Mbi përulësinë e mendjes

1. Kur së fundi folëm për fariseun dhe tagrambledhësin, dhe mbërthyem me përfytyrim dy qerre, njërën prej virtytit e tjetrën prej vesit, treguam të dyja të vërtetat: sa i madh është fitimi i përulësisë dhe sa i madh dëmi i kryelartësisë. Sepse kryelartësia, edhe kur u shoqërua me drejtësinë, me agjërimet dhe me të dhjetat, mbeti prapa. Kurse përulësia, edhe kur u mbërthye bashkë me mëkatin, ia kaloi çiftit të fariseut, ndonëse karrocieri që kishte ishte i dobët. Sepse kush ishte më i keq se tagrambledhësi? E prapëseprapë, ngaqë e bëri shpirtin të thyer dhe e quajti veten mëkatar, siç ishte vërtet, ia kaloi fariseut, i cili kishte për të treguar edhe agjërime edhe të dhjeta, dhe ishte i larguar nga çdo ves. Për ç'arsye dhe si? Sepse, edhe pse ishte i larguar nga lakmia e fitimit dhe nga grabitja, kishte rrënjosur mbi shpirtin e tij nënën e të gjitha të këqijave: mendjemadhësinë dhe kryelartësinë. Prandaj edhe Pavli na nxit e thotë: «Le ta provojë secili veprën e vet, dhe atëherë do të ketë përse të mburret vetëm për veten e tij, e jo për tjetrin.» Kurse fariseu doli haptas si paditës i gjithë botës dhe tha se ai vetë ishte më i mirë se të gjithë njerëzit e gjallë. E megjithatë, edhe sikur ta kishte vënë veten përpara vetëm dhjetë vetave, ose pesë, ose dy, ose një të vetmi, as kjo nuk do të ishte e durueshme. Por ai jo vetëm e vuri veten përpara gjithë botës, por edhe i paditi të gjithë njerëzit. Për këtë arsye mbeti prapa në garë. Ashtu si një anije që, pasi ka kaluar dallgë të panumërta dhe ka shpëtuar nga shumë stuhi, pikërisht në grykën e portit përplaset në ndonjë shkëmb dhe humbet gjithë thesarin që mban brenda, po kështu edhe ky farise. Pasi kishte duruar mundimet e agjërimit dhe të gjithë virtytit tjetër, ngaqë nuk e zotëroi gjuhën e vet, mu në port pësoi mbytjen e ngarkesës. Sepse të kthehesh në shtëpi nga lutja, prej së cilës duhej të kishe nxjerrë fitim, e megjithatë të kthehesh aq shumë i dëmtuar, nuk është gjë tjetër veçse të pësosh anijembytje brenda në port.

2. Duke i ditur pra këto, të dashur, edhe sikur të kishim arritur në majë të virtytit, le ta çmojmë veten të fundit nga të gjithë. Sepse mësuam se kryelartësia mund të rrëzojë edhe nga vetë qiejt atë që nuk ruhet, kurse përulësia mund ta ngrejë lart, prej vetë humnerës së mëkateve, atë që di të jetë i matur. Ishte pikërisht kjo që e vuri tagrambledhësin përpara fariseut. Kurse ajo tjetra, dua të them kryelartësia dhe fryma mendjemadhe, rrëzoi edhe një fuqi pa trup, atë të djallit; kurse përulësia dhe pranimi i mëkateve që kishte bërë e futën kusarin në Parajsë përpara apostujve. Tani, në qoftë se aq i madh është guximi që fitojnë për vete ata që rrëfejnë mëkatet e veta, sa kurora do të fitojnë ata që, ndonëse ndiejnë në vete shumë cilësi të mira, prapëseprapë e përulin shpirtin e tyre! Sepse kur mëkatshmëria bashkohet me përulësinë, vrapon me aq lehtësi, sa e kalon dhe e lë prapa drejtësinë e shoqëruar me kryelartësi. Në qoftë se, pra, e bashkon atë me drejtësinë, ku nuk do të arrijë? Nëpër sa qiej nuk do të kalojë? Sigurisht, do të ndalet mu te froni i Perëndisë, në mes të engjëjve, me shumë guxim. Përkundrazi, në qoftë se kryelartësia, edhe kur ishte mbërthyer me drejtësinë, pati fuqi të mjaftueshme, prej tepricës dhe peshës së ligësisë së vet, ta tërhiqte poshtë guximin e saj, atëherë, kur bashkohet me mëkatshmërinë, në ç'ferr të thellë nuk do të mund ta rrëzojë atë që e ka? Këto i them jo që ta lëmë pas dore drejtësinë, por që t'i shmangemi kryelartësisë; jo që të mëkatojmë, por që të jemi të matur në mendje. Sepse përulësia e mendjes është themeli i dashurisë sonë për urtësinë. Edhe sikur të kesh ngritur mbi të një ndërtesë prej gjërash të panumërta, edhe lëmoshën, edhe lutjet, edhe agjërimet, edhe çdo virtyt, në qoftë se kjo nuk është vënë më parë si themel, gjithçka do të ndërtohet kot e më kot, dhe do të bjerë lehtë, si ajo ndërtesa që ishte ngritur mbi rërë. Sepse s'ka asnjë, asnjë prej veprave tona të mira, që të mos ketë nevojë për të; nuk ka asnjë që, e ndarë prej saj, të mund të qëndrojë. Edhe sikur të përmendësh përmbajtjen, edhe virgjërinë, edhe përbuzjen e parasë, edhe çfarëdo tjetër, të gjitha janë të papastra, të mallkuara dhe të neveritshme, kur mungon përulësia e mendjes. Kudo, pra, le ta marrim me vete: në fjalë, në vepra, në mendime; dhe mbi të le t'i ndërtojmë këto hire.

