Joani 1:1

[1.] Kur fëmijët sapo nisin të mësojnë, mësuesit nuk u japin shumë detyra njëra pas tjetrës, as nuk ua caktojnë të gjitha përnjëherë, por shpesh ua përsërisin të njëjtat detyra të shkurtra, që ajo çka thuhet të ngulitet lehtë në mendjen e tyre. Kështu ata nuk mërziten që në fillim nga sasia dhe nga vështirësia për ta mbajtur mend, e as bëhen më të plogët në rrokjen e asaj që u jepet, një lloj përtacie që lind nga vështirësia. Edhe unë, që dua të bëj po këtë me ju dhe të jua lehtësoj mundin, e marr pak nga pak ushqimin që gjendet mbi këtë tryezë hyjnore dhe jua ngulit në shpirt. Prandaj do të marr sërish në dorë po ato fjalë, jo për të thënë përsëri të njëjtat gjëra, por për t'ju paraqitur vetëm atë që ka mbetur. Ejani, pra, t'i rikthehemi edhe një herë hyrjes.

«Në fillim ishte Fjala, edhe Fjala ishte pranë Perëndisë.» Përse, kur gjithë Ungjillorët e tjerë kishin nisur nga ikonomia (sepse Mateu thotë: «Libri i gjenealogjisë së Jisu Krishtit, birit të Davidit», edhe Lluka, që në krye të Ungjillit të tij, na tregon ngjarjet që lidhen me Marinë, po ashtu edhe Marku ndalet te po ato rrëfime, duke na treguar që andej historinë e Joan Pagëzorit), përse, kur ata nisën nga këto çështje, Joani i përmendi vetëm shkurt e në një vend më të vonshëm, kur tha: «Fjala u bë mish» (vargu 14), dhe, duke lënë mënjanë gjithçka tjetër, ngjizjen e tij, lindjen, rritjen, zhvillimin, na foli menjëherë për Lindjen e tij të Përjetshme?

Do t'jua them tani cila është arsyeja e kësaj. Ungjillorët e tjerë ishin ndalur më shumë te tregimet për ardhjen e tij në mish; prandaj kishte frikë se mos disa, me mendje të ulëta, mbeteshin për këtë arsye vetëm te këto mësime, siç ndodhi vërtet me Pavlin e Samosatës. Pra, që t'i largonte nga kjo dashuri për tokën ata që rrezikonin të binin në të, dhe që t'i ngrinte drejt qiellit, me të drejtë e nis rrëfimin e tij nga lart, nga qenia e përjetshme. Sepse, ndërsa Mateu e fillon tregimin nga Herodi mbret, Lluka nga Tiber Cezari, Marku nga pagëzimi i Joan Pagëzorit, ky apostull i lë mënjanë të gjitha këto dhe ngjitet përtej çdo kohe e çdo epoke. Aty e vërvit përfytyrimin e dëgjuesve të tij drejt fjalëve «ishte në fillim», pa e lënë të ndalet askund, pa i vënë asnjë kufi, siç bënë ata te Herodi, te Tiberi dhe te Joani.

