Mateu 9:27-30

Përse vallë i lë të presin, ndonëse po thërrisnin? Edhe këtu na mëson ta hedhim krejt tej lavdinë që vjen nga turma. Meqë shtëpia ishte afër, i çon atje për t'i shëruar veçmas. Kjo duket qartë edhe nga se i porositi, madje, të mos ia tregonin askujt.

Por kjo është një akuzë e rëndë kundër hebrenjve: këta njerëz, ndonëse u kishin nxjerrë sytë, e marrin besimin vetëm duke dëgjuar, kurse ata që i shohin mrekullitë dhe i kanë sytë për të dëshmuar ç'po ndodhte, bëjnë krejt të kundërtën. Vini re edhe ngulmin e tyre, si nga britma, ashtu edhe nga vetë lutja. Sepse nuk iu afruan thjesht, po me britma të forta, pa përmendur asgjë tjetër veç «mëshirës».

Dhe e quajtën «Biri i Davidit», sepse ky emër mbahej për nder. Kështu, për shembull, edhe profetët në shumë vende i quanin ashtu mbretërit që donin t'i nderonin e t'i shpallnin të mëdhenj.

Pasi i futi në shtëpi, u bën edhe një pyetje. Sepse shpesh kujdesej t'i shëronte vetëm pasi i luteshin, që të mos mendonte ndokush se po hidhej pas këtyre mrekullive nga mendjemadhësia; dhe jo vetëm për këtë, po edhe për të treguar se ata e meritonin shërimin, që askush të mos thoshte: «Po të shpëtonte thjesht nga mëshira, atëherë duhej të shpëtonin të gjithë.» Sepse edhe dashuria e tij për njeriun ka njëfarë mase, sipas besimit të atyre që shërohen. Por besimin nuk ua kërkon vetëm për këto arsye: meqë e kishin quajtur «Bir të Davidit», për t'i ngritur drejt diçkaje më të lartë dhe për t'u mësuar të mendonin për të ashtu si duhej, u thotë: «A besoni se mund ta bëj këtë?» Nuk tha: «A besoni se mund t'i lutem Atit tim, se mund të lutem?», po: «se mund ta bëj këtë?»

Cila është, pra, përgjigjja e tyre? «Po, o Zot.» Nuk e quajnë më Bir të Davidit, po ngjiten më lart dhe i pranojnë sundimin.

Atëherë, më në fund, ai nga ana e vet vë duart mbi ta dhe thotë: «Le t'ju bëhet sipas besimit tuaj.» Këtë e bën për t'ua përforcuar besimin, për të treguar se edhe ata marrin pjesë në veprën e mirë dhe për të dëshmuar se fjalët e tyre nuk ishin lajka. Sepse nuk tha «Le t'ju hapen sytë», po «Le t'ju bëhet sipas besimit tuaj», siç ua thotë shumë prej atyre që vinin tek ai: para se t'u shëronte trupin, nxitonte të shpallte besimin që mbanin në shpirt, që t'i bënte edhe ata më të denjë, edhe të tjerët më të vëmendshëm.

Kështu veproi edhe me të paralizuarin: sepse edhe atje, para se t'i jepte forcë trupit, ngre shpirtin e rrëzuar, duke thënë: «Bir, merr zemër, të falen mëkatet.» Edhe vajzën e vogël, pasi e ngjalli, e mbajti pranë dhe, me anë të ushqimit, ia mësoi Bamirësin. Po ashtu bëri me kryeqindësin, duke ia lënë gjithçka besimit të tij. Edhe nxënësit, kur i shpëtoi nga stuhia në det, i shpëtoi më parë nga mungesa e besimit. Kështu ndodhi edhe këtu: ai i dinte fshehtësitë e mendjes së tyre qysh para britmës; por, që të nxiste edhe të tjerët drejt po atij zelli, ua bën të njohur të gjithëve, duke shpallur me anë të shërimit besimin e tyre të fshehtë.

Pastaj, pas shërimit, i urdhëron të mos ia tregojnë askujt; dhe nuk i urdhëron thjesht, po me shumë rreptësi.

«Sepse Jisui», thuhet, «i porositi rreptë, duke thënë: Shikoni që të mos e marrë vesh askush. Po ata, si dolën, e përhapën famën e tij në gjithë atë vend.»