3. Për sa i përket përulësisë së mendjes, u tha mjaftueshëm. Jo se e thamë sa vlen vetë virtyti, sepse askush nuk do të mund ta lavdërojë sa vlen, por e thamë duke pasur besim te mprehtësia e dashurisë suaj. Sepse e di mirë se, edhe prej atyre pak fjalëve që u thanë, ju do ta përqafoni atë me shumë zell. Por, meqë duhet edhe të sqarojmë e të bëjmë të qartë fjalën apostolike që u lexua sot, e cila shumëkujt i duket sikur jep shkas për përtaci, atëherë, që disa të mos e lënë pas dore shpëtimin e vet duke gjetur këtu një mbrojtje të ftohtë, le ta drejtojmë ligjëratën tonë nga kjo. Cila është, pra, kjo fjalë? «Qoftë me shtirje, qoftë me çiltërsi, Krishti predikohet.» Këtë fjalë shumë veta e shtrembërojnë krejtësisht, si t'u vijë, pa lexuar as ç'vjen para saj as ç'vjen pas. E këpusin nga vargu i pjesëve të tjera dhe, për shkatërrimin e shpirtit të vet, ua paraqesin më përtacëve. Sepse, kur përpiqen t'i tërheqin prej besimit të shëndoshë, e pastaj i shohin të frikësuar e që dridhen, ngaqë kjo punë nuk është pa rrezik, dhe duke dashur t'ua largojnë frikën, sjellin këtë thënie apostolike e thonë se Pavli e lejoi këtë kur tha: «Qoftë me shtirje, qoftë me çiltërsi, le të predikohet Krishti.» Por këto s'janë ashtu, s'janë. Së pari, ai nuk tha «le të predikohet», por «predikohet», dhe ndryshimi midis njërës e tjetrës është i madh. Sepse fjala «le të predikohet» i takon një ligjvënësi, kurse fjala «predikohet» i takon dikujt që njofton diçka që ndodh. Se Pavli nuk vendos ligj që të ketë herezi, por i largon prej saj të gjithë ata që e dëgjonin. Dëgjoni ç'thotë: «Në ju predikoftë ndokush një ungjill tjetër veç atij që keni marrë, qoftë anatemë, qoftë edhe unë vetë, qoftë edhe një engjëll nga qiejt.» Ai nuk do të kishte shqiptuar anatemën edhe mbi veten edhe mbi një engjëll, po ta kishte ditur se kjo punë ishte pa rrezik. Dhe përsëri thotë: «Kam xhelozi për ju, xhelozinë e Perëndisë, sepse ju fejova me një burrë të vetëm, si një virgjëreshë të dëlirë. Dhe kam frikë se mos ndonjëherë, ashtu si gjarpri e mashtroi Evën me dinakërinë e tij, po kështu mendimet tuaja të prishen e të largohen prej thjeshtësisë ndaj Krishtit.» Ja, ai e vuri thjeshtësinë si kusht dhe nuk lejoi asnjë shmangie. Sepse po të kishte lëshim, nuk do të kishte rrezik; e po të mos kishte rrezik, Pavli nuk do të kishte pasur frikë; edhe Krishti nuk do të kishte urdhëruar që egjra të digjej, po të ishte njësoj t'i përmbaheshe këtij besimi a atij a një tjetri, ose të gjithëve pa dallim.

