Mateu 8:23-24

Lluka, që të mos jetë i detyruar të ruajë radhën e kohës, thotë kështu: «Dhe një ditë ndodhi që hyri në një barkë bashkë me nxënësit e tij»; po ashtu edhe Marku. Por ky Ungjillor jo, sepse edhe këtu e ruan radhën. Sepse jo të gjithë i shkruan gjërat në të njëjtën mënyrë. Këto i thashë edhe më parë, që askush, kur sheh se diçka mungon, të mos pandehë se ka mospërputhje mes tyre.

Turmat, pra, i përcolli, kurse nxënësit i mori me vete, sepse edhe Ungjillorët e tjerë e përmendin këtë. Dhe i mori me vete jo më kot, as rastësisht, po që të ishin dëshmitarë të mrekullisë që do të ndodhte. Sepse, si një mësues palestre fort i zoti, po i përgatiste me dy synime: si të mos tronditeshin në rreziqe, ashtu edhe të mbeteshin të përulur në nderime. Kështu, që të mos bëheshin mendjemëdhenj ngaqë i mbajti pranë vetes kur largoi të tjerët, i lë të përplasen nga stuhia, duke e ndrequr menjëherë këtë dhe duke i stërvitur t'i durojnë sprovat me fisnikëri.

Të mëdha, pa dyshim, ishin edhe mrekullitë e mëparshme, por kjo kishte brenda saj edhe një farë stërvitjeje, dhe jo të vogël, dhe ishte një shenjë e ngjashme me atë të dikurshme. Për këtë arsye merr me vete vetëm nxënësit. Sepse, ashtu si i lejon edhe njerëzit të jenë të pranishëm kur shfaqen mrekullitë, po ashtu, kur ngriheshin kundër tij sprova e tmerre, atëherë merr me vete vetëm atletët e mbarë botës, të cilët do t'i stërviste.

Dhe ndërsa Mateu vetëm përmendi se «po flinte», Lluka thotë se ishte «mbi një jastëk», duke treguar si mungesën e çdo mendjemadhësie tek ai, ashtu edhe një shkallë të lartë ashpërsie jete që na e mëson.

Kur stuhia, pra, shpërtheu me gjithë fuqinë e saj dhe deti po tërbohej, «e zgjojnë dhe i thonë: ‹Zot, na shpëto, po humbasim!›». Por ai i qortoi ata para se të qortonte detin. Sepse, siç thashë, këto u lejuan për stërvitje, dhe ishin një parafigurë e tundimeve që do t'i gjenin. Vërtet, edhe pas këtyre gjërave, ai shpesh i la të binin në stuhi më të rënda të fatit, dhe i duroi gjatë. Prandaj edhe Pavli tha: «Nuk dua, o vëllezër, të mos e dini se u ngarkuam pa masë, përtej fuqisë sonë, aq sa u dëshpëruam edhe për vetë jetën»; dhe pastaj përsëri: «i cili na shpëtoi nga vdekje kaq të mëdha». Kështu, pra, ai i qorton para së gjithash, duke u treguar se duhet të kishin guxim, sado të ngriheshin lart valët, dhe se ai i rregullon të gjitha për të mirë. Sepse vetë frika e tyre qe një gjë e dobishme, që mrekullia të dukej më e madhe dhe kujtimi i ngjarjes të mbetej i gjallë. Sepse, kur do të ndodhë diçka e jashtëzakonshme, përgatiten që më parë shumë gjëra që të mbahet mend, që të mos zhyten njerëzit në harresë pasi të ketë kaluar mrekullia.

Kështu edhe Moisiu më parë ka frikë nga gjarpri, dhe jo thjesht frikë, po me shqetësim të madh, e pastaj e sheh atë gjë të çuditshme të ndodhë. Po ashtu edhe këta: më parë e panë veten të humbur, e pastaj u shpëtuan, që, pasi ta pranonin rrezikun, të mësonin madhështinë e mrekullisë.