Ata, megjithatë, nuk e duruan këtë, po u bënë predikues dhe shpallës të Ungjillit; edhe kur i urdhëroi të fshihnin atë që ishte bërë, nuk duruan.

Edhe në qoftë se diku tjetër e gjejmë duke thënë «Shko dhe trego lavdinë e Perëndisë», kjo nuk bie ndesh me këtë, po madje pajtohet plotësisht me të. Sepse na mëson të mos flasim vetë asgjë për veten tonë, madje edhe të ndalojmë ata që duan të na lëvdojnë; por, kur lavdia i drejtohet Perëndisë, atëherë jo vetëm të mos e ndalojmë, po t'i urdhërojmë njerëzit ta bëjnë këtë.

2. «Dhe, ndërsa po dilnin», thuhet, «ja, i sollën një njeri memec, të pushtuar nga një demon.»

Sepse e keqja nuk ishte e natyrshme, po një dredhi e frymës së ligë; prandaj i duheshin të tjerë për ta sjellë. As vetë s'mund të lutej, se ishte memec, as t'u përgjërohej të tjerëve, sepse fryma e ligë ia kishte lidhur gjuhën dhe, bashkë me gjuhën, ia kishte prangosur shpirtin.

Për këtë arsye as nuk i kërkon besim, po e shëron menjëherë sëmundjen.

«Sepse, kur u dëbua demoni», thotë, «memeci foli; edhe turmat u mrekulluan, duke thënë: Kurrë s'është parë gjë e tillë në Izrael.»

Kjo i mërziti tepër farisenjtë: që turmat e vinin atë përmbi të gjithë, jo vetëm përmbi ata të asaj kohe, po përmbi këdo që kishte qenë ndonjëherë. Dhe e çmonin më lart jo thjesht se shëronte, po se e bënte lehtë e shpejt, madje edhe për sëmundje të panumërta e të pashërueshme.

Kështu, pra, turma; kurse farisenjtë krejt ndryshe: jo vetëm i përbuznin veprat, po thoshin gjëra që binin ndesh me njëra-tjetrën, pa u turpëruar. E tillë është ligësia. Sepse ç'thonë ata?

«Ai i dëbon demonët me anë të prijësit të demonëve.»

Ç'mund të jetë më e marrë se kjo? Sepse, së pari, siç e thotë edhe më poshtë, është e pamundur që një demon të dëbojë një demon, se ai lloj qenieje e ka zakon të ndreqë atë që i përket, jo ta shembë. Por ai jo vetëm dëbonte demonë, po edhe pastronte të lebrosurit, ngjallte të vdekurit, qetësonte detin, falte mëkatet, predikonte mbretërinë dhe i sillte njerëzit tek Ati, gjëra që një demon as do t'i zgjidhte ndonjëherë, as do të ishte i zoti t'i bënte kurrë. Sepse demonët i çojnë njerëzit te idhujt, i largojnë nga Perëndia dhe i bindin të mos besojnë jetën e ardhshme. Djalli nuk bën mirësi kur e fyejnë, sepse, edhe pa e fyer, u bën keq atyre që i shkojnë pas dhe e nderojnë.

Kurse ai bën të kundërtën. Sepse, pas gjithë atyre fyerjeve e sharjeve të tyre,

3. «Ai shkonte», thuhet, «nëpër të gjitha qytetet e fshatrat, mësonte në sinagogat e tyre, predikonte ungjillin e mbretërisë dhe shëronte çdo sëmundje e çdo lëngatë.»

Jo vetëm që nuk i ndëshkoi për pandjeshmërinë e tyre, por as nuk i qortoi thjesht: kështu tregonte njëherësh butësinë e vet dhe hidhte poshtë shpifjen; dhe njëkohësisht donte, me anë të shenjave që pasuan, ta paraqiste provën e tij më plotësisht, e pastaj të sillte edhe përgënjeshtrimin me fjalë. Prandaj shkoi nëpër qytete, nëpër fshatra e nëpër sinagogat e tyre, duke na mësuar t'ua shpaguajmë shpifësve jo me shpifje të reja, po me të mira më të mëdha. Sepse, po t'u bësh mirë shokëve të tu të shërbimit jo për hir të njeriut, po për hir të Perëndisë, çfarëdo që të bëjnë ata, mos pusho së bëri mirë, që shpërblimi yt të jetë më i madh; sepse ai që, sapo e shpifin, pushon së bëri mirë, tregon se i përkushtohet atij virtyti për lëvdatën e tyre, jo për hir të Perëndisë.

