Mateu 6:1

Në vijim (në pjesën që mbetet), Ai çrrënjos pasionin më tiranik nga të gjithë: zemërimin dhe marrëzinë e mendjemadhësisë, që lind tek ata që bëjnë të drejtën. Në fillim nuk kishte folur aspak për të, sepse do të ishte e tepërt: para se t'i bindte njerëzit të bënin diçka nga ato që duheshin bërë, të mësonte se si duhej t'i ushtronin e t'i ndiqnin ato.

Por pasi i çoi drejt vetëpërmbajtjes, atëherë vazhdon të spastrojë edhe papastërtinë që fshihet tinëz bashkë me të. Sepse kjo sëmundje nuk lind kurrsesi rastësisht, po pikërisht kur kemi zbatuar si duhet shumë nga urdhërimet.

Prandaj duhej më parë të mbillej virtyti, e pastaj të hiqej pasioni që ia prish frytin.

Dhe shihni nga se fillon: nga agjërimi, nga lutja e nga lëmosha, sepse pikërisht në këto vepra të mira ajo e ka zakon të bëjë folenë e vet. Fariseu, për shembull, u fry pikërisht prej saj, ai që thotë: «Agjëroj dy herë në javë, jap të dhjetën e pasurisë sime.» Dhe ishte i mendjemadh edhe në vetë lutjen e tij, duke e bërë atë për t'u dukur. Sepse, mbasi nuk kishte njeri tjetër aty, ia tregoi veten tagrambledhësit, duke thënë: «Nuk jam si njerëzit e tjerë, as si ky tagrambledhës.»

Dhe vini re si nisi Krishti, thua se fliste për ndonjë bishë të egër, të vështirë për t'u kapur e dinake sa ta mashtronte atë që nuk rrinte fort syçelë. Kështu thotë: «Kini kujdes për lëmoshën tuaj.» Po ashtu edhe Pavli u thotë filipianëve: «Ruhuni nga qentë.» Dhe me të drejtë, sepse bisha e ligë hyn tek ne fshehurazi, na e fryn gjithçka pa zhurmë dhe, pa u ndier, na e nxjerr jashtë tërë atë që kemi brenda.

Duke qenë, pra, se kishte folur gjatë për lëmoshën dhe kishte sjellë përpara Perëndinë, «që bën diellin e tij të lindë mbi të ligjtë dhe mbi të mirët», dhe me arsye nga çdo anë i kishte nxitur drejt saj e i kishte bindur të gëzoheshin për bollëkun e dhënies së tyre, ai përfundon duke hequr edhe gjithçka që e ngarkon këtë ulli të bukur. Për këtë arsye thotë: «Kini kujdes që të mos e bëni lëmoshën tuaj përpara njerëzve», sepse lëmosha që u përmend më parë është lëmosha ‹e Perëndisë›.

2. Dhe pasi tha «të mos e bëni përpara njerëzve», shtoi «që t'ju shohin». Ndonëse duket sikur e njëjta gjë thuhet për të dytën herë, prapëseprapë, po t'i vësh mendjen me kujdes, nuk është e njëjta gjë: njëra ndryshon nga tjetra, dhe kjo mban brenda siguri të madhe e një kujdes e butësi të patregueshme. Sepse mund të ndodhë që dikush ta bëjë lëmoshën përpara njerëzve pa e bërë për t'u dukur prej tyre, dhe përsëri dikush tjetër të mos e bëjë përpara njerëzve, po ta bëjë për t'u dukur prej tyre. Prandaj Ai ndëshkon e shpërblen jo thjesht veprën, po qëllimin. Dhe po të mos përdorej një saktësi e tillë, kjo do t'i bënte shumë veta të plogët në dhënien e lëmoshës, sepse jo në çdo rast është krejt e mundur ta bësh fshehurazi. Për këtë arsye, duke të çliruar nga ky pengim, Ai e cakton edhe dënimin edhe shpërblimin jo sipas përfundimit të veprës, po sipas qëllimit të atij që e kryen.

Domethënë, që të mos thuash: «Si? A bëhem, pra, më i keq, po të më shohë dikush?» «Nuk është kjo ajo që kërkoj, thotë Ai, po mendja që ke brenda dhe fryma me të cilën vepron.» Sepse vullneti i tij është ta sjellë shpirtin tonë krejt në rregull dhe ta çlirojë nga çdo sëmundje. Tani, pasi ndaloi, siç e shihni, të vepruarit për t'u dukur, dhe u mësoi dënimin që rrjedh prej andej, domethënë ta bësh veprën kot e më kot, Ai përsëri ua ngre shpirtin duke ua kujtuar Atin dhe qiellin, që të mos i thumbojë vetëm me humbjen, po t'i turpërojë edhe me kujtimin e Atij që u dha jetën.

«Sepse nuk keni shpërblim, thotë Ai, pranë Atit tuaj që është në qiej.»

As këtu nuk u ndal, po vazhdon edhe më tej, duke ua shtuar neverinë me arsye të tjera. Sepse, ashtu si më lart nxori përpara tagrambledhësit dhe paganët, duke i turpëruar ata që i imitojnë me anë të cilësisë së personit, po ashtu këtu nxjerr hipokritët.

«Prandaj, kur të japësh lëmoshën, thotë Ai, mos i bjer borisë para teje, ashtu si bëjnë hipokritët.»

Jo se kishin bori vërtet, po do të tregojë madhësinë e marrëzisë së tyre me anë të kësaj figure të të folurit, duke i tallur e duke i nxjerrë në shesh.

Dhe me të drejtë i quajti «hipokritë», sepse maska ishte e mëshirës, po fryma ishte e mizorisë dhe e pashpirtësisë. Sepse ata e bëjnë jo pse u dhimbsen të afërmit, po që të gëzojnë vetë famë; dhe kjo vjen nga mizoria më e madhe: ndërsa tjetri po vdiste nga uria, të kërkosh mendjemadhësi e të mos i japësh fund vuajtjes së tij.

Nuk kërkohet, pra, thjesht të japësh lëmoshë, po ta japësh ashtu si duhet, ta japësh për një qëllim të caktuar.

Pasi i talli gjerësisht ata njerëz dhe i trajtoi në atë mënyrë që dëgjuesi të turpërohej prej tyre, Ai përsëri e ndreq krejtësisht mendjen që është kaq e sëmurë; dhe pasi tha si nuk duhet të veprojmë, tregon nga ana tjetër si duhet të veprojmë. Si duhet, pra, ta japim lëmoshën tonë?

«Le të mos dijë e majta jote, thotë Ai, se ç'bën e djathta jote.»

Edhe këtu kuptimi i tij i fshehtë nuk ka të bëjë me duart, po e ka shprehur me tepri. Kështu: «Në qoftë e mundur, thotë Ai, të mos e dish as ti vetë, le të jetë kjo synimi i përpjekjes sate: që, po të ishte e mundur, t'u fshihej edhe vetë duarve që e kryejnë.» Nuk është, siç thonë disa, se duhet ta fshehim nga njerëzit mendjeshtrembër, sepse këtu Ai urdhëroi që të fshihet nga të gjithë.