Prandaj edhe fle, sepse, po të ishte zgjuar kur ndodhi, ose nuk do të kishin frikë, ose nuk do t'i luteshin, ose as që do të mendonin se ai mund të bënte diçka të tillë. Prandaj fle: që t'i jepte shkas frikës së tyre dhe që ata ta ndienin më qartë çka po ndodhte. Sepse njeriu nuk i sheh me të njëjtët sy gjërat që u ndodhin të tjerëve dhe ato që i ndodhin vetes. Prandaj, meqë i kishin parë të gjithë të përfituar, kurse vetë s'kishin gëzuar asnjë të mirë e kishin mbetur të paprekur (sepse as të çalë s'ishin, as kishin ndonjë sëmundje tjetër të tillë), dhe ishte e udhës që t'i shijonin të mirat e tij me përjetimin e vet, ai e lejon stuhinë, që, nëpërmjet shpëtimit të tyre, ta kuptonin më qartë të mirën.

Prandaj as që e bën këtë përpara turmave, që të mos dënoheshin për besim të pakët, po i merr veç e mënjanë, i ndreq, dhe, para stuhisë së ujërave, u jep fund stuhive të shpirtit të tyre, duke i qortuar e duke thënë:

«Pse jeni kaq frikacakë, o besimpakë?», duke u mësuar edhe se frika e njerëzve nuk vjen nga afrimi i tundimeve, po nga dobësia e mendjes së tyre.

Po të thoshte ndokush se s'qe frikë a besim i pakët të afroheshin e ta zgjonin, do të thosha këtë: se pikërisht kjo ishte një shenjë e veçantë se atyre u mungonte mendimi i drejtë për të. Domethënë, e dinin se ai kishte fuqi të qortonte kur ishte zgjuar, por se mund ta bënte këtë edhe duke fjetur, këtë ende s'e dinin.

E përse të çuditemi që ishte kështu tani, kur edhe pas shumë mrekullish të tjera përfytyrimet e tyre ishin ende mjaft të papjekura? Prandaj edhe qortohen shpesh, si atëherë kur thotë: «Ende edhe ju s'kuptoni?». Mos u çudit, pra, që, kur nxënësit ishin në gjendje kaq të papjekur, as turmat s'kishin ndonjë përfytyrim të lartë për të. Sepse

«U mrekulluan, duke thënë: ‹Ç'njeri është ky, që edhe deti edhe erërat i binden?›».

Por Krishti nuk i qortoi që e quajtën njeri, po priti t'i mësonte me anë të shenjave të tij se mendimi i tyre ishte i gabuar. Po nga se e mendonin njeri? Së pari nga pamja, pastaj nga gjumi dhe nga barka që përdori. Prandaj u hutuan, duke thënë: «Ç'njeri është ky?», sepse, ndërsa gjumi dhe pamja e jashtme e tregonin njeri, deti dhe qetësia e shpallnin Perëndi.

Sepse, ngaqë Moisiu dikur kishte bërë diçka të tillë, edhe në këtë tregon epërsinë e vet, dhe se njëri bën mrekulli si shërbëtor, tjetri si Zot. Kështu, nuk nxori shkop, si Moisiu, as nuk i shtriu duart drejt qiellit, as pati nevojë për ndonjë lutje, po, ashtu si i ka hije një zoti që urdhëron shërbëtoren e tij, ose një krijuesi që urdhëron krijesën e vet, e qetësoi dhe e frenoi vetëm me fjalë e me urdhër; dhe gjithë vala pushoi menjëherë, e nuk mbeti asnjë gjurmë e trazirës. Këtë e shpalli Ungjillori, duke thënë: «Dhe u bë një qetësi e madhe». Dhe atë që ishte thënë për Atin si diçka e madhe, këtë e tregoi përsëri me anë të veprave të tij. E ç'ishte thënë për të? «Foli», thotë, «dhe pushoi era e stuhishme». Po ashtu edhe këtu: foli, dhe «u bë një qetësi e madhe». Dhe për këtë më shumë se për çdo gjë tjetër u mrekulluan turmat; ata që s'do të ishin mrekulluar, po ta kishte bërë ashtu si Moisiu.

