Mateu 4:1

«Atëherë.» Kur? Pas zbritjes së Frymës, pas zërit që erdhi nga lart e tha: «Ky është Biri im i dashur, tek i cili gjeta pëlqimin tim.» Dhe, ç'është për t'u mrekulluar, kjo qe vepër e Frymës së Shenjtë, sepse pikërisht ajo, thotë këtu, e ngjiti lart. Sepse, meqë për të na mësuar ne i bëri e i duroi të gjitha, pranon edhe të ngjitet atje lart e të përleshet me djallin, që secili nga ata që pagëzohen, po t'i duhet të durojë tundime më të mëdha pas pagëzimit, të mos shqetësohet sikur t'i kishte ndodhur diçka e papritur, por t'i durojë të gjitha me fisnikëri, si të ishte diçka që ndodh në rrjedhën e natyrshme të gjërave.

Po, sepse pikërisht për këtë more armët, jo që të rrish kot, por që të luftosh. Për këtë arsye Perëndia nuk i pengon tundimet kur të vijnë: së pari, që të mësosh se je bërë shumë më i fortë; pastaj, që të mbetesh i përulur e të mos lartësohesh nga madhësia e dhuratave të tua, meqë tundimet kanë fuqi të të frenojnë; për më tepër, që ai demon i lig, i cili për një kohë ende dyshon a e ke braktisur, të bindet plotësisht, me provën e tundimeve, se e ke lënë krejt dhe je shkëputur prej tij; së katërti, që kështu të bëhesh më i fortë e i kalitur më mirë se çdo çelik; së pesti, që të kesh një dëshmi të qartë të thesareve që të janë besuar.

Sepse djalli nuk do të të kishte sulmuar, po të mos të kishte parë të ngritur në një nder më të madh. Ja, për shembull, që në fillim ai e sulmoi Adamin, sepse e pa duke gëzuar një dinjitet të madh. Për këtë arsye u ngrit kundër Jobit, sepse e pa të kurorëzuar e të shpallur nga Perëndia i të gjithëve.

Si thotë atëherë: «Lutuni që të mos hyni në tundim»? Për këtë arsye ai nuk ta tregon Jisuin thjesht duke u ngjitur, por të ngjitur, sipas parimit të ikonomisë, duke e lënë të kuptohet me këtë, tërthorazi, se nuk duhet të hidhemi vetë mbi të, por, kur të na tërheqin drejt tij, të qëndrojmë burrërisht.

Dhe shih ku e ngjiti Fryma, pasi e mori: jo në një qytet a shesh, por në shkretëtirë. Domethënë, meqë donte ta joshte djallin, i jep shkas jo vetëm me urinë e Tij, por edhe me vendin. Sepse djalli sulmon më fort pikërisht atëherë, kur i sheh njerëzit të lënë vetëm, larg të tjerëve. Kështu iu vërsul edhe gruas që në fillim, kur e zuri vetëm dhe e gjeti larg burrit të saj. Kurse, kur na sheh bashkë me të tjerët e të bashkuar, nuk ka po atë guxim dhe nuk sulmon. Prandaj, pikërisht për këtë arsye, kemi nevojë të madhe të rrimë vazhdimisht tok, që të mos i lëmë shteg sulmeve të djallit.

2. Pasi, pra, e gjeti në shkretëtirë, madje në një shkretëtirë pa udhë (se e tillë ishte, e tregoi Marku kur tha se «rrinte bashkë me bishat»), shih me sa dredhi e ligësi afrohet, dhe se ç'lloj rasti pret. Sepse nuk i afrohet gjatë agjërimit, por gjatë urisë së Tij, që të të mësojë ç'e mirë e madhe është agjërimi, e se si është mburoja më e fuqishme kundër djallit, dhe se pas pagëzimit njerëzit duhet t'i përkushtohen jo shthurjes, dehjes e tryezës plot, por agjërimit. Sepse pikërisht për këtë agjëroi edhe Ai, jo se kishte nevojë vetë, por që të na mësonte. Kështu, meqë mëkatet tona para pagëzimit hynë ngaqë i shërbenim barkut, ashtu si dikush që e ka shëruar një të sëmurë do t'ia ndalonte ato gjëra prej të cilave lindi sëmundja, po ashtu shohim edhe këtu se Ai vetë solli agjërimin pas pagëzimit. Sepse, vërtet, edhe Adami u dëbua nga parajsa nga mospërmbajtja e barkut; edhe përmbytjen në kohën e Noeut kjo e solli; edhe mbi Sodomën kjo i lëshoi rrufetë. Sepse, ndonëse kishte edhe faj kurvërie, prapëseprapë prej saj mbiu rrënja e secilit prej atyre ndëshkimeve, gjë që e tregoi edhe Ezekieli, kur tha: «Por kjo qe paudhësia e Sodomës: se u shfren në kryelartësi, në bollëk buke e në tepricën e rehatisë.» Kështu edhe hebrenjtë kryen ligësinë më të madhe, të shtyrë drejt shkeljes nga dehja dhe jeta e llastuar.

