Joani 1:11

[1.] Në qoftë se i mbani mend mendimet tona të mëparshme, do ta vazhdojmë me më shumë zell ndërtimin e asaj që mbetet, sepse kështu vjen fitim i madh. Kështu fjala jonë do të jetë më e kuptueshme për ju që kujtoni sa u tha, dhe s'do të na duhet shumë mund, sepse ju, me dashurinë tuaj të madhe për të mësuar, jeni në gjendje të shihni më qartë atë që mbetet. Ai që humbet gjithnjë çka i jepet, gjithnjë do të ketë nevojë për një mësues dhe s'do të mësojë kurrë asgjë; kurse ai që ruan atë që ka marrë, e mbi të merr edhe çka mbetet, shpejt do të bëhet mësues në vend që të mbetet nxënës, dhe i dobishëm jo vetëm për veten, po edhe për të gjithë të tjerët. Dhe, duke gjykuar nga gatishmëria e madhe që tregoni për të dëgjuar, pres që pikërisht ky kuvend të jetë i tillë. Ejani, pra, le të vëmë në shpirtrat tuaj, si në një thesar të sigurt, paranë e Zotit, dhe le të shpalosim, sa të na japë fuqi hiri i Frymës, fjalët që na janë vënë sot përpara.

Ungjillori, duke folur për kohët e vjetra, kishte thënë se «bota nuk e njohu» (vargu 10); pastaj, në rrëfimin e tij, zbret te kohët e shpalljes së Ungjillit dhe thotë: «Erdhi te të vetët, edhe të vetët nuk e pritën», duke i quajtur tani hebrenjtë «të vetët», si populli i tij i veçantë, ose ndoshta edhe gjithë njerëzimin, si të krijuar prej tij. Dhe njësoj si më lart: atje, i hutuar nga marrëzia e shumicës e i turpëruar për natyrën tonë të përbashkët, tha se «bota u bë me anë të tij» dhe, megjithatë, pasi u bë, nuk e njohu Krijuesin e vet. Kështu edhe këtu: i brengosur përtej durimit nga trashësia e hebrenjve dhe e shumicës, e paraqet akuzën në mënyrë edhe më goditëse, duke thënë se «të vetët nuk e pritën», madje atëherë kur «erdhi tek ata». Dhe jo vetëm ai, po edhe profetët, të mahnitur, thanë po atë gjë, siç bëri më pas edhe Pavli, i çuditur për po ato gjëra. Kështu profetët thirrën me zë të lartë, si të fliste vetë Krishti, duke thënë: «Një popull që nuk e kam njohur, më shërbeu; sapo më dëgjuan, m'u bindën; bijtë e huaj u treguan të pabesë ndaj meje. Bijtë e huaj u plakën dhe çaluan larg shtigjeve të tyre» (Ps. 18:43-45, sipas Të Shtatëdhjetëve). Dhe përsëri: «Ata që s'u qe folur për të, do të shohin, dhe ata që s'kishin dëgjuar, do të kuptojnë». Edhe: «U gjeta prej atyre që s'më kërkonin» (Is. 52:15); «Iu shfaqa atyre që s'pyesnin për mua» (Is. 45:1, siç citohet te Rom. 10:20). Edhe Pavli, në letrat e tij drejtuar romakëve, ka thënë: «Ç'të themi, pra? Izraeli nuk e arriti atë që kërkon; por të zgjedhurit e arritën» (Rom. 11:7). Dhe përsëri: «Ç'të themi, pra? Se johebrenjtë, që nuk ndiqnin drejtësinë, e arritën drejtësinë; kurse Izraeli, që ndiqte ligjin e drejtësisë, nuk e arriti ligjin e drejtësisë» (Rom. 9:30).

