Joani 1:9

[1.] Arsyeja, o fëmijë fort të dashur, pse jua parashtrojmë pjesë-pjesë mendimet e marra nga Shkrimet, dhe nuk jua derdhim të gjitha përnjëherë, është që t'ju jetë e lehtë të mbani mend atë që ju vihet përpara njëra pas tjetrës. Sepse edhe në ndërtim, ai që, para se të ngulen gurët e parë, vë të tjerë sipër, ngre një mur krejt të kalbur, që rrëzohet lehtë; kurse ai që pret të fortësohet më parë llaçi, dhe kështu shton pak nga pak atë që mbetet, e mbaron gjithë shtëpinë fort dhe e bën të qëndrueshme, jo të tillë që të zgjasë pak kohë a të shembet lehtë. Këta ndërtues i imitojmë, dhe po ashtu ndërtojmë shpirtrat tuaj. Sepse kemi frikë se mos, ndërsa themeli i parë sapo është vënë, shtimi i shqyrtimeve që pasojnë i bën dëm të parit, ngaqë mendja s'arrin t'i nxërë të gjitha përnjëherë.

Ç'është, pra, ajo që na u lexua sot?

«Ajo ishte Drita e vërtetë, që ndriçon çdo njeri që vjen në botë.» Sepse, meqë më lart, duke folur për Joanin, tha se ai erdhi «të dëshmojë për atë Dritë», dhe se u dërgua në ditët tona, që askush, kur ta dëgjojë këtë, të mos i lindë ndonjë dyshim të ngjashëm për Atë që dëshmohet, ngaqë dëshmitari kishte ardhur së fundmi, ai e ngriti lart përfytyrimin dhe e shpuri te ajo qenie që është para çdo fillimi, që s'ka as fund, as zanafillë.

«Po si është e mundur, thotë dikush, që, duke qenë Bir, ai ta ketë këtë natyrë?» Po flasim për Perëndinë, e ti pyet «si»? Dhe a nuk të hyn frika, a nuk drithërohesh? E prapë, po të të pyeste dikush: «Si mund të kenë shpirtrat dhe trupat tanë jetë të pafund në botën që vjen?», ti do të qeshje me pyetjen, me arsyetimin se s'i takon mendjes së njeriut të hetojë pyetje të tilla, po vetëm të besojë e të mos jetë tepër kureshtar për këtë çështje, meqë ka dëshmi të mjaftueshme për thënien te fuqia e atij që e tha. E po të themi se ai që krijoi shpirtrat dhe trupat tanë, dhe që i tejkalon pa asnjë krahasim gjithë gjërat e krijuara, është pa fillim, do të na kërkosh të themi «si»? Kush do të thoshte se kjo është punë e një shpirti të rregullt a e një arsyeje të shëndoshë? Ke dëgjuar se «Ajo ishte Drita e vërtetë»: përse përpiqesh më kot dhe pa mend të kapërcesh me forcën e arsyetimit këtë Jetë që s'ka kufi? Nuk mundesh. Përse kërkon atë që s'kërkohet? Përse bëhesh kureshtar për atë që s'rroket me mend? Përse heton atë që s'hetohet? Ngule shikimin te vetë burimi i rrezeve të diellit. S'mundesh; e prapë as nuk mërzitesh, as nuk zemërohesh për dobësinë tënde; si u bëre atëherë kaq guximtar e i pamatur në gjëra më të mëdha? Biri i bubullimës, Joani që i bie borisë frymërore, kur dëgjoi prej Frymës fjalën «ishte», nuk hetoi më tej. Kurse ti, që s'ke pjesë në hirin e tij, por flet nga arsyetimet e tua të mjera, ke lakminë të kalosh masën e diturisë së tij? Pikërisht për këtë arsye kurrë s'do të mund të arrish as te masa e diturisë së tij. Sepse kjo është dredhia e djallit: i largon ata që i binden nga kufijtë që ka caktuar Perëndia, gjoja drejt gjërave shumë më të mëdha; po kur, pasi na ka joshur me këto shpresa, na ka nxjerrë jashtë hirit të Perëndisë, jo vetëm nuk na jep asgjë më tepër (si mundet ai, që është djall?), po as nuk na lë të kthehemi te gjendja jonë e dikurshme, ku qëndronim të sigurt e pa rrezik, po na sjell rrotull andej e këtej, endacakë e pa asnjë vend ku të mbahemi me këmbë. Kështu bëri që njeriu i parë i krijuar të dëbohej nga banesa e Parajsës. Pasi e fryu me shpresën e një diturie e nderi më të madh, e dëboi nga ajo që e kishte tashmë të siguruar. Sepse jo vetëm nuk u bë si perëndi, siç i kishte premtuar djalli, po ra edhe nën sundimin e vdekjes; sepse jo vetëm nuk fitoi asnjë të mirë tjetër duke ngrënë nga pema, po humbi një pjesë jo të vogël të diturisë që kishte, për shkak të shpresës për dituri më të madhe. Sepse ndjenja e turpit dhe dëshira për t'u fshehur nga lakuriqësia i erdhën atëherë atij që, para mashtrimit, ishte përmbi çdo turp të tillë; dhe pikërisht kjo, të shihte veten lakuriq, nevoja për t'u mbuluar me rroba në të ardhmen dhe shumë dobësi të tjera, iu bënë që atëherë të natyrshme. Që kjo të mos na ndodhë neve, le t'i bindemi Perëndisë, le të qëndrojmë në urdhërimet e tij dhe le të mos merremi me asgjë përtej tyre, që të mos na dëbojnë nga të mirat që na janë dhënë tashmë. Kështu kanë pësuar ata për të cilët flasim. Sepse, duke kërkuar t'i gjejnë një fillim Jetës që s'ka fillim, humbën atë që mund ta kishin mbajtur. Nuk e gjetën atë që kërkonin (kjo është e pamundur), dhe ranë nga besimi i vërtetë për të Vetëmlindurin.