4. Ç'do të thotë, pra, kjo? Dua t'jua tregoj gjithë ngjarjen që nga pak më herët, sepse duhet ta dini se në ç'rrethana ndodhej Pavli kur i shkruante këto me letër. Në ç'rrethana ndodhej, pra? Në burg, në pranga dhe në rreziqe të padurueshme. Nga duket kjo? Nga vetë letra. Sepse pak më parë thotë: «Dua ta dini, vëllezër, se ato që më kanë ndodhur kanë dalë më tepër në të mirë të përparimit të Ungjillit, kështu që prangat e mia u bënë të njohura në Krishtin në gjithë oborrin perandorak dhe te të gjithë të tjerët; dhe shumë prej vëllezërve, duke u mbështetur në prangat e mia, guxojnë edhe më tepër ta shpallin fjalën pa frikë.» Në atë kohë Neroni e kishte hedhur në burg. Sepse ashtu si ndonjë kusar që hyn në shtëpi ndërsa të gjithë flenë dhe vjedh gjithçka: po të shohë ndonjë që ka ndezur një llambë, e shuan dritën dhe vret atë që e mban llambën, që të mund të vjedhë e të grabisë i qetë pasurinë e të tjerëve. Po ashtu edhe Cezar Neroni atëherë, si çdo kusar e hajdut, ndërsa të gjithë flinin një gjumë të thellë e të pandërgjegjshëm, grabiste pasurinë e të gjithëve, thyente dhomat e martesës, përmbyste shtëpitë dhe shpaloste çdo lloj ligësie. Kur pa se Pavli kishte ndezur një llambë në gjithë botën, domethënë fjalën e mësimit të tij, dhe se qortonte ligësinë e tij, u përpoq edhe të shuante atë që predikohej, edhe t'i hiqte qafe mësuesit, që të lejohej të bënte me pushtet gjithçka që t'i pëlqente. Dhe, pasi e lidhi atë njeri të shenjtë, e hodhi në burg. Ishte pikërisht atëherë që i lumi Pavël i shkroi këto. Kush nuk do të mahnitej? Kush nuk do të çuditej? Ose më mirë, kush do të mund të mahnitej e ta admironte sa duhet atë shpirt fisnik që arrinte deri në qiell? Sepse, ndërsa ishte i lidhur në Romë e i burgosur, në një largësi kaq të madhe, u shkroi një letër filipianëve. Sepse ju e dini sa e madhe është largësia midis Maqedonisë dhe Romës. Por as gjatësia e udhës, as sasia e kohës që lypsej, as ngarkesa e punëve, as rreziku dhe rreziqet që vinin njëri pas tjetrit, as asgjë tjetër nuk ia largoi dashurinë dhe kujtimin për dishepujt, por i mbajti të gjithë në mendje. Dhe duart nuk i ishin lidhur aq fort me zinxhirë, sa ç'ishte lidhur e mbërthyer shpirti i tij prej mallit për dishepujt. Pikërisht këtë e shpalli edhe në hyrje të letrës, kur tha: «Sepse ju kam në zemër, edhe në prangat e mia, edhe në mbrojtjen e në përforcimin e Ungjillit.» Dhe ashtu si një mbret që, pasi ngjitet në fron në agim e ulet në oborret mbretërore, menjëherë merr nga të gjitha anët letra të panumërta, po kështu edhe ai, si të ishte në oborre mbretërore, i ulur në birucë, merrte dhe dërgonte shumë më tepër letra. Popujt nga të gjitha anët i drejtoheshin urtësisë së tij për gjithçka që ndodhte mes tyre; dhe ai drejtonte më shumë punë se vetë mbreti që sundonte, sepse i ishte besuar një zotërim më i madh. Sepse në të vërtetë Perëndia i kishte sjellë e vënë në dorë jo vetëm ata që banonin në vendin e romakëve, por edhe të gjithë barbarët, si në tokë ashtu edhe në det. Dhe, për ta treguar këtë, u tha romakëve: «Nuk dua të jeni në padije, vëllezër, se shpesh kam pasur ndër mend të vij te ju, dhe jam penguar deri tani, që të kem ndonjë fryt edhe midis jush, ashtu si edhe midis johebrenjve të tjerë. Jam borxhli edhe ndaj grekëve edhe ndaj barbarëve, edhe ndaj të diturve edhe ndaj atyre që s'kanë mend.» Prandaj çdo ditë rrinte i shqetësuar, një çast për korintasit, një çast për maqedonasit; si ishin filipianët, si kapadokasit, si galatasit, si athinasit, si ata që banonin në Pont, si ishin të gjithë bashkë. E megjithatë, ndonëse gjithë bota i ishte vënë në dorë, ai kujdesej vazhdimisht jo vetëm për kombe të tëra, por edhe për çdo njeri të vetëm; herë dërgonte një letër për Onisimin, herë për atë që kishte kurvëruar midis korintasve. Sepse ai nuk shihte këtë: se ishte një njeri i veçantë ai që kishte mëkatuar e që kishte nevojë për ndihmë; por shihte se ishte një qenie njerëzore. Një qenie njerëzore, krijesa e gjallë më e çmuar për Perëndinë, për hir të së cilës Ati nuk kurseu as të Vetëmlindurin.

5. Sepse mos më thuaj se ky a ai njeri është skllav i arratisur, ose kusar a hajdut, ose i ngarkuar me faje të panumërta, ose se është lypës e i mjerë, i pavlerë e që s'vlen fare. Por mendo se për hir të tij vdiq Krishti, dhe kjo të mjafton si arsye për çdo kujdes. Mendo ç'lloj njeriu duhet të jetë ai, të cilin Krishti e çmoi me një çmim aq të lartë, sa nuk kurseu as gjakun e vet. Sepse, po të kishte zgjedhur një mbret të flijonte veten për dikë, nuk do të kërkonim provë tjetër se ai njeri ishte dikush i madh dhe fort i dashur për mbretin. Nuk besoj se do të kërkonim. Sepse vdekja e tij do të mjaftonte për të treguar dashurinë e atij që vdiq për të. Por ja, nuk ishte njeri, as engjëll, as kryeengjëll, por vetë Zoti i qiejve, vetë Biri i vetëmlindur i Perëndisë, që u vesh me mish dhe e dha veten lirisht për ne. A nuk do të bëjmë, pra, gjithçka dhe a nuk do të marrim çdo mundim, që njerëzit që u çmuan kështu të gëzojnë çdo kujdes prej duarve tona? E ç'mbrojtje do të kemi? Ç'falje? Pikërisht këtë deshi të shpallte edhe Pavli, kur tha: «Mos e shkatërro me ushqimin tënd atë për hir të të cilit vdiq Krishti.» Sepse, duke dashur t'i turpërojë e t'i shtyjë drejt kujdesit, dhe t'i bindë të kujdesen për të afërmit e tyre, ata që i përçmojnë vëllezërit dhe i shohin me nënçmim si të dobët, në vend të çdo gjëje tjetër u vuri përpara vdekjen e Zotit.