Dhe pastaj edhe shpërblimi: mendoni sa i madh është. Sepse, pasi foli për dënimin që vjen nga njëra anë, tregon edhe nderin që rrjedh nga tjetra, duke i nxitur nga të dyja anët dhe duke i çuar drejt mësimeve të larta. Po, sepse Ai po i bind të kuptojnë se Perëndia është i pranishëm kudo, dhe se të mirat tona nuk kufizohen në këtë jetë të tanishme, po një gjyq edhe më i tmerrshëm do të na presë kur të ikim nga këtu, bashkë me llogarinë e gjithë veprave, nderimeve dhe dënimeve tona; dhe se askush nuk do të mbetet i fshehur kur bën diçka, të madhe a të vogël qoftë, edhe pse duket sikur u fshihet njerëzve. Të gjitha këto i la të kuptohen tërthorazi, kur tha:

«Ati yt që sheh në fshehtësi do të të shpërblejë haptas.»

Ai i vë përpara një tubim të madh e madhështor shikuesish, dhe pikërisht atë që ai dëshiron, ia jep me bollëk të tepërt. «Çfarë dëshiron? thotë Ai. A nuk do që disa të jenë shikues të asaj që bën? Ja, pra, i ke: jo engjëj, as kryeengjëj, po Perëndinë e të gjithëve.» Dhe po të duash të kesh për shikues edhe njerëz, as nga kjo dëshirë nuk të privon në kohën e duhur, po ta jep më me bollëk. Sepse, po të bëje tani një shfaqje, do të mundeshe ta bëje vetëm para dhjetë vetash, a njëzet, a le të themi njëqind: por, po të mundohesh të rrish i fshehur tani, atëherë vetë Perëndia do të të shpallë përpara mbarë gjithësisë. Prandaj, mbi të gjitha, po të duash që njerëzit t'i shohin veprat e tua të mira, fshihi tani, që atëherë të gjithë t'i vështrojnë me më shumë nder, kur Perëndia t'i bëjë të njohura, t'i lëvdojë e t'i shpallë para të gjithëve. Veç kësaj, ndërsa tani ata që shohin më parë do të të dënojnë si të mendjemadh, kur të të shohin të kurorëzuar, jo vetëm që s'do të të dënojnë, po do të mrekullohen me ty, të gjithë. Kur, pra, duke pritur pak, mund të marrësh edhe shpërblim edhe të fitosh më shumë nderim, mendo ç'marrëzi është ta flakësh veten nga të dyja; dhe, ndërkohë që kërkon shpërblimin nga Perëndia dhe Perëndia po të sheh, të thërrasësh njerëzit që të shohin ç'po bën. Në fakt, në qoftë se dashuria jonë duhet treguar para dikujt, mbi të gjithë duhet t'ia tregojmë Atit tonë; sidomos kur Ati ynë ka pushtet edhe të të kurorëzojë edhe të të ndëshkojë.

Dhe le të shtoj: edhe sikur të mos kishte fare dënim, nuk do t'i shkonte atij që lakmon lavdinë ta lëshonte këtë teatrin tonë e të merrte në këmbim atë të njerëzve. Sepse kush është aq i mjerë sa, kur mbreti nxitohej të vinte e të shihte bëmat e tij, ta linte atë të ikte e ta mblidhte turmën e shikuesve nga të varfër e lypës? Për këtë arsye, pra, Ai nuk urdhëron vetëm të mos dukesh, po edhe të mundohesh të rrish i fshehur: sepse nuk është aspak e njëjta gjë të mos përpiqesh për famë dhe të përpiqesh për fshehtësi.

3. «Dhe kur të luteni, thotë Ai, mos u bëni si hipokritët, sepse atyre u pëlqen të luten duke qëndruar në sinagoga dhe në qoshet e rrugëve. Me të vërtetë po ju them, ata e kanë marrë shpërblimin e tyre.»

«Por ti, kur të lutesh, hyr në dhomëzën tënde, dhe si të mbyllësh derën, lutju Atit tënd që është në fshehtësi.»

Edhe këta përsëri i quan «hipokritë», dhe fort me vend; sepse, ndërsa bëjnë sikur i luten Perëndisë, sillen e vështrojnë nga njerëzit, veshur jo me petkun e lutësve, po me atë të njerëzve qesharakë. Sepse ai që do të bëjë detyrën e një lutësi, i lë të gjitha të tjerat dhe vështron vetëm atë që ka pushtet t'ia plotësojë kërkesën. Por, po ta lësh këtë e po të sillesh andej-këtej duke hedhur sytë kudo, do të ikësh duarbosh. Sepse kjo qe vetë dëshira jote. Prandaj Ai nuk tha «të tillët nuk do të marrin shpërblim», po «e kanë marrë tërë shpërblimin»: domethënë, do të marrin vërtet një shpërblim, po nga ata prej të cilëve ata vetë duan ta marrin. Sepse Perëndia nuk e do këtë: Ai, nga ana e tij, ishte gati t'u jepte njerëzve shpërblimin që vjen prej vetes së tij; por ata, duke kërkuar atë që vjen prej njerëzve, nuk kanë më të drejtë të marrin prej Tij, sepse për të s'kanë bërë asgjë.

Por vër re, të lutem, dashamirësinë e Perëndisë: se Ai premton të na japë shpërblim edhe për ato të mira që i kërkojmë Atij.

Pasi, pra, i zhvlerësoi ata që nuk e kryejnë këtë detyrë ashtu si duhet, edhe për vendin edhe për prirjen e mendjes së tyre, dhe pasi tregoi se janë fort qesharakë, Ai sjell mënyrën më të mirë të lutjes dhe përsëri jep shpërblimin, duke thënë: «Hyr në dhomëzën tënde.»

«Ç'të themi, pra, dikush mund të pyesë, a nuk duhet të lutemi në kishë?» Sigurisht që duhet, medoemos, po me një frymë të tillë. Sepse kudo Perëndia kërkon qëllimin e gjithçkaje që bëhet. Sepse, edhe po të hysh në dhomëzën tënde e ta mbyllësh derën, po ta bësh për t'u dukur, dyert nuk do të të bëjnë asnjë të mirë.

Ia vlen të vihet re edhe këtu sa i saktë është përcaktimi që bëri kur tha «që të duken para njerëzve». Kështu që, edhe po t'i mbyllësh dyert, Ai do që ta kryesh si duhet më fort këtë sesa mbylljen e dyerve: t'i mbyllësh dyert e mendjes. Sepse, si në çdo gjë është mirë të çlirohesh nga mendjemadhësia, ashtu edhe sidomos në lutje. Sepse, në qoftë se edhe pa këtë ne endemi e shpërqendrohemi, kur do t'u kushtojmë vëmendje gjërave që themi, po të hyjmë në lutje edhe me këtë sëmundje? Dhe, në qoftë se ne që lutemi e përgjërohemi nuk vëmë mendjen, si presim që Perëndia të vërë veshin?

4. Por ka disa që, pas porosive kaq të forta, sillen aq pahijshëm në lutje, sa, edhe kur trupi u rri i fshehur, ia zbulojnë veten të gjithëve me zërin e tyre, duke bërtitur pa rregull dhe duke e bërë veten për tallje me lëvizje e me zë. A nuk e sheh se edhe në treg, po t'i afrohej dikush kështu e po të lypte me britma, do ta largonte atë që i lutet; por, po të lypte qetësisht e me qëndrimin e duhur, atëherë do ta fitonte më fort atë që mund t'ia japë të mirën?

