Mateu 5:38-40

A e sheh se Ai nuk fliste për një sy, kur më parë vuri ligjin që të nxjerrësh syrin që të shpie në mëkat, por për atë që, me miqësinë e vet, na dëmton dhe na hedh në humnerën e shkatërrimit? Sepse Ai që këtu përdor një shprehje kaq të fortë, dhe që, as kur tjetri po të nxjerr syrin, nuk të lejon t'ia nxjerrësh atij të tijin, si mund të kishte vënë ligj që të nxjerrësh syrin tënd?

Por, në qoftë se dikush e qorton ligjin e lashtë, ngaqë urdhëron një hakmarrje të tillë, mua më duket fort i pazoti në urtësinë që i ka hije një ligjvënësi, dhe që nuk njeh as vlerën e rasteve të përshtatshme, as dobinë e uljes ndaj tyre. Sepse, po të merrte parasysh se cilët ishin dëgjuesit e këtyre fjalëve, në ç'gjendje ishin, dhe kur e morën këtë kod ligjesh, do ta pranonte plotësisht urtësinë e Ligjvënësit, dhe do të shihte se është një dhe i njëjti Ai që bëri edhe ato ligje edhe këto, dhe që i shkroi të gjitha me dobi të madhe, secilën në kohën e vet. Po, sepse, po të kishte dhënë që në fillim këto urdhërime të larta e shumë të rënda, njerëzit nuk do t'i kishin pranuar as këto, as ato; kurse tani, duke i vënë veç e veç, secilën në kohën e duhur, me të dyja e ndreqi gjithë botën.

Për më tepër, Ai e urdhëroi këtë jo që të nxjerrim sytë e njëri-tjetrit, por që t'i mbajmë duart për vete. Sepse frika se do të pësojmë na e ka frenuar vërtet prirjen për të goditur.

Kështu, në të vërtetë, Ai mbjell në heshtje farën e një vetëpërmbajtjeje të madhe, qoftë vetëm ngaqë urdhëron që të kthesh po të njëjtën masë. E megjithatë, ai që e nisi një shkelje të tillë do të meritonte një ndëshkim më të madh, dhe këtë e kërkon vetë natyra e drejtësisë. Por, meqë deshi të përziente edhe mëshirën me drejtësinë, e dënon atë, edhe pse fajet e tij ishin shumë të mëdha, me një ndëshkim më të vogël sesa ç'meritonte, duke na mësuar që, edhe kur pësojmë, të tregojmë durim të madh.

Pra, pasi përmendi ligjin e lashtë dhe e pranoi tërësisht, Ai tregon sërish se nuk është vëllai ynë ai që i ka bërë këto, por i ligu. Prandaj shtoi edhe: «Por unë po ju them: mos i kundërvihuni të ligut.» Nuk tha «mos i kundërvihuni vëllait», por «të ligut», për të treguar se njerëzit guxojnë të veprojnë kështu me nxitjen e tij; dhe, në këtë mënyrë, zbut e largon fshehurazi pjesën më të madhe të zemërimit tonë kundër atij që na dëmton, duke ia hedhur fajin një tjetri.

«Atëherë ç'të bëjmë?», thuhet, «a nuk duhet t'i kundërvihemi të ligut?» Po, duhet, por jo në këtë mënyrë, veçse ashtu si na urdhëroi Ai: duke e lënë veten të pësojë padrejtësisht; sepse vetëm kështu do ta mundësh. Sepse një zjarr nuk shuhet me një zjarr tjetër, por zjarri shuhet me ujë. Dhe, që të të tregojë se edhe nën ligjin e vjetër fiton më tepër ai që pëson, se është ai që merr kurorën, shqyrto vetëm se ç'ndodh, dhe do të shohësh se përfitimi i tij është i madh. Sepse ai që i nisi veprat e padrejta do të ketë shkatërruar sytë e të dyve, syrin e të afërmit dhe të vetin (prandaj edhe me të drejtë e urrejnë të gjithë, dhe mbi të bien mijëra fajësime); kurse ai që u dëmtua, edhe pasi ktheu të njëjtën masë, s'do të ketë bërë asgjë të tmerrshme. Prandaj ka shumë që i rrinë pranë me dhembshuri, sepse mbetet i pastër nga ai faj edhe pasi është hakmarrë. Dhe, ndonëse fatkeqësia është e barabartë për të dyja palët, gjykimi që jepet për të nuk është i barabartë, as para Perëndisë, as para njerëzve. Del, pra, se as vetë fatkeqësia nuk është e barabartë në fund.

