Mateu 8:5

I lebrosuri erdhi tek ai «kur zbriti nga mali», kurse ky kryeqindës «kur hyri në Kapernaum». Përse, pra, as njëri e as tjetri nuk u ngjit në mal? Jo nga shkujdesja, sepse besimi i të dyve ishte i zjarrtë, po që të mos e ndërprisnin mësimin e tij.

Po, si erdhi tek ai, i thotë: «Shërbëtori im dergjet në shtëpi i paralizuar, i munduar keqas.» Disa thonë se, për të dhënë arsye, përmendi edhe shkakun përse nuk e kishte sjellë. «Sepse as nuk ishte e mundur, thotë, i paralizuar, i munduar e në grahmat e fundit siç ishte, për ta ngritur e për ta çuar.» Se ai ishte në prag të vdekjes, Lluka e thotë: «Ishte gati për të vdekur.» Por unë them se kjo është shenjë e një besimi të madh, madje shumë më të madh se i atyre që zbritën një të sëmurë nga çatia. Sepse, duke qenë i bindur se edhe një urdhër i thjeshtë mjaftonte për të ngritur të sëmurin, e çmoi të tepërt ta sillte.

Ç'bën atëherë Jisui? Atë që kurrë s'e kishte bërë më parë, këtu e bën. Sepse, ndërsa çdo herë ndiqte dëshirën e atyre që i luteshin, këtu përkundrazi vrapon drejt saj dhe premton jo vetëm ta shërojë, po edhe të vijë në shtëpi. Edhe këtë e bën që ne të mësojmë virtytin e kryeqindësit. Sepse, po të mos e kishte bërë këtë premtim, po të kishte thënë: «Shko, le të shërohet shërbëtori yt», nuk do të kishim ditur asnjë nga këto gjëra.

Këtë të paktën e bëri, në mënyrë të kundërt, edhe në rastin e gruas fenikase. Sepse këtu, pa e ftuar në shtëpi, vetë thotë se do të vijë, që ti të mësosh besimin dhe përulësinë e madhe të kryeqindësit; kurse në rastin e gruas fenikase, ai edhe ia mohon dhuntinë, edhe, teksa ajo ngul këmbë, e shtyn në pështjellim të madh.

Sepse, si mjek i urtë dhe plot mjeshtëri, ai di t'i sjellë të kundërtat, njërën me anë të tjetrës. Edhe si këtu me ardhjen që e ofroi vetë, ashtu edhe atje me shtyrjen dhe mohimin e prerë, ai e nxjerr në pah besimin e gruas. Kështu bën edhe në rastin e Abrahamit, kur thotë: «Nuk do t'ia fsheh kurrsesi Abrahamit, shërbëtorit tim», që ti të njohësh dashamirësinë e atij njeriu dhe kujdesin e tij për Sodomën. Edhe në rastin e Lotit, të dërguarit nuk pranojnë të hyjnë në shtëpinë e tij, që ti të njohësh madhështinë e mikpritjes së atij të drejti.

Ç'thotë atëherë kryeqindësi? «Nuk jam i denjë të hysh nën çatinë time.» Le të dëgjojmë të gjithë ne që do të presim Krishtin, sepse edhe tani është e mundur ta presim. Le të dëgjojmë, le ta ndjekim shembullin e tij dhe le ta presim me po aq zell; sepse, kur pret një të varfër që është i uritur e i zhveshur, e ke pritur dhe je kujdesur për vetë Atë.

2. «Po thuaj vetëm fjalën, edhe shërbëtori im do të shërohet.»

Shih edhe këtë njeri, si e ka mendimin e drejtë për të, ashtu si i lebrosuri. Sepse as ky nuk tha «lutu», as nuk tha «lutu dhe përgjërohu», po «vetëm urdhëro». Edhe pastaj, nga frika se mos ai, nga përulja, nuk pranonte, thotë:

«Sepse edhe unë jam njeri nën pushtet, dhe kam ushtarë nën vete; edhe i them këtij: ‹Shko›, edhe shkon; dhe një tjetri: ‹Eja›, edhe vjen; edhe shërbëtorit tim: ‹Bëje këtë›, edhe e bën.»

Dikush thotë: «E ç'rëndësi ka nëse kryeqindësi e kuptoi kështu? Sepse çështja është nëse Krishti e pohoi dhe e vërtetoi këtë.» Flet bukur dhe me shumë mend. Le t'i hedhim sytë, pra, pikërisht kësaj gjëje; edhe do të shohim se ajo që ndodhi në rastin e të lebrosurit, po ajo ndodh edhe këtu. Sepse, ashtu si i lebrosuri tha «po të duash» (dhe jo vetëm nga i lebrosuri jemi të sigurt për pushtetin e tij, po edhe nga vetë zëri i Krishtit; sepse ai jo vetëm që nuk i jepte fund dyshimit, po e forcoi edhe më shumë, duke shtuar fjalë që përndryshe do të ishin të tepërta, kur tha «dua, pastrohu», për të vërtetuar mësimin e atij njeriu): kështu edhe këtu, është me vend të shohim nëse ndodhi ndonjë gjë e tillë. Në të vërtetë, do ta gjejmë përsëri po këtë gjë duke ndodhur. Sepse, kur kryeqindësi tha fjalë të tilla dhe dëshmoi për epërsinë kaq të madhe të tij, ai jo vetëm që nuk e qortoi, po e miratoi, madje bëri edhe diçka më shumë se ta miratonte. Sepse Ungjillori nuk tha vetëm që ai e lëvdoi thënien, po, për të treguar një zell të veçantë në lëvdatën e tij, tha se ai madje «u çudit»; edhe nuk u çudit thjesht, po edhe në praninë e gjithë popullit, dhe e vuri si shembull për të tjerët, që ta ndiqnin.