Për këtë arsye, pra, agjëron dyzet ditë edhe Ai, duke na treguar barnat e shpëtimit tonë; por nuk shkon më tej, që e vërteta e ikonomisë së Tij të mos vihej në dyshim nga madhësia e jashtëzakonshme e mrekullisë. Sepse, kështu siç është, kjo s'mund të ndodhë, meqë edhe Moisiu edhe Ilia, para Tij, arritën të shkonin deri në një kohë kaq të gjatë, të forcuar nga fuqia e Perëndisë. Po të kishte shkuar më tej, prej kësaj, mes të tjerash, marrja e mishit tonë prej Tij do të dukej e pabesueshme për shumëkënd.

Pasi, pra, agjëroi dyzet ditë e po aq net,

«pastaj i erdhi uria», duke i dhënë kështu një pikë ku të kapej e të afrohej, që me përleshje të vërtetë të tregonte se si të dalësh fitimtar. Kështu bëjnë edhe mundësit: kur u mësojnë nxënësve të tyre si të mposhtin e të fitojnë, futen vetë me dëshirë në fushën e ndeshjes me të tjerë, që t'u japin, me anë të kundërshtarëve, mundësinë të shohin e të mësojnë mënyrën e fitores. Pikërisht kjo ndodhi edhe atëherë. Sepse, meqë donte ta tërhiqte djallin deri aq larg, ia bëri të njohur urinë e Tij, priti të afrohej, dhe, ashtu si e priti, e përplasi për tokë, një herë, dy herë e tri herë, me atë lehtësi që i shkonte.

3. Por, që të mos ju cenojmë dobinë duke i kaluar me nxitim këto fitore, le të nisim nga sulmi i parë e ta shqyrtojmë secilin me kujdes të plotë.

Kështu, pasi i erdhi uria, thuhet: «Tunduesi erdhi e i tha: Në qoftë se je Biri i Perëndisë, thuaju këtyre gurëve të bëhen bukë.»

Sepse, ngaqë kishte dëgjuar një zë që erdhi nga lart e thoshte: «Ky është Biri im i dashur», dhe ngaqë kishte dëgjuar edhe Joanin që dëshmonte kaq gjerësisht për Të, e pastaj e pa të uritur, që atëherë mbeti në mëdyshje: as nuk mund të besonte se ishte thjesht njeri, për shkak të gjërave që ishin thënë për Të, as, nga ana tjetër, nuk e pranonte dot se ishte Biri i Perëndisë, kur e shihte ashtu, të uritur. Prandaj, i hutuar, nxjerr fjalë të dykuptimta. Dhe, ashtu si kur i doli Adamit që në fillim e trilloi gjëra që s'ishin, për të mësuar gjërat që ishin, po ashtu edhe këtu, pa e ditur qartë misterin e patregueshëm të ikonomisë e se kush mund të ishte Ai që kishte ardhur, përpiqet të thurë rrjeta të tjera, me të cilat mendonte të merrte vesh atë që ishte e fshehtë dhe e errët. E ç'thotë? «Në qoftë se je Biri i Perëndisë, thuaju këtyre gurëve të bëhen bukë.» Nuk tha «ngaqë je i uritur», por «në qoftë se je Biri i Perëndisë», me mendjen se do ta gënjente me lajkat e tij. Prandaj edhe heshti për urinë, që të mos dukej sikur po ia përmendte për t'ia hedhur në fytyrë. Sepse, pa e ditur madhështinë e ikonomisë që po ndodhte, pandehu se kjo do të ishte fyerje për Të. Prandaj, duke e lajkatuar me dinakëri, përmend vetëm dinjitetin e Tij.

Ç'thotë atëherë Krishti? Që t'ia ulë mendjemadhësinë e të tregojë se s'kishte asgjë të turpshme në atë që kishte ndodhur, as diçka që s'i shkonte urtësisë së Tij, atë që tjetri e kishte kaluar në heshtje për ta lajkatuar, Ai e nxjerr në pah dhe e shpalos, duke thënë: «Njeriu nuk rron vetëm me bukë.»

Kështu, Ai nis nga nevoja e barkut. Por vër re, të lutem, dredhinë e atij demoni të lig, se nga ku i nis përleshjet e tij dhe se si nuk e harron mjeshtërinë e vet. Sepse me atë mjet me të cilin e nxori jashtë edhe njeriun e parë dhe e rrethoi me mijëra të këqija të tjera, me po atë mjet thur edhe këtu mashtrimin e tij, dua të them, me mospërmbajtjen e barkut. Kështu, edhe sot mund të dëgjosh shumë të marrë që thonë me mijëra fjalë të liga për shkak të barkut. Por Krishti, për të treguar se njeriu i virtytshëm nuk detyrohet as nga kjo tirani të bëjë ndonjë gjë të pahijshme, së pari uritet, pastaj nuk i nënshtrohet asaj që i urdhërohet, duke na mësuar të mos i bindemi djallit në asgjë. Kështu, meqë njeriu i parë me këtë edhe e fyeu Perëndinë edhe e shkeli ligjin, Ai të mëson po aq e më shumë: edhe sikur ajo që urdhëron të mos jetë shkelje, prapë të mos i bindesh.

