Mateu 3:1-2

Në ç'kuptim «në ato ditë»? Sepse Joani nuk vjen atëherë, kur Krishti ishte fëmijë dhe erdhi në Nazaret, po tridhjetë vjet më vonë, siç dëshmon edhe Lluka. Si thuhet, pra, «në ato ditë»? Shkrimi e ka zakon ta përdorë gjithnjë këtë mënyrë të shprehuri, jo vetëm kur përmend diçka që ndodh menjëherë pas, po edhe për gjëra që do të ndodhin shumë vjet më pas. Kështu, për shembull, kur nxënësit i erdhën ndërsa rrinte ulur në Malin e Ullinjve dhe deshën të mësonin për ardhjen e tij e për marrjen e Jerusalemit; e megjithatë ju e dini sa e madhe është largësia ndërmjet atyre periudhave. Dua të them se, pasi foli për rrënimin e qytetit-mëmë dhe e mbylli fjalimin për atë çështje, kur po kalonte te fjala për fundin e botës, ai shtoi: «Atëherë do të bëhen edhe këto», jo për t'i bashkuar kohët me fjalën «atëherë», po për të treguar vetëm atë kohë në të cilën do të ndodhnin këto gjëra. Të njëjtën gjë e bën edhe tani, kur thotë: «Në ato ditë». Sepse kjo nuk vihet për të shënuar ditët që vijnë menjëherë pas, po ato ditë në të cilat do të ndodhnin këto gjëra, që ai po përgatitej t'i tregonte.

«Po pse pas tridhjetë vjetësh, mund të pyesë dikush, erdhi Jisui te pagëzimi i tij?» Pas këtij pagëzimi ai do ta shfuqizonte ligjin; prandaj, deri në këtë moshë, në të cilën bëhen të mundshme të gjitha mëkatet, ai vazhdon ta përmbushë tërë ligjin, që të mos thoshte njeri se ai e shfuqizoi ligjin ngaqë vetë s'mundi ta zbatonte. Sepse as pasionet nuk na sulmojnë të gjitha njëherësh: në moshën e parë të jetës ka shumë mendjelehtësi e ndrojtje, në atë që vjen më pas kënaqësia është më e fortë, e pastaj vjen lakmia e pasurisë. Prandaj ai pret plotësinë e moshës së burrërisë, e përmbush ligjin gjatë gjithë asaj kohe, dhe kështu vjen te pagëzimi i tij, duke e shtuar atë si diçka që vjen pas mbajtjes së plotë të të gjitha urdhërimeve të tjera.

Që të bindeni se ky ishte për të vepra e fundit e mirë nga ato që urdhëronte ligji, dëgjoni vetë fjalët e tij: «Sepse kështu na ka hije të përmbushim çdo drejtësi.» Ajo që thotë është si të thoshte: «I kemi kryer të gjitha detyrat e ligjit, s'kemi shkelur qoftë edhe një urdhërim të vetëm. Meqë, pra, mbetet vetëm kjo, duhet shtuar edhe kjo, dhe kështu do të përmbushim çdo drejtësi.» Sepse këtu ai e quan «drejtësi» kryerjen e plotë të të gjitha urdhërimeve.

2. Se Krishti erdhi te pagëzimi pikërisht për këtë arsye, kjo duket qartë nga sa u tha. Po përse u caktua ky pagëzim për të? Se biri i Zaharisë nuk iu vu kësaj pune nga vetja, po nga Perëndia që e nxiti, këtë e shpall edhe Lluka, kur thotë: «Fjala e Zotit i erdhi atij», domethënë urdhri i tij. Edhe vetë Joani thotë: «Ai që më dërgoi të pagëzoj me ujë, ai më tha: mbi këdo që të shohësh Frymën duke zbritur si pëllumb e duke qëndruar mbi të, ai është që pagëzon me Frymën e Shenjtë.» Përse, pra, u dërgua të pagëzonte? Këtë na e bën të qartë përsëri Pagëzori, kur thotë: «Unë nuk e njihja, po që ai t'i shfaqej Izraelit, prandaj erdha të pagëzoj me ujë.»