Dhe ja ç'ia vlen të përmendim veç kësaj, si diçka që meriton veçanërisht admirimin tonë: Joani, edhe pse iu dha mësimit më të lartë, prapëseprapë nuk e la pas dore ikonominë; as të tjerët, ndonëse të përqendruar te rrëfimi i saj, nuk heshtën për qenien para epokave. E kishin me arsye, sepse një Frymë e vetme ishte ajo që i frymëzoi shpirtrat e të gjithëve; prandaj treguan një njëzëshmëri të madhe në rrëfimin e tyre. Por ti, i dashur, kur të kesh dëgjuar për «Fjalën», mos i duro ata që thonë se ai është vepër; as ata që mendojnë se ai është thjesht një fjalë. Sepse të shumta janë fjalët e Perëndisë që i zbatojnë engjëjt, por asnjëra prej atyre fjalëve nuk është Perëndi; të gjitha janë profeci ose urdhërime (sepse në Shkrim është zakon të quhen ligjet e Perëndisë urdhërime të tij, dhe profecitë fjalë; ndaj, duke folur për engjëjt, thotë: «Të fuqishëm në forcë, që zbatojnë fjalën e tij») (Ps. 103:20); por kjo Fjalë është një Qenie me hipostazë, që del pa pësim nga vetë Ati. Këtë, siç e thashë më parë, ai e ka treguar me termin «Fjalë». Prandaj, ashtu si shprehja «Në fillim ishte Fjala» tregon përjetësinë e tij, po ashtu «ishte në fillim pranë Perëndisë» na ka shpallur bashkëpërjetësinë e tij. Sepse, që të mos ndodhë që, kur dëgjon «Në fillim ishte Fjala», ta mendosh të përjetshëm, po prapë të përfytyrosh se jeta e Atit dallon nga e tij me ndonjë hark kohe a me kohëzgjatje më të gjatë, e kështu t'i caktosh një fillim të Vetëmlindurit, ai shton: «ishte në fillim pranë Perëndisë»; kaq i përjetshëm sa vetë Ati, sepse Ati kurrë nuk qe pa Fjalën, por ai qe përherë Perëndi pranë Perëndisë, e megjithatë secili në Personin e vet.

Po si, thotë dikush, pohon Joani se ai ishte në botë, po qe se ishte pranë Perëndisë? Sepse ishte edhe pranë Perëndisë, edhe në botë njëkohësisht. Sepse as Ati, as Biri nuk kufizohen në asnjë mënyrë. Meqë, po qe se «madhështia e tij nuk ka fund» (Ps. 145:3), dhe po qe se «urtësia e tij nuk ka numër» (Ps. 147:5), është e qartë se nuk mund të ketë asnjë fillim në kohë për thelbin e tij. Ke dëgjuar se «Në fillim Perëndia bëri qiellin dhe tokën» (Zan. 1:1); ç'kupton nga ky «fillim»? Qartazi, se ato u krijuan para gjithë gjërave të dukshme. Kështu, për të Vetëmlindurin, kur dëgjon se ai ishte «në fillim», mendoje atë si të ishte para gjithë gjërave të mendueshme, dhe para epokave.

Por, po të thotë dikush: «Si mund të jetë Bir, e prapë të mos jetë më i ri se Ati? Sepse ajo që del nga diçka tjetër, doemos është më e vonshme se ajo prej së cilës del», ne do të përgjigjemi se, në të vërtetë, këto janë arsyetime njerëzore; se ai që bën pyetje për këtë çështje, do të bëjë pyetje edhe për të tjera, po më të pahijshme; dhe se të tillëve nuk duhet as t'ua vëmë veshin. Sepse fjala jonë tani është për Perëndinë, jo për natyrën e njerëzve, e cila i nënshtrohet radhës dhe përfundimeve të domosdoshme të këtyre arsyetimeve. Megjithatë, për të siguruar më të dobëtit, do të flasim edhe për këto pika.

[2.] Më thuaj, pra: rrezatimi i diellit vjen nga vetë lënda e diellit, apo nga ndonjë burim tjetër? Kushdo që s'e ka humbur fare arsyen, doemos do të pohojë se vjen nga vetë lënda. E prapë, ndonëse rrezatimi vjen nga vetë dielli, nuk mund të themi se ai është më i vonshëm në kohë se lënda e atij trupi, sepse dielli nuk është dukur kurrë pa rrezet e tij. Tani, po qe se te këta trupa të dukshëm e të prekshëm u tregua se ka diçka që del nga diçka tjetër dhe prapë nuk vjen pas asaj prej së cilës del, përse s'e beson te Natyra e padukshme dhe e pashprehshme? Po ajo gjë ndodh edhe atje, por në një mënyrë që i ka hije asaj Qenieje. Pikërisht për këtë arsye edhe Pavli e quan atë «Shkëlqim» (Heb. 1:3), duke treguar kështu se ai është prej tij dhe se është bashkëpërjetshëm me të. Sërish, më thuaj: a nuk u krijuan prej tij gjithë epokat dhe çdo hark kohe? Kushdo që s'e ka humbur arsyen, doemos duhet ta pohojë këtë. Pra, nuk ka asnjë hark kohe midis Birit dhe Atit; dhe po qe se s'ka, atëherë ai nuk vjen pas tij, por është bashkëpërjetshëm me të. Sepse «para» dhe «pas» janë nocione që nënkuptojnë kohë, meqë pa epokë a pa kohë askush nuk do të mund t'i përfytyronte këto fjalë; por Perëndia është përmbi kohët dhe epokat.