E pse them «shkelje»? «Edhe sikur demonët të të sugjerojnë diçka të dobishme, ti», thotë, «as atëherë mos u vër veshin.» Kështu, për shembull, Ai ua mbylli gojën edhe atyre demonëve që e shpallnin Bir të Perëndisë. Edhe Pavli po ashtu i qortoi, kur thoshte pikërisht të njëjtën gjë; e megjithatë ajo që thoshin ishte e dobishme; por ai i çnderoi edhe më shumë dhe ua prishi kurthin kundër nesh; i largoi edhe kur ata predikonin mësime shpëtimi, duke ua mbyllur gojën e duke i urdhëruar të heshtnin.

Prandaj, edhe në këtë rast Ai nuk pranoi atë që u tha. Po ç'thotë? «Njeriu nuk rron vetëm me bukë.» Kuptimi i Tij është ky: «Perëndia mundet edhe me një fjalë të vetme ta ushqejë njeriun e uritur», duke i sjellë një dëshmi nga Shkrimi i lashtë e duke na mësuar që, edhe pse uritemi, po, çfarëdo që të vuajmë, të mos shkëputemi kurrë nga Zoti ynë.

Po sikur dikush të thotë: «Prapë, duhej ta kishte treguar veten»? Do ta pyesja: me ç'qëllim e për ç'arsye? Sepse tjetri nuk foli aspak që Ai të besonte, por që, siç mendonte, ta shpinte me arsyetime drejt mosbesimit. Sepse edhe njerëzit e parë kështu u mashtruan e u mundën me fjalë prej tij, kur nuk i vunë besim të vërtetë Perëndisë. Sepse ai u premtoi të kundërtën e asaj që kishte thënë Perëndia, i fryu me shpresa të kota, i solli në mosbesim dhe kështu i nxori jashtë të mirave që i kishin vërtet në dorë. Por Krishti tregon se nuk pranoi, as atëherë ndaj tij, as më pas ndaj hebrenjve, ithtarëve të tij, kur kërkonin shenja, duke na mësuar përherë që, çfarëdo që të kemi fuqi të bëjmë, të mos bëjmë asgjë kot e pa arsye, as edhe kur nevoja na shtyn t'i bindemi djallit.

4. Ç'bën atëherë ky i mallkuar? I mundur dhe i paaftë ta bindte të bënte atë që i kërkonte, madje kur Ai shtrëngohej nga një uri kaq e ashpër, kalon te diçka tjetër, duke thënë:

«Në qoftë se je Biri i Perëndisë, hidhu poshtë, sepse është shkruar: ‹Do t'u japë urdhër engjëjve të Tij për ty, dhe do të të mbajnë mbi duar.›»

Cila mund të jetë arsyeja që në çdo tundim shton këtë: «Në qoftë se je Biri i Perëndisë»? Pothuajse të njëjtën gjë që bëri në rastin e mëparshëm, e bën edhe këtë herë. Domethënë, ashtu si atëherë e shpifi Perëndinë kur tha: «Ditën që të hani, do t'ju hapen sytë», me qëllim që të linte të kuptohej se ata ishin gënjyer e mashtruar dhe s'kishin nxjerrë asnjë dobi, po ashtu edhe në këtë rast lë të kuptohet po këtë gjë, duke thënë: «Më kot të ka quajtur Bir Perëndia e të ka gënjyer me dhuratën e Tij; sepse, po të mos jetë kështu, na jep ndonjë provë të qartë se je i asaj fuqie.» Pastaj, meqë Krishti kishte arsyetuar me të nga Shkrimi, sjell edhe ai një dëshmi të profetit.

Ç'bën atëherë Krishti? Nuk zemërohet, as nuk nxehet, por me atë butësi të skajshme arsyeton përsëri me të nga Shkrimet, duke thënë: «Mos e tundo Zotin, Perëndinë tënd», duke na mësuar se djallin duhet ta mposhtim jo me mrekulli, por me durim e me zemërgjerësi, dhe se nuk duhet të bëjmë asgjë fare sa për t'u dukur e për mendjemadhësi.

Por vër re marrëzinë e tij, qoftë edhe nga vetë dëshmia që solli. Sepse dëshmitë që përmendi Zoti ishin të dyja thënë me përshtatje të jashtëzakonshme, kurse të tijat ishin fjalë të rastit e të pamenduara, dhe as që solli nga ana e tij atë që i shkonte çështjes në fjalë. Sepse ajo që është shkruar, «Do t'u japë urdhër engjëjve të Tij për ty», kjo sigurisht nuk është këshillë që dikush të hidhet e të përplaset kokëposhtë; për më tepër, kjo as që qe thënë për Zotin. Megjithatë, për çastin Ai nuk e zbuloi këtë, ndonëse në mënyrën e të folurit të tij kishte edhe fyerje edhe mospërputhje të madhe. Sepse për Birin e Perëndisë askush nuk i kërkon këto gjëra; kurse të hedhësh veten poshtë është punë e djallit dhe e demonëve. Ndërsa puna e Perëndisë është të ngrejë madje edhe ata që kanë rënë. Dhe, po të duhej të tregonte fuqinë e Tij, nuk do ta bënte duke e hedhur e përplasur veten pa arsye, por duke shpëtuar të tjerët. Kurse të hedhim veten nëpër humnera e nëpër gropa i takon pikërisht ushtrisë së tij. Kështu, për shembull, hokatari mes tyre e bën kudo këtë.