Ndërsa në fillim tha «kush zemërohet kot me vëllanë e vet» dhe «kush i thotë ‹i marrë› do të jetë në rrezik të zjarrit të ferrit», këtu kërkon një vetëpërmbajtje edhe më të plotë: e urdhëron atë që vuan padrejtësinë jo vetëm të rrijë i qetë, por, nga ana e vet, të bëhet madje edhe më i zellshëm, duke i kthyer faqen tjetër.

Dhe këtë e thotë jo për të vënë ligj vetëm për një goditje të tillë, por edhe për të na mësuar se ç'durim duhet të tregojmë në të gjitha sprovat tona të tjera. Sepse, ashtu si kur thotë «kush i thotë vëllait të vet ‹i marrë›, është në rrezik të ferrit», nuk nënkupton vetëm atë fjalë, por edhe çdo fyerje, po kështu edhe këtu vë ligj jo aq për ta duruar goditjen si burra, sesa për të mos u shqetësuar, çfarëdo që të pësojmë. Prandaj atje veçoi fyerjen më të rëndë, kurse këtu përmendi atë që duket goditja më poshtëruese nga të gjitha, shpullën në faqe, kaq plot pafytyrësi. Dhe e urdhëron këtë duke pasur parasysh si atë që godet, ashtu edhe atë që goditet. Sepse, nga njëra anë, ai që fyhet nuk do të mendojë se ka pësuar ndonjë dëm, meqë është ushtruar kështu në vetëpërmbajtje (madje as që do ta ndiejë fyerjen, sepse lufton më tepër për një çmim sesa merr një goditje); kurse ai që bën fyerjen do të turpërohet dhe nuk do të shtojë një goditje të dytë, edhe po të jetë më i egër se çdo bishë, madje do ta dënojë me gjithë zemër veten për të parën. Sepse asgjë nuk i frenon keqbërësit aq shumë sa kur i dëmtuari e duron me butësi atë që i bëjnë. Dhe jo vetëm i ndal nga vërsulja e mëtejshme, por i shtyn edhe të pendohen për atë që bënë më parë, dhe, të mahnitur nga një durim i tillë, të tërhiqen. Dhe i bën edhe më tanët, dhe i shndërron në shërbëtorë, jo thjesht në miq, në vend që të mbeten urrejtës e armiq; ashtu si hakmarrja bën pikërisht të kundërtën: sepse i turpëron të dyja palët, i bën më të këqij, dhe zemërimin e tyre e ndez në një flakë më të madhe; madje shpesh fundi i saj s'është gjë tjetër veç vetë vdekja, duke shkuar nga keq në më keq. Prandaj Ai jo vetëm të ndaloi të zemërohesh kur të godasin, por edhe të porositi t'ia ngopësh dëshirën tjetrit, që as goditja e parë të mos duket sikur të ra kundër dëshirës sate. Sepse kështu, sado i pafytyrë të jetë ai, do të mund ta godasësh me një goditje vdekjeprurëse, më tepër se sikur ta kishe goditur me dorën tënde; e po të jetë paturpësia e tij edhe më e madhe, aq më shumë do ta zbutësh.

2. «Dhe atij që do të hapë gjyq me ty e do të të marrë këmishën, lëri edhe mantelin.»

Sepse Ai do që një durim i tillë të tregohet jo vetëm te goditjet, por edhe te pasuria jonë. Prandaj përdor sërish po atë figurë të fuqishme. Domethënë, ashtu si në rastin tjetër urdhëron të fitojmë duke pësuar, kështu edhe këtu, duke e lënë veten të privohet nga më shumë se ç'priste keqbërësi. Megjithatë, nuk e la thjesht kështu, por i shtoi diçka që e forcon: nuk tha «jepia mantelin atij që të kërkon», por «atij që do të hapë gjyq me ty», domethënë, «po të të tërheqë në gjyq e në telashe».