Le të mos e bëjmë, pra, lutjen tonë me qëndrimin e trupit, as me forcën e zërit, po me zellin e mendjes: as me zhurmë e me britma e për t'u dukur, kaq sa të shqetësojmë edhe ata që janë pranë nesh, po me çdo përulësi, me thyerje zemre dhe me lot të brendshëm.

Po a je i dhembur në shpirt e s'mban dot pa klithur? Prapëseprapë, është pikërisht puna e atij që dhemb pa masë të lutet e të përgjërohet ashtu si thashë. Sepse edhe Moisiu dhembi, u lut kështu dhe u dëgjua; për këtë arsye Perëndia i tha: «Përse po më thërret mua?» Edhe Ana përsëri, ndonëse s'i dëgjohej zëri, e arriti gjithçka që donte, sepse zemra e saj klithte. Kurse Abeli u lut jo vetëm kur heshtte, po edhe kur po vdiste, dhe gjaku i tij lëshoi një klithmë më të kthjellët se boria.

Rënko, pra, edhe ti, ashtu si ai i shenjti; nuk të ndaloj. «Çirr, siç urdhëroi profeti, zemrën tënde, e jo rrobat e tua.» Nga thellësitë thirre Perëndinë, sepse është thënë: «Nga thellësitë të thirra Ty, o Zot.» Nga fundi, nga zemra, nxirr një zë, bëje lutjen tënde një mister. A nuk e sheh se edhe në shtëpitë e mbretërve çdo trazirë hiqet tej dhe e madhe është heshtja nga të gjitha anët? Prandaj edhe ti, kur hyn si në një pallat (jo në atë të tokës, po në atë që është shumë më i tmerrshëm se ai, në atë të qiellit), trego hijeshi të madhe. Po, sepse je bashkuar me koret e engjëjve, je në kungim me kryeengjëjt dhe këndon bashkë me serafimët. Dhe të gjitha këto radhë tregojnë një rregull të bukur, duke kënduar me nderim të madh atë melodi mistike dhe himnet e tyre të shenjta për Perëndinë, Mbretin e të gjithëve. Përzihu, pra, me këta kur lutesh, dhe merr shembull nga rregulli i tyre mistik.

Sepse nuk u lutesh njerëzve, po Perëndisë, që është i pranishëm kudo, që dëgjon edhe para se të dalë zëri, që i njeh të fshehtat e mendjes. Po të lutesh kështu, i madh është shpërblimi që do të marrësh.

«Sepse Ati yt, thotë Ai, që sheh në fshehtësi, do të të shpërblejë haptas.»

Ai nuk tha «do të të dhurojë», po «do të të shpërblejë»; po, sepse Ai e ka bërë veten borxhli ndaj teje, dhe pikërisht me këtë të ka nderuar me nder të madh. Sepse, mbasi Ai vetë është i padukshëm, do që edhe lutja jote të jetë e tillë.

5. Pastaj thotë edhe vetë fjalët e lutjes.

«Kur të luteni, thotë Ai, mos përsërisni fjalë të kota, ashtu si bëjnë paganët.»

E shihni se, kur fliste për lëmoshën, hoqi vetëm atë të keqe që vjen nga mendjemadhësia, e nuk shtoi asgjë më tepër; as nuk tha nga se duhet dhënë lëmosha, domethënë nga puna e ndershme e jo nga grabitja a nga lakmia, sepse kjo njihet gjerësisht nga të gjithë. Dhe, edhe para asaj, e kishte sqaruar plotësisht këtë pikë, kur i lumturoi ata «që kanë uri për drejtësinë».

Por, sa i përket lutjes, shton diçka më tepër: «mos përsërisni fjalë të kota». Dhe, ashtu si atje tall hipokritët, kështu këtu tall paganët, duke e turpëruar dëgjuesin kudo, mbi të gjitha, me poshtërsinë e personave. Sepse, mbasi kjo, në shumicën e rasteve, thumbon e djeg posaçërisht, dua të them atë që dukemi sikur u ngjajmë njerëzve të flakur, pikërisht me këtë temë Ai i largon prej saj, duke e quajtur mendjelehtësinë, këtu, me emrin «përsëritje e kotë»: si kur i kërkojmë Perëndisë gjëra që nuk na hijeshin, mbretëri, lavdi, të mundim armiqtë, bollëk pasurie, dhe përgjithësisht atë që nuk na përket aspak.

«Sepse Ai e di, thotë Ai, se për ç'gjëra keni nevojë.»

Dhe me këtë më duket se Ai urdhëron këtu që as të mos i bëjmë lutjet tona të gjata; të gjata, dua të them, jo në kohë, po në numrin dhe në gjatësinë e gjërave që përmendim. Sepse ngulmimi në të njëjtat kërkesa është vërtet detyra jonë: fjala e tij është «qëndroni ngulmues në lutje».

Dhe vetë Ai, ç'bëri veçse vuri një ligj që të gjithë t'i përgjërohemi Atij pa pushuar? Këtë ligj e vuri me anë të shembullit të vejushës, e cila ia doli me gjyqtarin e pamëshirshëm e mizor nëpërmjet ngulmimit të lutjes së saj, dhe me anë të shembullit të mikut, i cili erdhi vonë natën dhe e zgjoi nga shtrati atë që flinte, jo për hir të miqësisë, po për hir të ngulmimit të tij. Megjithatë, Ai nuk na urdhëron të hartojmë një lutje me dhjetë mijë fjali dhe kështu të vijmë tek Ai e thjesht ta përsërisim. Këtë e la të kuptohet errët kur tha: «Mendojnë se do të dëgjohen për shkak të fjalëve të tyre të shumta.»

«Sepse Ai e di, thotë Ai, se për ç'gjëra keni nevojë.» Dhe, po të dijë, mund të pyesë dikush, se për ç'gjë kemi nevojë, atëherë përse duhet të lutemi? Jo për ta mësuar Atë, po për ta bindur; për t'u bërë i afërt me Të nëpërmjet ngulmimit në përgjërim; për t'u përulur; për të t'i kujtuar mëkatet e tua.

6. «Kështu, pra, lutuni ju, thotë Ai: Ati ynë që je në qiej.»

Shihni si e nxiti menjëherë dëgjuesin dhe ia kujtoi që në fillim gjithë bujarinë e Perëndisë. Sepse ai që e quan Perëndinë Atë, me këtë emër të vetëm pohon edhe faljen e mëkateve, edhe heqjen e dënimit, edhe drejtësinë, edhe shenjtërimin, edhe çlirimin, edhe birërinë, edhe trashëgimin, edhe vëllazërinë me të Vetëmlindurin, edhe dhënien e Frymës. Sepse njeriu nuk mund ta quajë Perëndinë Atë pa i arritur të gjitha ato bekime. Dyfish, pra, ua zgjon shpirtin: edhe me lartësinë e Atij që thirret, edhe me madhësinë e të mirave që kanë gëzuar. Por, kur thotë «në qiej», nuk e thotë këtë sikur ta mbyllë Perëndinë atje, po për ta larguar nga toka atë që lutet dhe për ta ngulitur në lartësitë e në banesat e sipërme.