2. Tani, kur u largua nga deti, vjen një mrekulli tjetër, edhe më e tmerrshme. Sepse disa njerëz të pushtuar nga demonët, si të arratisur të ligj para syve të zotërisë së tyre, thanë:

«Ç'punë kemi ne me ty, Jisu, o Bir i Perëndisë? A erdhe këtu që të na mundosh para kohe?»

Sepse, ndërsa turmat e quanin njeri, demonët erdhën duke shpallur hyjninë e tij; dhe ata që nuk e dëgjuan detin të fryhej e të qetësohej, dëgjuan prej demonëve po atë britmë që deti, me qetësinë e vet, po e thoshte me zë të lartë.

Pastaj, që kjo të mos dukej se vinte nga lajka, sipas asaj që po provonin vërtet, thërrasin e thonë: «A erdhe këtu që të na mundosh para kohe?». Kështu, pra, armiqësia e tyre shfaqet që më parë, që lutja e tyre të mos ngjallte dyshim. Sepse vërtet po merrnin goditje të padukshme, dhe deti s'ishte në stuhi aq sa ishin ata: të munduar, të përvëluar, të torturuar nga gjëra të padurueshme vetëm prej pranisë së tij. Prandaj, ngaqë askush s'guxonte t'ia sillte ata, Krishti vetë shkon tek ata.

Mateu vërtet tregon se ata thanë: «A erdhe këtu që të na mundosh para kohe?», por Ungjillorët e tjerë kanë shtuar se ata edhe iu lutën e iu përbetuan që të mos i hidhte në humnerë. Sepse mendonin se ndëshkimi i tyre po u afrohej tani, dhe kishin frikë, sikur po tani do të binin nën hakmarrje.

Dhe ndonëse Lluka, e ata që e ndjekin, thonë se ishte një njeri i vetëm, kurse ky Ungjillor dy, kjo s'tregon aspak ndonjë mospërputhje. E pranoj: po të kishin thënë se ishte vetëm një dhe asnjë tjetër, do të dukeshin sikur nuk pajtohen me Mateun; por, meqë njëri foli për të parin, e tjetri për të dy, pohimi s'vjen nga mospërputhja, po nga një mënyrë tjetër rrëfimi. Domethënë, unë nga ana ime mendoj se Lluka veçoi më të tërbuarin prej tyre për rrëfimin e vet, prandaj edhe në mënyrë më tragjike e tregon gjendjen e tyre të mjeruar; për shembull, se, duke i këputur lidhjet e zinxhirët, sillej nëpër shkretëtirë. Dhe Marku thotë se ai edhe priste veten me gurë.

Edhe fjalët e tyre janë të tilla që tregojnë qartë natyrën e tyre të papajtueshme e të paturpshme. Sepse, thotë, «A erdhe këtu që të na mundosh para kohe?». E sheh: se kishin mëkatuar, s'mund ta mohonin, po kërkojnë të mos e pësojnë ndëshkimin para kohe. Sepse ai i kishte zënë në çastin kur po bënin ato tmerre kaq të pashërueshme e të paligjshme, tek shëmtonin e ndëshkonin krijesën e tij në çdo mënyrë. Dhe, meqë pandehnin se ai, për tepricën e krimeve të tyre, nuk do të priste kohën e ndëshkimit, iu lutën e iu përgjëruan. Dhe ata që s'i duronin as prangat e hekurit vijnë të lidhur; ata që endeshin nëpër male dalin në fushë; dhe ata që s'linin asnjë të kalonte e që ia zinin udhën gjithkujt, sapo e panë, ndalen të palëvizur.