Le të mos i lëvizim, pra, kufijtë e përhershëm që vunë etërit tanë, po le t'u nënshtrohemi përherë ligjeve të Frymës; dhe kur të dëgjojmë se «Ajo ishte Drita e vërtetë», le të mos kërkojmë të zbulojmë asgjë më tepër. Sepse s'është e mundur të shkojmë përtej kësaj thënieje. Po të ishte lindja e tij si e njeriut, doemos do të kishte një hark kohe midis atij që lind dhe atij që lindet; po meqë ajo ndodh në mënyrë të pashprehshme, ashtu si i ka hije Perëndisë, hiq dorë nga «më parë» dhe «më pas», sepse këto janë emra pikash në kohë, kurse Biri është Krijuesi i vetë gjithë epokave.

[2.] «Atëherë, thotë dikush, ai nuk është Atë, po vëlla.» Po ç'nevojë, të lutem? Po të kishim pohuar se Ati dhe Biri janë nga një rrënjë tjetër, atëherë do të kishe pasur të drejtë ta thoshe këtë. Por, po t'i shmangemi kësaj pabesie dhe të themi se Ati, veç që është pa fillim, është edhe i Palindur, kurse Biri, ndonëse pa fillim, është i lindur prej Atit, ç'nevojë ka që, si rrjedhim i kësaj ideje, të futet ai pohim i pashenjtë? Asnjë fare. Sepse ai është një Shkëlqim; e shkëlqimi është pjesë e vetë idesë së natyrës prej së cilës buron. Për këtë arsye Pavli e ka quajtur kështu, që të mos përfytyrosh asnjë hark kohe midis Atit dhe Birit (Heb. 1:3). Kjo shprehje, pra, e shpall qartë këtë pikë; por pjesa tjetër e dëshmisë së cituar ndreq një mendim të gabuar që mund t'i pushtojë njerëzit e thjeshtë. Sepse, thotë Apostulli, ngaqë ke dëgjuar se ai është Shkëlqim, mos mendo se ai është i zhveshur nga Personi i tij i vet; kjo është e paperëndishme dhe i përket marrëzisë së savelianëve dhe të ithtarëve të Markelit. Ne s'themi kështu, po se ai është edhe në Personin e tij të vet. Dhe pikërisht për këtë arsye, pasi e quajti «Shkëlqim», Pavli shtoi se ai është «shëmbëllimi i përpiktë i Personit të tij» (Heb. 1:3), që të bëjë të dukshme se ai ka Person më vete, dhe se i përket të njëjtit thelb, të cilit i është edhe shëmbëllimi i përpiktë. Sepse, siç e thashë më parë, s'mjafton një shprehje e vetme për t'u paraqitur njerëzve mësimet për Perëndinë, po duhet të bashkojmë shumë prej tyre dhe të zgjedhim nga secila atë që i përshtatet. Kështu do të mund të arrijmë ta rrëfejmë denjësisht lavdinë e tij, denjësisht, dua të them, për sa i takon fuqisë sonë; sepse, po qe se dikush pandeh se është i zoti të thotë fjalë të denja për vetë vlerën e thelbit të tij, dhe lakmon ta bëjë këtë, duke thënë se e njeh Perëndinë ashtu si Perëndia njeh veten, ai është pikërisht ai që s'e njeh fare Perëndinë.