A e sheh se si, për secilin prej atyre që dëshmuan për pushtetin e tij, ai çuditet? «Edhe turmat u habitën nga mësimi i tij, sepse i mësonte si një që ka pushtet»; dhe, jo vetëm që nuk i qortoi, po i mori me vete kur zbriti dhe, me fjalët e pastrimit drejtuar të lebrosurit, ua vërtetoi gjykimin. Përsëri, ai i lebrosur tha «po të duash, mund të më pastrosh»; dhe, jo vetëm që nuk e qortoi, po përkundrazi e pastroi ashtu siç kishte thënë. Përsëri, ky kryeqindës thotë «thuaj vetëm fjalën, edhe shërbëtori im do të shërohet»; dhe, duke u çuditur me të, tha: «Nuk kam gjetur besim kaq të madh as në Izrael.»

Tani, që të bindesh për këtë edhe nga e kundërta: Marta nuk tha asgjë të tillë, po përkundrazi «Çfarëdo që t'i kërkosh Perëndisë, ai do të të japë»; dhe, jo vetëm që nuk u lëvdua, ndonëse ishte e njohur dhe e dashur për të, dhe një nga ata që i kishin treguar zell të madh, ajo më tepër u qortua dhe u ndreq prej tij, si njeri që nuk kishte folur mirë; sepse i tha: «A nuk të thashë se, po të besoje, do të shihje lavdinë e Perëndisë?», duke e qortuar, sikur ende nuk besonte. Edhe përsëri, ngaqë ajo kishte thënë «Çfarëdo që t'i kërkosh Perëndisë, ai do të të japë», për ta larguar nga një hamendje e tillë dhe për t'i mësuar se ai nuk ka nevojë të marrë nga tjetërkush, po është vetë burimi i çdo të mire, i thotë: «Unë jam ngjallja dhe jeta»; domethënë: «Nuk pres të marr fuqi vepruese, po i bëj të gjitha vetë.»

Prandaj me kryeqindësin ai çuditet, e vë përmbi gjithë popullin, e nderon me dhuratën e mbretërisë dhe i nxit të tjerët drejt po atij zelli. Edhe që të tregojë se pikërisht për këtë qëllim foli kështu, domethënë për t'i mësuar të tjerët të besojnë njësoj, dëgjo përpikërinë e Ungjillorit, si e la të kuptohej. Sepse,

«Jisui, thotë, u kthye dhe u tha atyre që e ndiqnin: ‹Nuk kam gjetur besim kaq të madh as në Izrael.›»

Nga kjo del se të kesh mendime të larta për të, kjo mbi të gjitha është shenjë besimi dhe të çon drejt mbretërisë e drejt bekimeve të tjera të tij. Sepse lëvdata e tij nuk mbeti vetëm në fjalë, po ai e shëroi plotësisht të sëmurin, si shpërblim për besimin e tij, i thuri një kurorë të lavdishme dhe i premton dhurata të mëdha, duke thënë kështu:

«Shumë do të vijnë nga lindja dhe nga perëndimi, edhe do të ulen në gjirin e Abrahamit, të Isakut dhe të Jakobit; kurse bijtë e mbretërisë do të hidhen jashtë.»

Kështu, meqë kishte bërë shumë mrekulli, ai vazhdon të flasë me ta më hapur.

Pastaj, që askush të mos mendonte se fjalët e tij vinin nga lajka, po që të gjithë ta dinin se i tillë ishte mendimi i kryeqindësit, ai thotë:

«Shko; siç besove, kështu qoftë bërë për ty.»

Edhe menjëherë vepra pasoi, duke dëshmuar për karakterin e tij. Kjo s'ka rëndësi; sepse çështja është nëse secili prej tyre na e ka paraqitur zellin e njeriut dhe mendimin e drejtë që kishte për Krishtin. Por ka gjasa që, pasi dërgoi miqtë e tij, erdhi edhe vetë e i tha këto fjalë. Edhe nëse Lluka nuk foli për njërën, as Mateu nuk foli për tjetrën; edhe kjo nuk është shenjë njerëzish që kundërshtojnë njëri-tjetrin, po përkundrazi e atyre që plotësojnë gjërat e lëna pa thënë nga njëri-tjetri. Por shih edhe nga një gjë tjetër si e ka shpallur Lluka besimin e tij, kur thotë se shërbëtori i tij «ishte gati për të vdekur». Megjithatë, as kjo nuk e hodhi në dëshpërim, as nuk e bëri të dorëzohej; po edhe kështu ai besoi se do t'ia dilte. Edhe në qoftë se Mateu pohon që Krishti tha «Nuk kam gjetur besim kaq të madh as në Izrael», e me këtë tregon qartë se ai nuk ishte izraelit, kurse Lluka thotë «Ai na ndërtoi sinagogën», as kjo nuk është kundërshti. Sepse ishte e mundur që dikush, ndonëse jo hebre, edhe ta ndërtonte sinagogën, edhe ta donte kombin.