3. Po cila mund të jetë arsyeja që atyre u pëlqen edhe të banojnë nëpër varre? Duan t'i shtien turmës një mendim të dëmshëm, gjoja se shpirtrat e të vdekurve bëhen demonë, gjë që mos e pranofshim kurrë në mendjen tonë. «Po ç'do të thuash, atëherë», mund të pyesë ndokush, «kur shumë magjistarë marrin fëmijë e i vrasin, që të kenë pastaj shpirtin t'i ndihmojë?». E nga duket kjo? Se i vrasin, vërtet, na e thonë shumë veta; por se shpirtrat e të vrarëve janë me ta, nga e di ti, të lutem? «Vetë të pushtuarit», përgjigjen, «thërrasin: ‹Jam shpirti i filanit›». Po edhe kjo është një farë loje skene dhe mashtrim djallëzor. Sepse s'është shpirti i të vdekurit që thërret, po fryma e ligë që shtiret e i sajon këto, për të mashtruar dëgjuesit. Sepse, po të ishte e mundur që një shpirt të hynte në qenien e një fryme të ligë, shumë më tepër do të hynte në trupin e vet.

Përveç kësaj, s'ka arsye që shpirti i dëmtuar të bashkëpunojë me atë që i bëri keq, as që njeriu të mund ta shndërrojë një fuqi jotrupore në një qenie tjetër. Sepse, po të ishte kjo e pamundur te trupat, dhe s'mund ta bësh trupin e një njeriu të bëhet trup gomari, shumë më e pamundur do të ishte te shpirti i padukshëm; as që mund ta shndërrosh atë në qenien e një fryme të ligë. Kështu që këto janë përralla plakash të trullosura dhe lugetër për të trembur fëmijët.

As nuk është e mundur që një shpirt, i shkëputur nga trupi, të endet më këtu. Sepse «shpirtrat e të drejtëve janë në dorën e Perëndisë»; dhe, po të jenë të të drejtëve, atëherë edhe shpirtrat e atyre fëmijëve, sepse as ata s'janë të ligj; edhe shpirtrat e mëkatarëve çohen menjëherë prej këtej. Kjo duket qartë nga Llazari dhe i pasuri; edhe gjetkë Krishti thotë: «Këtë ditë do të ta kërkojnë shpirtin». Nuk mundet një shpirt, kur del nga trupi, të endet këtu; as arsyeja s'është e vështirë për t'u parë. Sepse ne ecim mbi një tokë të njohur e të afërt për ne, të veshur me trup, e prapë, kur udhëtojmë në një rrugë të huaj, s'dimë nga t'ia marrim pa pasur dikë të na prijë. Si do ta dinte, pra, shpirti, i shkëputur nga trupi e i dalë nga çdo vend i zakonshëm i tij, ku të ecte pa pasur dikë t'i tregonte udhën?

Edhe nga shumë gjëra të tjera mund ta kuptosh se s'është e mundur që një shpirt pa trup të mbetet këtu. Sepse edhe Stefani thotë: «Prano shpirtin tim»; edhe Pavli: «Të ndahem e të jem bashkë me Krishtin është shumë më mirë»; edhe për patriarkun Shkrimi thotë se «u bashkua me etërit e tij, i përkujdesur në një pleqëri të mirë». E, sa për provën që as shpirtrat e mëkatarëve s'mund të qëndrojnë këtu, dëgjo të pasurin që lutet fort për këtë e nuk e merr; sepse, po të ishte aspak e mundur, do të kishte ardhur e do të kishte treguar ç'kishte ndodhur atje. Prej kësaj duket qartë se, pas nisjes sonë prej këtej, shpirtrat tanë çohen në ndonjë vend, e s'kanë më fuqi të kthehen vetë, po presin atë ditë të tmerrshme.