E, po të ishte kjo e vetmja arsye, si thotë Lluka se «erdhi në gjithë krahinën rreth Jordanit, duke predikuar pagëzimin e pendimit për faljen e mëkateve»? E megjithatë ai pagëzim s'kishte falje: kjo dhuratë i përkiste pagëzimit që u dha më pas. Sepse me këtë të fundit «u varrosëm bashkë me të», dhe njeriu ynë i vjetër atëherë u kryqëzua bashkë me të, kurse para kryqit falja nuk duket gjëkundi, sepse kudo ajo i vishet gjakut të tij. Edhe Pavli thotë: «Po u latë, po u shenjtëruat», jo me pagëzimin e Joanit, po «në emër të Zotit tonë Jisu Krisht dhe me Frymën e Perëndisë tonë». Dhe gjetkë thotë prapë: «Joani vërtet predikoi një pagëzim pendimi» (nuk thotë «pagëzim faljeje»), «që të besonin tek ai që do të vinte pas tij». Sepse, kur flijimi ende s'ishte kryer, as Fryma s'kishte zbritur ende, as mëkati s'ishte hequr, as armiqësia s'ishte larguar, as mallkimi s'ishte shkatërruar, si mund të ndodhte falja?

Ç'do të thotë, pra, «për faljen e mëkateve»?

Hebrenjtë ishin të pandjeshëm dhe s'e ndienin kurrë peshën e mëkateve të veta; përkundrazi, ndonëse me të drejtë ishin përgjegjës për të këqijat më të mëdha, e nxirrnin veten të drejtë në çdo pikë. Kjo, më shumë se çdo gjë tjetër, u solli shkatërrimin dhe i largoi nga besimi. Këtë, për shembull, ua vinte për faj vetë Pavli, kur thoshte se «duke mos njohur drejtësinë e Perëndisë dhe duke u përpjekur të ngrinin të vetën, nuk iu nënshtruan drejtësisë së Perëndisë». E prapë: «Ç'të themi, pra? Se johebrenjtë, që nuk e ndiqnin drejtësinë, e arritën drejtësinë; kurse Izraeli, që ndiqte ligjin e drejtësisë, nuk arriti në ligjin e drejtësisë. Përse? Sepse nuk e kërkuan me anë të besimit, po thuajse me anë të veprave.»

Meqë, pra, kjo ishte shkaku i të këqijave të tyre, vjen Joani, i cili s'bën gjë tjetër veçse i bën të ndiejnë mëkatet e veta. Këtë, midis të tjerash, e tregonte edhe vetë veshja e tij, që ishte veshje pendimi e rrëfimi. Këtë e tregonte edhe ajo që predikonte, sepse s'thoshte gjë tjetër, veçse: «Bëni fryte të denja për pendim.» Ngaqë, siç e ka shpjeguar edhe Pavli, mosdënimi i mëkateve të veta i largonte nga Krishti, kurse të ndienin ato do t'i shtynte të dëshironin të kërkonin Shpëtimtarin e tyre e të lypnin faljen, pikërisht këtë erdhi Joani ta bënte: t'i bindte të pendoheshin, jo që të ndëshkoheshin, po që, duke u bërë më të përulur me anë të pendimit e duke e dënuar veten, të nxitonin të merrnin faljen.

Por le të shohim me sa saktësi e ka shprehur këtë: si, pasi tha se «erdhi duke predikuar pagëzimin e pendimit në shkretëtirën e Judesë», shton «për falje», sikur të thoshte: pikërisht për këtë i nxiste t'i rrëfenin e të pendoheshin për mëkatet e tyre, jo që të ndëshkoheshin, po që të merrnin më lehtë faljen që do të vinte pas. Sepse, po të mos e kishin dënuar veten, s'do të mund të kërkonin hirin e tij; e po të mos e kërkonin, s'do të mund të merrnin faljen.