Për këtë arsye Krishti, që të na mësonte se e kishte nisur këtë vetëm nga mirësia, jo vetëm që nuk priste që të sëmurët të vinin tek ai, por vetë nxitonte drejt tyre, duke u sjellë dy nga bekimet më të mëdha: njërin, ungjillin e mbretërisë; tjetrin, shërimin e plotë të të gjitha sëmundjeve. Dhe asnjë qytet nuk la pas dore, asnjë fshat nuk e kaloi me vrap, po i vizitoi të gjitha.

4. Dhe as këtu nuk ndalet, po tregon edhe një shembull tjetër të kujdesit të tij largpamës. Domethënë,

«Kur pa turmat», thuhet, «iu dhimbsën, sepse ishin të munduar e të shpërndarë, si dele që s'kanë bari. Atëherë u thotë nxënësve të tij: Të korrat janë vërtet të shumta, po punëtorët janë të paktë; lutjuni, pra, të zotit të të korrave, që të dërgojë punëtorë në të korrat e tij.»

Shihni përsëri se sa i lirë ishte nga mendjemadhësia. Që të mos i tërhiqte të gjithë njerëzit drejt vetes, dërgon nxënësit e tij.

Dhe jo vetëm për këtë synim, po edhe që t'i mësonte, pasi të stërviteshin në Palestinë si në një lloj shkolle stërvitjeje, të përvisheshin për ndeshjet me botën. Për këtë qëllim, pra, i bën ushtrimet edhe më të rënda se vetë ndeshjet, për sa i përket virtytit të tyre, që të hynin më lehtë në luftimet që do të vinin, si të ishin njëfarë zogjsh të njomë, që më në fund po i nxirrte për të fluturuar. Dhe tani për tani i bën mjekë të trupave, duke ua dhënë më pas shërimin e shpirtit, që është gjëja kryesore.

Dhe vini re si e tregon sa e lehtë dhe sa e nevojshme është kjo punë. Sepse ç'thotë? «Të korrat janë vërtet të shumta, po punëtorët janë të paktë.» Domethënë: «Nuk ju dërgoj», thotë, «për të mbjellë, po për të korrur.» Gjë që te Joani e shprehu kështu: «Të tjerë u munduan, dhe ju hytë në mundimin e tyre.»

Dhe këto i tha për t'ua shtypur njëherësh mendjemadhësinë, për t'i përgatitur të merrnin zemër dhe për të treguar se pjesa më e madhe e mundit kishte qenë më parë.

Dhe soditeni edhe këtu si nis nga dashuria për njeriun, jo si shpagim. «Sepse iu dhimbsën, se ishin të munduar e të shpërndarë, si dele pa bari.» Kjo është akuza e tij kundër të parëve të hebrenjve: se, ndonëse ishin barinj, silleshin si ujqër. Sepse, jo vetëm që nuk e përmirësonin turmën, por madje ia prishnin përparimin. Për shembull, kur ata çuditeshin e thoshin «Kurrë s'është parë gjë e tillë në Izrael», këta pohonin të kundërtën: «Ai i dëbon demonët me anë të prijësit të demonëve.»

Po për cilët punëtorë flet këtu? Për të dymbëdhjetë nxënësit. E ç'ndodh, pra? Ndonëse kishte thënë «po punëtorët janë të paktë», a ua shtoi numrin? Aspak, po i dërgoi vetëm ata. Përse, atëherë, tha «Lutjuni të zotit të të korrave, që të dërgojë punëtorë në të korrat e tij», e s'ua shtoi numrin? Sepse, ndonëse ishin veç dymbëdhjetë, që atëherë e tutje i bëri të shumtë, jo duke ua shtuar numrin, po duke u dhënë pushtet.

Pastaj, për të treguar sa e madhe është dhurata, thotë: «Lutjuni të zotit të të korrave», dhe tërthorazi shpall se kjo është e drejta e tij. Sepse, pasi tha «Lutjuni të zotit të të korrave», ndonëse ata s'kishin bërë asnjë lutje as përgjërim, ai vetë menjëherë i cakton, duke u kujtuar edhe fjalët e Joanit: për lëmin, për atë që shosh grurin, për bykun dhe për grurin. Prej nga duket qartë se ai vetë është bujku, ai vetë i zoti i të korrave, ai vetë zotëruesi dhe i zoti i profetëve. Sepse, po t'i dërgoi për të korrur, kjo qartë s'ishte për të korrur atë që i përket tjetërkujt, po atë që kishte mbjellë ai vetë me anë të profetëve.