Ai na mëson, veç kësaj, ta bëjmë lutjen tonë të përbashkët, edhe në emër të vëllezërve tanë. Sepse nuk thotë «Ati im që je në qiej», po «Ati ynë», duke i ngritur përgjërimet për tërë trupin bashkë, pa vështruar askund të vetën, po kudo të mirën e të afërmit. Dhe me këtë heq menjëherë urrejtjen, shtyp krenarinë, dëbon smirën, sjell nënën e të gjitha të mirave, dashurinë, dhe zhduk pabarazinë e gjërave njerëzore, e tregon sa larg shkon barazia midis mbretit dhe të varfrit, po të jemi, të paktën në ato gjëra që janë më të mëdhatë e më të domosdoshmet, të gjithë shokë. Sepse ç'dëm vjen nga farefisnia jonë këtu poshtë, kur atje lart jemi të gjithë të lidhur bashkë dhe askush s'ka gjë më tepër se tjetri: as i pasuri më tepër se i varfri, as zotëria më tepër se shërbëtori, as sunduesi më tepër se i sunduari, as mbreti më tepër se ushtari i thjeshtë, as filozofi më tepër se barbari, as i zoti më tepër se i pamësuari? Sepse të gjithëve u ka dhënë një fisnikëri të vetme, duke pranuar të quhet njësoj Ati i të gjithëve.

7. Kur, pra, na ka kujtuar këtë fisnikëri, dhe dhuratën nga lart, dhe barazinë tonë me vëllezërit, dhe dashurinë; dhe kur na ka larguar nga toka e na ka ngulitur në qiell, le të shohim ç'na urdhëron të kërkojmë pas kësaj. Megjithatë, që në krye, edhe ajo thënie e vetme mjafton për të mbjellë mësimin e çdo virtyti. Sepse ai që e ka quajtur Perëndinë Atë, dhe Atë të përbashkët, do të ishte me të drejtë i detyruar të tregonte një sjellje të tillë, sa të mos dukej i padenjë për këtë fisnikëri dhe të tregonte një zell që t'i përgjigjej dhuratës. Prapëseprapë, Ai nuk kënaqet me kaq, po shton edhe një pjesë tjetër, duke thënë kështu:

«U shenjtëroftë emri yt.»

E denjë për atë që e quan Perëndinë Atë është lutja të mos kërkojë asgjë përpara lavdisë së Atit të tij, po t'i quajë të gjitha gjërat dytësore ndaj punës së lëvdimit të Tij. Sepse «u shenjtëroftë» do të thotë ‹u lavdëroftë›. Sepse lavdinë e vet Ai e ka të plotë dhe përherë të pandryshuar, po e urdhëron atë që lutet të kërkojë që Ai të lavdërohet edhe me jetën tonë. Të njëjtën gjë e kishte thënë edhe më parë: «Kështu le të ndriçojë drita juaj përpara njerëzve, që të shohin veprat tuaja të mira dhe të lavdërojnë Atin tuaj që është në qiej.» Po, edhe serafimët, duke i dhënë lavdi, thoshin kështu: «I shenjtë, i shenjtë, i shenjtë.» Kështu që «u shenjtëroftë» do të thotë kjo, domethënë «u lavdëroftë». Domethënë: «Bëj, thotë, që të jetojmë aq dëlirë, sa nëpërmjet nesh të gjithë të të lavdërojnë.» Kjo përsëri i përket vetëpërmbajtjes së përsosur: t'u paraqitësh të gjithëve një jetë aq të paqortueshme, sa secili prej atyre që e shohin t'i ofrojë Zotit lavdërimin që i takon për këtë.

«Ardhtë mbretëria jote.»

Dhe kjo përsëri është gjuha e një fëmije me mendje të drejtë: të mos ngjitesh pas gjërave që duken, as t'i quash gjërat e tanishme ndonjë gjë të madhe, po të nxitosh drejt Atit tonë dhe të mallëngjehesh për gjërat që do të vijnë. Dhe kjo buron nga një ndërgjegje e mirë dhe nga një shpirt i çliruar prej gjërave që janë mbi tokë. Për këtë, për shembull, mallëngjehej Pavli vetë çdo ditë; prandaj edhe tha se «edhe ne vetë, që kemi frytet e para të Frymës, rënkojmë, duke pritur birërinë, çlirimin e trupit tonë». Sepse ai që e ka këtë dashuri të zjarrtë as nuk mund të fryhet nga të mirat e kësaj jete, as nuk mund të ligështohet nga hidhërimet e saj, po, sikur të banonte në vetë qiejt, është i çliruar nga çdo lloj çrregullsie.

«U bëftë vullneti yt, si në qiell ashtu edhe në tokë.»

Ja një varg mendimesh sa i shkëlqyer! Ai na urdhëroi vërtet të mallëngjehemi për gjërat që do të vijnë e të nxitojmë drejt asaj banese; dhe, gjersa të vijë ajo, edhe sa jemi këtu, të jemi po aq të zellshëm në treguarit e së njëjtës sjellje si ata atje lart. Sepse duhet të mallëngjeheni, thotë, për qiellin dhe për gjërat e qiellit; megjithatë, edhe para qiellit, na urdhëroi ta bëjmë tokën një qiell dhe të bëjmë e të themi çdo gjë, edhe sa jemi ende në të, sikur ta kishim sjelljen tonë atje lart; kaq sa edhe këto të bëhen pjesë e lutjes sonë drejtuar Zotit. Sepse nuk ka asgjë që të na pengojë ta arrijmë përsosjen e fuqive të larta, ngaqë banojmë mbi tokë; po është e mundur, edhe sa qëndrojmë këtu, të bëjmë gjithçka, thua se jemi vënë tashmë atje lart. Ja, pra, ç'thotë Ai: «Ashtu si atje çdo gjë bëhet pa pengesë, dhe engjëjt nuk janë pjesërisht të bindur e pjesërisht të pabindur, po në çdo gjë përulen e binden (sepse thotë: ‹Të fuqishëm në forcë, që zbatojnë fjalën e tij›), kështu bëj që edhe ne njerëzit të mos e bëjmë vullnetin tënd përgjysmë, po të kryejmë çdo gjë ashtu si do ti.»

E sheh si na mësoi edhe të jemi të përulur, duke e bërë të qartë se virtyti nuk vjen vetëm nga përpjekjet tona, po edhe nga hiri që vjen nga lart? Dhe përsëri, Ai i porositi secilit prej nesh që lutemi të marrë përsipër kujdesin për gjithë botën. Sepse nuk tha aspak «U bëftë vullneti yt» tek unë, a tek ne, po kudo mbi tokë; që të shkatërrohet lajthimi, të mbillet e vërteta, të dëbohet çdo ligësi, të kthehet virtyti, dhe të mos ketë më asnjë ndryshim në këtë drejtim midis qiellit e tokës. «Sepse, po të ndodhë kjo, thotë Ai, nuk do të ketë ndryshim midis gjërave të poshtme e të sipërme, ndonëse janë të ndara nga natyra; toka do të na tregojë një radhë tjetër engjëjsh.»

8. «Bukën tonë të përditshme jepna neve sot.»

Ç'është «buka e përditshme»? Ajo për një ditë.