Kështu ai pagëzim i hapte udhën këtij; prandaj edhe tha se «duhej të besonin tek ai që do të vinte pas tij», duke shfaqur, bashkë me atë që u përmend, edhe këtë arsye tjetër të pagëzimit të tij. Sepse nuk do të kishte vlejtur aq shumë sikur ai të shkonte shtëpi më shtëpi, ta sillte Krishtin andej-këtej duke e mbajtur për dore e të thoshte: «Besoni në këtë njeri», sa vlejti të dëgjohej ai zë i bekuar dhe të bëheshin gjithë ato gjëra të tjera në praninë dhe para syve të të gjithëve.

Për këtë arsye ai vjen te pagëzimi. Sepse, në të vërtetë, si besimi që ngjallte ai që pagëzonte, ashtu edhe vetë kuptimi i asaj që po bëhej, e tërhiqte tërë qytetin dhe e thërriste te Jordani; dhe u kthye në një pamje madhështore.

Prandaj ai i përul kur vijnë dhe i bind të mos mbajnë mendje të madhe për veten, duke u treguar se janë të rrezikuar nga të këqijat më të mëdha, po të mos pendohen dhe, duke lënë etërit e tyre e çdo mburrje me ta, të mos e presin Atë që po vinte.

Sepse, në të vërtetë, gjërat për Krishtin kishin qenë deri atëherë të mbuluara, dhe shumëkush kujtonte se ai kishte vdekur, për shkak të kërdisë që ndodhi në Betlehem. Sepse, ndonëse në moshën dymbëdhjetëvjeçare u shfaq, prapë u fsheh shpejt përsëri. Dhe pikërisht për këtë duhej ajo hyrje madhështore dhe një fillim më i lartë. Prandaj, atëherë për herë të parë, ai shpall me zë të qartë gjëra që hebrenjtë s'i kishin dëgjuar kurrë, as nga profetët, as nga kushdo tjetër: përmend Qiellin dhe mbretërinë atje lart, e s'thotë më asgjë që të prekë tokën.

Por me «mbretëri» këtu ai nënkupton ardhjen e tij të parë dhe të fundit.

3. «Po ç'u hyn kjo hebrenjve në punë, mund të thotë dikush, kur ata s'kuptojnë as atë që thua?» «Ja, pikërisht për këtë, thotë ai, flas kështu, që, të nxitur nga errësira e fjalëve të mia, të vihen të kërkojnë Atë që unë predikoj.» Dhe vërtet, ai i ndezi aq shumë me shpresa të mira, kur iu afruan, saqë madje shumë tagrambledhës e ushtarë e pyetnin ç'të bënin dhe si ta drejtonin jetën e tyre; e kjo ishte shenjë se tashmë ishin çliruar nga çdo gjë e kësaj bote, se vështronin drejt synimeve të tjera më të mëdha dhe se parandienin gjërat që do të vinin. Po, gjithçka e asaj kohe, si pamjet, ashtu edhe fjalët, i çonte drejt mendimeve të larta.

Mendoni, për shembull, sa gjë e madhe ishte të shihje një njeri që, pas tridhjetë vjetësh, zbriste nga shkretëtira, birin e një kryeprifti, i cili s'i kishte njohur kurrë nevojat e zakonshme të njerëzve, ishte i nderuar nga çdo anë dhe kishte me vete Isainë. Sepse edhe Isaia ishte i pranishëm, duke e shpallur atë e duke thënë: «Ky është ai për të cilin thashë se do të vinte duke thirrur dhe duke predikuar me zë të qartë nëpër gjithë shkretëtirën.» Sepse aq i madh ishte zelli i profetëve për këto gjëra, saqë shpallën shumë kohë përpara jo vetëm Zotin e tyre, po edhe atë që do t'i shërbente atij; dhe jo vetëm e përmendën, po edhe vendin ku do të qëndronte, mënyrën e mësimit që do të jepte kur të vinte dhe frytin e mirë që do të dilte prej tij.