Dhe, ashtu si, pasi porositi të mos e quash tjetrin «i marrë», as të mos zemërohesh kot, vazhdoi e kërkoi më shumë, kur urdhëroi të kthesh edhe faqen e djathtë, po kështu edhe këtu, pasi tha «Pajtohu me kundërshtarin tënd», e zgjeron sërish urdhërimin. Sepse tani na urdhëron jo vetëm të japim atë që tjetri kërkon, por të tregojmë një bujari edhe më të madhe.

«Ç'të bëj atëherë!», mund të thotë dikush, «a do të sillem lakuriq?» Nuk do të mbeteshim lakuriq, po t'u bindeshim këtyre fjalëve me përpikëri; përkundrazi, do të ishim të veshur më mirë se kushdo. Sepse, së pari, askush nuk do t'u sulej njerëzve me këtë prirje; dhe, së dyti, po të gjendej ndonjë aq i egër e i ashpër, sa të shkonte edhe kaq larg, do të gjendeshin shumë të tjerë për ta veshur atë që u soll me një vetëmohim të tillë, jo vetëm me rroba, por edhe me mishin e tyre, po të ishte e mundur.

Për më tepër: edhe sikur dikush të detyrohej të sillej lakuriq për shkak të një vetëmohimi të tillë, as kjo nuk do të ishte turp. Sepse edhe Adami ishte «lakuriq» në parajsë «dhe nuk turpërohej»; edhe Isaia ishte «lakuriq e këmbëzbathur», e prapëseprapë më i lavdishëm se gjithë hebrenjtë; edhe Josifi, kur u zhvesh, atëherë shkëlqeu më shumë se kurrë. Sepse të jesh lakuriq kështu nuk është e keqe, kurse të vishesh, siç vishemi ne tani, me rroba të shtrenjta, kjo është edhe e turpshme edhe qesharake. Prandaj, e shihni, ata patën lëvdatën e Perëndisë, kurse këta Ai i qorton, si me anë të profetëve, ashtu edhe me anë të apostujve.

Le të mos i quajmë, pra, të pamundura urdhërimet e Tij. Përkundrazi, veç dobisë që sjellin, ato janë shumë të lehta, po të jemi të matur; dhe fitimi prej tyre është aq i madh, sa u vjen në ndihmë të madhe jo vetëm neve, por edhe atyre që na keqtrajtojnë. Dhe pikërisht këtu qëndron vlera e tyre: ndërsa na shtyjnë të durojmë padrejtësinë, me po atë mjet u mësojnë edhe keqbërësve të përmbahen. Sepse, kur ai, nga ana e vet, e quan gjë të madhe të marrë atë që u përket të tjerëve, ti i tregon se ty të vjen lehtë të japësh edhe atë që s'e kërkon; kur ti sjell bujarinë si kundërpeshë ndaj koprracisë së tij, dhe një maturi të urtë ndaj lakmisë së tij, mendo se ç'mësim do të marrë ai, i mësuar jo me fjalë, por me vepra të vërteta, të përbuzë vesin e të kërkojë virtytin.

Sepse Perëndia do që të jemi të dobishëm jo vetëm për veten tonë, por edhe për të gjithë të afërmit tanë. Tani, po të japësh e të mos e padisësh, ke kërkuar vetëm dobinë tënde; por, po t'i japësh edhe diçka tjetër, e ke bërë edhe atë më të mirë, dhe kështu e ke përcjellë. E kësaj natyre është kripa: kripë Ai do që të jenë ata; sepse ajo edhe ruhet vetë, edhe i ruan të pacenuar gjithë trupat me të cilët përzihet; e kësaj natyre është drita, sepse ua tregon gjërat si atij vetë, ashtu edhe të gjithëve. Meqë, pra, të ka vënë në radhën e këtyre gjërave, ndihmoje edhe ti atë që rri në errësirë, dhe mësoji se as më parë nuk mori gjë me forcë; binde se nuk të ka bërë ndonjë padrejtësi. Po, sepse kështu edhe ti vetë do të gëzosh më shumë nderim e respekt, po t'i tregosh se e dhe me dëshirën tënde dhe se nuk të grabitën. Ktheje, pra, mëkatin e tij, me anë të maturisë sate, në një dëshmi të bujarisë sate.