Sepse, mbasi kishte thënë kështu, «U bëftë vullneti yt, si në qiell ashtu edhe në tokë», po u fliste njerëzve të mbështjellë me mish, të nënshtruar ndaj nevojave të natyrës e të paaftë për të njëjtën pandjeshmëri si engjëjt, ndërsa na urdhëron t'i zbatojmë urdhërimet edhe ne, ashtu si i kryejnë ata, njëkohësisht, në vijim, përulet ndaj dobësisë së natyrës sonë. Kështu: «Përsosje sjelljeje, thotë, kërkoj po aq të madhe, po jo çlirim nga pasionet; jo, sepse tirania e natyrës nuk e lejon: sepse ajo lyp ushqimin e nevojshëm.» Po vër re, të lutem, si edhe në gjërat trupore tepron ajo që është shpirtërore. Sepse Ai na urdhëroi ta bëjmë lutjen tonë as për pasuri, as për jetë të butë, as për rroba të shtrenjta, as për ndonjë gjë tjetër të tillë, po vetëm për bukë. Dhe për «bukë të përditshme», që të mos «kemi kujdes për të nesërmen». Prandaj shtoi «bukë të përditshme», domethënë bukë për një ditë.

Dhe as me këtë shprehje nuk kënaqet, po shton edhe një tjetër më pas, duke thënë «jepna neve sot»; që të mos e lodhim veten, përtej kësaj, me kujdesin për ditën e nesërme. Sepse për atë ditë, që as nuk e di në do të arrish ta shohësh, përse i nënshtrohesh kujdeseve të saj?

Këtë, ndërsa vazhdonte, e porositi edhe më plotësisht, duke thënë: «Mos kini kujdes për të nesërmen.» Ai do që të jemi nga çdo anë të pangarkuar dhe me krahë për fluturim, duke i lëshuar natyrës vetëm aq sa na e kërkon detyrimi i nevojës.

9. Pastaj, duke qenë se ndodh që të mëkatojmë edhe pas larjes së rilindjes, Ai, duke treguar se dashuria e tij për njeriun është e madhe edhe në këtë rast, na urdhëron që, për faljen e mëkateve tona, të vijmë tek Perëndia që e do njeriun, dhe të themi kështu:

«Falna fajet tona, sikurse edhe ne ua falim fajtorëve tanë.»

E sheh mëshirën e patejkalueshme? Pasi hoqi të këqija kaq të mëdha, dhe pas madhësisë së patregueshme të dhuratës së tij, në qoftë se njerëzit mëkatojnë përsëri, Ai i quan të tillë që mund të falen. Sepse na e mësojnë edhe ligjet e kishës edhe fillimi i lutjes, se kjo lutje u përket besimtarëve. Sepse i papagëzuari nuk mund ta quante Perëndinë Atë. Në qoftë se, pra, lutja u përket besimtarëve, dhe ata luten, duke u përgjëruar që t'u falen mëkatet, është e qartë se as pas pagëzimit nuk hiqet dobia e pendimit. Sepse, po të mos donte ta tregonte këtë, nuk do të kishte bërë ligj që të luteshim kështu. Tani, Ai që edhe i sjell mëkatet në kujtesë, edhe na urdhëron të kërkojmë falje, edhe na mëson si mund ta marrim faljen e kështu na e bën udhën të lehtë, tregon fare qartë se e vuri këtë rregull përgjërimi ngaqë e dinte, dhe donte të tregonte, se edhe pas pagëzimit është e mundur të lahemi nga fajet tona; duke na kujtuar mëkatet, na bind të jemi të përulur; me urdhrin për t'i falur të tjerët, na çliron nga çdo pasion hakmarrës; kurse, duke premtuar që, në këmbim të kësaj, të na falë edhe ne, na jep shpresa të mira dhe na mëson të kemi mendime të larta për mëshirën e patregueshme të Perëndisë ndaj njeriut.

Por ajo që duhet të vëmë re më së shumti është kjo: në secilën prej pjesëve Ai kishte përmendur tërë virtytin, e në këtë mënyrë kishte përfshirë edhe harresën e fyerjeve. (Sepse kështu, që «u shenjtëroftë emri i tij» është përpikëria e një sjelljeje të përsosur; dhe që «u bëftë vullneti i tij» tregon të njëjtën gjë përsëri; dhe të mundësh ta quash Perëndinë «Atë» është dëshmia e një jete të paqortueshme; në të gjitha këto gjëra ishte përfshirë edhe detyra për ta lënë zemërimin tonë kundër atyre që na kanë fyer.) Prapëseprapë, Ai nuk u kënaq me këto, po, duke dashur të tregojë sa i zellshëm është për këtë çështje, e vë edhe veçmas, dhe pas lutjes nuk përmend asnjë urdhërim tjetër veç këtij, duke thënë kështu:

«Sepse, në qoftë se ua falni njerëzve fajet e tyre, edhe Ati juaj qiellor do t'ju falë juve.»

Kështu që fillimi është prej nesh, dhe ne vetë e kemi në dorë gjyqin që do të shqiptohet mbi ne. Sepse, që të mos ketë njeri, qoftë edhe nga të pamendët, ndonjë ankesë për të bërë, të madhe a të vogël, kur të nxirret në gjyq, Ai bën që vendimi të varet nga ti, që do të japësh llogari; dhe «në çfarëdo mënyre që të kesh gjykuar për veten, po në atë, thotë Ai, të gjykoj edhe unë ty». Dhe, po ta falësh shokun tënd të shërbimit, do të marrësh të njëjtën mirësi prej meje; ndonëse njëra nuk është vërtet e barabartë me tjetrën. Sepse ti fal në nevojën tënde, kurse Perëndia s'ka nevojë për asgjë; ti, shokun tënd skllav; Perëndia, skllavin e tij; ti, i ngarkuar me faje të panumërta; Perëndia, pa mëkat. Po, prapëseprapë, edhe kështu Ai e tregon dashamirësinë e tij ndaj njeriut.

Ndonëse Ai mund, vërtet, edhe pa këtë, të t'i falë të gjitha fajet e tua; por do që edhe në këtë mënyrë të nxjerrësh dobi, duke të dhënë nga të gjitha anët raste të panumërta butësie e dashurie për njeriun, duke dëbuar egërsinë që ke brenda, duke shuar zemërimin dhe duke të ngjitur në çdo mënyrë pas atij që është gjymtyra jote.

Sepse ç'mund të thuash? Se ke pësuar padrejtësisht ndonjë të keqe nga i afërmi yt? (Sepse vetëm këto janë faje, sepse, po të bëhet me drejtësi, vepra nuk është faj.) Po edhe ti po afrohesh të marrësh falje për gjëra të tilla, dhe për shumë më të mëdha. Dhe, edhe para faljes, ke marrë një dhuratë jo të vogël, që të mësohesh të kesh një shpirt njerëzor dhe të stërvitesh në çdo butësi. Bashkë me këtë, do të të ruhet edhe një shpërblim i madh diku tjetër: të mos të nxjerrin llogari për asnjë nga fajet e tua.

Ç'lloj dënimi, pra, nuk e meritojmë, kur, pasi kemi marrë këtë privilegj, tradhtojmë shpëtimin tonë? Dhe si do të kërkojmë të dëgjohemi në çështjet e tjera tona, në qoftë se, në ato që varen nga ne, nuk duam ta kursejmë veten tonë?

10. «Dhe mos na shtjer në ngasje, po çlirona nga i ligu: sepse jotja është mbretëria, dhe fuqia, dhe lavdia, në jetë të jetëve. Amin.»