4. Por ti, të lutem, mos pyet vetëm çfarë tha ai, po shto edhe gradën e tij, dhe atëherë do ta shohësh shkëlqimin e njeriut. Sepse me të vërtetë e madhe është krenaria e atyre që rrinë në poste komandimi, dhe as në fatkeqësi nuk ulen. Ai, për shembull, që përmendet te Joani, do ta tërheqë zvarrë Krishtin deri në shtëpinë e vet dhe thotë: «Zbrit, sepse fëmija im është gati për të vdekur.» Po jo kështu ky njeri; përkundrazi, ai është shumë më lart se ai, ashtu edhe se ata që zbritën shtratin nga çatia. Sepse ai nuk kërkon praninë e tij trupore, as nuk e afroi të sëmurin te mjeku; gjë që s'nënkuptonte aspak mendime të vogla për të, po përkundrazi një ndjesi të denjësisë së tij hyjnore. Edhe thotë: «thuaj vetëm fjalën». Dhe në fillim as nuk thotë «thuaj fjalën», po vetëm i përshkruan mundimin e vet; sepse, nga përulja e madhe, ai as nuk priste që Krishti të pranonte menjëherë e të pyeste për shtëpinë e tij. Prandaj, kur e dëgjoi të thoshte «do të vij dhe do ta shëroj», atëherë, jo më parë, thotë «thuaj fjalën». As vuajtja nuk e hutoi, po, edhe nën fatkeqësi, ai arsyeton i qetë, duke mos e ngulur shikimin aq te shëndeti i shërbëtorit, sa te shmangia e çdo dukjeje se po bënte ndonjë gjë të pahijshme.

Dhe megjithatë, nuk ishte ai që ngulte këmbë, po Krishti që e ofroi; e prapëseprapë, edhe kështu ai kishte frikë se mos, ndoshta, do të mendohej se po e kalonte atë që i takonte dhe se po tërhiqte mbi vete një gjë përtej fuqisë së tij. A e sheh urtësinë e tij? Vër re marrëzinë e hebrenjve, që thanë: «Ishte i denjë ai, për të cilin do ta bënte këtë të mirë.» Sepse, kur duhej të strehoheshin te dashuria e Jisuit për njeriun, ata më tepër sjellin si arsye denjësinë e këtij njeriu; dhe as nuk dinë se mbi ç'bazë ta sjellin. Po jo kështu ai, po e pohoi veten të padenjë deri në shkallën më të skajshme, jo vetëm për të mirën, po edhe për të pritur Zotin në shtëpinë e vet. Prandaj, edhe kur tha «Shërbëtori im dergjet i sëmurë», nuk shtoi «thuaj», nga frika se mos ishte i padenjë ta merrte dhuratën; po vetëm bëri të njohur mundimin e vet. Edhe kur pa Krishtin plot zell nga ana e tij, as atëherë nuk u hodh përpara, po vazhdon të ruajë deri në fund masën e vet të drejtë.

Edhe në qoftë se dikush thotë: «përse nuk e nderoi Krishti si shpërblim?», ne do të përgjigjeshim se ai i dha shpërblim me nderim, madje së tepërmi: së pari, duke nxjerrë në pah mendjen e tij, gjë që u duk kryesisht nga se nuk shkoi në shtëpinë e tij; e së dyti, duke e futur në mbretërinë e vet, edhe duke e vënë përmbi gjithë kombin hebre. Sepse, ngaqë e nxori veten të padenjë madje edhe për të pritur Krishtin në shtëpinë e vet, u bë i denjë si për një mbretëri, ashtu edhe për të arritur ato të mira që i gëzoi Abrahami.

Dikush mund të thotë: «po përse nuk u lëvdua i lebrosuri, që tregoi gjëra më të mëdha se këto?» Sepse ai as nuk tha «thuaj fjalën», po diçka shumë më tepër: «mjafton të duash», që është ajo çka thotë profeti për Atin: «Ai bëri gjithçka që deshi.» Por edhe ai u lëvdua. Sepse, kur i tha «Paraqit dhuratën që urdhëroi Moisiu, për dëshmi tek ata», ai s'do të thoshte gjë tjetër veçse: «do të jesh një paditës i tyre, sepse ti besove.» Përveç kësaj, nuk ishte e njëjta gjë të besonte një hebre dhe të besonte një njeri jashtë atij kombi. Sepse që kryeqindësi nuk ishte hebre, kjo duket qartë si nga fakti që ishte kryeqindës, ashtu edhe nga fjala «Nuk kam gjetur besim kaq të madh as në Izrael.» Edhe ishte gjë fort e madhe që një njeri jashtë listës së popullit hebre të pranonte një mendim kaq të madh. Sepse ai, siç më duket, arriti gjer aty sa përfytyroi me mend ushtritë në qiell; ose se sëmundjet dhe vdekja, dhe çdo gjë tjetër, i ishin aq të nënshtruara atij, sa ç'i ishin ushtarët e tij vetes së tij.

Prandaj ai tha gjithashtu: «Sepse edhe unë jam njeri i vënë nën pushtet»; domethënë: ti je Perëndi, e unë njeri; unë nën pushtet, po ti jo nën pushtet. Në qoftë se, pra, unë, që jam njeri dhe nën pushtet, mund të bëj kaq shumë, aq më tepër ai, si Perëndi dhe si jo nën pushtet. Kështu, me shprehjen më të fortë, ai dëshiron ta bindë se e thotë këtë jo si dikush që jep një shembull të ngjashëm, po një shembull që e tejkalon shumë. Sepse, në qoftë se unë, tha ai, ndonëse jam i barabartë në nderim me ata që i urdhëroj, dhe nën pushtet, prapë, për shkak të epërsisë së vogël të gradës sime, jam në gjendje të bëj gjëra kaq të mëdha, dhe askush nuk më kundërshton, po ajo që urdhëroj, ajo bëhet, ndonëse urdhrat janë të ndryshme («sepse i them këtij: ‹Shko›, edhe shkon; dhe një tjetri: ‹Eja›, edhe vjen»), aq më tepër do të jesh vetë ti në gjendje.

Disa, në të vërtetë, e lexojnë vendin kështu: «Sepse në qoftë se unë, që jam njeri», dhe, pasi vënë një ndalesë, shtojnë: «që kam ushtarë nën pushtet nën vete.»