I ulur, pra, në burg, u shkroi letrën filipianëve nga ajo largësi kaq e madhe. Sepse e tillë është dashuria që është sipas Perëndisë: nuk e ndërpret asnjë gjë njerëzore, sepse i ka rrënjët lart në qiej, dhe atje e ka edhe shpërblimin. E ç'thotë? «Dua ta dini, vëllezër.» E sheh kujdesin për nxënësit e tij? E sheh përkujdesjen e një mësuesi? Dëgjo tani edhe për dashurinë e nxënësve ndaj mësuesit të tyre, që ta dish se pikërisht kjo i bëri të fortë e të pamposhtur: të qenit të lidhur ngushtë me njëri-tjetrin. Sepse në qoftë se «vëllai i ndihmuar prej vëllait është si një qytet i fortë», aq më tepër kaq veta të lidhur bashkë me lidhjet e dashurisë do ta kishin sprapsur krejtësisht kurthin e djallit të lig. Se Pavli ishte i lidhur me dishepujt, kjo nuk kërkon më as provë as argument nga ana jonë, sepse në të vërtetë, edhe kur ishte në pranga, kujdesej me ankth për ta, dhe çdo ditë vdiste për ta, duke u djegur nga malli.

6. Dhe që të shihni se edhe dishepujt ishin lidhur me Pavlin me përsosmëri të plotë, e se jo vetëm burrat, por edhe gratë, dëgjoni ç'thotë për Fivën. «Po jua rekomandoj Fivën, motrën tonë, që është dhjakoneshë e Kishës që ndodhet në Kenkre, që ta pritni në Zotin siç u ka hije shenjtorëve, dhe t'i rrini pranë në çdo gjë që të ketë nevojë prej jush, sepse ajo u bë ndihmëse e shumë vetave, edhe e vetes sime.» Por për këtë ai dëshmoi për zellin e saj vetëm për sa i përket ndihmës, kurse Priskila dhe Akuila shkuan deri edhe në vdekje për hir të Pavlit; dhe për ta shkruan kështu: «Ju përshëndesin Akuila dhe Priskila, të cilët për jetën time vunë qafën e tyre.» Domethënë deri në vdekje. Dhe, duke u shkruar po këtyre për një tjetër, thotë: «Sepse ai shkoi deri në vdekje, duke mos e kursyer jetën e vet, që të plotësonte atë që ju mungonte në shërbimin tuaj ndaj meje.» E sheh sa e donin mësuesin e tyre? Sa e çmonin qetësinë e tij më shumë se jetën e vet? Prandaj askush nuk i kaloi ata atëherë. Këtë e them jo që vetëm ta dëgjojmë, por që edhe ta imitojmë; dhe nuk ua drejtojmë fjalët tona vetëm atyre që udhëhiqen, por edhe atyre që udhëheqin, që edhe nxënësit të tregojnë shumë kujdes për mësuesit e tyre, edhe mësuesit të kenë të njëjtën dashuri si Pavli për ata që u janë vënë nën përgjegjësi, jo vetëm për ata që janë pranë, por edhe për ata që janë larg. Sepse edhe Pavli, duke banuar në gjithë botën si në një shtëpi të vetme, kujdesej kështu pareshtur për shpëtimin e të gjithëve; dhe, duke lënë mënjanë çdo gjë të vetën, prangat, mundimet, goditjet dhe ngushticat, kujdesej dhe pyeste çdo ditë se në ç'gjendje ishin punët e dishepujve; dhe shpesh, vetëm për këtë qëllim, dërgonte herë Timoteun, herë Tikikun. Dhe për të thotë: «Që të njohë gjendjen tuaj dhe të ngushëllojë zemrat tuaja.» Kurse për Timoteun thotë: «E dërgova, sepse nuk duroja dot më, se mos ju kishte tunduar tunduesi në ndonjë mënyrë.» Dhe Titin përsëri diku tjetër, e dikë tjetër në një vend tjetër. Sepse, meqë ai vetë, i shtrënguar nga prangat, mbahej shpesh në një vend të vetëm dhe nuk mund të takonte ata që ishin si zemra e tij, i takonte nëpërmjet dishepujve.