Po jo vetëm kështu i nxiste tërthorazi, duke ia quajtur shërbesën e tyre të korra, po edhe duke i bërë të aftë për shërbesën.

«Dhe, si i thirri pranë vetes», thotë, «të dymbëdhjetë nxënësit, u dha pushtet mbi frymët e ndyra, që t'i dëbojnë dhe të shërojnë çdo lloj sëmundjeje e çdo lloj lëngate.»

Megjithatë Fryma e Shenjtë ende s'ishte dhënë. Sepse «ende s'kishte», thotë, «Frymë, se Jisui ende s'ishte lavdëruar.» Si i dëbonin, pra, frymët? Me urdhrin e tij, me pushtetin e tij.

Dhe vër re, të lutem, edhe sa me kohë ishte dërgimi. Sepse s'i dërgoi që në fillim, po kur ishin ngopur sa duhej me dobinë e të ndjekurit pas tij, kur kishin parë një të vdekur të ngjallur, detin të qetësuar, demonë të dëbuar, një të paralizuar të përtërirë, mëkate të falura dhe një të lebrosur të pastruar, dhe kishin marrë provë të mjaftueshme të fuqisë së tij, si me vepra, ashtu edhe me fjalë, atëherë i dërgon. Dhe jo në punë të rrezikshme, sepse ende s'kishte rrezik në Palestinë, po vetëm duhej të përballonin fjalët e liga. Megjithatë, edhe për këtë i paralajmëron, dua të them për rreziqet e tyre, duke i përgatitur qysh para kohe dhe duke i bërë të ndiheshin si në ndeshje, me parashikimet e tij të përhershme të asaj natyre.

5. Pastaj, meqë na kishte përmendur dy çifte apostujsh, atë të Pjetrit dhe atë të Joanit, e pas tyre kishte treguar thirrjen e Mateut, po s'na kishte thënë asgjë as për thirrjen, as për emrin e apostujve të tjerë, këtu, doemos, jep listën e tyre dhe numrin, dhe na bën të njohur emrat, duke thënë kështu:

«Dhe emrat e të dymbëdhjetë apostujve janë këta: i pari, Simoni, që quhet Pjetër.»

Sepse kishte edhe një Simon tjetër, kananeasin; kishte edhe Juda Iskariotin dhe Juda, vëllanë e Jakovit; edhe Jakovin, të birin e Alfeut, edhe Jakovin, të birin e Zebedeut.

Marku i rendit sipas dinjitetit; sepse, pas dy prijësve, numëron Andrean; kurse Ungjillori ynë jo kështu, po pa dallim, madje vë përpara vetes edhe Thomain, që ishte shumë më poshtë se ai.

Po le ta shohim listën e tyre që nga fillimi.

«I pari, Simoni, që quhet Pjetër, dhe Andrea, i vëllai.»

Edhe kjo s'është lëvdatë e vogël. Sepse njërin e emërtoi sipas virtytit, tjetrin sipas farefisit të lartë, gjë që i përshtatej prirjes së tij.

Pastaj, «Jakovi, i biri i Zebedeut, dhe Joani, i vëllai.»

A e sheh si nuk i rendit sipas dinjitetit? Sepse mua Joani më duket më i madh, jo vetëm se të tjerët, po edhe se i vëllai.

Pas kësaj, si tha «Filipi dhe Vartholomeu», shtoi «Thomai dhe Mateu tagrambledhësi.»

Kurse Lluka jo kështu, po me rend të kundërt, dhe e vë atë përpara Thomait.