Por Krishti, edhe kur thuhen këto gjëra, ende nuk e zbulon veten, por për një kohë bisedon me të si njeri. Sepse thëniet «Njeriu nuk rron vetëm me bukë» dhe «Mos e tundo Zotin, Perëndinë tënd» i shkonin dikujt që nuk e zbulonte fort veten, por paraqitej si një nga të shumtët.

Por mos u çudit që, kur arsyeton me Krishtin, ai shpesh sillet vërdallë. Sepse, ashtu si grushtëtarët, kur kanë marrë goditje vdekjeprurëse, e humbin drejtpeshimin, të mbytur në gjak e të verbuar, po ashtu edhe ai, i errësuar nga goditja e parë dhe e dyta, thotë pa menduar ç't'i vijë në majë të gjuhës e kalon te sulmi i tij i tretë.

5. «Dhe e ngjit në një mal të lartë, i tregon të gjitha mbretëritë e i thotë: Të gjitha këto do të t'i jap, në qoftë se bie përmbys e më adhuron. Atëherë Ai thotë: Shporru prapa meje, Satana, sepse është shkruar: Adhuro Zotin, Perëndinë tënd, dhe vetëm Atij shërbeji.»

Sepse, meqë tani kishte arritur të mëkatonte kundër Atit, kur thoshte se gjithçka që është e Atit ishte e tija, dhe përpiqej të nxirrte veten Perëndi, si krijues i gjithësisë, Ai atëherë e qortoi, por as atëherë me ashpërsi, veçse thjesht: «Ik që këtej, Satana», gjë që në vetvete kishte më shumë urdhër sesa qortim. Sepse, sapo i tha «Ik që këtej», e bëri të merrte arratinë, ngaqë nuk solli kundër Tij asnjë tundim tjetër.

E si thotë Lluka se «i mbaroi të gjitha tundimet»? Mua më duket se, duke përmendur kryesorin e tundimeve, ai i tha të gjitha, sikur edhe të tjerat të përfshiheshin në këto. Sepse gjërat që përbëjnë thelbin e të këqijave të panumërta janë këto: t'i jesh skllav barkut, të bësh çdo gjë për mendjemadhësi dhe të jesh nën robërinë e marrëzisë së pasurisë. Duke i pasur parasysh këto, ai i mallkuar e la të fundit më të fuqishmen prej të gjithave, dua të them, lakminë për më shumë; dhe, ndonëse që në krye e që në fillim ai mundohej të arrinte deri këtu, prapë e ruajti për në fund, si më të fortë se të tjerat. Sepse, në të vërtetë, kjo është mënyra e tij e përleshjes: t'i lërë të fundit ato gjëra që duken më të afta për të rrëzuar. Të njëjtën gjë bëri edhe me Jobin. Prandaj edhe në këtë rast, pasi nisi me nxitjet që duken më të ulëta e më të dobëta, kalon te ato më ngadhënjyese.

Si do ta mundim atëherë? Në atë mënyrë që na mësoi Krishti: duke gjetur strehë te Perëndia; të mos ligështohemi në uri, si ata që besojnë te Perëndia, i cili mundet të ushqejë qoftë edhe me një fjalë; të mos e tundojmë, mes çfarëdo të mirash që të marrim, Atë që na i dha, por të kënaqemi me lavdinë që vjen nga lart, të mos ia vëmë veshin asaj që vjen nga njerëzit, dhe, në çdo rast, të përbuzim atë që na tepron. Sepse asgjë nuk na bën të biem nën pushtetin e djallit aq sa dëshira për më shumë e dashuria për lakmi. Këtë mund ta shohim edhe nga ajo që ndodh sot. Sepse edhe sot ka nga ata që thonë: «Të gjitha këto do të t'i japim, në qoftë se bie përmbys e adhuron»; njerëz që nga natyra janë njerëz, por janë bërë mjete të tij. Sepse edhe atëherë djalli iu afrua jo vetëm vetë, por edhe me anë të të tjerëve. Këtë e tregonte edhe Lluka, kur tha se «u largua prej Tij për një kohë», duke treguar se më pas iu afrua me anë të mjeteve të veta.