Shihni, të paktën, si profeti dhe Pagëzori mbështeten në të njëjtat ide, ndonëse jo në të njëjtat fjalë.

Kështu profeti thotë se ai do të vijë duke thënë: «Bëni gati udhën e Zotit, drejtoni shtigjet e tij.» E ai vetë, kur erdhi, tha: «Bëni fryte të denja për pendim», që i përgjigjet fjalës «Bëni gati udhën e Zotit». A e sheh se si, me fjalët e profetit dhe me predikimin e vet, shfaqet vetëm kjo gjë e vetme: se ai kishte ardhur për të hapur një udhë e për të përgatitur që më parë, jo për të dhënë dhuratën, që ishte falja, po për t'i rregulluar me kohë shpirtrat e atyre që do të pritnin Perëndinë e të gjithëve?

Por Lluka shprehet pak më gjerë: nuk e përsërit hyrjen për të kaluar tutje, po e sjell edhe tërë profecinë. «Sepse çdo luginë, thotë, do të mbushet, çdo mal e kodër do të ulet; të shtrembrat do të drejtohen dhe udhët e ashpra do të lëmohen; dhe çdo mish do të shohë shpëtimin e Perëndisë.» A e kupton se si profeti i ka parathënë të gjitha me fjalët e veta: dyndjen e popullit, ndryshimin e gjërave për mirë, lehtësinë e asaj që predikohej, shkakun e parë të gjithçkaje që po ndodhte, ndonëse e ka shprehur më tepër me figura, sepse në të vërtetë ishte një profeci që shqiptonte? Kështu, kur thotë: «Çdo luginë do të mbushet, çdo mal e kodër do të ulet dhe udhët e ashpra do të lëmohen», ai tregon lartësimin e të përulurve, uljen e kokëfortëve, ngurtësinë e ligjit të kthyer në lehtësinë e besimit. Sepse tashmë s'janë më mundime e lodhje, thotë ai, po hir dhe falje mëkatesh, që e bëjnë shpëtimin fort të lehtë. Pastaj tregon shkakun e këtyre gjërave, duke thënë: «Çdo mish do të shohë shpëtimin e Perëndisë», jo më vetëm hebrenjtë dhe prozelitët, po edhe gjithë toka e deti dhe tërë raca e njerëzve. Sepse me «të shtrembrat» ai kuptoi gjithë jetën tonë të prishur, tagrambledhësit, laviret, kusarët, magjistarët, sa e sa që, pasi ishin shthurur më parë, pastaj ecën në udhën e drejtë; ashtu si tha edhe vetë Krishti: «Tagrambledhësit dhe laviret hyjnë përpara jush në mbretërinë e Perëndisë», sepse besuan. Edhe me fjalë të tjera profeti shpalli po atë gjë, duke thënë kështu: «Atëherë ujqërit dhe qengjat do të kullosin bashkë.» Sepse, ashtu si këtu me kodrat e luginat kuptoi se karaktere të papajtueshme përziehen në një e të njëjtën njëtrajtshmëri të vetëpërmbajtjes, kështu edhe atje, me karakteret e kafshëve të egra që tregojnë prirjet e ndryshme të njerëzve, foli prapë për bashkimin e tyre në një e të njëjtën harmoni të perëndishmërisë. Edhe këtu, si më parë, duke treguar shkakun. Ai shkak është: «Do të vijë ai që ngrihet të mbretërojë mbi johebrenjtë; tek ai do të besojnë johebrenjtë», thuajse si këtu ku tha: «Çdo mish do të shohë shpëtimin e Perëndisë», duke shpallur kudo se fuqia dhe njohja e këtyre Ungjijve tanë do të derdhej deri në skajet e botës e do ta kthente racën njerëzore nga një prirje shtazarake dhe një natyrë e egër drejt diçkaje fort të butë e të ëmbël.