3. Dhe, po ta mendosh këtë gjë të madhe, prit, dhe do ta shohësh qartë se ende nuk ke arritur përsosmërinë. Sepse Ai që vë ligjet e durimit nuk ndalet as këtu me ty, por shkon edhe më tej, duke thënë:

«Në qoftë se dikush të detyron të ecësh një milje, ec me të dy milje.»

A e sheh lartësinë e vetëmohimit? qoftë vetëm në këtë, që, pasi ke dhënë këmishën dhe mantelin, edhe sikur armiku yt të donte të përdorte trupin tënd të zhveshur për mundime e punë të rënda, as atëherë (thotë Ai) nuk duhet t'ia ndalosh. Sepse Ai do që t'i kemi të gjitha gjërat të përbashkëta, si trupat, ashtu edhe pasurinë, si me ata që kanë nevojë, edhe me ata që na fyejnë: sepse kjo e dyta vjen nga trimëria, e para nga mëshira.

Prandaj tha: «Në qoftë se dikush të detyron të ecësh një milje, ec me të dy milje», duke të çuar sërish më lart, dhe duke të urdhëruar të tregosh po atë lloj zelli fisnik.

Sepse, në qoftë se ato gjëra për të cilat foli në fillim, ndonëse shumë më të vogla se këto, kanë bekime kaq të mëdha të premtuara, mendo se ç'pjesë i pret ata që i kryejnë këto siç duhet, dhe se ç'bëhen ata qysh para shpërblimeve, kur, në një trup njerëzor e të vuajtshëm, fitojnë liri të plotë nga vuajtja. Sepse, kur as fyerja, as goditjet, as grabitja e pasurisë së tyre nuk i hidhëron, kur ata s'i dorëzohen asnjë prej këtyre, por, përkundrazi, ia shtojnë me tepri durimit të tyre, mendo se ç'stërvitje po pëson shpirti i tyre.

Për këtë arsye, pra, ashtu si për goditjet, ashtu edhe për pasurinë, kështu na porositi të veprojmë edhe në këtë rast. «Po pse», thotë Ai, «po përmend fyerjen dhe pasurinë? Edhe sikur ai të donte të përdorte vetë gjymtyrët e tua për mundim e punë të lodhshme, dhe këtë padrejtësisht, ti prapë munde e kaloje dëshirën e tij të padrejtë.»

Sepse «të detyrosh» do të thotë kjo: të tërheqësh dikë padrejtësisht e pa asnjë arsye, për ta fyer. Megjithatë, edhe për këtë ji gati në vendin tënd, që të pësosh më shumë sesa ç'do të donte tjetri të të bënte.

«Jepi atij që të kërkon, dhe mos ia kthe shpinën atij që do të marrë hua prej teje.»

Këto të fundit janë më të vogla se ç'thanë më parë; por mos u çudit, sepse Ai e ka zakon ta bëjë gjithnjë këtë, të përziejë të voglën me të madhen. Dhe, në qoftë se këto janë të pakta krahasuar me ato, le t'i dëgjojnë ata që marrin pasurinë e të tjerëve, që e shpërndajnë të vetën ndër lavire, dhe që ndezin për vete një zjarr të dyfishtë: si me fitimin e padrejtë, ashtu edhe me shpenzimin e dëmshëm.

Por me «hua», këtu, Ai nuk e ka fjalën për marrëveshjen me kamatë, por thjesht për përdorimin. Dhe gjetkë e zgjeron edhe më, kur thotë se duhet t'u japim atyre nga të cilët nuk presim të marrim gjë.

4. «Keni dëgjuar se është thënë: ‹Duaje të afërmin tënd dhe urreje armikun tënd.› Por unë po ju them: duani armiqtë tuaj, dhe lutuni për ata që ju keqtrajtojnë; bekoni ata që ju mallkojnë, u bëni mirë atyre që ju urrejnë. Që të bëheni si Ati juaj që është në qiej; sepse Ai bën të lindë dielli i Tij mbi të këqijtë e mbi të mirët, dhe dërgon shi mbi të drejtët e mbi të padrejtët.»