Por, po të thuash gjithsesi se i ke gjetur një fillim Birit, shiko a nuk detyrohesh, me po atë arsye e argument, të sjellësh edhe Atin te një fillim, më të hershëm vërtet, po prapë një fillim. Sepse, kur i ke caktuar Birit një kufi e një fillim të qenies, a nuk ngjitesh më lart nga ajo pikë dhe thua se Ati ishte para tij? Qartazi po. Më thuaj, pra: sa është hapësira e qenies më të hershme të Atit? Sepse, o të thuash se harku është i vogël, o të thuash se është i madh, njësoj e ke sjellë Atin te një fillim. Sepse është e qartë se, duke matur hapësirën, thua nëse është e vogël apo e madhe; e prapë nuk do të ishte e mundur ta masje, po të mos kishte një fillim nga secila anë; kështu që, për sa të përket ty, i ke dhënë Atit një fillim, dhe që tani e tutje, sipas argumentit tënd, as Ati nuk do të jetë pa fillim. E sheh se fjala që tha Shpëtimtari është e vërtetë, dhe se ajo thënie kudo e zbulon fuqinë e vet? E cila është ajo fjalë? Është kjo: «Ai që nuk e nderon Birin, nuk e nderon Atin.» (Joani 5:23)

Dhe e di, vërtet, se ç'u tha tani nuk mund të kuptohet nga shumëkush, e prandaj në shumë raste shmangemi t'i trazojmë çështjet e arsyetimit njerëzor, sepse pjesa tjetër e njerëzve nuk mund t'i ndjekë të tilla argumente, dhe, edhe po të mundnin, prapë s'kanë asgjë të fortë a të sigurt në to. «Sepse mendimet e njerëzve të vdekshëm janë të mjera, dhe qëllimet tona janë të pasigurta.» (Urt. 9:14) Prapëseprapë, do të doja t'i pyesja kundërshtarët tanë: ç'do të thotë ajo që thotë Profeti: «Para meje nuk u formua asnjë Perëndi, as ka ndonjë pas meje»? (Is. 43:10) Sepse, po qe se Biri është më i ri se Ati, si thotë ai: «As ka ndonjë pas meje»? A do t'ia heqësh qenien vetë të Vetëmlindurit? Ose duhet të guxosh këtë, ose të pranosh një Hyjni të vetme me Persona të dallueshëm të Atit dhe të Birit.