4. «Dhe ky Joan e kishte veshjen prej leshi deveje dhe një brez prej lëkure rreth ijëve.»

Vini re si profetët parathanë disa gjëra, kurse të tjera ua lanë Ungjillorëve. Prandaj edhe Mateu si sjell profecitë, ashtu edhe shton pjesën e vet, duke mos e quajtur të tepërt as këtë: të flasë për veshjen e njeriut të drejtë.

Sepse, në të vërtetë, ishte gjë e mrekullueshme dhe e çuditshme të shihje një ashpërsi kaq të madhe në një trup njeriu; e kjo i tërhoqi veçanërisht hebrenjtë, të cilët shihnin tek ai Ilinë e madh dhe, të udhëhequr nga ç'shihnin atëherë, çoheshin te kujtimi i atij njeriu të bekuar, ose më mirë, në një habi edhe më të madhe. Sepse Ilia u rrit nëpër qytete e nëpër shtëpi, kurse ky banoi krejtësisht në shkretëtirë që në pelenat e tij. Sepse i takonte Pararendësit të Atij që do të hiqte gjithë të këqijat e lashta, si mundin, mallkimin, hidhërimin, djersën, të kishte edhe vetë ca shenja të një dhurate të tillë dhe të ngrihej që në fillim mbi atë dënim. Kështu, ai as tokë s'lëroi, as brazdë s'çeli, as bukën s'e hëngri me djersën e ballit, po sofra i shtrohej shpejt e shpejt, veshja i sigurohej më lehtë se sofra, dhe vendstrehimi i shkaktonte edhe më pak mundim se veshja. Sepse s'i duhej as çati, as shtrat, as tryezë, as ndonjë nga këto gjëra, po tregoi një farë jete engjëllore në këtë mish tonin. Prandaj vetë veshja e tij ishte prej leshi, që me veshjen e vet t'u mësonte njerëzve të ndaheshin nga çdo gjë njerëzore e të mos kishin gjë të përbashkët me tokën, po të nxitonin të ktheheshin te fisnikëria e tyre e mëparshme, në të cilën ishte Adami para se t'i duheshin rroba a petk. Kështu, ajo veshje mbante shenja që s'tregonin gjë tjetër veçse mbretëri dhe pendim.

Dhe mos më thuaj: «Nga e pati një veshje prej leshi e një brez, kur banonte në shkretëtirë?» Sepse, po të bësh vështirësi për këtë, do të pyesësh edhe për shumë gjëra të tjera: si qëndroi në shkretëtirë dimër e verë, në vapën e madhe, e këtë me trup të njomë e në moshë të papjekur? Si e duroi natyra e mishit të tij foshnjor një paqëndrueshmëri kaq të madhe të motit, një ushqim aq të pazakontë dhe gjithë vështirësitë e tjera që vinin nga shkretëtira?

Ku janë tani filozofët e grekëve, të cilët kot e pa asnjë arsye i shkonin pas paturpësisë së cinikëve? Sepse ç'dobi ka të mbyllesh brenda një fuçie e pastaj të biesh në një shthurje të tillë? Ata mbushnin veten me unaza e kupa, me shërbëtorë e shërbëtore dhe me shumë madhështi tjetër, duke rënë herë në një skaj, herë në tjetrin. Po ky njeri s'ishte i tillë: ai banonte në shkretëtirë si në Qiell, duke treguar tërë rreptësinë e vetëpërmbajtjes. Dhe që andej, si ndonjë engjëll nga Qielli, zbriste në qytete, luftëtar i perëndishmërisë, fitimtar i kurorëzuar mbi botën dhe urtar i asaj urtësie që u ka hije qiejve. Dhe këto gjëra ndodhnin kur mëkati ende s'ishte hequr, kur ligji ende s'kishte pushuar, kur vdekja ende s'ishte lidhur, kur portat prej bronzi ende s'ishin thyer, po kur rendi i vjetër ishte ende në fuqi.