Këtu Ai na mëson qartë poshtërsinë tonë dhe shtyp krenarinë tonë, duke na mësuar t'i shmangim të gjitha përleshjet në vend që të vërsulemi mbi to. Sepse kështu edhe fitorja jonë do të jetë më e lavdishme, edhe përmbysja e djallit më e denjë për tallje. Dua të them se, ashtu si, kur na nxjerrin në shesh, duhet të qëndrojmë me fisnikëri, kështu, kur nuk na thërrasin, duhet të rrimë të qetë e të presim kohën e përleshjes; që të tregojmë edhe çlirim nga mendjemadhësia, edhe fisnikëri shpirti.

Dhe këtu Ai e quan djallin «i ligu», duke na urdhëruar të bëjmë kundër tij një luftë që s'njeh armëpushim, dhe duke lënë të kuptohet se ai nuk është i tillë nga natyra. Sepse ligësia nuk është nga ato gjëra që vijnë prej natyrës, po nga ato që shtohen prej zgjedhjes sonë. Dhe ai quhet kështu më së shumti për shkak të tepricës së ligësisë së tij, dhe sepse ai, pa u lënduar aspak prej nesh, bën kundër nesh një luftë të papajtueshme. Prandaj as nuk tha «çlirona nga të ligjtë», po «nga i ligu», duke na mësuar që në asnjë rast të mos mbajmë mëri kundër të afërmve tanë, për çfarëdo padrejtësie që të pësojmë prej duarve të tyre, po ta kalojmë armiqësinë tonë nga këta tek ai, sepse ai vetë është shkaku i të gjitha padrejtësive tona.

Pasi, pra, na bëri të shqetësuar si përpara përleshjes, duke na kujtuar armikun, dhe pasi na e preu tërë plogështinë tonë, Ai përsëri na jep zemër e na e ngre shpirtin, duke na sjellë në kujtesë Mbretin nën të cilin jemi radhitur, dhe duke treguar se Ai është më i fuqishëm se të gjithë. «Sepse jotja, thotë Ai, është mbretëria, dhe fuqia, dhe lavdia.»

A nuk del, pra, se, po të jetë e tija mbretëria, nuk duhet të kemi frikë nga askush, sepse nuk mund të ketë njeri që t'i kundërvihet e t'i ndajë perandorinë me të. Sepse, kur thotë «jotja është mbretëria», Ai na vë përpara edhe atë që po lufton kundër nesh, të nënshtruar, ndonëse duket sikur kundërshton, sepse Perëndia e lejon për një farë kohe. Sepse, në të vërtetë, edhe ai është nga shërbëtorët e Perëndisë, ndonëse nga klasa e poshtëruar dhe nga ata që janë fajtorë; dhe ai nuk do të guxonte t'i sulej asnjërit nga shokët e tij të shërbimit, po të mos kishte marrë më parë leje nga lart. E ç'them unë «shokët e tij të shërbimit»? As kundër derrave nuk guxoi asnjë dhunë, gjersa Ai vetë ia lejoi; as kundër tufave, as kundër kopeve, gjersa mori leje nga lart.

«Dhe fuqia», thotë Ai. Prandaj, sado e shumëfishtë të jetë dobësia jote, ke të drejtë të jesh i sigurt, kur ke një të tillë që mbretëron mbi ty, i cili është i zoti t'i kryejë të gjitha plotësisht, e me lehtësi, madje edhe nëpërmjet teje.

«Dhe lavdia, në jetë të jetëve. Amin.» Kështu Ai jo vetëm të çliron nga rreziqet që po të afrohen, po mund të të bëjë edhe të lavdishëm e të shquar. Sepse, ashtu si fuqia e tij është e madhe, kështu edhe lavdia e tij është e patregueshme, dhe të gjitha janë të pafundme, e s'kanë të sosur. E sheh si Ai, me çdo mjet, e ka vajosur luftëtarin e tij dhe e ka bërë plot vetëbesim?

11. Pastaj, siç thashë më parë, duke dashur të tregojë se nga të gjitha gjërat Ai më së shumti e neverit dhe e urren mbajtjen e mërisë, dhe se mbi të gjitha e pranon virtytin që është i kundërt me atë ves; Ai edhe pas lutjes na e kujtoi përsëri të njëjtën pikë të mirësisë, edhe me dënimin e vënë, edhe me shpërblimin e caktuar, duke e nxitur dëgjuesin t'i bindet këtij urdhri.

«Sepse, në qoftë se ua falni njerëzve, thotë Ai, edhe Ati juaj qiellor do t'ju falë juve. Po, në qoftë se nuk falni, as Ai nuk do t'ju falë juve.»

Me këtë qëllim Ai përmendi përsëri edhe qiellin, edhe Atin e tyre; për ta turpëruar dëgjuesin edhe me anë të kësaj teme: që ai, prej të gjithë njerëzve, duke pasur një Atë të tillë, të bëhet bishë e egër; dhe, ndonëse është thirrur për në qiell, të ushqejë një mendje tokësore e të rëndomtë. Sepse jo vetëm me anë të hirit, e shihni, duhet të bëhemi bijtë e tij, po edhe me anë të veprave tona. Dhe asgjë nuk na bën aq të ngjashëm me Perëndinë sa gatishmëria për t'i falur të ligjtë e keqbërësit; ashtu siç kishte mësuar vërtet edhe më parë, kur foli për Të, «që bën diellin të ndriçojë mbi të ligjtë dhe mbi të mirët».

Për të njëjtën arsye, përsëri, në secilën prej pjesëve Ai na urdhëron t'i bëjmë lutjet tona të përbashkëta, duke thënë «Ati ynë», dhe «U bëftë vullneti yt, si në qiell ashtu edhe në tokë», dhe «Jepna bukën, dhe falna fajet tona», dhe «mos na shtjer në ngasje», dhe «çlirona»; kudo duke na urdhëruar ta përdorim këtë fjalë në shumës, që të mos mbajmë as edhe një gjurmë zemërimi kundër të afërmit tonë.

Sa dënim të madh, pra, duhet të meritojnë ata që, pas gjithë kësaj, jo vetëm që s'falin vetë, po edhe i përgjërohen Perëndisë për hakmarrje mbi armiqtë e tyre, dhe kështu e shkelin krejtësisht këtë ligj; dhe këtë, ndërkohë që Ai po bën e po sajon gjithçka, për të penguar që të grindemi njëri me tjetrin? Sepse, mbasi dashuria është rrënja e çdo të mire, Ai, duke hequr nga çdo anë gjithçka që e prish atë, na bashkon dhe na ngjit njërin me tjetrin. Sepse nuk ka, jo, nuk ka asnjë, qoftë ai baba, a nënë, a mik, a çdo gjë që të duash, që të na ketë dashur aq sa Perëndia që na krijoi. Dhe këtë, mbi të gjitha, e bëjnë të qartë edhe të mirat e tij të përditshme, edhe urdhërimet e tij. Po, në qoftë se më flet për dhimbjet, e për hidhërimet, e për të këqijat e jetës, mendo në sa gjëra e fyen Atë çdo ditë, dhe nuk do të çuditesh më, edhe sikur të të vinin edhe më shumë të këqija se këto; po, sikur të gëzoje ndonjë të mirë, atëherë do të çuditeshe e do të mahniteshe. Por, kështu si është puna, ne shohim fatkeqësitë që na vijnë, kurse fyerjet me të cilat fyejmë përditë nuk i vëmë re; prandaj mbetemi të hutuar. Sepse, po ta llogaritnim me përpikëri qoftë vetëm mëkatet tona të një dite të vetme, atëherë do ta dinim mirë sa të mëdha janë të këqijat për të cilat jemi përgjegjës.