Po vër re, të lutem, si la të kuptohej se Krishti është në gjendje edhe ta mposhtë vdekjen si një skllav, edhe ta urdhërojë atë si zoti i saj. Sepse, kur thotë «eja, edhe vjen» dhe «shko, edhe shkon», ai shpreh këtë: «Po të urdhërosh që fundi i tij të mos i vijë, nuk do të vijë.»

A e sheh sa besimtar ishte? Sepse atë që më vonë do t'u shfaqej të gjithëve, ja një njeri që tashmë e ka bërë të qartë; se ai ka pushtet edhe mbi vdekjen edhe mbi jetën, edhe «të çon poshtë te portat e ferrit, edhe të nxjerr përsëri lart». As nuk fliste vetëm për ushtarë, po edhe për skllevër; gjë që tregonte një bindje edhe më të plotë.

5. Po megjithatë, ndonëse kishte një besim kaq të madh, ai prapë e quante veten të padenjë. Krishti, nga ana e tij, duke treguar se ai ishte i denjë që ai të hynte në shtëpinë e tij, bëri gjëra shumë më të mëdha: u çudit me të, e shpalli para të gjithëve dhe i dha më shumë nga ç'kishte kërkuar. Sepse ai erdhi vërtet duke kërkuar për shërbëtorin e vet shëndetin e trupit, po iku duke marrë një mbretëri. A e sheh si ishte përmbushur tashmë fjala: «Kërkoni mbretërinë e qiejve, edhe të gjitha këto do t'ju shtohen»? Sepse, ngaqë tregoi besim të madh dhe përulësi, ai i dha edhe qiellin, edhe i shtoi shëndetin.

Dhe jo vetëm me këtë e nderoi, po edhe duke treguar se kush nxirret jashtë që ai të futet brenda. Sepse që tani e tutje ai vazhdon t'u bëjë të njohur të gjithëve se shpëtimi vjen me anë të besimit, jo me anë të veprave të ligjit. Dhe ja pse jo vetëm hebrenjve, po edhe johebrenjve do t'u ofrohet kjo dhuratë e dhënë kështu, madje këtyre të fundit më tepër se të parëve. Sepse «mos mendoni kurrsesi», thotë ai, «se kjo ndodhi vetëm për këtë njeri; jo, kështu do të jetë për gjithë botën.» Edhe këtë e tha duke profetizuar për johebrenjtë dhe duke u sugjeruar atyre shpresa të mira. Sepse, në fakt, disa e ndiqnin nga Galilea e johebrenjve. Edhe këtë e tha, nga njëra anë duke mos i lënë johebrenjtë të dëshpëroheshin, nga ana tjetër duke ulur frymërat krenare të hebrenjve.

Po që fjala e tij të mos i fyente dëgjuesit, as të mos u jepte ndonjë shkas, ai as nuk e nxjerr në pah atë që ka për të thënë për johebrenjtë, po e thotë me rastin që i dha kryeqindësi; as nuk e përdor troç fjalën «johebrenj»: nuk thotë «shumë nga johebrenjtë», po «shumë nga lindja dhe nga perëndimi», që ishte gjuha e dikujt që tregonte me gisht johebrenjtë, po që nuk i fyente aq shumë dëgjuesit, sepse kuptimi i tij rrinte nën hije.

As vetëm në këtë mënyrë ai e zbut risinë e dukshme të mësimit të tij, po edhe duke folur për «gjirin e Abrahamit» në vend të «mbretërisë». Sepse ai term nuk u ishte i njohur; për më tepër, përmendja e Abrahamit do të ishte një thumb më i mprehtë për ta. Prandaj edhe Joani në fillim nuk foli asgjë për ferrin, po, atë që ishte më e përshtatshme për t'i hidhëruar, thotë: «Mos mendoni të thoni: ‹Jemi bij të Abrahamit›.»

Ai kujdeset edhe për një pikë tjetër: që të mos duket në asnjë mënyrë kundër rendit të lashtë. Sepse ai që i admiron patriarkët dhe flet për gjirin e tyre si një trashëgim bekimesh, e largon më se mjaftueshëm edhe këtë dyshim.

Prandaj le të mos mendojë askush se kërcënimi është vetëm një, sepse edhe ndëshkimi i njërit edhe gëzimi i tjetrit është i dyfishtë: te njëri, jo vetëm që ranë, po që ranë nga ajo që ishte e tyrja; te tjetri, jo vetëm që fituan, po që fituan atë që nuk e prisnin fare; dhe ka edhe një të tretë bashkë me këto: se njëri mori atë që i takonte tjetrit. Edhe ai i quan «bij të mbretërisë» ata, për të cilët ishte përgatitur mbretëria; gjë që, më shumë se çdo gjë tjetër, ishte e përshtatshme për t'i therur; sepse, pasi i kishte paraqitur sikur ndodheshin në atë gji me anë të ftesës dhe premtimit të tij, në fund i nxjerr jashtë.

6. Pastaj, meqë ajo që kishte thënë ishte vetëm pohim, ai e vërteton me anë të mrekullisë; ashtu si, nga ana tjetër, i vërteton mrekullitë me përmbushjen e mëpasme të parashikimit. Prandaj, ai që nuk beson shëndetin që mori atëherë shërbëtori, le të besojë edhe atë tjetrin nga profecia që u përmbush sot. Sepse ajo profeci, edhe para se të ndodhte, u bë e qartë për të gjithë me anë të shenjës që u krye atëherë. Për këtë qëllim, e sheh, pasi shqiptoi së pari atë parashikim, atëherë, jo më parë, ngriti të paralizuarin; që të bënte të besueshme të ardhmen me anë të së tashmes, dhe më të voglën me anë të më të madhes. Sepse që njerëzit e virtytshëm të gëzojnë të mirat e tij, dhe që lloji i kundërt të pësojë ndëshkimet e tij, nuk ishte aspak e pamundur, po një ngjarje e arsyeshme dhe sipas frymës së ligjeve; po të forcosh të dobëtin dhe të ngjallësh të vdekurin, ishte diçka përtej natyrës.