E tillë është natyra e një shpirti fisnik e krejtësisht syçelët: kudo hidhet përpara dhe kapërcen kufijtë që i janë vënë; ashtu si bëri edhe Pavli me rendin e ri.

Po pse, mund të pyetet dikush, mbante brez me veshjen e tij? Kjo ishte zakon te njerëzit e lashtë, para se njerëzit të kalonin në këtë lloj veshjeje të butë e të lëshuar. Kështu, për shembull, edhe Pjetri duket se ka qenë «i ngjeshur me brez», edhe Pavli, sepse Shkrimi thotë: «njeriu që zotëron këtë brez». Edhe Ilia ishte veshur kështu, edhe secili nga shenjtorët, sepse ishin vazhdimisht në punë, mundoheshin e merreshin herë me udhëtime, herë me ndonjë çështje tjetër të nevojshme; dhe jo vetëm për këtë arsye, po edhe që të shkelnin nën këmbë çdo stoli e të ushtronin çdo ashpërsi. Pikërisht këtë gjë Krishti e shpall si lëvdatën më të madhe të virtytit, kur thotë: «Ç'dolët të shihni? Një njeri të veshur me rroba të buta? Ja, ata që veshin rroba të buta rrinë në pallatet e mbretërve.»

Po, në qoftë se ai, që ishte kaq i pastër, më i lavdishëm se qielli, mbi të gjithë profetët, që s'kishte lindur njeri më i madh se ai, dhe që kishte një guxim kaq të madh në të folur, u stërvit kështu në ashpërsi, duke përbuzur me aq forcë çdo llastim të shthurur, dhe e mësoi veten me këtë jetë të ashpër, ç'shfajësim do të kemi ne, të cilët, pas një të mire kaq të madhe dhe pas barrëve të panumërta të mëkateve tona, s'tregojmë as pjesën më të vogël të pendesës së tij, po pimë e ngopemi pa masë, kundërmojmë nga parfumet, s'jemi në gjendje më të mirë se laviret e skenës, dhe në çdo mënyrë e llastojmë veten e i bëhemi pre e lehtë djallit?

5. «Atëherë dilte tek ai gjithë Judea dhe Jerusalemi dhe gjithë krahina përreth Jordanit, dhe pagëzoheshin prej tij, duke rrëfyer mëkatet e tyre.»

A e sheh sa fuqi kishte ardhja e profetit? Si e ngriti në këmbë tërë popullin, si i çoi të vrisnin mendjen për mëkatet e veta? Sepse ishte vërtet për t'u mrekulluar ta shihje në trajtë njeriu të shfaqte gjëra të tilla, të përdorte një liri fjale kaq të madhe e të ngrihej për të dënuar të gjithë si fëmijë, ndërkohë që hiri i tij i madh i shndriste nga fytyra. Për më tepër, shfaqja e një profeti pas kaq kohe të gjatë ua shtoi habinë, sepse kjo dhuratë u kishte munguar dhe po u kthehej pas kohësh. Edhe natyra e predikimit të tij ishte e çuditshme dhe e pazakontë. Sepse s'dëgjuan asnjë nga ato gjëra me të cilat ishin mësuar, si luftëra, beteja e fitore këtu poshtë, uri e murtajë, vavilonas e persianë, marrja e qytetit dhe gjërat e tjera që u ishin të njohura, po dëgjuan për Qiellin, për mbretërinë atje lart dhe për ndëshkimin në ferr. Dhe pikërisht për këtë, po e shtoj, ndonëse ata që bënë kryengritje në shkretëtirë, njerëzit rreth Judës e të Theudës, ishin vrarë të gjithë jo shumë kohë përpara, prapë hebrenjtë nuk nguruan më shumë të dilnin atje. Sepse Joani nuk i thirri për të njëjtat qëllime, si për pushtet, kryengritje a trazirë, po që t'i çonte për dore drejt mbretërisë së lartë. Prandaj as nuk i mbajti në shkretëtirë për t'i sjellë me vete, po, pasi i pagëzonte e u mësonte rregullat e vetëmohimit, i linte të shkonin, duke u mësuar në çdo mënyrë të përbuznin gjithçka që është mbi tokë, të ngriheshin drejt gjërave që do të vinin dhe të ecnin përpara çdo ditë.