Pastaj, «Jakovi, i biri i Alfeut.» Sepse kishte, siç e thashë, edhe të birin e Zebedeut. Pastaj, si përmendi «Lebeun, të mbiquajturin Thadeun», dhe «Simonin» Zelotin, të cilin e quan edhe «kananeas», vjen te tradhtari. Dhe s'e përshkroi si ndonjë armik a kundërshtar, po si dikush që shkruan histori. Nuk thotë «i pashenjti, më i pashenjti nga të gjithë», po e emërton sipas qytetit të tij: «Juda Iskarioti». Sepse kishte edhe një Judë tjetër, «Lebeun, të mbiquajturin Thadeun», që, siç thotë Lluka, ishte vëllai i Jakovit, kur thotë «Juda, vëllai i Jakovit». Prandaj, për ta dalluar nga ky, thotë: «Juda Iskarioti, ai që edhe e tradhtoi.» Dhe s'ka turp të thotë «ai që edhe e tradhtoi». Aspak nuk fshihnin gjë, qoftë edhe nga ato që duken të turpshme.

Dhe i pari nga të gjithë, kreu i korit, është «njeriu i pashkolluar, i paditur».

Po le të shohim ku dhe te cilët i dërgon.

«Këta të dymbëdhjetë», thuhet, «i dërgoi Jisui.»

Ç'lloj njerëzish ishin këta? Peshkatarë e tagrambledhës: sepse vërtet katër ishin peshkatarë e dy tagrambledhës, Mateu dhe Jakovi, dhe njëri madje ishte tradhtar. E ç'u thotë atyre? I porosit menjëherë, duke thënë:

«Mos shkoni në udhën e johebrenjve, dhe mos hyni në ndonjë qytet të samaritanëve; po shkoni më mirë te delet e humbura të shtëpisë së Izraelit.»

«Mos mendoni aspak», thotë, «se, ngaqë më fyejnë e më quajnë të pushtuar nga demoni, unë i urrej dhe u kthej shpinën. Përkundrazi, ashtu si u përpoqa fort t'i ndreqja që në fillim, po kështu, duke ju mbajtur larg nga gjithë të tjerët, tek ata ju dërgoj si mësues e mjekë. Dhe jo vetëm që ju ndaloj t'u predikoni të tjerëve para tyre, po nuk ju lë as të prekni udhën që të çon atje, as të hyni në një qytet të tillë.» Sepse edhe samaritanët janë në armiqësi me hebrenjtë. E megjithatë do të kishte qenë më lehtë të kishe të bëje me ta, sepse ishin shumë më të prirur drejt besimit; kurse me këta puna ishte më e vështirë. Po, me gjithë këtë, i dërgon në detyrën më të rëndë: kështu tregonte kujdesin e tij mbrojtës për ta, ua mbyllte gojën hebrenjve dhe i hapte udhë mësimit të apostujve, që njerëzit të mos i qortonin më vonë se «hynë te njerëz të parrethprerë», e të mos mendonin se kishin arsye të drejtë t'i shmangnin e t'i urrenin. Dhe i quan dele «të humbura», jo «endacake», duke gjetur në çdo mënyrë si t'i shfajësonte dhe si t'ua fitonte mendjen për vete.

6. «Dhe, ndërsa shkoni», thotë, «predikoni, duke thënë: Mbretëria e qiejve u afrua.»

A e sheh madhështinë e shërbesës së tyre? A e sheh dinjitetin e apostujve? Nuk i urdhëron të flasin për asgjë nga ato që kapen me shqisa, as për ato që fliste Moisiu dhe profetët para tyre, po për disa gjëra të reja e të çuditshme. Sepse, ndërsa të parët s'predikonin gjëra të tilla, po dheun dhe të mirat e dheut, këta predikuan mbretërinë e qiejve dhe gjithçka që gjendet atje.

Dhe këta ishin më të mëdhenj jo vetëm për këtë rrethanë, po edhe për bindjen e tyre: se nuk tërhiqen prapa, as nuk ngurrojnë, si ata të lashtët; po, ndonëse i paralajmërojnë për rreziqe, për luftëra e për ato të këqija të padurueshme, i pranojnë me bindje të madhe porositë e tij, si lajmëtarë të një mbretërie.

«E ç'të çuditshme ka», thotë ndokush, «po të bindeshin lehtë, kur s'kishin për të predikuar asgjë të zymtë a të rëndë?» Ç'thua? S'u ngarkoi asgjë të rëndë? A nuk dëgjon për burgjet, për vrasjet, për luftërat, për urrejtjen e të gjithë njerëzve? Të gjitha këto, siç tha pak më vonë, do t'i pësonin. Vërtet, sa u përket njerëzve të tjerë, i dërgoi si sjellës e lajmëtarë të bekimeve të panumërta; po sa u përket vetes së tyre, e tha dhe e shpalli që më parë, se do të vuanin të këqija të tmerrshme e të pashërueshme.