Vërtet, kjo është gjë për t'u mahnitur. Këta njerëz ishin rritur me librat e profetëve; çdo ditë dëgjonin Moisiun që u tregonte gjëra të panumërta për ardhjen e Krishtit, e pas tij edhe profetët e tjerë. Madje panë me sytë e tyre vetë Krishtin, që bënte përditë mrekulli mes tyre, që u kushtonte kohën vetëm atyre; ende s'i linte nxënësit e tij të merrnin udhën e johebrenjve, as të hynin në ndonjë qytet të samaritanëve, dhe as vetë s'e bënte këtë, po kudo shpallte se qe dërguar te delet e humbura të shtëpisë së Izraelit (Mt. 10:5). E megjithatë, ndonëse i panë shenjat, ndonëse i dëgjuan profetët dhe vetë Krishti vazhdimisht ua sillte ndër mend, ata e verbuan dhe e trashën veten njëherë e përgjithmonë, aq sa asnjë nga këto s'i solli te besimi në Krishtin (Mt. 15:24). Kurse johebrenjtë s'kishin gëzuar asgjë nga këto: kurrë s'i kishin dëgjuar orakujt e Perëndisë, as sa për ëndërr, siç thuhet, po endeshin gjithnjë nëpër përrallat e të marrëve, sepse kjo është filozofia pagane; mbanin në duar broçkullat e poetëve të tyre, ishin gozhduar pas trungjeve dhe gurëve, dhe s'kishin asgjë të mirë a të shëndoshë, as në mësime, as në sjellje. Sepse jeta e tyre ishte edhe më e ndyrë e më e mallkuar se mësimi i tyre. Dhe kjo ishte e pritshme: kur i shihnin perënditë e veta që kënaqeshin me çdo ligësi, që adhuroheshin me fjalë të turpshme e me vepra edhe më të turpshme, të cilat i quanin festë e lavdërim, madje që nderoheshin me vrasje të ndyra e me therje fëmijësh, si të mos i ndiqnin edhe ata këto gjëra? E prapëseprapë, ndonëse kishin rënë deri në fund të ligësisë, papritur, si me anë të ndonjë mekanizmi, na u shfaqën duke shkëlqyer nga lart, nga vetë maja e qiellit.

Si ndodhi, pra, e prej nga erdhi kjo? Dëgjoni Pavlin që jua tregon. Ai njeri i bekuar i hetoi këto gjëra me imtësi dhe s'pushoi derisa gjeti shkakun e ua shpalli të gjithëve. Cili është, pra? E prej nga i erdhi hebrenjve një verbëri e tillë? Dëgjoni si e shpall ai që iu besua kjo ikonomi. Ç'thotë, pra, për ta zgjidhur këtë dyshim të shumicës? (1 Kor. 9:17) «Ata, thotë, ngaqë s'e njihnin drejtësinë e Perëndisë dhe kërkonin të ngrinin drejtësinë e tyre, nuk iu nënshtruan drejtësisë së Perëndisë» (Rom. 10:3). Prandaj e pësuan këtë. Dhe përsëri, duke e shtjelluar të njëjtën çështje me fjalë të tjera, thotë: «Ç'të themi, pra? Se johebrenjtë, që nuk ndiqnin drejtësinë, e arritën drejtësinë, drejtësinë që vjen nga besimi; kurse Izraeli, që ndiqte ligjin e drejtësisë, nuk e arriti ligjin e drejtësisë. Përse? Sepse nuk e kërkuan nga besimi, po u penguan tek ai gur pengese» (Rom. 9:30, 32). Ja çfarë do të thotë: mosbesimi i këtyre njerëzve u bë shkaku i fatkeqësive të tyre, dhe mendjemadhësia u bë nëna e mosbesimit të tyre. Sepse ata më parë kishin gëzuar privilegje më të mëdha se paganët, ngaqë kishin marrë ligjin, ngaqë e njihnin Perëndinë dhe gjithçka tjetër që rendit Pavli; po, pas ardhjes së Krishtit, kur panë se paganët dhe ata vetë po thirreshin njësoj me anë të besimit, dhe se pas besimit asnjë nga të rrethprerët s'kishte përparësi mbi johebreun, i zuri zilia, u therën nga mendjemadhësia e tyre dhe s'e duruan dot dashamirësinë e patregueshme e të pamasë të Zotit. Kështu, kjo s'u ndodhi nga asgjë tjetër, veçse nga kryelartësia, nga ligësia dhe nga mungesa e dashurisë.