Duke e ditur, pra, këtë, le të mbahemi fort pas asaj që na dorëzuan «ata që qysh në fillim ishin dëshmitarë me sytë e tyre dhe shërbëtorë të fjalës» (Lluka 1:2). Dhe le të mos jemi kureshtarë përtej saj; sepse dy të këqija do t'i ndjekin ata që vuajnë nga kjo sëmundje, kureshtja: e lodhin veten kot duke kërkuar atë që s'mund të gjendet, dhe e zemërojnë Perëndinë me përpjekjet për të përmbysur kufijtë që ai ka vënë. E sa zemërim ngjall kjo, s'është nevoja ta mësoni prej nesh ju që e dini. Duke u ruajtur, pra, nga marrëzia e tyre, le të dridhemi para fjalëve të tij, që ai të na ndërtojë vazhdimisht. Sepse, thotë ai: «Mbi kë tjetër do të hedh sytë, veçse mbi të përulurin, të qetin dhe atë që i druhet fjalëve të mia?» (Is. 66:2). Le ta lëmë, pra, këtë kureshtje të dëmshme, dhe le t'i thyejmë zemrat tona; le të vajtojmë për mëkatet tona siç urdhëroi Krishti, le të na therë zemra për shkeljet tona, le t'i numërojmë me përpikëri të gjitha veprat e liga që kemi guxuar në të kaluarën, dhe le të përpiqemi me zell t'i fshijmë me çdo mënyrë.

Për këtë qëllim Perëndia na ka hapur shumë udhë. Sepse, thotë ai: «Thuaji ti i pari mëkatet e tua, që të drejtësohesh» (Is. 43:26); dhe përsëri: «Thashë: e rrëfeva paudhësinë time para teje, dhe ti hoqe tej padrejtësinë e zemrës sime» (Ps. 32:5); sepse fajësimi dhe kujtimi i vazhdueshëm i mëkateve ndihmojnë jo pak për t'ua zvogëluar madhësinë. Po ka edhe një udhë tjetër, më të fuqishme se kjo: të mos mbajmë inat ndaj asnjërit prej atyre që na kanë fyer, t'ua falim fajet të gjithë atyre që na kanë rënë në faj. Do të mësosh një të tretë? Dëgjo Danielin që thotë: «Shlyeji mëkatet e tua me lëmosha, dhe paudhësitë e tua duke u treguar mëshirë të varfërve» (Dan. 4:27). Dhe ka edhe një tjetër veç kësaj: qëndrueshmërinë në lutje dhe këmbënguljen te ndërmjetësimet që i bëhen Perëndisë. Po kështu, agjërimi na sjell njëfarë ngushëllimi, dhe jo të vogël, e çlirim nga mëkatet e bëra, mjaft që të shoqërohet me mirësi ndaj të tjerëve, dhe shuan vrullin e zemërimit të Perëndisë (1 Tim. 2:1). Sepse «uji do të shuajë një zjarr që flakëron, dhe me lëmosha shlyhen mëkatet» (Sir. 3:30).

Le të ecim, pra, nëpër të gjitha këto udhë; sepse, po t'ia kushtojmë veten tërësisht këtyre punëve, po të harxhojmë kohën tonë me to, jo vetëm do t'i lajmë shkeljet tona të shkuara, po do të fitojmë dobi shumë të madhe për të ardhmen. Sepse s'do ta lëmë djallin të na sulmojë me kohën e lirë, as për një jetë të plogët, as për kureshtje të dëmshme, meqë pikërisht me anë të tyre, e si pasojë e tyre, ai na çon, ndër të tjera, te pyetje të marra dhe grindje të dëmshme, kur na sheh të lirë, të plogët dhe pa u kujdesur aspak për një jetë të virtytshme. Po le t'ia zëmë atij këtë udhë, le të rrimë zgjuar, le të jemi të kthjellët, që, pasi të jemi munduar pak në këtë kohë të shkurtër, të fitojmë të mirat e përjetshme në epokat e pafund, me anë të hirit dhe të njerëzdashjes së Zotit tonë Jisu Krisht, nëpërmjet të cilit dhe bashkë me të, Atit dhe Frymës së Shenjtë i qoftë lavdia në jetë të jetëve. Amin.