7. Kështu, pra, ndërsa ishte në pranga, u shkroi filipianëve: «Dua ta dini, vëllezër», duke i quajtur dishepujt vëllezër. Sepse e tillë është dashuria: e flak tej çdo pabarazi dhe nuk njeh epërsi as dinjitet; përkundrazi, edhe sikur dikush të jetë më i lartë se të gjithë, ai zbret te vendi më i ulët nga të gjithë, pikërisht ashtu si bënte edhe Pavli. Por le të dëgjojmë ç'është ajo që dëshiron ta dinë. «Ato që më ndodhën», thotë, «kanë dalë më tepër në të mirë të përparimit të Ungjillit.» Më thuaj, si dhe në ç'mënyrë? Mos je liruar, pra, nga prangat? Mos e ke hequr zinxhirin? Mos predikon me leje të lirë në qytet? Mos ke hyrë ndoshta në një kuvend, ke mbajtur shumë ligjërata të gjata për besimin, dhe ke ikur pasi fitove shumë dishepuj? Mos ke ngjallur të vdekur e u bëre çudi për të gjithë? Mos ke pastruar lebrozë e të gjithë u çuditën? Mos ke dëbuar demonë e u lartësove? Asnjë prej këtyre, thotë. Si ndodhi, pra, përparimi i Ungjillit? Më thuaj. «Kështu që prangat e mia», thotë, «u bënë të njohura haptas në gjithë oborrin perandorak dhe te të gjithë të tjerët.» Ç'thua? Kjo, pra, kjo ishte përparimi, kjo ecja përpara, kjo shtimi i predikimit: që të gjithë e morën vesh se ishe i lidhur? Po, thotë. Dëgjo të paktën ç'vjen më pas, që ta mësosh se prangat jo vetëm nuk qenë pengesë, por u bënë edhe shkak për një liri më të madhe në të folur. «Kështu që shumë prej vëllezërve në Zotin, duke u mbështetur në prangat e mia, guxojnë edhe më tepër ta shpallin fjalën pa frikë.» Ç'thua, o Pavël? Prangat e tua sollën jo ankth, por guxim? Jo frikë, por mall të zjarrtë? Këto që thua nuk përputhen me njëra-tjetrën. Edhe unë e di. Sepse këto nuk ndodhën sipas rrjedhës së zakonshme të punëve njerëzore, do të thotë ai, por ajo që ndodhi ishte mbi natyrën, dhe suksesi ishte prej hirit hyjnor. Prandaj, ajo që të tjerëve u shkaktonte ankth, atij i jepte guxim. Sepse, në qoftë se dikush kap kreun e një ushtrie e, pasi e burgos, e bën këtë të ditur botërisht, e vë në ikje gjithë ushtrinë; dhe në qoftë se dikush e heq bariun nga kopeja, e madhe është siguria me të cilën i shpie tutje delet. Por te Pavli nuk qe kështu, por krejt e kundërta. Kreu i ushtrisë ishte i lidhur, e megjithatë ushtarët u bënë më të guximshëm në shpirt, dhe më i madh ishte guximi me të cilin suleshin mbi armiqtë; bariu ishte i mbyllur, e megjithatë delet as u shfarosën, as u shpërndanë.

8. Kush e ka parë ndonjëherë, kush e ka dëgjuar, që nxënësit të marrin më shumë guxim prej rreziqeve të mësuesve të tyre? Si ndodhi që nuk u frikësuan? Si ndodhi që nuk u tmerruan? Si ndodhi që nuk i thanë Pavlit: «Mjek, shëro veten», çliro veten prej rreziqeve të tua të shumta, dhe atëherë do të mund të na sigurosh ato të mira të panumërta? Si ndodhi që nuk i thanë këto? Si! Sepse ishin mësuar, prej hirit të Frymës, se këto nuk ndodhnin nga dobësia, por ngaqë e lejonte Krishti, që e vërteta të shndriste më gjerësisht, duke u rritur e duke u ngjitur, nëpër pranga, burgime, mundime dhe ngushtica, në një vëllim edhe më të madh. Kështu përsoset fuqia e Krishtit në dobësi. Sepse, po t'i kishin thyer Pavlit prangat e ta kishin bërë frikacak, atë vetë ose ata që ishin me të, atëherë do të ishte e vështirë ta kuptoje. Por, në qoftë se përkundrazi e çuan drejt një lavdie më të madhe, atëherë duhet të mahnitesh e të çuditesh se si, nëpërmjet një gjëje që sjell çnderim, u fitua lavdi për dishepullin; nëpërmjet një gjëje që ngjall frikacakëri, u erdhi të gjithëve guxim e zemër. Sepse kush nuk mahnitej atëherë me të, kur e shihte të rrethuar me zinxhir? Atëherë demonët iknin edhe më shumë, kur e shihnin që e kalonte kohën në burg. Sepse diadema nuk e stolis kokën mbretërore aq shkëlqyeshëm, sa ç'ia stoliste zinxhiri duart, jo për shkak të natyrës së vet, por për shkak të hirit që hodhi shkëlqim mbi to. Prandaj dishepujve u erdhi guxim i madh. Sepse ata e shihnin trupin e tij të lidhur, por gjuhën jo të lidhur; duart të prangosura fort, por zërin të palidhur, që përshkonte gjithë botën më shpejt se rrezja e diellit. Dhe kjo u bë për ta një burim guximi, sepse mësonin prej vetë ngjarjeve se asnjë prej gjërave të tanishme nuk është për t'u trembur. Sepse, kur shpirti është mbushur vërtet me mall e me dashuri hyjnore, nuk përfill asnjë prej gjërave të tanishme. Por, ashtu si të çmendurit sulen kundër zjarrit, shpatës, bishave, detit dhe çdo gjëje tjetër, po ashtu edhe këta, të çmendur nga një marrëzi fort fisnike e fort shpirtërore, një marrëzi që lind prej mendjes së shëndoshë, qeshnin me të gjitha gjërat që shihen. Prandaj, kur i shihnin mësuesit e tyre të lidhur, aq më shumë gëzoheshin, aq më shumë krenoheshin, duke u dhënë kundërshtarëve me vepra provën se nga çdo anë ishin të pamposhtur e të pathyeshëm.