Dhe, duke i lënë mënjanë keqbërjet e tjera për të cilat kemi qenë fajtorë, secili për vete, e duke folur për ato që janë bërë sot; ndonëse, kuptohet, unë nuk e di se ku mund të ketë mëkatuar secili prej nesh, prapëseprapë aq i madh është numri i keqbërjeve tona, sa as ai që do t'i dinte të gjitha me përpikëri nuk do të mundej të zgjidhte vetëm nga këto. Cili prej nesh, për shembull, nuk ka qenë i shkujdesur në lutjet e tij? Cili nuk ka qenë i paturpshëm a i mendjemadh? Kush nuk ka folur keq për vëllanë e vet, nuk ka pranuar një dëshirë të ligë, nuk ka vështruar me sy të papastër, nuk i ka kujtuar gjërat me ndjenjë armiqësore, deri sa i është fryrë zemra?

Dhe, në qoftë se, ndërsa jemi në kishë, e për një kohë të shkurtër jemi bërë fajtorë për të këqija kaq të mëdha, ç'do të bëhet kur të kemi dalë prej këtej? Në qoftë se në liman dallgët janë kaq të larta, kur të kemi dalë në ngushticën e ligësive, dua të them në forum, e në punët publike, e në kujdeset tona në shtëpi, a do të jemi vërtet të zotët qoftë edhe ta njohim përsëri veten?

Po, prapëseprapë, nga mëkatet tona kaq të mëdha e kaq të shumta, Perëndia na ka dhënë një udhë të shkurtër e të lehtë çlirimi, një udhë që s'ka fare mundim. Sepse ç'lloj mundimi është ta falësh atë që na ka hidhëruar? Përkundrazi, është mundim të mos falësh, po ta mbash gjallë armiqësinë; ashtu si të çlirohesh nga zemërimi na jep një prehje të madhe dhe është fort e lehtë për atë që do. Sepse s'ka det për të kaluar, as udhë të gjatë për të bërë, as maja malesh për të kapërcyer, as para për të shpenzuar, s'ka nevojë ta mundosh trupin; po mjafton vetëm të duash, dhe të gjitha mëkatet tona zhduken.

Por, në qoftë se, jo vetëm që s'e fal ti vetë, po edhe i lutesh Perëndisë kundër tij, ç'shpresë shpëtimi do të kesh atëherë, në qoftë se pikërisht në atë çast kur duhej më mirë ta qetësoje Perëndinë, madje pikërisht atëherë e zemëron; vesh petkun e një lutësi, po lëshon klithmat e një bishe të egër dhe hedh kundër vetes ato shigjeta të të ligut? Prandaj edhe Pavli, kur përmend lutjen, nuk kërkoi asgjë aq shumë sa zbatimin e këtij urdhërimi; sepse thotë: «duke ngritur duar të shenjta pa zemërim e pa dyshim». Dhe, në qoftë se, kur ke nevojë për mëshirë, as atëherë nuk e lë zemërimin tënd, po përkundrazi e mban fort në mend, edhe pse e di se po e fut shpatën në veten tënde, kur do të jetë e mundur për ty të bëhesh i mëshirshëm dhe ta pështysh helmin e ligë të kësaj ligësie?

Por, në qoftë se ende nuk e ke parë tërë madhësinë e kësaj poshtërsie, merr me mend sikur të ndodhte midis njerëzve, dhe atëherë do ta kuptosh tepricën e paturpësisë. Kështu: sikur të t'afrohej ty, që je njeri, dikush që kërkon të fitojë mëshirë, dhe pastaj, ndërkohë që rri shtrirë përtokë, të shihte një armik, dhe, duke e lënë përgjërimin te ti, të fillonte ta rrihte atë, a nuk do të zemëroheshe edhe më shumë me të? Mendoje se kjo ndodh edhe në lidhje me Perëndinë. Sepse kështu edhe ti, kur i përgjërohesh Perëndisë, e le përgjërimin tënd në mes, dhe godet armikun tënd me fjalët e tua, dhe fyen ligjet e Perëndisë. Atë që bëri ligj të heqim tej çdo zemërim, po e thërret kundër atyre që të kanë munduar, dhe po i kërkon të bëjë gjëra të kundërta me urdhërimet e veta. A nuk të mjafton, për hakmarrje, që ti vetë e shkel ligjin e Perëndisë, po i lutesh edhe Atij ta bëjë të njëjtën gjë? Si? A e ka harruar Ai atë që urdhëroi? Si? Mos është njeri Ai që i tha këto gjëra? Është Perëndia, që i di të gjitha, dhe që do që ligjet e tij të mbahen me përpikërinë më të madhe, dhe që, jo vetëm që nuk i bën këto gjëra që ti po i kërkon, po edhe të vështron ty, që i thua këto, thjesht se i thua, me neveri e me urrejtje, dhe kërkon prej teje dënimin më të skajshëm. Si e kërkon, pra, të marrësh prej Tij gjëra, nga të cilat Ai të urdhëron fort seriozisht të përmbahesh?

Prapëseprapë ka disa që kanë arritur në një pikë të tillë egërsie, sa jo vetëm i luten Perëndisë kundër armiqve të tyre, po edhe mallkojnë fëmijët e tyre, dhe do të shijonin, veç të ishte e mundur, edhe vetë mishin e tyre; ose, më mirë, po e shijojnë atë. Sepse mos më thuaj se nuk i ke ngulur dhëmbët në trupin e atij që të mundoi, sepse ke bërë, të paktën sa varej nga ti, diçka shumë më të rëndë: kur kërkove që zemërimi nga lart të binte mbi të, dhe që ai të dorëzohej në dënim të pasosur, e të përmbysej bashkë me tërë shtëpinë e tij.

Vallë, ç'lloj kafshimesh janë aq të egra sa ky? ç'lloj armësh aq të hidhura? Jo kështu të mësoi Krishti; jo kështu të urdhëroi të lyesh gojën me gjak. Përkundrazi, gojët e përgjakura me mish njeriu nuk janë aq të tmerrshme sa gjuhë të tilla.

Si do ta përshëndetësh, pra, vëllanë tënd? Si do ta prekësh flijimin? Si do ta shijosh gjakun e Zotit, kur ke kaq shumë helm në mendjen tënde? Sepse, kur thua «Bëje copë-copë, dhe përmbys shtëpinë e tij, dhe shkatërro gjithçka», kur i uron dhjetë mijë vdekje, nuk je aspak i ndryshëm nga një vrasës, ose më mirë, nga një bishë e egër që gllabëron njerëz.

Le të heqim dorë, pra, nga kjo sëmundje e nga kjo marrëzi, dhe le ta tregojmë atë dashamirësi që Ai urdhëroi ndaj atyre që na kanë munduar: që të bëhemi si «Ati ynë që është në qiej». Dhe do të heqim dorë prej saj, në qoftë se sjellim ndër mend mëkatet tona; në qoftë se kërkojmë me rreptësi të gjitha keqbërjet tona, në shtëpi, jashtë, në treg dhe në kishë.