Shihni si e ka vënë majën më të lartë mbi veprat tona të mira. Sepse pikërisht për këtë mëson jo vetëm të durosh një goditje, por edhe të kthesh faqen e djathtë; jo vetëm t'i shtosh mantelin këmishës, por edhe të ecësh dy milje me atë që të detyron të ecësh një; që ta pranosh me lehtësi të plotë atë që është shumë më tepër se këto. «Po ç'është», mund të thotë dikush, «më shumë se këto?» Të mos e quash fare armik atë që i bën këto, madje diçka edhe më tepër se kaq. Sepse nuk tha «mos urre», por «duaj»; nuk tha «mos dëmto», por «bëj mirë».

Dhe, po të shqyrtojë dikush me kujdes, do të shohë se edhe këtyre u shtohet diçka, shumë më e madhe se ato. Sepse nuk urdhëroi thjesht të duash, por të lutesh.

A e sheh sa shkallë u ngjit dhe si na ka vendosur në vetë majën e virtytit? Ja, shënoji, duke i numëruar që nga fillimi. Shkalla e parë është të mos e nisësh i pari padrejtësinë; e dyta, pasi tjetri e ka nisur, të mbrosh veten me një hakmarrje të barabartë; e treta, të mos i bësh atij që na mundon po atë që kemi pësuar, por të rrish i qetë; e katërta, ta lësh veten të pësojë padrejtësisht; e pesta, të japësh edhe më shumë se ç'kërkon tjetri që të bëri keq; e gjashta, të mos e urresh atë që të bëri kështu; e shtata, madje ta duash; e teta, t'i bësh edhe mirë; e nënta, t'i lutesh vetë Perëndisë për të. A e sheh se ç'lartësi vetëpërmbajtjeje? Prandaj edhe shpërblimi që sjell, siç e shohim, është i lavdishëm. Domethënë, meqë ajo që urdhërohej ishte e madhe dhe kërkonte një shpirt të flaktë e shumë zell, Ai i cakton edhe një shpërblim të tillë, çfarë s'i dha asnjërës prej të mëparshmeve. Sepse këtu nuk përmend tokën, si për të butët; as ngushëllimin dhe mëshirën, si për ata që vajtojnë e për të mëshirshmit; as mbretërinë e qiejve; por atë që ishte më mahnitëse se të gjitha: t'i ngjajmë Perëndisë, aq sa mund t'i ngjajë njeriu. Sepse thotë: «Që të bëheni si Ati juaj që është në qiej.»

Dhe vër re, të lutem, se as këtu, as në pjesët e mëparshme, nuk e quan Atin e Vet, por, në atë rast, «Perëndi» dhe «Mbret i madh», kur fliste për betimet, kurse këtu «Ati i tyre». Dhe këtë e bën duke e ruajtur për kohën e duhur atë që kishte për të thënë rreth këtyre çështjeve.

5. Pastaj, duke e afruar edhe më ngjashmërinë, thotë:

«Sepse Ai bën të lindë dielli i Tij mbi të këqijtë e mbi të mirët, dhe dërgon shi mbi të drejtët e mbi të padrejtët.»

«Sepse edhe Ai, larg së urryeri», thotë, «madje derdh të mira mbi ata që e fyejnë.» E megjithatë, rasti nuk është aspak i njëjtë, jo vetëm për shkak të natyrës së jashtëzakonshme të të mirave të Tij, por edhe për shkak të madhështisë së dinjitetit të Tij. Sepse ty vërtet të përbuz bashkëshërbëtori yt, kurse Atë e përbuz shërbëtori i Tij, i cili ka marrë prej Tij po ashtu mijëra të mira; dhe ti vërtet jep fjalë, kur lutesh për të, kurse Ai jep vepra, shumë të mëdha e të mrekullueshme, duke ndezur diellin e duke dhënë shirat e çdo viti. «Megjithatë, edhe kështu të lejoj të jesh i barabartë me Mua, aq sa është e mundur për një njeri të jetë.»