Së fundi, si mund të ishte e vërtetë shprehja «Të gjitha u bënë prej tij»? Sepse, po qe se ka një epokë më të vjetër se ai, si mund të jetë bërë prej tij ajo që ishte para tij? Shihni deri në ç'guxim i ka çuar argumenti, sapo u lëkund e vërteta! Përse Ungjillori nuk tha se ai u bë nga gjërat që s'ishin, siç thotë Pavli për të gjitha gjërat, kur thotë: «Ai që i thërret gjërat që s'janë sikur të ishin», po tha «Ishte në fillim»? (Rom. 4:17) Kjo është e kundërta e asaj, dhe me arsye. Sepse Perëndia as bëhet, as ka gjë më të vjetër se veten; këto janë fjalë grekësh. Më thuaj edhe këtë: a nuk do të thoshe se Krijuesi i tejkalon veprat e veta pa asnjë krahasim? E prapë, meqë ajo që vjen nga gjërat që s'ishin u ngjan atyre, ku është atëherë epërsia që s'pranon krahasim? Dhe ç'do të thonë shprehjet «Unë jam i pari dhe unë jam i fundit» (Is. 44:6) dhe «para meje nuk u formua asnjë Perëndi tjetër»? (Is. 43:10) Sepse, po qe se Biri nuk është i të njëjtit thelb, atëherë ka një Perëndi tjetër; dhe po qe se s'është bashkëpërjetshëm, atëherë vjen pas tij; dhe po qe se nuk doli nga thelbi i tij, është e qartë se u bë. Por, po të pohojnë se këto u thanë për ta dalluar atë nga idhujt, përse nuk pranojnë se pikërisht për ta dalluar nga idhujt thuhet «i vetmi Perëndi i vërtetë»? (Joani 17:3) Veç kësaj, po qe se kjo u tha për ta dalluar atë nga idhujt, si do ta shpjegoje gjithë fjalinë? «Pas meje, thotë, s'ka Perëndi tjetër.» Duke thënë këtë, ai nuk e përjashton Birin, por thotë se «Pas meje s'ka Perëndi idhull», jo se «s'ka Bir». Le të pranohet, thotë ai; e ç'pastaj? Edhe shprehjen «Para meje nuk u formua asnjë Perëndi tjetër», a do ta kuptosh kështu: se asnjë Perëndi idhull, vërtet, nuk u formua para tij, po prapë një Bir u formua para tij? Cila frymë e ligë do ta pohonte këtë? Nuk besoj se as vetë Satanai do ta bënte.

Për më tepër, po qe se ai nuk është bashkëpërjetshëm me Atin, si mund të thuash se Jeta e tij është e pafundme? Sepse, po të ketë një fillim që nga më parë, ndonëse është e pambarim, prapë nuk është e pafundme; sepse e pafundmja duhet të jetë e pafundme në të dyja anët. Siç e shpalli edhe Pavli, kur tha: «Pa fillim ditësh, as fund jete» (Heb. 7:3), duke treguar me këtë shprehje se ai është edhe pa fillim, edhe pa fund. Sepse, ashtu si njëra s'ka kufi, ashtu s'ka as tjetra. Në një drejtim s'ka fund, në tjetrin s'ka fillim.

[3.] Dhe përsëri, meqë ai është «Jeta», si mund të ketë pasur ndonjëherë kur ai nuk ishte? Sepse të gjithë duhet të pranojnë se Jeta edhe është përherë, edhe është pa fillim e pa fund, po qe se është vërtet Jetë, siç edhe është. Sepse, po të ketë një kohë kur ajo nuk është, si mund të jetë jeta e të tjerëve, kur ajo vetë nuk është?