6. Le ta marrim, pra, edhe ne për shembull këtë njeri, dhe, duke i lënë luksin dhe dehjen, le të kalojmë në jetën e vetëpërmbajtjes. Sepse tani, pa dyshim, është koha e rrëfimit si për të papagëzuarit, ashtu edhe për të pagëzuarit: për të parët, që, pas pendimit, të marrin pjesë në misteret e shenjta; për të tjerët, që, pasi të kenë larë njollën e tyre pas pagëzimit, t'i afrohen Tryezës me ndërgjegje të pastër. Le ta lëmë, pra, këtë mënyrë jetese të butë e të llastuar. Sepse s'është, s'është e mundur të pendohesh e njëkohësisht të jetosh në luks. Dhe këtë le t'jua mësojë Joani me veshjen, me ushqimin, me strehën e tij. Ç'të themi, pra? «A kërkon prej nesh, mund të thoni, të ushtrojmë një vetëpërmbajtje të tillë?» Nuk e kërkoj, po ju këshilloj e ju porosit. Po, në qoftë se kjo s'ju është e mundur, të paktën, edhe pse në qytete, le të tregojmë pendim, sepse gjyqi është pa dyshim te dyert tona. Po edhe sikur të ishte më larg, prapë s'do të duhej të bëheshim të shkujdesur, sepse fundi i jetës së çdo njeriu është, në fakt, fundi i botës për atë që thirret. Po se ai është vërtet te dyert, dëgjoni Pavlin duke thënë: «Nata u thye, dita u afrua», dhe prapë: «Ai që vjen do të vijë dhe s'do të vonojë.»

Sepse edhe shenjat që lajmërojnë atë ditë tashmë janë plotësuar. Sepse «ky Ungjill i Mbretërisë, thotë ai, do të predikohet në gjithë botën, si dëshmi për të gjithë kombet; dhe atëherë do të vijë fundi». Kushtojini kujdes asaj që thuhet. Nuk tha «kur ta kenë besuar të gjithë njerëzit», po «kur t'u jetë predikuar të gjithëve». Prandaj tha edhe «si dëshmi për kombet», për të treguar se ai nuk pret që të besojnë të gjithë njerëzit dhe pastaj të vijë. Sepse shprehja «si dëshmi» ka këtë kuptim: «për paditje», «për qortim», «për dënimin e atyre që s'kanë besuar».

Po ne, ndërsa i dëgjojmë dhe i shohim këto, dremitim e shohim ëndrra, të zhytur në një letargji, si në një natë të errët pa fund. Sepse gjërat e tanishme s'janë asgjë më shumë se ëndrra, qofshin të lumtura, qofshin të dhembshme. Prandaj ju lutem tani, më në fund, të zgjoheni dhe të ktheni sytë nga ana tjetër, drejt Diellit të Drejtësisë. Sepse askush, kur fle, s'mund ta shohë diellin, as t'i gëzojë sytë me bukurinë e rrezeve të tij; po çdo gjë që sheh, e sheh si në ëndërr. Prandaj na duhet shumë pendim dhe shumë lot, si ngaqë jemi në një gjendje pandjeshmërie kur gabojmë, ashtu edhe sepse mëkatet tona janë të mëdha e pa shfajësim. Dhe se s'gënjej, dëshmitarë janë shumica e atyre që më dëgjojnë. Megjithatë, ndonëse janë pa shfajësim, le të pendohemi, dhe do të marrim kurora.