Mos e urre, pra, njeriun që të bën padrejtësi, i cili të siguron të mira të tilla dhe të ngre në një nder kaq të madh. Mos e mallko atë që të keqtrajton; sepse kështu e ke bërë mundin, por mbetesh pa frytin; do ta mbash humbjen, por do ta humbësh shpërblimin, gjë që është marrëzia më e madhe: pasi ke duruar më të rëndën, të mos durosh atë që është më e vogël se ajo. «Po si», thotë dikush, «është e mundur të ndodhë kjo?» Pasi ke parë Perëndinë të bëhet njeri, të zbresë kaq poshtë e të pësojë kaq shumë për ty, ende pyet e dyshon se si mund t'ua falësh bashkëshërbëtorëve të tu dëmet që të bëjnë? A nuk e dëgjon Atë në kryq, që thotë: «Falua atyre, sepse nuk dinë ç'bëjnë»? A nuk e dëgjon Pavlin, kur thotë: «Ai që u ngjit lart e rri në të djathtë, ndërmjetëson për ne»? A nuk e sheh se, edhe pas kryqit, edhe pasi u ngrit lart, i dërgoi apostujt te hebrenjtë që e kishin vrarë, për t'u sjellë bekimet e Tij të panumërta, dhe këtë, edhe pse do të pësonin prej tyre tmerre pa fund?

6. Por a je dëmtuar rëndë? Vallë, ç'ke pësuar ti si Zoti yt, i lidhur, i rrahur me kamxhikë e me shkopinj, i pështyrë nga shërbëtorët, që pësoi vdekjen, e atë vdekje që nga të gjitha është më e turpshmja, pasi kishte bërë mijëra të mira? E, edhe në qofsh dëmtuar rëndë, pikërisht për këtë arsye, mbi të gjitha, bëji mirë atij, që ta bësh edhe kurorën tënde më të lavdishme, edhe ta çlirosh vëllanë tënd nga sëmundja më e keqe. Sepse edhe mjekët, kur i shkelmojnë dhe i trajtojnë me turp të çmendurit, atëherë mbi të gjitha u vjen keq për ta, dhe marrin masa për shërimin e tyre të plotë, sepse e dinë se fyerja vjen nga skajshmëria e sëmundjes së tyre. Tani të porosis edhe ty të kesh po atë mendje për ata që kurdisin kundër teje, dhe kështu t'i trajtosh ata që të dëmtojnë. Sepse janë pikërisht ata të sëmurët, janë ata që po pësojnë gjithë dhunën. Çliroje, pra, atë nga kjo fyerje e rëndë, jepi mundësinë ta lëshojë zemërimin e tij dhe shpëtoje nga ai demon i tmerrshëm, tërbimi. Po, sepse, kur shohim njerëz të pushtuar nga demonët, qajmë për ta; nuk kërkojmë të pushtohemi edhe ne vetë.

Tani, le ta bëjmë edhe këtë po ashtu për ata që janë të zemëruar; sepse, në të vërtetë, të tërbuarit janë si të pushtuarit nga demonët; madje janë më të mjerë se ata, sepse çmenden me vetëdije. Prandaj tërbimi i tyre s'ka justifikim. Mos e shkel, pra, atë që ka rënë, por përkundrazi ki mëshirë për të. Sepse, po të shohim dikë të munduar nga vreri, të verbuar e me marramendje, që përpiqet të nxjerrë jashtë këtë lëng të keq, i zgjasim dorën dhe vazhdojmë ta mbajmë gjatë përpjekjeve të tij, dhe, edhe pse na ndyhen rrobat, s'e vëmë re, por kërkojmë vetëm një gjë: si ta çlirojmë nga ky mundim i rëndë. Pra, le ta bëjmë këtë edhe për të zemëruarit, dhe le të vazhdojmë t'i mbajmë kur vjellin e përpëliten; dhe të mos e lëmë, gjersa të nxjerrë prej vetes gjithë hidhërimin. Dhe atëherë do të ndiejë për ty mirënjohjen më të madhe; kur të qetësohet, atëherë do ta kuptojë qartë nga sa hall i madh e ke çliruar.

Po pse po flas për mirënjohjen prej tij? sepse Perëndia do të të kurorëzojë menjëherë dhe do të të shpërblejë me mijëra nderime, sepse e çlirove vëllanë tënd nga një sëmundje e rëndë; dhe ai vëlla do të të nderojë si zot, duke e çmuar përherë durimin tënd.

A nuk i sheh gratë që janë në lindje, si i kafshojnë ata që u rrinë pranë, dhe këta nuk lëndohen? ose, më mirë, lëndohen, por e durojnë trimërisht, dhe u vjen keq për ato që janë në dhimbje e që shqyhen nga ato dhimbje. Merri për shembull edhe ti këto, dhe mos u trego më i butë se gratë. Sepse, kur këto gra të kenë lindur (sepse këta burra janë më të dobët nga mendja se gratë), atëherë do të kuptojnë se, në krahasim me ta, ti je burrë.