«Po si, pra, thotë dikush, vendos Joani një fillim, kur thotë ‹Në fillim ishte›?» Më thuaj: i ke vënë veshin fjalëve «Në fillim» dhe fjalës «ishte», e prapë nuk e kupton shprehjen «Fjala ishte»? Si?! Kur Profeti thotë «Nga amshimi dhe në amshim je ti» (Ps. 90:2), a e thotë këtë për t'i vënë kufij? Jo, po për të shpallur përjetësinë e tij. Mendo tani se puna është e njëjtë edhe këtu. Ai nuk e përdori shprehjen për të vënë kufij, sepse nuk tha «pati një fillim», po «ishte në fillim»; me fjalën «ishte» të çon përpara drejt idesë se Biri është pa fillim. «Por vër re, thotë ai, Ati përmendet me nyjën para, kurse Biri pa të.» Po ç'të themi atëherë, kur Apostulli thotë «Perëndia i Madh dhe Shpëtimtari ynë Jisu Krisht» (Tit. 2:13), dhe përsëri «i cili është përmbi të gjitha, Perëndi»? (Rom. 9:5) Është e vërtetë se këtu ai e ka përmendur Birin pa nyjë; por të njëjtën gjë e bën edhe me Atin, sepse, të paktën në Letrën drejtuar Filipianëve, thotë: «I cili, edhe pse ishte në trajtën e Perëndisë, nuk e quajti grabitje të ishte i barabartë me Perëndinë» (Fil. 2:6); dhe përsëri, te Romakët: «Hir mbi ju dhe paqe, nga Perëndia, Ati ynë, dhe nga Zoti Jisu Krisht.» (Rom. 1:7) Veç kësaj, ishte e tepërt që ajo të vihej aty, kur pak më lart i ngjitej vazhdimisht fjalës «Fjala». Sepse, ashtu si, duke folur për Atin, thotë «Perëndia është Frymë» (Joani 4:24), e ne, ngaqë nyja nuk i bashkohet fjalës «Frymë», prapë nuk e mohojmë natyrën frymërore të Perëndisë, po ashtu edhe këtu: ndonëse nyja nuk i shtohet Birit, Biri s'është për këtë arsye më pak Perëndi. Përse kështu? Sepse, duke thënë «Perëndi», e prapë «Perëndi», ai nuk na zbulon ndonjë ndryshim në këtë Hyjni, po të kundërtën; sepse, pasi tha më parë «edhe Fjala ishte Perëndi», që askush të mos e mendonte Hyjninë e Birit më të ulët, ai shton menjëherë tiparet e Hyjnisë së vërtetë: përfshin përjetësinë (sepse «ai ishte, thotë, në fillim pranë Perëndisë») dhe i vesh atij detyrën e Krijuesit. Sepse «prej tij u bënë të gjitha, dhe pa të nuk u bë asgjë nga ç'është bërë»; gjë të cilën edhe Ati i tij e shpall kudo nëpër Profetët si tipar të veçantë të thelbit të vet. Dhe Profetët merren vazhdimisht me këtë lloj dëshmie, jo vetëm më vete, por edhe kur luftojnë kundër nderimit që u bëhet idhujve: «Le të humbasin perënditë, thotë njëri, që nuk kanë bërë qiellin dhe tokën» (Jer. 10:11); dhe përsëri: «Unë e kam shtrirë qiellin me dorën time» (Is. 44:24); dhe pikërisht si diçka që tregon Hyjninë, ai e vë atë kudo. Dhe vetë Ungjillori nuk u mjaftua me këto fjalë, po e quan atë edhe «Jetë», edhe «Dritë». Në qoftë se ai ishte përherë me Atin, në qoftë se ai vetë krijoi të gjitha, në qoftë se ai i solli të gjitha në qenie dhe i mban bashkë të gjitha (sepse këtë donte të thoshte me «Jetën»), në qoftë se ai i ndriçon të gjitha, kush do të ishte aq i marrë sa të thoshte se Ungjillori deshi të mësonte një ulje të Hyjnisë pikërisht me ato shprehje me të cilat, më fort se me çdo tjetër, mund të shprehet barazia dhe mosndryshimi i saj? Le të mos e ngatërrojmë, pra, krijesën me Krijuesin, që të mos dëgjojmë edhe për ne të thuhet se «i shërbyen krijesës në vend të Krijuesit» (Rom. 1:25); sepse, ndonëse pohohet se kjo është thënë për qiejt, prapë, duke folur për qiejt, ai thotë qartë se nuk duhet t'i shërbejmë krijesës, sepse është gjë pagane.