4. Tani, po të thoshte ndokush: «Po pse ua plotësoi Krishti kërkesën demonëve, duke i lënë të shkonin në tufën e derrave?», kjo do të ishte përgjigjja jonë: se e bëri, jo se u dorëzua para tyre, po se me këtë kujdesej për shumë qëllime. Së pari, që t'u mësonte atyre që çlirohen prej atyre tiranëve të ligj se sa e madhe është ligësia e armiqve të tyre dinakë; së dyti, që të gjithë të mësonin se s'kanë guxim as kundër derrave, veçse po t'i lejojë ai; së treti, se ata do t'i kishin trajtuar ata njerëz më keq se derrat, po të mos gëzonin, edhe në fatkeqësinë e tyre, shumë nga kujdesi i providencës së Perëndisë. Sepse që ata na urrejnë më shumë se kafshët, kjo është, pa dyshim, e qartë për çdokënd. Kështu, pra, ata që s'i kursyen derrat, po në një çast të vetëm i hodhën të gjithë poshtë greminës, shumë më tepër do t'ua kishin bërë këtë njerëzve që kishin pushtuar, duke i çuar drejt shkretëtirës e duke i marrë tej, po të mos kishte tepruar, mu në tiraninë e tyre, kujdesi mbrojtës i Perëndisë, që të frenonte e të ndalte tepërinë e dhunës së tyre. Prej kësaj është e qartë se s'ka njeri që të mos gëzojë të mirën e providencës së Perëndisë. Dhe, në qoftë se jo të gjithë njësoj, as në të njëjtën mënyrë, kjo është vetë një shembull fort i madh i providencës: në atë që, sipas dobisë së secilit, shfaqet edhe vepra e providencës.

Dhe, përveç asaj që u tha, mësojmë nga kjo edhe një gjë tjetër: se providenca e tij s'është vetëm mbi të gjithë bashkë, po edhe mbi secilin veç e veç; të cilën e shpalli edhe për nxënësit e tij, kur tha: «Po edhe qimet e kokës suaj janë të gjitha të numëruara». Edhe nga këta të demonizuar mund ta shohësh qartë këtë; ata që do të ishin «mbytur» qëkuri, po të mos kishin gëzuar shumë kujdes të butë nga lart.

Për këto arsye, pra, i lejoi të shkonin në tufën e derrave, edhe që ata që banonin në ato vende të mësonin fuqinë e tij. Sepse atje ku emri i tij ishte i madh, s'e shfaqte veten shumë; por atje ku askush s'e njihte, po rrinin ende në një gjendje pandjeshmërie, i bëri mrekullitë e tij të vezullonin, që t'i sillte drejt njohjes së hyjnisë së tij. Sepse duket qartë nga ngjarja se banorët e atij qyteti ishin një lloj njerëzish pa mend; sepse, kur duhej ta kishin adhuruar e t'i ishin mrekulluar fuqisë, e larguan, e «iu lutën që të largohej nga kufijtë e tyre».

Po me ç'qëllim i shkatërruan demonët derrat? Kudo janë përpjekur t'i shtien njerëzit në tmerr, dhe kudo gëzohen për shkatërrimin. Këtë, për shembull, e bëri djalli me Jobin, ndonëse edhe atëherë Perëndia e lejoi, po as atëherë nuk u pajtua me djallin, po deshi ta tregonte shërbëtorin e vet edhe më të lavdishëm, duke ia hequr frymës së ligë çdo shkas për paturpësinë e saj, e duke ia kthyer mbi kokën e vet atë që u bë kundër njeriut të drejtë. Sepse edhe tani ndodhi e kundërta e asaj që ata deshën. Sepse fuqia e Krishtit u shpall me lavdi, dhe ligësia e demonëve, prej së cilës i çliroi ata që ishin të pushtuar, u tregua edhe më qartë; edhe se si atyre u mungon fuqia të prekin qoftë edhe derrat, pa lejen e Perëndisë së gjithësisë.

Dhe, po të donte ndokush t'i merrte këto gjëra me një kuptim të fshehtë, s'ka gjë që ta pengojë. Sepse ngjarja, vërtet, është kjo; por duhet ta dimë me siguri se njerëzit e ngjashëm me derrat janë sidomos të prekshëm nga veprimet e demonëve. E, sa kohë që janë njerëz ata që pësojnë të tilla, shpesh mund të dalin ende fitimtarë; por, po të jenë bërë krejt derra, jo vetëm pushtohen, po edhe hidhen poshtë greminës. Përveç kësaj, që të mos pandehte ndokush se çka u bë ishte thjesht shtirje, në vend që të besonte qartë se demonët kishin dalë, kjo bëhet e dukshme me anë të ngordhjes së derrave.