Po megjithatë, në këtë vepër të madhe e të mrekullueshme dha ndihmesë jo të vogël edhe kryeqindësi; gjë që, e shohim, Krishti vetë e shpalli, kur tha: «Shko, edhe siç besove, kështu qoftë bërë për ty.» A e sheh si shëndeti i shërbëtorit shpalli me zë të lartë edhe fuqinë e Krishtit, edhe besimin e kryeqindësit, dhe u bë edhe një peng i së ardhmes? Ose më mirë, ishte i tëri një shpallje e fuqisë së Krishtit. Sepse ai jo vetëm ia shëroi plotësisht trupin shërbëtorit, po edhe shpirtin e kryeqindësit e solli vetë drejt besimit me anë të mrekullive të tij.

Edhe ti, mos shiko vetëm këtë, se njëri besoi dhe tjetri u shërua, po çuditu edhe se sa shpejt. Sepse edhe këtë e shpalli Ungjillori, kur tha: «Edhe shërbëtori i tij u shërua po në atë orë»; ashtu siç tha edhe për të lebrosurin: «u pastrua menjëherë». Sepse jo me të shëruarit, po me atë që e bëri edhe në mënyrë të mrekullueshme edhe brenda një çasti, ai e tregoi fuqinë e tij. As vetëm në këtë mënyrë ai na bën dobi, po edhe me zakonin e tij të vazhdueshëm që, gjatë shfaqjes së mrekullive të tij, të hapte me këtë rast fjalimet e tij për mbretërinë e vet dhe të tërhiqte të gjithë njerëzit drejt saj. Sepse, madje edhe ata që kërcënonte se do t'i hidhte jashtë, nuk i kërcënonte për t'i nxjerrë jashtë, po që, nëpërmjet një frike të tillë, t'i tërhiqte brenda me fjalët e tij. Dhe në qoftë se as me këtë nuk përfitonin, faji është krejt i tyre, si edhe i të gjithëve që janë në të njëjtën sëmundje.

Sepse jo vetëm ndër hebrenjtë mund ta shohë njeriu këtë të ndodhë, po edhe ndër ata që kanë besuar. Sepse edhe Juda ishte bir i mbretërisë, dhe atij iu tha bashkë me nxënësit: «Do të uleni mbi dymbëdhjetë frone»; e prapë u bë bir i ferrit; kurse etiopiani, sado barbar që ishte, dhe nga ata «nga lindja dhe nga perëndimi», do të gëzojë kurorat bashkë me Abrahamin, Isakun dhe Jakobin. Kjo ndodh edhe ndër ne tani. «Sepse shumë», thotë ai, «që janë të parët, do të jenë të fundit, edhe të fundit të parët.» Edhe këtë e thotë që as njëri të mos ligështohet, sikur të mos mund të kthehet, as të tjerët të mos jenë të sigurt, sikur qëndrojnë të patundur. Këtë e shpalli që në fillim edhe Joani, kur tha: «Perëndia mund t'i ngrejë Abrahamit bij prej këtyre gurëve.» Kështu, meqë kjo kishte për të ndodhur, shpallet shumë kohë më parë, që askush të mos hutohet nga çudia e ngjarjes. Po ai vërtet flet për të si për një gjë të mundshme (sepse ishte i pari); Krishti, nga ana tjetër, si për diçka që sigurisht do të ndodhë, duke dhënë provën e saj nga veprat e tij.

7. Le të mos jemi, pra, të sigurt ne që qëndrojmë, po le t'i themi vetes: «Ai që mendon se qëndron, le të ketë kujdes se mos bjerë»; as ne që kemi rënë të mos dëshpërohemi, po le t'i themi vetes: «Ai që bie, a nuk ngrihet?» Sepse shumë veta, madje edhe nga ata që janë ngjitur deri në majën e qiellit, që kanë treguar çdo ashpërsi jetese dhe kishin banuar në shkretëtira, dhe as që panë grua qoftë edhe në ëndërr, duke u bërë paksa të shkujdesur, u penguan dhe zbritën deri në humnerën e ligësisë. Kurse të tjerë përsëri prej andej u ngjitën në qiell, dhe nga skena e nga orkestra kaluan te stërvitja e engjëjve, dhe treguan një virtyt kaq të madh, sa dëbonin demonët dhe bënin shumë mrekulli të tjera të tilla. Dhe me shembuj të tillë janë plot Shkrimet, plot është edhe jeta jonë. Madje edhe kurvarët e njerëzit e shthurur ua mbyllin gojën manikeasve, që thonë se ligësia është e palëvizshme, e që radhiten në anën e djallit, e dobësojnë duart e atyre që do të donin të përpiqeshin me zell, e përmbysin gjithë jetën tonë.

Sepse ata që i mbjellin këto mësime, jo vetëm i dëmtojnë njerëzit sa i përket të ardhmes, po edhe këtu i përmbysin të gjitha, të paktën për sa varet nga ata. Sepse kur do ta çmojë ndonjë virtytin, nga ata që jetojnë në ligësi, për sa kohë e quan kthimin drejt asaj udhe dhe ndryshimin për mirë një gjë të pamundur? Sepse, në qoftë se tani, kur ekzistojnë të dyja ligjet, kur kërcënohen ndëshkimet, kur ka një mendim të përbashkët për të kthyer njeriun e zakonshëm, kur pritet ferri e premtohet një mbretëri, kur qortohen gjërat e liga e lëvdohen të mirat, mezi zgjedh ndokush mundimet që duhen duruar për hir të virtytit, po t'i heqësh të gjitha këto, çfarë do ta pengonte një rrënim e prishje të përgjithshme?