[4.] Le të mos e vëmë veten, pra, nën këtë mallkim. Sepse për këtë erdhi Biri i Perëndisë, që të na shpëtonte nga kjo shërbesë; për këtë mori trajtën e skllavit, që të na çlironte nga kjo skllavëri; për këtë e pështynë, për këtë e goditën, për këtë duroi vdekjen e turpshme. Le të mos i bëjmë, ju lutem, të gjitha këto të kota; le të mos kthehemi te padrejtësia jonë e dikurshme, ose më mirë te një padrejtësi shumë më e rëndë; sepse t'i shërbesh krijesës nuk është e njëjta gjë si ta ulësh Krijuesin, sa varet të paktën nga ne, deri në ultësinë e krijesës. Sepse ai mbetet i tillë siç është; siç thotë Psalmisti: «Ti je po ai, dhe vitet e tua nuk do të mbarojnë.» (Ps. 102:27) Le ta lavdërojmë, pra, ashtu siç e kemi marrë nga etërit tanë; le ta lavdërojmë edhe me besimin tonë, edhe me veprat tona; sepse mësimet e shëndosha s'na vlejnë asgjë për shpëtim, po qe se jeta jonë është e prishur. Le ta rregullojmë atë, pra, sipas asaj që i pëlqen Perëndisë, duke e mbajtur veten larg çdo ndyrësie, padrejtësie e lakmie, si të huaj, të ardhur e mërgimtarë ndaj gjërave këtu në tokë. Po pati ndokush shumë pasuri e zotërime, le t'i përdorë ashtu si dikush që është shtegtar, dhe që, do a s'do, do të ndahet së shpejti prej tyre. Po e dëmtoi ndokënd tjetri, le të mos zemërohet përgjithmonë, madje as edhe për një çast. Sepse Apostulli nuk na ka lejuar më shumë se një ditë të vetme për të shfryrë zemërimin.

«Le të mos perëndojë, thotë ai, dielli mbi zemërimin tuaj» (Ef. 4:26); dhe me arsye; sepse është gjë për t'u gëzuar që as në kaq pak kohë të mos ndodhë asgjë e pakëndshme; por, po të na zërë edhe nata, ajo që ka ndodhur bëhet më e rëndë, sepse zjarri i zemërimit tonë shtohet dhjetë mijë herë nga kujtesa, dhe ne, në qetësinë tonë, e rrëmojmë atë më me hidhërim. Pra, para se të fitojmë këtë qetësi të dëmshme dhe të ndezim një zjarr më të nxehtë, ai na urdhëron ta ndalim që më parë dhe ta shuajmë të keqen. Sepse pasioni i zemërimit është i egër, më i egër se çdo flakë; ndaj na duhet shumë ngut për ta parandaluar flakën dhe për të mos e lënë të ndizet lart, sepse kështu kjo sëmundje bëhet shkak për shumë të këqija. Ka përmbysur shtëpi të tëra, ka prishur miqësi të vjetra dhe ka shkaktuar tragjedi që s'ndreqen dot në një çast të vetëm. «Sepse, thotë njëri, vrulli i tërbimit të tij do të jetë shkatërrimi i tij.» (Sir. 1:22) Le të mos e lëmë, pra, një bishë të tillë të egër pa fre, po t'i vëmë një turiz nga çdo anë të fortë: frikën e gjyqit që do të vijë. Sa herë të hidhëron ndonjë mik, ose të acaron ndonjë prej vetë shtëpisë sate, mendo për mëkatet që ke bërë kundër Perëndisë, dhe se, duke u treguar i mirë me të, e bën atë gjyq më të butë për veten («Falni, thotë ai, dhe do të faleni» (Lluka 6:37)), dhe pasioni yt shpejt do të zhduket tinëz.