Vër re edhe butësinë e tij bashkë me fuqinë. Sepse, kur banorët e atij vendi, pasi kishin marrë të tilla të mira, po e dëbonin, ai s'kundërshtoi, po u tërhoq, dhe i la ata që u treguan të padenjë për mësimin e tij, pasi u dha si mësues ata që ishin çliruar prej demonëve, edhe derrarët, që prej tyre të mësonin gjithçka që kishte ndodhur; kurse vetë, duke u tërhequr, e lë frikën të gjallë tek ata. Sepse edhe madhësia e humbjes po e përhapte famën e asaj që u bë, dhe ngjarja u hynte thellë në mendje. E nga shumë anë vinin zëra që shpallnin çuditshmërinë e mrekullisë: nga të shëruarit, nga të mbyturit, nga zotërit e derrave, nga njerëzit që i ushqenin.

5. Këto gjëra mund t'i shohë kushdo të ndodhin edhe tani: shumë veta nëpër varre, të pushtuar nga frymët e liga, të cilët asgjë s'i ndalon nga marrëzia e tyre: as hekuri, as zinxhiri, as turma e njerëzve, as këshilla, as qortimi, as tmerri, as kërcënimi, as ndonjë gjë tjetër e tillë.

Sepse, kur një njeri jeton në shthurje, i etur pas çdo përqafimi, ai s'ndryshon aspak nga i demonizuari, po sillet lakuriq si ai: i veshur, vërtet, me rroba, po pa mbulesën e vërtetë, e i zhveshur nga lavdia që i takon; e pret veten jo me gurë, po me mëkate më të dëmshme se shumë gurë. Kush, pra, do të jetë në gjendje ta lidhë një njeri të tillë? Kush ta ndalë shëmtinë e tërbimin e tij, atë zakon që s'vjen kurrë në vete, po vërtitet përgjithmonë nëpër varre? Sepse të tilla janë strofullat e lavireve, plot me kutërbim të keq, plot me kalbësirë.

E ç'të themi për lakmitarin? A s'është ai i tillë? Sepse kush do të jetë ndonjëherë në gjendje ta lidhë? A s'ka frikë e kërcënime të përditshme, qortime e këshilla? Jo, të gjitha këto pranga ai i këput; dhe, po të vijë ndokush ta çlirojë, ai i përbetohet të mos e çlirojë, duke e quajtur mundimin më të madh të mos jetë në mundim; e ç'mund të jetë më i mjerë se kaq? Sepse ajo frymë e ligë, ndonëse i përbuzte njerëzit, prapëseprapë iu bind urdhrit të Krishtit dhe doli shpejt nga trupi i njeriut; por ky njeri s'i bindet as urdhrit të tij. Shih, të paktën, si e dëgjon çdo ditë atë të thotë: «Nuk mund t'i shërbeni Perëndisë dhe mamonait», e të kërcënojë me ferrin dhe me mundimet e pashërueshme, e prapë s'bindet: jo se ai është më i fortë se Krishti, po ngaqë Krishti nuk na ndreq kundër vullnetit tonë. Prandaj njerëz të tillë jetojnë si nëpër shkretëtira, ndonëse janë në mes të qyteteve. Sepse kush, që ka mend, do të donte të rrinte me njerëz të tillë? Unë, nga ana ime, do të pranoja më mirë të banoja me dhjetë mijë të demonizuar, sesa me një të sëmurë në këtë mënyrë.