«Dhe ja, erdhën engjëjt e i shërbenin.» Sepse, ndërsa sulmi po vazhdonte, Ai nuk i la të dukeshin, që të mos e largonte kështu prenë; por, pasi e mundi në çdo pikë dhe e bëri të merrte arratinë, atëherë duken, që të mësosh edhe ti se, pas fitoreve të tua të marra sipas shembullit të Tij, engjëjt do të të presin edhe ty, duke të duartrokitur e duke të ruajtur si roje në çdo gjë. Kështu, për shembull, engjëjt e marrin Llazarin me vete, pas furrës së varfërisë, të urisë e të çdo mundimi. Sepse, siç e thashë edhe më parë, Krishti në këtë rast shpalos shumë gjëra, të cilat do t'i gëzojmë edhe ne vetë.

6. Meqë, pra, të gjitha këto u bënë për ty, përpiqu ta ndjekësh e ta imitosh fitoren e Tij. Dhe, po të të afrohet dikush nga ata që janë shërbëtorë të atij shpirti të lig e shijojnë gjërat që janë të tij, e të të qortojë duke thënë: «Po qe se je i mrekullueshëm e i madh, hiqe malin që andej», mos u shqetëso e mos u huto, por përgjigju me butësi e thuaj diçka të tillë siç e ke dëgjuar Zotin tënd të thoshte: «Mos e tundo Zotin, Perëndinë tënd.»

Ose, po të të ofrojë lavdi, pushtet e pasuri të pafund e të të urdhërojë ta adhurosh, qëndro përsëri burrërisht. Sepse djalli nuk veproi kështu vetëm me Zotin e përbashkët të të gjithëve ne, por edhe përditë i ngre këto dredhi kundër secilit prej shërbëtorëve të Tij, jo vetëm nëpër male e shkretëtira, as vetëm vetë, por edhe nëpër qytete, nëpër sheshe e nëpër gjykata, dhe me anë të njerëzve tanë të afërt. Ç'duhet të bëjmë atëherë? Të mos i besojmë aspak, të mbyllim veshët para tij, ta urrejmë kur na lajkaton, dhe, kur na ofron më shumë, aq më tepër ta shmangim. Sepse edhe në rastin e Evës, pikërisht kur po e ngrinte më lart me shpresa, atëherë e rrëzoi e i bëri të këqijat më të mëdha. Po, sepse ai është armik i papajtueshëm dhe ka nisur kundër nesh një luftë që s'lë vend për asnjë marrëveshje. Dhe ne nuk jemi aq të zellshëm për shpëtimin tonë, sa është ai për humbjen tonë. Le ta shmangim, pra, jo vetëm me fjalë, por edhe me vepra; jo vetëm me mendje, por edhe me punë; dhe le të mos bëjmë asnjë nga gjërat që ai i miraton, sepse kështu do t'i bëjmë të gjitha ato që i miraton Perëndia. Po, sepse ai bën edhe shumë premtime, jo që të japë, por që të marrë. Premton me anë të grabitjes, që të na lërë pa mbretërinë e pa drejtësinë; dhe vë thesare në tokë si një lloj laku a kurthi, që të na lërë pa këto e pa thesaret në Qiell, dhe do që të jemi të pasur këtu, që të mos jemi të pasur atje.

Dhe, po të mos jetë në gjendje të na nxjerrë me anë të pasurisë nga pjesa jonë atje, vjen nga një rrugë tjetër, nga rruga e varfërisë, ashtu si bëri me Jobin. Domethënë, kur pa se pasuria s'i bënte dëm, thur lakun me anë të varfërisë, me shpresë se nga ajo anë do ta mundte. Po ç'mund të ishte më e marrë se kjo? Sepse ai që ka mundur ta mbajë pasurinë me masë, aq më tepër do ta durojë varfërinë me burrëri; dhe ai që s'i dëshiron pasuritë kur i ka, as nuk do t'i kërkojë kur s'i ka; ashtu siç nuk bëri as ai njeri i bekuar, por, përkundrazi, me varfërinë e vet u bë edhe më i lavdishëm. Sepse nga zotërimet e tij ai demon i lig pati fuqi ta linte pa gjë, por dashurinë e tij ndaj Perëndisë jo vetëm që s'ia hoqi dot, por ia bëri edhe më të fortë, dhe, pasi e zhveshi nga çdo gjë, e bëri të mbushej me edhe më shumë bekime; prandaj edhe mbeti i hutuar. Sepse, sa më shumë fatkeqësi i sillte, aq më i fuqishëm e shihte të bëhej. Dhe prandaj, siç e dini, pasi i kaloi të gjitha e ia provoi mirë çelikun, meqë s'po bënte përpara, u vërsul te arma e tij e vjetër, gruaja, dhe vë një maskë brenge, e bën një pamje tragjike të fatkeqësive të tij me tonin më të mjerueshëm dhe shtiret sikur, për t'i hequr të keqen, po sjell atë këshillë vdekjeprurëse. Por as kështu nuk ia doli; jo, sepse karremin e tij e vuri re ai njeri i mrekullueshëm, i cili me shumë urtësi ia mbylli gojën gruas që fliste me nxitjen e tij.