9. Atëherë, pra, kur punët ishin në këtë gjendje, disa nga armiqtë e Pavlit, duke dashur ta ndeznin luftën edhe më fort dhe ta shtonin urrejtjen e tiranit ndaj tij, u shtirën sikur predikonin edhe ata (dhe vërtet predikonin besimin e drejtë e të shëndoshë), me qëllim që mësimi të përparonte më shpejt. Dhe këtë e bënin jo me dëshirën për të përhapur besimin, por që Neroni, kur të merrte vesh se predikimi po shtohej e mësimi po përparonte, ta çonte Pavlin sa më shpejt në ekzekutim. Kishte, pra, dy shkolla: atë të nxënësve të Pavlit dhe atë të armiqve të tij; të parët predikonin nga çiltërsia, kurse të tjerët nga dashuria për grindje dhe nga urrejtja që ndienin ndaj Pavlit. Dhe, për ta treguar këtë, tha: «Disa vërtet e predikojnë Krishtin nga smira dhe grindja» (duke treguar armiqtë e tij) «por disa edhe nga vullneti i mirë», duke e thënë këtë për nxënësit e vet. Pastaj për të parët: «Disa vërtet nga grindja» (armiqtë e tij), jo me pastërti, jo me çiltërsi, por «duke menduar se kështu më rëndojnë prangat; kurse të tjerët nga dashuria» (kjo përsëri për vëllezërit e vet) «duke e ditur se unë jam vënë për mbrojtjen e Ungjillit.» E ç'ka pastaj? Sido që të jetë, në çfarëdo mënyre, qoftë me shtirje, qoftë me çiltërsi, Krishti shpallet. Kështu që më kot e pa asnjë arsye merret kjo fjalë për herezitë. Sepse ata që predikonin atëherë nuk predikonin mësim të prishur, por besim të shëndoshë e të drejtë. Sepse, po të predikonin mësim të prishur e po të mësonin gjëra të tjera në kundërshtim me Pavlin, sigurisht nuk do ta arrinin atë që dëshironin. E ç'dëshironin? Që, pasi të rritej besimi dhe të shtoheshin dishepujt e Pavlit, kjo ta nxiste Neronin drejt një armiqësie më të madhe. Dhe po të predikonin mësime të ndryshme, nuk do t'i kishin shtuar dishepujt e Pavlit; e duke mos i shtuar, nuk do ta kishin zemëruar tiranin. Prandaj ai nuk thotë këtë, se ata sillnin mësime të prishura, por thotë se ishte i prishur motivi prej të cilit predikonin. Sepse është një gjë të thuash se vetë preteksti i predikimit të tyre nuk ishte i shëndoshë. Sepse predikimi nuk bëhet i shëndoshë kur mësimi është i ngarkuar me mashtrim; dhe preteksti nuk bëhet i shëndoshë kur predikimi vetë është i shëndoshë, por ata që predikojnë nuk predikojnë për hir të Perëndisë, por ose me synim armiqësie, ose për të fituar hirin e të tjerëve.

10. Prandaj ai nuk thotë këtë, se ata sillnin herezi, por se nuk ishte nga një motiv i drejtë, as nga përshpirtshmëria që predikonin atë që predikonin. Sepse nuk e bënin këtë që të shtonin Ungjillin, por që të luftonin kundër tij dhe ta hidhnin në një rrezik më të madh; për këtë arsye i qorton. Dhe shih me sa përpikëri e vuri. «Duke menduar», thotë, «se më rëndojnë prangat.» Nuk tha «se më rëndojnë», por «duke menduar se më rëndojnë», domethënë duke supozuar. Kështu tregoi se, edhe sikur ata ta mendonin ashtu, ai vetë prapë nuk ndodhej në një gjendje të tillë, por madje gëzohej për përparimin e predikimit. Prandaj shtoi e tha: «Por për këtë edhe gëzohem edhe do të gëzohem.» Kurse, po t'i mbante mësimet e tyre për mashtrim dhe ata të sillnin herezi, Pavli kurrsesi nuk do të mund të gëzohej. Por, meqë mësimi ishte i shëndoshë dhe me prejardhje të vërtetë, prandaj thotë: «Gëzohem dhe do të gëzohem.» Ç'rëndësi ka nëse ata shkatërrojnë veten duke e bërë këtë nga grindja? Prapë, edhe pa dashje, ata e forcojnë çështjen time. E sheh sa e madhe është fuqia e Pavlit? Se si nuk kapet nga asnjë prej dredhive të djallit? Dhe jo vetëm nuk kapet, por me vetë këto dredhi e mund atë. Sepse vërtet e madhe është dinakëria e djallit dhe ligësia e atyre që i shërbejnë; sepse, nën pretekstin se ishin të një mendjeje, deshën ta shuanin predikimin. Por «Ai që i kap dinakët në dredhitë e tyre» nuk lejoi që kjo të ndodhte atëherë. Pikërisht këtë deshi të shpallte Pavli kur tha: «Por të mbetet në mish është më e nevojshme për ju; dhe këtë e di me siguri, se do të mbetem dhe do të qëndroj bashkë me ju të gjithë.» Sepse ata njerëz vërtet e kishin vënë në mendje të më nxirrnin nga jeta e tanishme dhe ishin gati të duronin gjithçka për këtë qëllim, por Perëndia nuk e lejon, për hirin tuaj.