Dhe veç kësaj, sill ndër mend këtë: a ka pasur një herë kur rrëmbeheshe drejt egërsisë e përmbaje veten, e një herë tjetër kur u tërhoqe zvarrë nga pasioni? Krahaso të dyja rastet, dhe prej andej do të nxjerrësh një përmirësim të madh. Sepse më thuaj: kur e lavdërove veten? A ishte kur u munde, apo kur mbizotërove? A nuk e fajësojmë ashpër veten në rastin e parë, dhe a nuk na vjen turp edhe kur askush s'na qorton, dhe a nuk na pushtojnë shumë ndjenja pendimi, si për ç'thamë, si për ç'bëmë? Kurse, kur mbizotërojmë, a nuk krenohemi atëherë dhe a nuk gëzohemi si fitimtarë? Sepse fitorja, në rastin e zemërimit, nuk është shpërblimi i së keqes me të njëjtën gjë (kjo është humbje e plotë), po durimi i butë kur të keqtrajtojnë e të flasin keq. Të dalësh më i forti nuk do të thotë të shkaktosh të keqen, po ta pësosh. Prandaj, kur je i zemëruar, mos thuaj «Patjetër do të ma kthej», «Patjetër do të hakmerrem»; mos ngul këmbë t'u thuash atyre që të nxitin të korrësh një fitore: «Nuk do ta duroj që ai njeri të tallet me mua e të shpëtojë pa u ndëshkuar.» Ai kurrë nuk do të tallet me ty, veçse kur ti hakmerresh; ose, edhe po të tallej me ty, do ta bënte si i marrë. Mos kërko, kur del fitimtar, nderim nga të marrët, po quaje të mjaftueshëm atë që vjen nga njerëzit me mend. Po pse, në fund të fundit, të vë përpara një turmë të vogël e të pavlerë shikuesish, kur e përbëj me njerëz? Ngrije shikimin drejt e te Perëndia: ai do të të lavdërojë, dhe njeriu që miratohet prej tij nuk duhet të kërkojë nderim nga të vdekshmit. Nderimi i të vdekshmëve shpesh lind nga lajkatimi ose nga urrejtja ndaj të tjerëve, dhe s'sjell asnjë dobi; kurse vendimi i Perëndisë është i lirë nga kjo pabarazi, dhe i sjell dobi të madhe njeriut që ai e miraton. Prandaj le të ndjekim këtë lavdërim.

A do të mësosh se ç'e keqe është zemërimi? Ndalu e vështro, ndërsa të tjerët grinden në shesh. Te vetja s'e sheh dot lehtë turpin e kësaj pune, sepse arsyeja jote është e errësuar dhe e dehur; por, kur je i kthjellët nga pasioni dhe gjykimi yt është i shëndoshë, shihe rastin tënd te të tjerët. Vër re, të lutem, turmat që mblidhen rreth e rrotull, dhe njerëzit e zemëruar që, si të çmendur, sillen me turp në mes. Sepse, kur pasioni vlon brenda në kraharor dhe ndizet e egërsohet, goja merr frymë zjarr, sytë hedhin zjarr, gjithë fytyra fryhet, duart shtrihen pa rregull, këmbët kërcejnë qesharake, dhe ata hidhen mbi ata që i mbajnë, e s'ndryshojnë aspak nga të marrët në pandjeshmërinë e tyre ndaj gjithë këtyre gjërave; madje, s'ndryshojnë nga gomarët e egër, që shqelmojnë e kafshojnë. Vërtet, një njeri i rrëmbyer nga pasioni s'është njeri i hijshëm.