Po ashtu duhet të veprojmë edhe ne: edhe sikur të jetë një vëlla, një mik i provuar, një grua, kushdo nga më të afërmit tanë, tek i cili ka hyrë ai e që kështu thotë diçka të papërshtatshme, nuk duhet ta pranojmë këshillën për hir të atij që flet, por, për shkak të këshillës vdekjeprurëse, t'i kthejmë shpinën folësit. Sepse në të vërtetë edhe sot ai bën shumë gjëra të tilla, vë përpara një maskë dhembshurie dhe, ndërsa duket sikur është mik, na fut fjalët e tij të dëmshme, më të rënda se helmet. Kështu, ashtu si të lajkatosh për të keqen është puna e tij, po ashtu të qortosh për të mirën tonë është puna e Perëndisë.

7. Le të mos mashtrohemi, pra, dhe le të mos e kërkojmë me çdo mënyrë jetën e rehatshme. Sepse «atë që do Zoti», thuhet, «e qorton». Prandaj, kur gëzojmë begati e jetojmë në ligësi, atëherë më së shumti duhet të hidhërohemi. Sepse duhet të kemi frikë përherë sa kohë që mëkatojmë, por sidomos kur s'pësojmë asnjë të keqe. Sepse, kur Perëndia i kërkon ndëshkimet tona pak e nga pak, na e bën të lehtë pagesën për këto gjëra; por, kur bëhet zemërgjerë ndaj çdo shkujdesjeje sonë, po të vazhdojmë në gjëra të tilla, po na ruan për një ndëshkim të madh. Sepse, në qoftë se për ata që bëjnë mirë vuajtja është gjë e nevojshme, aq më tepër për ata që mëkatojnë.

Shih, për shembull, sa zemërgjerësi hasi Faraoni, e pastaj pësoi për të gjitha ndëshkimin më të skajshëm; sa shumë mëkatoi Navukodonosori, e megjithatë në fund i shleu të gjitha; dhe i pasuri, ngaqë nuk pësoi asnjë të keqe të madhe këtu, pikërisht për këtë arsye u bë kryesisht i mjerë, sepse, pasi rrojti në shthurje në jetën e tanishme, iku për të paguar ndëshkimin e të gjitha këtyre atje, ku s'mundi të gjente asgjë fare për të qetësuar fatkeqësinë e tij.

E megjithatë disa janë kaq të ftohtë e të pandjeshëm, sa kërkojnë përherë vetëm gjërat e kësaj bote e nxjerrin ato thënie të pakuptimta: «Le t'i gëzoj për pak kohë të gjitha gjërat e tanishme, e pastaj do të mendohem për gjërat që s'shihen; do ta kënaq barkun, do t'i jem skllav kënaqësive, do ta shfrytëzoj plotësisht jetën e tanishme; ma jep të sotmen dhe merre të nesërmen.» O marrëzi e tepërt! Vallë, në ç'gjë ndryshojnë nga cjeptë e derrat ata që flasin kështu? Sepse, në qoftë se profeti nuk i lejon të llogariten si njerëz ata që «hingëllijnë pas gruas së fqinjit», kush do të na qortojë ne që i quajmë këta cjep e derra, madje më të pandjeshëm se gomarët, prej të cilëve mbahen si të pasigurta ato gjëra që janë më të dukshme se ç'shohim me sy? Sepse, po të mos besosh asgjë tjetër, vëri veshin demonëve kur fshikullohen, atyre që në çdo veprim të tyre, me fjalë e me punë, patën për qëllim dëmin tonë. Sepse ti, jam i sigurt, nuk do ta kundërshtosh këtë: se ata bëjnë gjithçka për të shtuar shkujdesjen tonë, për të hequr frikën e ferrit e për të mbjellë mosbesim ndaj gjyqeve të asaj bote. E megjithatë, ata që janë të tillë, me britma e vajtime shpesh shpallin mundimet që janë atje. Nga vjen, pra, që flasin kështu e thonë gjëra kundër vullnetit të tyre? Nga asnjë shkak tjetër, veçse ngaqë janë nën trysninë e një detyrimi më të fortë. Sepse ata nuk do të kishin pranuar me dëshirën e vet as se mundohen prej të vdekurve, as se pësojnë fare ndonjë gjë të tmerrshme.

Pse e thashë tani këtë? Sepse demonët e ligj e pranojnë ferrin, ata që do të donin që ferri të mos besohej; kurse ti, që gëzon një nder kaq të madh e ke qenë pjesëtar në mistere të patregueshme, as që i imiton ata, por je bërë edhe më zemërgur se ata.

8. «Po kush», do të thotë dikush, «ka ardhur nga ata që janë në ferr e i ka treguar këto gjëra?» E kush, pra, ka mbërritur këtu nga qielli e na ka thënë se ka një Perëndi që krijoi të gjitha gjërat? E nga ku dihet qartë se kemi shpirt? Sepse është e qartë: po të besosh vetëm gjërat që shihen, edhe Perëndia, edhe engjëjt, edhe mendja, edhe shpirti do të bëhen për ty gjëra të dyshimta, dhe kështu do t'i shohësh të zhdukura të gjitha mësimet e së vërtetës.

