.] A doni t'ju sjellim edhe shembuj të tjerë, apo ju mjaftojnë këta? Sa për mua, mendoj se mjaftojnë; sepse, edhe në mos e paçim çelur tokën në gjithë gjerësinë e saj, të paktën e kemi gërmuar gjer në fund; dhe kjo punë e fundit s'është më pak e mundimshme se e para; dhe kemi frikë se mos, duke ua sforcuar vëmendjen pa masë, ju bëjmë të ligështoheni.

Le t'i japim, pra, fjalimit tonë një përfundim të hijshëm. E cili përfundim është i hijshëm? Një dhënie e denjë lavdie Perëndisë; dhe e denjë është ajo që jepet jo vetëm me fjalë, po shumë më tepër me vepra. Sepse thotë: «Kështu le të shndritë drita juaj para njerëzve, që të shohin veprat tuaja të mira dhe të lavdërojnë Atin tuaj që është në qiej.» Tani, s'ka gjë më plot dritë se një jetesë fort e shkëlqyer. Siç ka thënë njëri prej të urtëve: «Shtigjet e të drejtëve ndriçojnë si drita»; dhe ndriçojnë jo vetëm për ata që ndezin flakën me veprat e veta e që janë prijës në udhën e drejtësisë, po edhe për ata që i kanë pranë. Le të derdhim, pra, vaj në këto kandile, që flaka të ngjitet më lart, që të dalë dritë e begatshme. Sepse ky vaj s'ka fuqi të madhe vetëm tani, po edhe atëherë kur flijimet ishin në kulmin e tyre, ishte shumë më i pëlqyeshëm se ç'mund të ishin ato. «Mëshirë dua», thotë, «dhe jo flijim.» Dhe me të drejtë; sepse ai është altar pa jetë, kurse ky altar i gjallë; dhe gjithçka që vihet mbi atë altar bëhet ushqim i zjarrit, mbaron në pluhur, derdhet si hi dhe tymi i tij tretet në lëndën e ajrit; po këtu s'ndodh asgjë e tillë, frytet që sjell janë të tjera. Siç e tregojnë fjalët e Pavlit; sepse, kur përshkruan thesaret e mirësisë ndaj të varfërve, të grumbulluara nga korinthasit, shkruan: «Sepse kryerja e kësaj shërbese jo vetëm plotëson nevojën e shenjtorëve, po tepron edhe në shumë falënderime drejtuar Perëndisë.» Dhe përsëri: «Teksa lavdërojnë Perëndinë për nënshtrimin tuaj të rrëfyer ndaj Ungjillit të Krishtit, dhe për dorëdhënien tuaj bujare ndaj tyre e ndaj të gjithëve; dhe me lutjen e tyre për ju, që ju kanë mall.» A e sheh se si tretet në falënderim e lavdi ndaj Perëndisë, në lutje të pandërprera të atyre që u ndihmuan, dhe në dashuri më të flaktë? Le të flijojmë, pra, të dashur, le të flijojmë çdo ditë mbi këto altarë. Sepse ky flijim është më i madh se lutja dhe agjërimi, e se shumë gjëra të tjera, mjafton vetëm që të vijë nga fitim i ndershëm dhe mund i ndershëm, dhe të jetë i pastër nga çdo lakmi, grabitje e dhunë. Sepse Perëndia i pranon dhurata të tilla, kurse të tjerat i kthen kurrizin dhe i urren; s'do të nderohet nga fatkeqësitë e njerëzve të tjerë, sepse një flijim i tillë është i ndyrë e i pështirë, dhe do ta zemëronte Perëndinë më shumë sesa do ta pajtonte. Prandaj duhet të tregojmë çdo kujdes, që, në vend të shërbesës, të mos e fyejmë atë që duam ta nderojmë. Sepse, në qoftë se Kaini, ngaqë solli një dhuratë të dorës së dytë, pa bërë asnjë faj tjetër, pësoi ndëshkim të skajshëm, si nuk do të pësojmë ne, edhe më rëndë, kur sjellim diçka të fituar me grabitje e lakmi? Për këtë Perëndia na e ka treguar shembullin e këtij urdhërimi: që të mëshirojmë, e jo të jemi të ashpër ndaj bashkëshërbëtorëve tanë; po ai që merr atë që i takon njërit dhe ia jep tjetrit, s'ka bërë mëshirë, po ka shkaktuar dëm dhe ka bërë një padrejtësi të skajshme. Ashtu si nga guri s'mund të nxjerrësh vaj, po ashtu as mizoria s'mund të lindë njerëzi; sepse lëmosha, kur ka një rrënjë të tillë, s'është më lëmoshë. Prandaj ju këshilloj të mos shohim vetëm këtë, që t'u japim atyre që kanë nevojë, po edhe të mos japim nga grabitja e të tjerëve. «Kur njëri lutet dhe një tjetër mallkon, zërin e kujt do të dëgjojë Zoti?» Në qoftë se e mbajmë veten me kaq rreptësi, do të mundemi, me hirin e Perëndisë, të fitojmë shumë dashamirësi e mëshirë e falje për ato që kemi bërë keq gjatë gjithë kësaj kohe të gjatë, dhe t'i shpëtojmë lumit të zjarrit; prej të cilit u bëftë që të shpëtojmë të gjithë dhe të ngjitemi në mbretërinë e qiejve, me anë të hirit e të dashamirësisë së Zotit tonë Jisu Krisht, të cilit, bashkë me Atin dhe Frymën e Shenjtë, i qoftë lavdia në jetë të jetëve. Amin.