7. Po me «pendim» nuk dua të them vetëm të lëmë veprat tona të mëparshme të këqija, po edhe të tregojmë vepra të mira më të mëdha se ato. Sepse «bëni», thotë ai, «fryte të denja për pendim». Po si do t'i bëjmë? Duke bërë të kundërtat. Për shembull: A ke rrëmbyer me dhunë të mirat e të tjerëve? Që tani e tutje jep edhe të tuat. A ke rënë në kurvëri prej kohësh? Ruaju edhe nga gruaja jote për disa ditë të caktuara; ushtro përkore. A ke fyer e ke rrahur ata që kalonin pranë teje? Që tani e tutje beko ata që të fyejnë dhe bëju mirë atyre që të godasin. Sepse për shëndetin tonë s'mjafton vetëm ta kemi nxjerrë shigjetën, po duhet t'i vëmë edhe ilaç plagës. A ke jetuar në llastim e je dehur në të kaluarën? Agjëro dhe kujdesu të pish ujë, që të shkatërrosh dëmin që të është rritur brenda. A ke vështruar me sy epshorë bukurinë që i përkiste një tjetri? Që tani e tutje mos e hidh më aspak vështrimin te një grua, që të qëndrosh më i sigurt. Sepse është thënë: «Largohu nga e keqja dhe bëj të mirën», dhe prapë: «Ndale gjuhën tënde nga e keqja dhe buzët e tua që të mos flasin mashtrim.» «Po thuamë edhe të mirën.» «Kërko paqen dhe ndiqe atë.» Nuk kam parasysh vetëm paqen me njeriun, po edhe paqen me Perëndinë. Dhe mirë ka thënë: «ndiqe» atë, sepse ajo është përzënë e flakur jashtë; ka lënë tokën dhe ka shkuar të banojë në Qiell. Prapë do të mund ta sjellim përsëri, në qoftë se duam të heqim tej kryelartësinë dhe mburrjen e gjithçka që i zë udhën, e të ndjekim këtë jetë të matur e të kursyer. Sepse asgjë s'është më e rëndë se zemërimi dhe tërbimi i egër. Ky i bën njerëzit njëkohësisht të fryrë dhe lajkatarë: me të parën i bën qesharakë, me të dytën të urryer; dhe sjell në të njëjtën kohë vese të kundërta, kryelartësinë dhe lajkatimin. Po, në qoftë se duam ta presim lakminë e këtij pasioni, do të jemi njëkohësisht të përulur me përpikëri dhe të lartësuar me siguri. Sepse edhe në trupat tanë të gjitha çrregullimet lindin nga teprica; dhe kur elementet e tyre dalin nga kufijtë e vet e shkojnë përtej masës, atëherë lindin gjithë këto sëmundje të panumërta dhe lloje të rënda vdekjeje. Diçka të ngjashme mund ta shohësh se ndodh edhe me shpirtin.

8. Le ta presim, pra, tepricën dhe, duke pirë ilaçin shërues të masës, le të qëndrojmë brenda masës sonë të drejtë e t'u kushtojmë kujdes lutjeve tona. Edhe po të mos marrim, le të ngulmojmë që të marrim; e po të marrim, atëherë le të ngulmojmë sepse morëm. Sepse ai aspak nuk dëshiron ta shtyjë dhënien, po me një shtyrje të tillë kërkon të na bëjë të ngulmojmë. Për këtë qëllim edhe atë që është e mirë për ne e zgjat më mirë se ç'do ta zgjatnim vetë, dhe na do më flakët se ata që na lindën. E të dyja këto mendime le të jenë për ne një këngë që e këndojmë me vete në çdo tmerr që na ndodh, që kështu ta mposhtim ligështinë dhe në gjithçka ta lavdërojmë Atë që për ne bën e rregullon gjithçka, Perëndinë.

Sepse kështu do të zmbrapsim lehtë çdo dredhi armiqësore dhe do të arrijmë kurorat e paprishshme, me hirin dhe njeridashurinë e Zotit tonë Jisu Krisht, bashkë me të cilin i qoftë Atit lavdia, fuqia dhe nderi, tok me Frymën e Shenjtë, tani e përherë e në jetë të jetëve. Amin.