11. Këto, pra, të gjitha, mbajini mend me përpikëri, që të mund t'i ndreqni me gjithë urtësinë ata që i përdorin Shkrimet pa marrë parasysh rrethanat, si t'u vijë, dhe për shkatërrimin e të afërmve të tyre. Dhe do të jemi në gjendje edhe të kujtojmë çka u tha, edhe të ndreqim të tjerët, në qoftë se gjithnjë i mbështetemi lutjes si strehë, dhe i lutemi Perëndisë, që jep fjalën e urtësisë, të na dhurojë edhe mprehtësi në të dëgjuar, edhe një ruajtje të kujdesshme e të pamposhtur të këtij thesari shpirtëror në duart tona. Sepse ato që shpesh nuk kemi fuqi t'i kryejmë me sukses vetëm me përpjekjet tona, do të kemi fuqi t'i arrijmë lehtë nëpërmjet lutjeve që janë të ngulmëta. Sepse gjithnjë e pa pushim është detyrë të lutemi, edhe për atë që ndodhet në mundim, edhe për atë që është në rreziqe, edhe për atë që është në begati. Për atë që gëzon prehje e begati të madhe, që këto t'i mbeten të palëkundura e pa ndryshim, e të mos ndërrojnë kurrë; e për atë që ndodhet në mundim e në rreziqet e shumta, që të shohë ndonjë ndryshim të mbarë dhe të kalojë në një qetësi ngushëllimi. A je në qetësi? Atëherë lutju Perëndisë që kjo qetësi të të mbetet e qëndrueshme. A pe një stuhi që u ngrit kundër teje? Lutju Perëndisë me ngulm ta largojë dallgën dhe të bëjë qetësi prej stuhisë. A të dëgjuan? Fal falënderime nga zemra për këtë, sepse u dëgjove. Nuk të dëgjuan? Ngul këmbë, që të dëgjohesh. Sepse, edhe në qoftë se Perëndia e vonon ndonjëherë dhënien, kjo nuk ndodh nga urrejtja a nga neveria, por nga dëshira që, duke e shtyrë dhënien, të të mbajë përgjithnjë pranë vetes. Ashtu bëjnë edhe baballarët e dashur: me shtyrjen e dhënies e drejtojnë me mjeshtëri praninë e vazhdueshme dhe e ngulmët të fëmijëve që janë disi përtacë. Nuk ke nevojë për ndërmjetës që të dalësh para Perëndisë, as për shumë ndërhyrje, as për të lajkatuar të tjerët; por, edhe sikur të jesh i varfër, edhe sikur pa asnjë mbrojtës, vetëm, i vetëm, po t'i thërrasësh Perëndisë për ndihmë, do t'ia dalësh sido që të jetë. Ai nuk pranon aq lehtë kur i luten të tjerët për ne, sa kur i lutemi vetë ne që kemi nevojë, edhe sikur të jemi të ngarkuar me dhjetë mijë vepra të këqija. Sepse, në qoftë se te njerëzit, edhe sikur të kemi pasur grindje të panumërta me ta, kur, në agim, në mesditë e në mbrëmje, u dalim përpara atyre që janë zemëruar me ne, me këmbënguljen e pandërprerë dhe me takimet e vazhdueshme ua thyejmë lehtë armiqësinë, aq më tepër kjo do të arrihej te Perëndia.