E që s'gabohem kur e them këtë, kjo duket qartë nga ndjenjat e njërit e të tjetrit. Sepse këta të fundit e quajnë armik atë që s'u ka bërë asnjë të keqe, dhe duan madje ta marrin skllav një njeri të lirë, e ta mbështjellin me dhjetë mijë të këqija; kurse të demonizuarit s'bëjnë asgjë të tillë, po e hedhin sëmundjen e tyre andej-këndej brenda vetes. Dhe, ndërsa këta përmbysin shumë shtëpi, e bëjnë që të blasfemohet emri i Perëndisë, e janë një murtajë për qytetin e për gjithë dheun, ata që mundohen nga frymët e liga meritojnë më shumë mëshirën e lotët tanë. Të parët, në pjesën më të madhe, veprojnë pa ndjenja, kurse të tjerët janë të çmendur ndërkohë që arsyetojnë, duke bërë orgjitë e tyre në mes të qyteteve, të marrosur nga një lloj i ri marrëzie. Sepse ç'bëjnë të gjithë të demonizuarit aq keq sa ç'guxoi të bënte Juda, kur nxori në shesh atë skaj ligësie? Edhe të gjithë ata që e imitojnë, si bisha të egra të ikura nga kafazi, i trazojnë qytetet e tyre, pa i ndaluar askush. Sepse edhe këta kanë pranga nga çdo anë: si frika e gjykatësve, kërcënimi i ligjeve, dënimi i turmës, e gjëra të tjera më shumë se këto; e prapë, duke i këputur edhe këto, i përmbysin të gjitha. Dhe, po t'ia hiqte ndokush krejt këto, atëherë do ta njihte me siguri se demoni që është tek ata është shumë më i egër e më i marrosur se ai që sapo doli.

Po, meqë kjo s'mund të bëhet, le ta marrim për një çast me mend, sa për të arsyetuar; le t'ia heqim të gjithë zinxhirët, dhe atëherë do ta njohim qartë marrëzinë e tij të hapur. Po mos u trembni nga përbindëshi, kur ta zbulojmë, sepse është një paraqitje me fjalë, jo vetë realiteti. Le të jetë, pra, një njeri që hedh zjarr nga sytë, i zi, me gjarpërinj që i varen nga të dyja shpatullat në vend të duarve; le të ketë edhe një gojë, me shpata të mprehta të ngulura brenda në vend të dhëmbëve, e në vend të gjuhës një burim që gurgullon helm e ndonjë ilaç vdekjeprurës; e një bark më gllabërues se çdo furrë, që përpin gjithçka i hidhet, e një farë këmbësh me krahë, më të rrëmbyeshme se çdo flakë; le të jetë fytyra e tij e përbërë prej një qeni e prej një ujku; e le të mos thotë asgjë njerëzore, po diçka të çjerrët, të pakëndshme e të tmerrshme; le të ketë edhe në duar një urë zjarri. Ndoshta ajo që thamë ju duket e tmerrshme, po ende s'e kemi gdhendur ashtu si i ka hije; sepse, bashkë me këto, duhet të shtojmë edhe të tjera. Dua të them se ai edhe do të vrasë ata që e takojnë, do t'i përpijë, do të kapet pas mishit të tyre.

E prapë, lakmitari është shumë më i egër edhe se ky: sulet mbi të gjithë si ferri, i gëlltit të gjithë, sillet si armik i përbashkët i gjithë njerëzimit. Ai s'do që të ekzistojë asnjë njeri, veç që t'i zotërojë ai vetë të gjitha. E as që ndalet me kaq, po, kur në lakminë e tij të ketë shkatërruar gjithë njerëzit, dëshiron edhe të shformojë vetë lëndën e dheut e ta shohë krejt të bëhet ar; jo vetëm dheun, po edhe kodrat, e pyjet, e burimet, me një fjalë, gjithçka që duket.

E, që të bindeni se ende s'e kemi paraqitur marrëzinë e tij, le të mos ketë njeri që ta akuzojë e ta trembë, po hiqe për një çast me mendje tmerrin e ligjeve, dhe do ta shohësh të rrëmbejë një shpatë, të vërë dorë mbi të gjithë e të mos kursejë asnjë: as mik, as farefis, as vëlla, as vetë prindin e vet. Madje, në këtë rast s'ka nevojë as të hamendësojmë, po le ta pyesim: a nuk sajon vazhdimisht të tilla përfytyrime me vete, e a nuk endet me mendje ndër të gjithë njerëzit për t'i shkatërruar, si miqtë e farefisin, ashtu edhe vetë prindërit e vet? Madje s'ka nevojë as të pyesim, sepse vërtet të gjithë e dinë se ata që janë nën pushtetin e kësaj sëmundjeje mërziten edhe nga pleqëria e të atit; dhe atë që është e ëmbël dhe e dëshiruar nga të gjithë, të pasurit fëmijë, e quajnë barrë e të padëshiruar: shumë veta, të paktën, për këtë qëllim kanë paguar edhe para që të mos kenë fëmijë, e kanë gjymtuar natyrën e tyre, jo vetëm duke vrarë fëmijët pas lindjes, po duke mos i lënë as të lindin fare.