Duke e njohur, pra, dredhinë e djallit, dhe se si ligjvënësit e johebrenjve, orakujt e Perëndisë, arsyetimet e natyrës dhe mendimi i përbashkët i të gjithë njerëzve, madje edhe të barbarëve, të skitëve e të trakasve, e me një fjalë të të gjithëve, i kundërvihen drejtpërdrejt si këtyre, ashtu edhe atyre që përpiqen të vendosin mësimet e fatit, le të jemi të përmbajtur, o të dashur, dhe, duke u ndarë nga të gjitha ato, le të udhëtojmë nëpër udhën e ngushtë, plot me guxim dhe me frikë njëkohësisht: me frikë për shkak të greminave në të dyja anët, me guxim për shkak të Jisuit, udhërrëfyesit tonë. Le të udhëtojmë përpara, të përmbajtur e syçelë. Sepse, edhe sikur njeriu të dremitë vetëm për pak, rrëmbehet shpejt.

8. Sepse ne nuk jemi më të përsosur se Davidi, që nga pak shkujdesje u hodh në humnerën e mëkatit. E prapë u ngrit përsëri shpejt. Mos shiko, pra, vetëm se ai mëkatoi, po edhe se e lau mëkatin e tij. Sepse për këtë qëllim u shkrua ajo histori: jo që ti ta shohësh atë të rënë, po ta admirosh të ngritur; që të të mësojë, kur të kesh rënë, si duhet të ngrihesh. Kështu, ashtu si mjekët zgjedhin sëmundjet më të rënda, i shkruajnë në librat e tyre dhe mësojnë mënyrën e shërimit të tyre në raste të ngjashme, që njerëzit, pasi janë stërvitur me të mëdhatë, të mund të përballojnë lehtë të voglat, po ashtu edhe Perëndia nxori në pah mëkatet më të mëdha, që edhe ata që gabojnë në gjëra të vogla ta gjejnë të lehtë shërimin e tyre, me anë të tjetrit; sepse, në qoftë se ato pranuan shërim, aq më tepër të voglat.

Le të shohim, pra, edhe mënyrën e sëmundjes, edhe të shërimit të shpejtë të atij njeriu të bekuar. Cila ishte, atëherë, mënyra e sëmundjes së tij? Ai bëri kurorëshkelje dhe vrasje. Sepse unë nuk ngurroj t'i shpall këto gjëra me zë të lartë. Sepse, në qoftë se Fryma e Shenjtë nuk e quajti turp t'i shkruante të gjitha këto, aq më pak duhet ne t'i hedhim ndonjë hije mbi to. Prandaj unë jo vetëm e shpall, po shtoj edhe një rrethanë tjetër. Sepse, në të vërtetë, kushdo që i fsheh këto gjëra, ata më shumë se të gjithë njerëzit ia hedhin hijen virtytit të tij. Dhe ashtu si ata që nuk thonë asgjë për betejën me Goliatin ia heqin kurora jo të vogla, po ashtu edhe ata që kalojnë me nxitim mbi këtë histori. A nuk duket fjala ime paradoks? Jo, prisni pak, dhe atëherë do ta merrni vesh se me arsye e kemi thënë këtë. Sepse për këtë qëllim e madhëroj mëkatin dhe e bëj thënien time më të çuditshme: që t'i siguroj me bollëk më të madh barnat.

Çfarë është, pra, ajo që shtoj? Virtyti i njeriut, që e bën edhe fajin më të madh. Sepse jo të gjitha gjërat gjykohen njësoj te të gjithë njerëzit. «Sepse të fuqishmit», thuhet, «do të mundohen fuqishëm»; edhe: «Ai që e njohu vullnetin e zotit të tij dhe nuk e bën, do të rrihet me shumë goditje.» Kështu që dituri më e madhe është shkak për ndëshkim më të madh. Për po këtë shkak, prifti, në qoftë se bën të njëjtin mëkat si ata të qeverisurit, nuk do të ketë të njëjtën gjë për të duruar, po gjëra shumë më të rënda.

Ndoshta, duke parë akuzën kundër tij të zmadhuar, ju dridheni e keni frikë, dhe çuditeni me mua, sikur po zbrisja nga një greminë. Po unë jam kaq i sigurt për atë njeri të drejtë, sa do të shkoj edhe më tej; sepse sa më shumë ta rëndoj akuzën, aq më shumë do të jem në gjendje të tregoj lëvdatën e Davidit.

Ju do të thoni: «e çfarë më tepër se kjo mund të thuhet?» Shumë më tepër. Sepse, ashtu si në rastin e Kainit, ajo që u bë nuk ishte thjesht një vrasje, po diçka më e keqe se edhe shumë vrasje; sepse nuk vrau një të huaj, po një vëlla; dhe një vëlla që nuk kishte bërë keq, po e kishte pësuar keqin; jo pas shumë vrasësve të tjerë, po duke qenë i pari që nisi atë krim të tmerrshëm; kështu edhe këtu, ajo që u krye nuk ishte thjesht një vrasje. Sepse nuk ishte një njeri i zakonshëm ai që e bëri, po një profet; dhe ai nuk vret atë që kishte bërë keq, po atë që kishte pësuar keqin; sepse, në të vërtetë, i ishte bërë një padrejtësi vdekjeprurëse, me rrëmbimin e gruas së tij; e megjithatë, pas asaj, ai shtoi edhe këtë.