E megjithatë, po të duash të besosh atë që është e dukshme, gjërat e padukshme duhet t'i besosh më shumë se ato që shihen. Edhe pse ajo që them duket paradoks, prapë është e vërtetë e pranohet plotësisht nga njerëzit me mend. Sepse sytë shpesh mashtrohen, jo vetëm në gjërat që s'shihen (se për ato as që dinë gjë), por edhe në ato që njerëzit mendojnë se i shohin vërtet, kur largësia, ajri, hutimi, zemërimi, shqetësimi e dhjetë mijë gjëra të tjera ua pengojnë saktësinë; kurse fuqia arsyetuese e shpirtit, po të marrë dritën e Shkrimeve hyjnore, do të dëshmohet një masë më e saktë dhe e pagabueshme e gjërave të vërteta.

Le të mos mashtrojmë, pra, veten më kot, dhe le të mos grumbullojmë mbi vete, veç shkujdesjes së jetës sonë, që lind nga mësime të tilla si këto, edhe një zjarr më të rëndë për vetë ato mësime. Sepse, po të mos ketë gjyq e të mos japim llogari për veprat tona, atëherë as nuk do të marrim shpërblime për mundimet tona. Vini re nga anojnë blasfemitë tuaja, kur thoni se Perëndia, që është i drejtë, i dashur e i butë, i lë pas dore mundime e lodhje kaq të mëdha. E si mund të jetë kjo e arsyeshme? Vallë, po të mos jetë nga asgjë tjetër, të paktën nga rrethanat e shtëpisë sate po të kërkoj t'i peshosh këto gjëra, e atëherë do ta shohësh sa e paarsyeshme është. Sepse, edhe sikur ti vetë të ishe i egër e çnjerëzor pa masë, më i egër se vetë bishat, prapë, në vdekjen tënde, s'do të doje ta lije pa nderuar shërbëtorin që të kishte qenë i dashur, por do ta shpërbleje edhe me lirinë edhe me një dhuratë në para; dhe, meqë më pas, pasi të kesh ikur, s'do të mund t'i bësh më asnjë të mirë, i lë porosi për të atyre që do të trashëgojnë pasurinë tënde, duke iu lutur, duke i nxitur, duke bërë gjithçka, që ai të mos mbetet pa shpërblim.

Pra, ti, që je i lig, je kaq i mirë e i dashur ndaj shërbëtorit tënd; e Mirësia e Pafund, domethënë Perëndia, Dashuria e Patreguar për njeriun, mirësia kaq e stërmadhe, a do t'i lërë pas dore e pa kurorë shërbëtorët e Tij, Pjetrin e Pavlin, Jakovin e Joanin, ata që përditë për hir të Tij vuanin uri, lidheshin, fshikulloheshin, mbyteshin në det, jepeshin te bishat, vdisnin, pësonin gjëra kaq të mëdha, sa as që mund t'i numërojmë dot? Dhe, ndërsa gjyqtari olimpik e shpall dhe e kurorëzon fitimtarin, i zoti e shpërblen shërbëtorin, mbreti ushtarin, dhe secili, në përgjithësi, atë që i ka shërbyer, me çfarë të mirash që mundet, a do të jetë vetëm Perëndia Ai që, pas atyre mundimeve e lodhjeve kaq të mëdha, nuk do t'i shpërblejë me asnjë të mirë, të madhe a të vogël? A do të dergjen ata njerëz të drejtë e të përshpirtshëm, që kanë ecur në çdo virtyt, në po atë gjendje me kurorëshkelësit, me atëvrasësit, me njerëzvrasësit e me përdhosësit e varreve? E si mund të jetë kjo e arsyeshme? Sepse, po të mos ketë asgjë pas ikjes sonë që këtej e interesat tona të mos shkojnë më tej se gjërat e tanishme, ata janë në po atë gjendje me këta, madje as aq. Sepse, edhe sikur më pas, siç thua ti, të kenë fat të njëjtë, prapë këtu, gjatë gjithë kohës së tyre, të ligjtë kanë qenë në rehati, kurse të drejtët në ndëshkim. E këtë ç'lloj tirani, ç'njeri i egër e i pamëshirshëm ka menduar ndonjëherë ndaj shërbëtorëve e nënshtetasve të vet?

A e vure re sa e stërmadhe është marrëzia e ku del ky arsyetim? Prandaj, po të mos jetë me ndonjë mënyrë tjetër, të paktën nga këto arsyetime mëso ta heqësh qafe këtë mendim të lig, t'i ikësh vesit e t'i ngjitesh mundimeve që përfundojnë në virtyt; e atëherë do ta dish me siguri se punët tona nuk kufizohen brenda jetës së tanishme. Dhe, po të të pyesë dikush: «Kush ka ardhur nga atje e ka sjellë fjalë se ç'ka atje?», thuaji: «Nga njerëzit, asnjë, sepse me siguri s'do t'i besohej shpesh, si dikush që mburret e i zmadhon gjërat; por Zoti i engjëjve solli fjalë me përpikëri për të gjitha ato gjëra.» Ç'nevojë kemi atëherë për ndonjë njeri, kur Ai që do të na kërkojë llogari thërret me zë të lartë përditë se ka bërë gati edhe një ferr edhe ka përgatitur një mbretëri, e na jep dëshmi të qarta për këto gjëra? Sepse, po të mos gjykonte më pas, as nuk do të kishte kërkuar ndonjë ndëshkim këtu.