6. Mos u çuditni, pra, që e skicuam kështu lakmitarin (sepse në të vërtetë ai është shumë më i keq se ç'thamë); po le të shohim si do ta çlirojmë prej demonit. Si do ta çlirojmë, atëherë? Po t'ia bëjë kush të qartë se dashuria e tij për paranë i del fort në rrugë pikërisht në atë që ka për synim, në fitimin e parave; sepse ata që duan të fitojnë në gjëra të vogla, pësojnë humbje të mëdha; prandaj edhe është thënë një fjalë e urtë me këtë kuptim. Shumë veta, për shembull, në shumë raste, duke dashur të japin hua me kamatë të madhe, e nga shpresa e fitimit pa u interesuar për ata që marrin paratë e tyre, bashkë me kamatën kanë humbur edhe gjithë kapitalin. Të tjerë përsëri, kur bien në rreziqe e s'duan të lëshojnë pak, bashkë me pasurinë kanë humbur edhe jetën.

Përsëri, kur njerëzit kanë pasur në dorë të blejnë ose poste fitimprurëse, ose ndonjë gjë tjetër të tillë, nga një dorështrëngim i vogël kanë humbur gjithçka. Sepse, ngaqë nuk dinë të mbjellin, po kanë provuar përherë vetëm të korrin, natyrisht dështojnë pareshtur në të korrat e tyre. Sepse asnjë njeri s'mund të korrë përherë, ashtu si s'mund të fitojë përherë. Prandaj, meqë s'duan të shpenzojnë, as nuk dinë të fitojnë. E, po t'u duhet të marrin grua, prapë u ndodh e njëjta gjë; sepse ose mashtrohen e marrin një grua të varfër në vend të një të pasure, ose, kur kanë sjellë në shtëpi një të pasur, po plot me të meta të panumërta, edhe këtu kanë pësuar më shumë humbje se fitim. Sepse pasurinë s'e sjell teprica, po virtyti. Sepse ç'dobi ka nga pasuria e saj, kur ajo është dorëprishur e e shthurur, e shpërndan gjithçka rreth e rrotull më furishëm se çdo erë? Po sikur të jetë e pandershme e të sjellë brenda dashnorë të panumërt? Po sikur të jetë e dehur? A s'do ta bëjë shpejt burrin e saj më të varfrin e njerëzve? Por ata jo vetëm martohen, po edhe blejnë me rrezik të madh, nga lakmia e tyre e madhe, duke u përpjekur të gjejnë jo skllevër të mirë, po të lirë.

Mendoni, pra, gjithë këto gjëra (sepse fjalët për ferrin dhe për mbretërinë ende s'jeni në gjendje t'i dëgjoni), dhe, duke pasur ndër mend humbjet që keni pësuar shpesh nga dashuria juaj për paranë, në huatë, në blerjet, në martesat, në postet e pushtetit, e në gjithë të tjerat, shkëputuni nga dashuria e verbër për paranë.

Sepse kështu do të mund ta jetoni jetën e tanishme në siguri, e, pasi të keni përparuar pak, të dëgjoni edhe fjalët që flasin për vetëpërmbajtjen, e të shihni qartë e të sodisni vetë Diellin e Drejtësisë, e të arrini te të mirat e premtuara prej tij; te të cilat Perëndia na dhëntë të arrijmë të gjithë, me anë të hirit dhe të njeridashjes së Zotit tonë Jisu Krisht, të cilit i qoftë lavdia dhe pushteti, tani e përherë e në jetë të jetëve. Amin.