9. A e kuptoni si nuk e kurseva atë njeri të drejtë? Si i përmenda fajet e tij pa asnjë kursim sado të vogël? E prapëseprapë, aq i sigurt jam për mbrojtjen e tij, sa, pas një barre kaq të madhe si ky mëkat i tij, do të doja të ishin këtu të pranishëm si manikeasit që përqeshin më shumë se të gjithë tërë këtë, ashtu edhe ata që janë të sëmurë sipas mënyrës së Markionit, që t'ua mbyllja plotësisht gojën. Sepse ata vërtet thonë: «bëri vrasje dhe kurorëshkelje»; po unë nuk them vetëm këtë, po e kam vërtetuar edhe se vrasja qe e dyfishtë: së pari nga ai që pësoi padrejtësinë, e pastaj nga cilësia e personit që kreu fajin. Sepse nuk është e njëjta gjë që dikush, të cilit iu dha Fryma dhe mbi të cilin u dhuruan të mira kaq të mëdha, dhe që u pranua në një liri të tillë fjale, dhe në një moshë të tillë të jetës, të guxojë të bëjë krime të atij lloji, dhe, pa i pasur të gjitha këto, të bëjë po të njëjtën gjë. Megjithatë, edhe në këtë pikë ai njeri i shquar është mbi të gjithë i denjë për admirim: se, kur kishte rënë në vetë greminën e ligësisë, ai nuk u fundos, as nuk u dëshpërua, as nuk u shtri në plogështi, kur mori nga djalli një plagë kaq vdekjeprurëse; po shpejt, ose më mirë menjëherë, dhe me forcë të madhe, dha një goditje më vdekjeprurëse se ajo që kishte marrë.

Dhe ndodhi e njëjta gjë, sikur në luftë e në betejë ndonjë barbar t'i kishte ngulur heshtën në zemrën e një komandanti, ose t'i kishte gjuajtur një shigjetë në mëlçi, dhe plagës së parë t'i kishte shtuar një të dytë më vdekjeprurëse se ajo. Dhe ai që kishte marrë këto goditje të rënda, i rrëzuar dhe i mbytur në gjakun që rridhte gjithandej rreth tij, të ngrihej i pari shpejt, t'i hidhte pastaj një heshtë atij që e plagosi, ta shtrinte të vdekur për tokë brenda një çasti. Kështu edhe në këtë rast, sa më të madhe ta shpallësh plagën, aq më të admirueshëm e lë të kuptohet shpirtin e atij që u plagos: se ai pati fuqi, pas asaj plage të rëndë, si të ngrihej përsëri, ashtu edhe të qëndronte në vetë ballin e rreshtimit të betejës, dhe ta rrëzonte atë që e kishte plagosur.

Dhe sa gjë e madhe është kjo, e dinë më mirë ata që kanë rënë në mëkate të rënda. Sepse nuk është aq provë e një shpirti bujar e të fuqishëm të ecësh drejt dhe të vraposh gjithë udhën (sepse një shpirt i tillë e ka shpresën e mirë që e shoqëron, për ta gëzuar e për ta zgjuar, për ta forcuar e për ta bërë më të zellshëm), sa, pas atyre kurorave të panumërta, dhe kaq trofeve e fitoresh, pasi ke pësuar humbjen më të skajshme, të jesh në gjendje të rimarrësh po atë rrugë. Dhe, që të bëhet e qartë ajo që them, do të përpiqem t'ju sjell përpara një shembull tjetër, aspak më të ulët se i pari.

Sepse përfytyro, të lutem, ndonjë timonier që, pasi kishte përshkuar dete të panumërta dhe kishte lundruar mbi gjithë oqeanin, pas atyre shumë stuhive, shkëmbinjve e valëve, të fundoset, duke pasur me vete një ngarkesë të madhe, në vetë grykën e portit, dhe mezi t'i shpëtojë me trupin e vet të zhveshur kësaj mbytjeje të rëndë; si do të ndihej ai, natyrshëm, ndaj detit, ndaj lundrimit e ndaj mundimeve të tilla? A do të zgjidhte ndonjëherë ai njeri, veç po të ishte me shpirt fort fisnik, të shihte një breg, ose një anije, ose një port? Nuk besoj; po do të rrinte i shtrirë me fytyrë të fshehur, do të shihte natë gjatë gjithë ditës e do të tërhiqej nga çdo gjë; dhe do të zgjidhte më mirë të jetonte duke lypur, sesa të vinte dorë mbi po ato mundime.

Po jo i tillë ishte ky njeri i bekuar; po, ndonëse kishte pësuar një mbytje të tillë, pas atyre telasheve e mundimeve të panumërta, ai nuk qëndroi me fytyrën e mbuluar, po e lëshoi anijen e tij, dhe, pasi hapi velat e mori timonin në dorë, i përvishet po atyre mundimeve, dhe e bëri përsëri më të begatë pasurinë e tij. Tani, në qoftë se të qëndrosh më këmbë është kaq e admirueshme, dhe të mos rrish shtrirë përgjithmonë pasi ke rënë, atëherë të ngrihesh përsëri dhe të bësh vepra të tilla, ç'kurora nuk do t'i meritonte kjo?

E megjithatë, sigurisht kishte shumë gjëra që mund ta shtynin drejt dëshpërimit: së pari, madhësia e mëkateve të tij; së dyti, se këto gjëra i ranë jo në fillim të jetës, kur edhe shpresat tona janë më të bollshme, po afër fundit. Sepse as tregtari që sapo ka dalë nga porti e ka pësuar mbytjen nuk pikëllohet njësoj me atë që, pas shumë e shumë udhëtimesh tregtare, përplaset mbi një shkëmb. Së treti, se e pësoi këtë kur kishte fituar tashmë pasuri të madhe. Po, sepse deri atëherë ai kishte grumbulluar mall jo të vogël: për shembull, veprat e rinisë së tij të hershme, kur ishte bari; ato rreth Goliatit, kur ngriti trofeun e lavdishëm; ato që lidheshin me vetëpërmbajtjen e tij ndaj Saulit. Sepse ai tregoi madje edhe durimin ungjillor, meqë e pati armikun dhjetë mijë herë në dorë dhe përherë e kurseu; dhe zgjodhi më mirë të ishte i dëbuar nga atdheu, nga liria e nga vetë jeta, sesa të vriste atë që padrejtësisht i ngrinte kurthe. Po ashtu, edhe pas ardhjes së tij në mbretëri, kishte vepra fisnike të tijat në sasi jo të vogël.