9. «Mirë, po pikërisht për këtë pikë, si mund të jetë e arsyeshme? Që nga të ligjtë disa të ndëshkohen e të tjerë jo? Dua të them, në qoftë se Perëndia nuk mban anë, siç me siguri nuk mban, si bëhet që njërit i kërkon ndëshkim, kurse tjetrin e lë të ikë pa u ndëshkuar? Vallë, kjo është përsëri edhe më e pashpjegueshme se e para.»

E megjithatë, po të doni ta dëgjoni me zemër të hapur atë që themi, do ta zgjidhim edhe këtë vështirësi.

Cila është, pra, zgjidhja? Ai as nuk i kërkon ndëshkim të gjithëve këtu, që të mos e humbasësh shpresën te ngjallja e të mos heqësh dorë nga çdo pritje e gjyqit, sikur të gjithë do të jepnin llogari këtu; as nuk i lë të gjithë të ikin pa u ndëshkuar, që, nga ana tjetër, të mos i mbash të gjitha si të ishin jashtë providencës së Tij; por edhe ndëshkon edhe përmbahet nga ndëshkimi: me ata që ndëshkon, tregon se edhe në atë botë do t'u kërkojë ndëshkim atyre që këtu mbeten pa u ndëshkuar; kurse me ata që s'i ndëshkon, të bind të besosh se ka një gjyq të tmerrshëm pas ikjes sonë që këtej.

Por, po të ishte krejt i shpërfillur ndaj veprave tona të mëparshme, as nuk do të kishte ndëshkuar askënd këtu, as nuk do të kishte dhënë të mira. Mirëpo tani e sheh Atë që, për hir tënd, shtrin qiellin, ndez diellin, themelon tokën, derdh detin, zgjeron ajrin, i cakton hënës rrjedhat e saj, u vë ligje të pandryshueshme stinëve të viteve, dhe të gjitha gjërat e tjera po ashtu ndjekin rrjedhat e veta pikërisht me një shenjë prej Tij. Sepse edhe natyra jonë edhe ajo e krijesave të paarsyeshme, e atyre që zvarriten, që ecin, që fluturojnë, që notojnë, nëpër moçale, nëpër burime, nëpër lumenj, nëpër male, nëpër pyje, nëpër shtëpi, në ajër, nëpër fusha; edhe bimët, edhe farat, edhe pemët, të egra e të kultivuara, frytdhënëse e pa fryt; dhe të gjitha gjërat në përgjithësi, të vëna në lëvizje nga ajo Dorë e palodhur, kujdesen për jetën tonë, duke na ofruar prej vetes shërbimin e tyre, jo vetëm për nevojën tonë, por edhe për nderin tonë.

Duke parë, pra, një rregull kaq të madh e kaq të bukur (e prapë s'kemi përmendur as pjesën më të vogël të tij), a guxon të thuash se Ai që për hir tënd ka bërë gjëra kaq të shumta e të mëdha do të të lërë pas dore në pikat më vendimtare, e do të të lërë, kur të kesh vdekur, të dergjesh bashkë me gomarët e derrat, dhe se, pasi të ka nderuar me një dhuratë kaq të madhe, atë të përshpirtërisë, me të cilën të ka barazuar madje me engjëjt, do të të lërë pas dore pas mundimeve e lodhjeve të tua të panumërta?

E si mund të jetë kjo e arsyeshme? Vërtet, për këto gjëra, po të heshtim ne, «gurët menjëherë do të thërrasin», aq të qarta janë e të dukshme, e më të ndritshme se vetë rrezja e diellit.

Pasi t'i kemi shqyrtuar, pra, të gjitha këto e t'ia kemi bindur shpirtin tonë se, pas ikjes sonë që këtej, do të qëndrojmë para fronit të tmerrshëm të gjyqit, do të japim llogari për gjithçka që kemi bërë, do të mbajmë ndëshkimin tonë e do t'i nënshtrohemi dënimit tonë, po të vazhdojmë në shkujdesjet tona, kurse do të marrim kurora e bekime të patreguara, po të pranojmë t'i vëmë pak vesh vetes; le t'ua mbyllim gojën atyre që i kundërshtojnë këto gjëra e le të zgjedhim vetë rrugën e virtytit, që, duke shkuar me besim të plotë drejt atij gjyqi, të arrijmë te të mirat që na janë premtuar, me hirin e me dashurinë për njeriun të Zotit tonë Jisu Krisht, të cilit i qoftë lavdia dhe pushteti, tani e përherë e në jetë të jetëve. Amin.