[2.] Vërtet, o më të marrët e njerëzve, me se dëmtoheni ju nga kujdesi që u tregohet të tjerëve? Si u pakësohen bekimet tuaja, kur i ndajnë edhe të tjerë bashkë me ju? Po ligësia, në të vërtetë, është e verbër dhe s'e sheh dot lehtë atë që duhet. Ndaj, të therur nga mendimi se edhe të tjerët do të gëzonin të njëjtin guxim, ngulën shpatën kundër vetes dhe u flakën jashtë dashamirësisë së Perëndisë. Dhe me të drejtë. Sepse ai thotë: «Mik, s'të bëj asnjë padrejtësi; edhe ‹këtyre› do t'u jap si edhe ty» (Mt. 20:14). Ose më mirë, këta hebrenj s'i meritojnë as këto fjalë. Sepse njeriu i shëmbëlltyrës, edhe pse i pakënaqur, mund të fliste të paktën për mundin dhe lodhjen, për vapën dhe djersën e një dite të tërë. Po këta ç'do të kishin për të thënë? Asgjë të tillë, veçse përtaci, shthurje dhe të këqija të panumërta, për të cilat profetët s'pushuan kurrë së akuzuari, dhe me të cilat, si edhe johebrenjtë, kishin mëkatuar kundër Perëndisë. Dhe Pavli, duke e shpallur këtë, thotë: «Sepse s'ka dallim midis hebreut dhe grekut; sepse të gjithë mëkatuan dhe u mbetën mangët nga lavdia e Perëndisë; e shfajësohen falas me anë të hirit të tij» (Rom. 10:12; 3:22-24). Dhe për këtë çështje flet me dobi e me shumë urtësi në gjithë atë letër. Po në një pjesë të mëparshme të saj provon se ata janë të denjë për një ndëshkim edhe më të madh: «Sepse sa mëkatuan nën ligj, do të gjykohen me anë të ligjit» (Rom. 2:12), pra më ashpër, ngaqë kanë si akuzues edhe ligjin, edhe natyrën. Dhe jo vetëm për këtë, po edhe ngaqë u bënë shkak që të shahet emri i Perëndisë mes johebrenjve: «Emri im, thotë ai, shahet mes johebrenjve për shkakun tuaj» (Rom. 2:24; Is. 52:5).

Ishte pikërisht kjo ajo që i thumboi më së shumti. Sepse gjëja u dukej e pabesueshme edhe atyre prej të rrethprerëve që besuan; prandaj ia bënë faj Pjetrit, kur u ngjit tek ata nga Qesarea, se «hyri te njerëz të parrethprerë dhe hëngri bashkë me ta» (Vep. 11:3). Madje edhe pasi mësuan ikonominë e Perëndisë, prapë u çuditën si «edhe mbi johebrenjtë u derdh dhurata e Frymës së Shenjtë» (Vep. 10:45), duke treguar me habinë e tyre se kurrë s'do ta kishin pritur një gjë kaq të pabesueshme. Ngaqë, pra, e dinte se kjo i prekte më së afërmi, shihni si ua zbrazi kryelartësinë dhe si ua zbuti paturpësinë e fryrë. Sepse, pasi foli për çështjen e paganëve dhe tregoi se ata s'kishin nga asnjë anë ndonjë shfajësim a shpresë shpëtimi, dhe pasi i akuzoi qartë edhe për shtrembërimin e mësimeve, edhe për ndyrësinë e jetës së tyre, e kthen argumentin nga hebrenjtë. Dhe, pasi rendit të gjitha fjalët e profetit, ku thoshte se ata ishin njerëz të ndotur, të pabesë e hipokritë, se «u bënë krejt të padobishëm», se s'kishte «asnjë» mes tyre «që të kërkojë Perëndinë», se «të gjithë ishin shmangur nga udha» (Rom. 3:12) e të tjera si këto, ai shton: «Tani e dimë se gjithçka që thotë ligji, ua thotë atyre që janë nën ligj, që çdo gojë të mbyllet dhe gjithë bota të bëhet fajtore para Perëndisë» (Rom. 3:19). «Sepse të gjithë mëkatuan dhe u mbetën mangët nga lavdia e Perëndisë» (Rom. 3:23).