Dhe pastaj, kur, pas kësaj sjelljeje tejet qesharake, kthehen në shtëpi dhe vijnë në vete, kanë dhembje më të madhe dhe frikë të shumtë, duke menduar se cilët ishin të pranishëm kur ishin zemëruar. Sepse, si njerëz të dalë mendsh, atëherë nuk i njihnin ata që rrinin aty; por, kur janë kthyer në mendjen e shëndoshë, atëherë mendojnë: ishin miq? Ishin kundërshtarë e armiq ata që shikonin? Dhe kanë frikë njësoj për të dyja palët: për të parët, sepse do t'i dënojnë dhe do t'u shtojnë turpin; për të tjerët, sepse do të gëzohen për këtë. Dhe, po të kenë shkëmbyer edhe goditje, atëherë frika e tyre është më ngutëse; për shembull, se mos i ndodhë gjë shumë e rëndë atij që u godit: se mos e zërë ethja e ta sjellë vdekjen, ose se mos i dalë ndonjë ënjtje e keqe e ta vërë në rrezik të fatit më të zi. Dhe thonë: «Ç'nevojë kisha unë për sherr, dhunë e grindje? Iu marrtë e keqja të tilla gjëra!» E pastaj mallkojnë punën fatzezë që i shtyu të nisnin, dhe më të marrët ia hedhin fajin e së bërës «frymëve të liga» dhe «një ore të keqe»; por këto gjëra nuk vijnë nga një orë e keqe (sepse s'ka gjë të tillë si orë e keqe), as nga një frymë e ligë, po nga ligësia e atyre që i ka zënë rob pasioni; ata i tërheqin frymët drejt vetes dhe sjellin mbi vete gjithçka të tmerrshme. «Po zemra enjtet, thotë njëri, dhe theret nga fyerjet.» E di; dhe pikërisht kjo është arsyeja pse i admiroj ata që e zotërojnë këtë bishë të tmerrshme; e prapë është e mundur, po të duam, ta zmbrapsim pasionin. Sepse përse, kur na fyejnë të parët tanë, nuk e ndiejmë? Ngaqë frika e kundërpeshon pasionin, na frikëson prej tij dhe s'e lë fare të ngrihet. Dhe përse edhe shërbëtorët tanë, ndonëse i fyejmë në dhjetë mijë mënyra, i durojnë të gjitha në heshtje? Sepse edhe mbi ta rëndon i njëjti fre. Dhe ti mos mendo vetëm për frikën e Perëndisë, po se është vetë Perëndia ai që atëherë të fyen, ai që të urdhëron të heshtësh; e atëherë do t'i durosh të gjitha me butësi dhe do t'i thuash sulmuesit: ‹Si mund të zemërohem me ty? Ka një tjetër që ma mban edhe dorën, edhe gjuhën›; dhe kjo thënie do të jetë një këshillë urtësie të shëndoshë, edhe për ty, edhe për të. Edhe tani durojmë gjëra të padurueshme për hir të njerëzve, dhe shpesh u themi atyre që na kanë fyer: «Filani më fyeu mua, jo ty.» A nuk do të tregojmë të njëjtin kujdes në rastin e Perëndisë? Si tjetër mund të shpresojmë falje? Le t'i themi shpirtit tonë: «Është Perëndia ai që na i mban duart, ai që tani na fyen; le të mos ngremë krye, le të mos nderohet Perëndia më pak se njerëzit prej nesh.» A u drodhët nga kjo fjalë? Do të doja të dridheshit jo vetëm nga fjala, po nga vepra. Sepse Perëndia na ka urdhëruar që, kur të na godasin, jo vetëm ta durojmë, po edhe ta ofrojmë veten të pësojmë diçka më të keqe; e ne i kundërvihemi me aq vrull, sa jo vetëm nuk pranojmë ta ofrojmë veten të pësojmë të keqen, po edhe hakmerremi, madje shpesh jemi të parët që sulmojmë, dhe mendojmë se turpërohemi po të mos ia kthejmë me të njëjtën masë. Po, dhe e keqja është se, kur jemi mundur krejt, e mendojmë veten fitimtarë, dhe, kur rrimë poshtë të gjithëve e marrim dhjetë mijë goditje nga djalli, atëherë përfytyrojmë se po e mundim atë. Le ta kuptojmë, pra, ju nxis, cila është natyra e kësaj fitoreje, dhe le të ndjekim këtë lloj natyre. Të pësosh të keqen do të thotë të marrësh kurorën. Po qe se duam, pra, të shpallemi fitimtarë prej Perëndisë, le të mos i mbajmë në këto ndeshje ligjet e lojërave pagane, po ato të Perëndisë, dhe le të mësojmë t'i durojmë të gjitha me shpirtgjerësi; sepse kështu mund t'i dalim mbanë kundërshtarit tonë dhe të fitojmë të mirat, edhe të tashmet, edhe të premtuarat, me anë të hirit dhe të njerëzdashjes së Zotit tonë Jisu Krisht, nëpërmjet të cilit dhe bashkë me të, Atit dhe Frymës së Shenjtë i qoftë lavdia, pushteti dhe nderi, tani e përherë e në jetë të jetëve. Amin.