12. Por ti je i padenjë. Bëhu i denjë me ngulmin tënd. Se është e mundur që i padenji të bëhet i denjë me ngulmin e vet; se Perëndia pranon më shumë kur i lutemi vetë ne sesa kur i luten të tjerët; dhe se ai shpesh e vonon dhënien, jo nga dëshira që të mbetemi krejt të hutuar, as që të na nisë duarbosh, por që të bëhet për ne burimi i të mirave më të mëdha, këto tri pika do të përpiqem t'i bëj të qarta me shëmbëlltyrën që u lexua sot. Gruaja kananease kishte ardhur te Krishti, duke u lutur për një bijë të pushtuar nga një demon, dhe duke thirrur me shumë zell. Thotë: «Ki mëshirë për mua, o Zot, bija ime po mundohet keq nga një demon.» Ja, një grua nga një komb i huaj, barbare, dhe jashtë bashkësisë hebraike. Sepse ç'ishte ajo tjetër veçse një qen, e padenjë të merrte atë që kërkonte? Sepse «nuk është mirë», thotë, «të marrësh bukën e fëmijëve dhe t'ua hedhësh qenve.» Por prapëseprapë, prej ngulmit të saj, u bë e denjë. Sepse ai jo vetëm e pranoi në fisnikërinë e fëmijëve, qen siç ishte, por edhe e përcolli me atë lëvdatë të lartë, duke thënë: «O grua, i madh është besimi yt; u bëftë për ty ashtu si do.» Tani, kur Krishti thotë «i madh është besimi yt», mos kërko provë tjetër për madhështinë e shpirtit që ishte te ajo grua. E sheh se si, prej ngulmit të saj, gruaja, ndonëse e padenjë, u bë e denjë? Do të mësosh edhe se e arrijmë atë që duam duke iu lutur vetë, më shumë se nëpërmjet të tjerëve? Ajo thërriste, dhe dishepujt, si erdhën tek ai, i thanë: «Lëshoje të shkojë, se po na thërret nga pas.» Dhe atyre u tha: «Nuk jam dërguar veçse te delet e humbura të shtëpisë së Izraelit.» Por, kur ajo erdhi vetë tek ai dhe vazhdoi të thërriste e të thoshte: «Po, o Zot, sepse edhe qentë hanë nga tryeza e zotërinjve të tyre», atëherë ai ia dha hirin dhe i tha: «U bëftë për ty ashtu si do.» E sheh se si, kur i luteshin ata, i refuzoi, kurse kur thirri vetë ajo që kishte nevojë për dhuratën, pranoi? Sepse atyre u thotë: «Nuk jam dërguar veçse te delet e humbura të shtëpisë së Izraelit», kurse asaj i tha: «I madh është besimi yt; u bëftë për ty ashtu si do.» Përsëri, në fillim dhe në krye të kërkesës së saj, nuk u përgjigj asgjë; por, kur ajo erdhi tek ai një herë, dy herë e tri herë, atëherë ia dha dhuratën, duke na bërë të besojmë, me përfundimin, se e kishte vonuar dhënien jo që ta refuzonte, por që të na tregonte të gjithëve durimin e gruas. Sepse, po ta kishte vonuar që ta refuzonte, nuk do t'ia kishte dhënë as në fund; por, meqë priste t'i tregonte të gjithëve urtësinë e saj shpirtërore, prandaj heshti. Sepse, po t'ia kishte dhënë menjëherë e që në fillim, nuk do ta kishim njohur virtytin e gruas. «Lëshoje të shkojë», thotë, «se po bërtet nga pas.» Po Krishti ç'thotë? «Ju dëgjoni një zë, kurse unë shoh mendjen. E di ç'do të thotë. Nuk dua ta lë thesarin e fshehur në mendjen e saj të mbetet i pavërejtur, por pres e hesht, që, pasi ta zbuloj, ta vë në shesh dhe t'ua bëj të njohur të gjithëve.»

13. Prandaj, pasi i mësuam të gjitha këto, edhe sikur të jemi në mëkate e të padenjë për të marrë, le të mos dëshpërohemi, sepse e dimë se me ngulmin e shpirtit do të mund të bëhemi të denjë për atë që kërkojmë. Edhe sikur të jemi pa ndihmën e ndonjë mbrojtësi e në nevojë, le të mos ligështohemi, sepse e dimë se është një mbrojtje e fuqishme: t'i afrohesh Perëndisë vetë, me veten, me shumë zell. Edhe sikur ai ta vonojë e ta shtyjë dhënien, le të mos na bjerë zemra, sepse mësuam se shtyrja dhe vonesa janë provë e sigurt e kujdesit dhe e dashurisë për njerëzit. Në qoftë se e bindim kështu veten, dhe me një shpirt të thellë të dhembur e të zjarrtë, me një vendosmëri të ndezur fort, e të tillë siç ishte ajo me të cilën iu afrua gruaja kananease, i afrohemi edhe ne, edhe sikur të jemi qen, edhe sikur të kemi bërë çfarëdo gjëje të tmerrshme, atëherë do t'i hedhim poshtë fajet tona dhe do të fitojmë një liri kaq të madhe në të folur, sa të bëhemi mbrojtës edhe për të tjerët; ashtu si edhe kjo grua kananease, e cila jo vetëm gëzoi vetë liri të foluri dhe dhjetë mijë lëvdata, por pati fuqi ta shkulte bijën e saj të dashur nga vuajtjet e padurueshme. Sepse asgjë, asgjë nuk është më e fuqishme se lutja, kur është e zjarrtë dhe e vërtetë. Ajo edhe i shpërndan rreziqet e tanishme, edhe të shpëton nga ndëshkimet që vijnë në atë orë. Prandaj, që edhe ta përshkojmë me lehtësi kalimin nëpër jetën e tanishme, edhe të nisemi për atje me guxim, le ta bëjmë këtë përgjithnjë, me shumë zell e gatishmëri. Sepse kështu do të mund edhe t'i arrijmë të mirat që janë ruajtur, edhe të gëzojmë ato shpresa të shkëlqyera, të cilat Perëndia dhëntë t'i arrijmë të gjithë, me hirin, me dashamirësinë dhe me dhembshurinë e Zotit tonë Jisu Krisht, të cilit, bashkë me Atin dhe me Frymën e Shenjtë, i qoftë lavdia, nderi dhe pushteti, në jetë të jetëve. Amin.