9. Ç'mund të meritojmë, atëherë, ne që jemi urdhëruar t'i ngjajmë Perëndisë, kurse ndoshta, në një farë mënyre, nuk arrijmë as sa tagrambledhësit? Sepse, në qoftë se «të duash ata që na duan» është puna e tagrambledhësve, e mëkatarëve dhe e paganëve, kur ne s'e bëjmë as këtë (dhe s'e bëjmë, për sa kohë kemi zili vëllezërit tanë që janë në nder), ç'dënim s'do të pësojmë ne, që jemi urdhëruar t'ua kalojmë skribëve, dhe që po zëmë vend poshtë paganëve? Si do ta shohim atëherë mbretërinë, të lutem? si do të vëmë këmbë mbi atë prag të shenjtë, ne që s'po i kalojmë as tagrambledhësit? Sepse këtë e tregoi tërthorazi, kur tha: «A nuk e bëjnë të njëjtën edhe tagrambledhësit?»

Dhe këtë mund ta admirojmë veçanërisht në mësimin e Tij: se, ndonëse në çdo rast i parashtron me plot bollëk çmimet e luftimeve, si «të shohësh Perëndinë», «të trashëgosh mbretërinë e qiejve», «të bëhesh bir i Perëndisë» e «i ngjashëm me Perëndinë», «të fitosh mëshirë», «të ngushëllohesh» dhe «shpërblimi i madh», kur diku i duhet të përmendë gjëra të rënda, e bën këtë me zë të përmbajtur. Kështu, së pari, emrin e ferrit e ka vënë vetëm një herë në kaq fjali; dhe në disa raste të tjera, po ashtu, e ndreq dëgjuesin me përmbajtje, sikur ta drejtonte fjalimin e Vet më tepër për ta turpëruar sesa për ta kërcënuar, kur thotë «A nuk e bëjnë të njëjtën edhe tagrambledhësit?», dhe «Në qoftë se kripa e humbet shijen», dhe «Do të quhet më i vogli në mbretërinë e qiejve».

Dhe ka vende ku e vë vetë mëkatin në vend të ndëshkimit, duke ia lënë dëgjuesit të nxjerrë vetë sa i rëndë është ndëshkimi: si kur thotë «ka shkelur kurorën me të në zemrën e vet», dhe «ai që e lëshon gruan, e bën atë të shkelë kurorën», dhe «Ajo që është më tepër se këto, vjen nga i ligu». Sepse, për ata që kanë mend, në vend të përmendjes së ndëshkimit, mjafton vetë madhësia e mëkatit për t'i ndrequr.

Prandaj edhe këtu i sjell në mes paganët dhe tagrambledhësit, duke e turpëruar nxënësin me cilësinë e personit. Këtë e bëri edhe Pavli, kur tha: «Mos u trishtoni, si të tjerët që s'kanë shpresë», dhe «Ashtu si johebrenjtë që nuk e njohin Perëndinë.»

Dhe, për të treguar se nuk kërkon asgjë tepër të rëndë, por pak më shumë sesa ç'ishte zakon, thotë:

«A nuk e bëjnë të njëjtën edhe johebrenjtë?» E megjithatë, nuk e ndal fjalimin këtu, por bën që të mbarojë me shpërblimet e Tij dhe me ato shpresa të mira, duke thënë:

«Bëhuni, pra, të përsosur, si Ati juaj qiellor.»

Dhe e ndërfut kudo me bollëk emrin e qiejve, duke ua ngritur mendjen pikërisht me anë të atij vendi. Sepse ende, s'di si, ata ishin ca të dobët e të rëndë nga mendja.

10. Le të tregojmë, pra, duke i mbajtur në mend të gjitha ato që u thanë, një dashuri të madhe edhe ndaj armiqve tanë; dhe le ta flakim atë zakon qesharak, të cilit i dorëzohen shumë prej më të pamendëve, kur presin që t'i përshëndesin të parët ata që u dalin përballë. Ndaj asaj që ka një bekim të madh nuk kanë zell; kurse asaj që është qesharake, i shkojnë pas.