Dhe, përveç asaj që kam thënë, edhe emri i tij i mirë ndër shumicën, dhe rënia e tij nga një lavdi kaq e ndritur, do të shkaktonin një pështjellim jo të zakonshëm. Sepse purpuri aspak nuk e stolisi aq shumë, sa e turpëroi njolla e mëkatit të tij. Dhe ju e dini, sigurisht, ç'gjë e madhe është që të dalin në shesh veprat e liga, dhe sa shpirt i madh kërkohet te një njeri i tillë, që të mos dëshpërohet pas qortimit të turmës, dhe kur ka kaq shumë dëshmitarë të fajeve të veta.

Megjithatë, të gjitha këto shigjeta ai njeri fisnik i nxori nga shpirti i vet, dhe kështu shkëlqeu pas kësaj, kështu e fshiu njollën, u bë kaq i pastër, sa pasardhësit e tij, edhe pas vdekjes së tij, i patën mëkatet e zbutura prej tij; dhe atë që u tha për Abrahamin, e gjejmë Perëndinë ta thotë po ashtu edhe për këtë njeri, ose më mirë, shumë më tepër për këtë të fundit. Sepse për patriarkun thuhet: «Kujtova besëlidhjen time me Abrahamin»; kurse këtu ai nuk thotë «besëlidhjen», po si? «Do ta mbroj këtë qytet për hir të shërbëtorit tim David.» Përveç kësaj, për shkak të dashamirësisë që kishte ndaj tij, ai nuk lejoi që Solomoni të binte nga mbretëria, sado i madh të ishte mëkati që kishte bërë. Dhe aq e madhe ishte lavdia e njeriut, sa Pjetri, kaq vjet më pas, kur nxiste hebrenjtë, foli kështu: «Të më lejohet t'ju flas haptas për patriarkun David, se ai vdiq dhe u varros.» Edhe Krishti, kur bisedonte me hebrenjtë, tregon se atij, edhe pas mëkatit të tij, i qe dhënë Fryma në një shkallë të tillë, sa u çmua i denjë të profetizojë përsëri edhe për hyjninë e tij; e kështu, duke ua mbyllur gojën, tha: «Si e quan, pra, Davidi me anë të Frymës Zot, kur thotë: ‹Zoti i tha Zotit tim: Rri në të djathtën time›?» Dhe, ashtu si me Moisiun, kështu ndodhi edhe me Davidin. Sepse, ashtu si Miriama, edhe kundër vullnetit të Moisiut, u ndëshkua nga Perëndia për paturpësinë ndaj të vëllait, ngaqë ai e donte shumë njeriun e shenjtë, po ashtu edhe këtë njeri, të keqtrajtuar nga i biri, Perëndia e shpagoi shpejt, dhe atë kundër vullnetit të tij.

Këto gjëra, pra, mjaftojnë, madje mbi të gjitha të tjerat këto mjaftojnë për të treguar shkëlqimin e njeriut. Sepse, kur Perëndia jep gjykimin e tij, ne s'duhet të pyesim më tej. Po, në qoftë se doni të njiheni veçanërisht me vetëpërmbajtjen e tij, mund ta shihni, duke lexuar historinë e tij pas mëkatit, sigurinë e tij ndaj Perëndisë, dashamirësinë e tij, rritjen e tij në virtyt, rreptësinë e tij deri në frymën e fundit.

10. Duke i pasur, pra, këta shembuj, le të jemi të përmbajtur, dhe le të përpiqemi të mos dëshpërohemi, e, po të biem ndonjëherë, të mos rrimë shtrirë përtokë. Sepse jo për t'ju hedhur në plogështi fola për mëkatet e Davidit, po për të ngjallur te ju më shumë frikë. Sepse, në qoftë se ai njeri i drejtë, nga pak shkujdesje, mori plagë të tilla, çfarë do të pësojmë ne, që jemi të pakujdesshëm çdo ditë? Prandaj mos shiko rënien e tij e të bëhesh i shkujdesur, po mendo se ç'gjëra të mëdha bëri edhe pas kësaj, ç'vajtime të mëdha, sa pendim tregoi: ua shtoi netët ditëve, derdhi burime lotësh, lau shtratin me lot e, për më tepër, u vesh me thes.

Tani, në qoftë se ai pati nevojë për një kthim kaq të madh, kur do të jetë e mundur për ne të shpëtohemi, ne që rrimë të pandjeshëm pas kaq shumë mëkatesh? Sepse ai që ka shumë vepra të mira, do t'i hidhte lehtë hijen mëkateve të tij qoftë edhe vetëm me këto; po ai që është i paarmatosur, kudo që të marrë një shigjetë, merr një plagë vdekjeprurëse.

Prandaj, që të mos jetë kështu, le të armatosemi me vepra të mira; dhe, në qoftë se na ka rënë ndonjë faj, le ta lajmë atë: që të çmohemi të denjë, pasi ta kemi jetuar jetën e tashme për lavdinë e Perëndisë, të gëzojmë jetën e ardhshme; të cilën e arrofshim të gjithë, me anë të hirit dhe të dashurisë për njeriun të Zotit tonë Jisu Krisht, të cilit i qoftë lavdia dhe pushteti, tani e përherë e në jetë të jetëve. Amin.