12. Sepse, po të mos ishte për asgjë tjetër, sigurisht për mungesën tonë të respektit këtu jemi të denjë të pësojmë dënimin më të madh. Sepse, kur profetët këndojnë, e apostujt këndojnë himne, e Perëndia flet, ne endemi jashtë dhe sjellim mbi vete një trazirë punësh të kësaj bote. Dhe ne nuk u falim ligjeve të Perëndisë aq qetësi sa u falin shikuesit në teatro letrave të perandorit, duke heshtur për to. Sepse atje, kur lexohen këto letra, të deleguarit menjëherë, e guvernatorët, e senati, e populli, qëndrojnë të gjithë në këmbë, duke i dëgjuar fjalët me qetësi. Dhe, në qoftë se, në mes të asaj heshtjeje të thellë, dikush do të hidhej papritur e do të bërtiste, do të pësonte dënimin më të madh, sepse ka qenë i paturpshëm ndaj perandorit. Po këtu, kur lexohen letrat nga qielli, e madhe është rrëmuja nga të gjitha anët. E prapëseprapë edhe Ai që i dërgoi letrat është shumë më i madh se ky mbreti ynë, edhe mbledhja është më e nderuar, sepse në të nuk janë vetëm njerëz, po edhe engjëj; edhe këto fitore, lajmin e mirë të të cilave na e sjellin letrat, janë shumë më të tmerrshme se ato mbi tokë. Prandaj jo vetëm njerëzit, po edhe engjëjt e kryeengjëjt, edhe kombet e qiellit, edhe ne të gjithë mbi tokë, jemi urdhëruar të japim lavdi. Sepse është thënë: «Bekojeni Zotin, të gjitha veprat e tij.» Po, sepse veprat e tij nuk janë të vogla, përkundrazi kalojnë çdo fjalë, e mendim, e kuptim njeriu.

Dhe këto gjëra i shpallin profetët çdo ditë, secili prej tyre duke e kumtuar në një mënyrë të ndryshme këtë fitore të lavdishme. Sepse njëri thotë: «U ngjite lart, robërove robërinë, dhe more dhurata ndër njerëz.» Dhe: «Zoti i fortë dhe i fuqishëm në betejë.» Dhe një tjetër thotë: «Ai do të ndajë plaçkat e të fortit.» Sepse pikërisht për këtë erdhi, që «t'u shpallë çlirimin robërve dhe të verbërve rikthimin e shikimit».

Dhe, duke ngritur lart klithmën e fitores mbi vdekjen, tha: «Ku është, o Vdekje, fitorja jote? Ku është, o Varr, thumbi yt?» Dhe një tjetër përsëri, duke shpallur lajmin e gëzuar të paqes më të thellë, tha: «Do t'i rrahin shpatat e tyre e do t'i bëjnë plugje, dhe heshtat e tyre kmesa.» Dhe, ndërsa njëri i thërret Jerusalemit, duke thënë: «Gëzohu fort, o bijë e Sionit, sepse ja, Mbreti yt po të vjen i butë, hipur mbi një gomar, mbi një pulishtë të re», një tjetër shpall edhe ardhjen e tij të dytë, duke thënë kështu: «Zoti, që kërkoni, do të vijë, e kush do ta durojë ditën e ardhjes së tij? Kërceni si viça të liruar nga prangat.» Dhe një tjetër përsëri, i mahnitur nga gjëra të tilla, tha: «Ky është Perëndia ynë; asnjë tjetër nuk do të quhet gjë përballë tij.»

E, megjithatë, ndërsa thuhen edhe këto edhe shumë thënie të tjera më tepër se këto, ndërsa duhet të dridhemi dhe as të mos e quajmë veten se jemi mbi tokë, prapëseprapë, thua se jemi në mes të një forumi, bëjmë zhurmë e rrëmujë, dhe e kalojmë tërë kohën e mbledhjes sonë të shenjtë duke folur për gjëra që s'na thonë asgjë.

Kur, pra, edhe në gjëra të vogla edhe në të mëdha, edhe në të dëgjuar edhe në të bërë, edhe jashtë edhe në shtëpi, në kishë, jemi kaq të shkujdesur, dhe, bashkë me gjithë këtë, lutemi edhe kundër armiqve tanë, nga do të kemi ndonjë shpresë shpëtimi, kur u shtojmë mëkateve kaq të mëdha edhe një rëndim tjetër, të barabartë me të gjitha bashkë, pikërisht këtë lutje të paligjshme?

A kemi, pra, ndonjë të drejtë të çuditemi më pas, në qoftë se na ndodh diçka nga gjërat e papritura e të dhimbshme? Ndërkohë që do të duhej të çuditeshim kur nuk na ndodh një gjë e tillë. Sepse e para është në rendin e natyrshëm të gjërave, kurse e dyta do të ishte përtej çdo arsyeje e pritjeje. Sepse, sigurisht, është përtej arsyes që ata të cilët janë bërë armiq të Perëndisë e po e zemërojnë, të gëzojnë diell e shi, e gjithë të tjerat; ata që, ndonëse janë njerëz, e kalojnë egërsinë e bishave, duke u vënë njëri kundër tjetrit, dhe, duke kafshuar të afërmit e tyre, duke i njollosur gjuhët e veta me gjak: pas tryezës shpirtërore, e pas të mirave të tij kaq të mëdha, e pas urdhrave të tij të panumërt.

Prandaj, duke i pasur parasysh këto gjëra, le ta nxjerrim atë helm; le t'u japim fund armiqësive tona, dhe le t'i bëjmë lutjet që u përshtaten njerëzve si ne. Në vend të egërsisë së demonëve, le të veshim butësinë e engjëjve; dhe, në çdo gjë ku mund të jemi lënduar, duke pasur parasysh rastin tonë dhe shpërblimin që na është caktuar për këtë urdhërim, le ta zbusim zemërimin tonë; le t'i qetësojmë dallgët, që të kalojmë me qetësi edhe këtë jetë të tanishme, edhe, kur të kemi shkuar atje, ta gjejmë Zotin tonë të tillë siç kemi qenë ne ndaj shokëve tanë të shërbimit. Dhe, në qoftë se kjo është një gjë e rëndë e e frikshme, le ta bëjmë të lehtë e të dëshirueshme; dhe le t'i hapim portat e lavdishme të guximit drejt Tij; dhe atë që s'patëm forcë ta arrijmë duke u përmbajtur nga mëkati, le ta arrijmë duke u bërë të butë ndaj atyre që kanë mëkatuar kundër nesh (sepse kjo, sigurisht, s'është e rëndë, as barrë e vështirë); dhe, duke u bërë mirë armiqve tanë, le të grumbullojmë që tani shumë mëshirë për veten tonë.

Sepse kështu, edhe gjatë kësaj jete të tanishme të gjithë do të na duan, edhe, mbi të gjithë të tjerët, Perëndia do të na bëhet mik e do të na kurorëzojë, e do të na quajë të denjë për të gjitha të mirat që do të vijnë; të cilat i arrifshim të gjithë, me anë të hirit dhe të dashurisë për njeriun të Zotit tonë Jisu Krisht, të cilit i qoftë lavdia dhe pushteti në jetë të jetëve. Amin.