Përse, pra, nuk e përshëndet ti i pari? «Sepse ai po e pret këtë», vjen përgjigjja. Po pikërisht për këtë arsye, mbi të gjitha, duhej të kishe nxituar drejt tij, që të fitosh kurorën. «Jo», thotë ai, «sepse ky ishte synimi i tij.» E ç'mund të jetë më e keqe se kjo marrëzi? Domethënë: «Sepse kjo», thotë ai, «ishte synimi i tij, të bëhet ai që më siguron mua një shpërblim, s'do ta vë dorën në atë që ai ma sugjeroi kështu.» Tani, po të të përshëndesë ai i pari, nuk fiton asgjë, edhe pse i përgjigjesh. Por, po të jesh ti i pari që nxiton e i flet, e ke kthyer krenarinë e tij në fitim tënd, dhe ke mbledhur, në një farë mënyre, fryt të bollshëm nga kokëfortësia e tij. Ç'është, pra, veçse marrëzia më e madhe, që, kur mund të korrim një fryt kaq të madh nga fjalë të thata, ta lëmë fitimin, dhe, duke e dënuar atë, të pengohemi në po atë gjë? Sepse, në qoftë se e qorton atë për këtë, që pret i pari të përshëndetet nga tjetri, përse ndjek ti po atë gjë që ia qorton? Atë që e quajte të keqe, përse do ta imitosh si të mirë? A e sheh se s'ka gjë më të pamend se njeriu që shoqërohet me ligësinë? Prandaj, ju lutem, le t'i shmangemi kësaj praktike të keqe e qesharake. Po, sepse kjo murtajë ka rrëzuar mijëra miqësi, ka shkaktuar shumë armiqësi.

Për këtë arsye, pra, le t'i paraprijmë atyre. Meqë ne, që jemi urdhëruar të pranojmë goditje, të detyrohemi të udhëtojmë, të na zhveshin armiqtë, dhe ta durojmë të gjithë këtë, ç'falje do të meritonim, po të tregonim një kokëfortësi kaq të madhe për një përshëndetje të thjeshtë?

11. «Po pse», thotë dikush, «na përbuzin dhe na pështyjnë, sapo t'ia lëmë këtë.» Dhe, që të mos të përbuzë njeriu, ti e fyen Perëndinë? Dhe, që të mos të përbuzë bashkëshërbëtori yt i tërbuar, ti përbuz Zotin, që të ka dhënë të mira kaq të mëdha? Përkundrazi, në qoftë se është keq të të përbuzë ai që është baraz me ty, sa më keq është që ti të përbuzësh Perëndinë që të krijoi?

Dhe, bashkë me këtë, mendo edhe atë pikën tjetër: se, kur ai të përbuz, pikërisht në atë çast po të siguron një shpërblim më të madh. Sepse ti e duron këtë për hir të Perëndisë, ngaqë i ke dëgjuar ligjet e Tij. E kësaj, cilit nder nuk i barazohet? sa kurorave mbretërore? Qoftë pjesa ime që të fyhem e të përbuzem për hir të Perëndisë, më mirë sesa të nderohem nga të gjithë mbretërit; sepse asgjë, asgjë s'i barazohet kësaj lavdie.

Këtë, pra, le të ndjekim, ashtu si urdhëroi Ai vetë, dhe, pa i çmuar fare gjërat e njerëzve, por duke treguar një vetëpërmbajtje të përsosur në çdo gjë, le t'i drejtojmë kështu jetët tona. Sepse kështu, qysh tani, që nga ky çast, do të shijojmë të mirat e qiejve dhe kurorat që janë atje, do të ecim si engjëj mes njerëzve, do të sillemi mbi tokë si fuqitë engjëllore e do të rrimë larg çdo epshi, larg çdo trazire.

Dhe, bashkë me të gjitha këto, do të marrim edhe bekimet e patregueshme; të cilat i arrifshim të gjithë, me anë të hirit dhe të dashurisë për njeriun të Zotit tonë Jisu Krisht, të cilit i qoftë lavdia, pushteti dhe adhurimi, bashkë me Atin pa fillim dhe me Frymën e Shenjtë e të Mirë, tani e përherë e në jetë të jetëve. Amin.