Përse, pra, e lartëson veten, o hebre? Përse mban mendje të madhe? Sepse edhe goja jote është mbyllur, edhe guximi yt është marrë, edhe ti bashkë me gjithë botën je bërë fajtor dhe, si të tjerët, ke nevojë të shfajësohesh falas. Edhe sikur të kishe qëndruar i drejtë e të kishe guxim të madh para Perëndisë, prapë s'duhej t'ua kishe pasur zili atyre që duhen mëshiruar e shpëtuar me anë të dashamirësisë së tij. Kjo është maja e ligësisë: të vuash nga bekimet e të tjerëve, sidomos kur kjo do të bëhej pa asnjë humbje tënden. Sikur shpëtimi i të tjerëve të të dëmtonte ty në të mirat e tua, hidhërimi yt do të kishte ndoshta arsye, ndonëse as atëherë s'do të ishte i arsyeshëm për atë që ka mësuar urtësinë e vërtetë. Po nëse shpërblimi yt as shtohet nga ndëshkimi i tjetrit, as pakësohet nga e mira e tij, përse vajton për veten ngaqë tjetri shpëtohet falas? Siç e thashë, edhe po të ishe nga të miratuarit, s'duhej të vuaje nga shpëtimi që u vjen johebrenjve me anë të hirit. Po kur ti mërzitesh nga e mira e të tjerëve, ti që je fajtor para Zotit tënd për po ato gjëra si ata, ti që vetë ke rënë në faj, dhe kujton gjëra të mëdha për veten, sikur vetëm ti duhej të merrje pjesë në hir, atëherë je fajtor jo vetëm për zili e paturpësi, po edhe për marrëzi të skajshme, dhe rrezikon të pësosh të gjitha mundimet më të rënda. Sepse ke mbjellë brenda teje rrënjën e të gjitha të këqijave, kryelartësinë.

Prandaj një njeri i urtë ka thënë: «Kryelartësia është fillimi i mëkatit» (Sir. 10:13), domethënë rrënja, burimi, nëna e tij. Prej saj njeriu i parë u dëbua nga ai vendbanim i lumtur; prej saj kishte rënë nga ajo lartësi e dinjitetit edhe djalli, ai që e mashtroi njeriun. Prej andej ai i mallkuar, duke ditur se natyra e këtij mëkati mjaftonte për të rrëzuar dikë qoftë edhe nga vetë qielli, erdhi në këtë udhë, kur u përpoq të rrëzonte Adamin nga një nder kaq i lartë. Sepse, pasi e fryu me premtimin se do të ishte si Perëndi, kështu e theu dhe e hodhi poshtë, deri në humnerat e ferrit. Sepse asgjë nuk i largon aq shumë njerëzit nga dashamirësia e Perëndisë e nuk i dorëzon te zjarri i ferrit, sa tirania e kryelartësisë. Kur kjo është brenda nesh, gjithë jeta jonë bëhet e ndyrë, edhe sikur të plotësojmë vetëpërmbajtjen, dëlirësinë, agjërimin, lutjen, lëmoshën, çdo gjë. Sepse «kushdo, thotë i urti, që është kryelartë në zemër, është gjë e neveritshme për Zotin» (Fjalët e Urta 16:5). Le ta frenojmë, pra, këtë fryrje të shpirtit, le ta shkulim me rrënjë këtë gungë kryelartësie, po të duam të paktën të jemi të pastër dhe t'i shpëtojmë ndëshkimit të caktuar për djallin. Se mendjemëdhenjtë do të bien nën po atë ndëshkim si ai i ligu, dëgjoni si e shpall Pavli: «Jo ndonjë të porsakthyer në besim, që të mos i hipë mendja e të bjerë në gjyqin dhe në lakun e djallit». Ç'është «gjyqi»? Ai nënkupton po atë dënim, po atë ndëshkim. E si thotë, pra, që njeriu mund t'i shmanget kësaj gjëje të tmerrshme? Duke menduar për natyrën e vet, për numrin e mëkateve të tij, për madhësinë e mundimeve në atë vend, për natyrën kalimtare të gjërave që në këtë botë duken të ndritshme, po që s'ndryshojnë aspak nga bari e veniten më shpejt se lulet e pranverës. Po t'i rrahim vazhdimisht brenda vetes këto mendime dhe të kemi ndër mend ata që kanë ecur më drejt, djalli, sado që të përpiqet në mijëra mënyra, s'do të mundet as të na ngrejë përpjetë, as të na rrëzojë fare. Perëndia, që është Perëndia i të përulurve, Perëndia i mirë e i mëshirshëm, dhëntë edhe juve, edhe mua, një zemër të thyer e të përulur, që kështu të mundemi lehtë të rregullojmë si duhet gjithë të tjerat, për lavdinë e Zotit tonë Jisu Krisht, nëpërmjet të cilit e bashkë me të cilin i qoftë lavdia Atit e Frymës së Shenjtë, në jetë të jetëve. Amin.