Pas kësaj, që t'i bënte të besueshëm, thotë:

«Shëroni të sëmurët, pastroni të lebrosurit, dëboni demonët: falas e morët, falas jepni.»

Shih si kujdeset për sjelljen e tyre, dhe jo më pak se për mrekullitë, duke lënë të kuptohet se mrekullitë pa këtë s'janë asgjë. Kështu edhe ua ul mendjemadhësinë, kur thotë «Falas e morët, falas jepni», edhe kujdeset që ata të jenë të pastër nga lakmia. Për më tepër, që të mos mendohej se ishte vepër e tyre dhe që të mos ngriheshin lart nga shenjat që bëheshin, thotë «Falas e morët». «Nuk u bëni asnjë nder atyre që ju presin, sepse këto s'i morët me çmim, as pas mundimi: sepse hiri është imi. Po ashtu, pra, jepuani edhe atyre, sepse s'gjendet çmim që t'u dalë barabar.»

7. Pas kësaj, duke shkulur menjëherë rrënjën e të këqijave, thotë:

«Mos siguroni ar, as argjend, as bakër në brezat tuaj, as trastë për udhë, as dy palë rroba, as sandale, as shkop.»

Nuk tha «mos i merrni me vete», po «edhe po t'i gjeni nga tjetërkush, ikni nga kjo sëmundje e ligë». Dhe e sheh se kështu i plotësonte shumë qëllime të mira: së pari, i vinte nxënësit e tij përmbi çdo dyshim; së dyti, i çlironte nga çdo shqetësim, që t'ia kushtonin gjithë kohën fjalës; së treti, u mësonte fuqinë e vet. Për këtë, pra, u flet haptas më vonë: «A ju mungoi gjë, kur ju dërgova të zhveshur e këmbëzbathur?»

Nuk tha menjëherë «Mos siguroni», po, si tha «Pastroni të lebrosurit, dëboni demonët», atëherë tha «Mos siguroni gjë; falas e morët, falas jepni», duke u kujdesur me këtë renditje njëherësh për të mirën e tyre, për nderin e tyre dhe për fuqinë e tyre.

Po ndoshta ndokush thotë se, ndonëse për pjesën tjetër mund të jepet arsye, përse urdhëroi këtë: «të mos kesh trastë për udhë, as dy palë rroba, as shkop, as sandale»? Sepse donte t'i stërviste drejt çdo përsosjeje; madje edhe më parë s'i kishte lënë të shqetësoheshin as për të nesërmen. Sepse do t'i dërgonte mësues në gjithë botën. Prandaj, nga njerëz i bën, si të thuash, engjëj, duke i çliruar nga çdo shqetësim i kësaj bote, që t'i pushtonte një shqetësim i vetëm, ai i mësimit të tyre; madje edhe nga ai i çliron, kur thotë: «Mos u shqetësoni si a çfarë do të flisni.»

Kështu, atë që duket shumë e rëndë e shqetësuese, ai e tregon si tejet të lehtë e të kollajshme për ta. Sepse asgjë s'i gëzon njerëzit aq sa çlirimi nga ankthi e nga shqetësimi, e sidomos kur, të çliruar kështu, u jepet të mos u mungojë asgjë, ngaqë Perëndia është pranë tyre dhe u bëhet në vend të çdo gjëje.

Pastaj, që të mos thoshin «Nga do ta gjejmë, atëherë, ushqimin që na duhet?», nuk u thotë «E keni dëgjuar që ju thashë më parë: ‹Shihni zogjtë e qiellit›» (sepse ende s'ishin të zotë ta zbatonin këtë urdhërim me vepra), po shtoi diçka shumë më të ulët se kjo, duke thënë: «Sepse punëtori e ka hakun ushqimin e vet»; duke shpallur se ata duhej të ushqeheshin nga nxënësit e tyre, që as të mos mbaheshin me të madh ndaj atyre që i mësonin, sikur të jepnin gjithçka e të mos merrnin asgjë prej tyre, as këta të mos shkëputeshin, sikur t'i përbuznin mësuesit e tyre.

Pas kësaj, që të mos thoshin «A na urdhëron, pra, të jetojmë duke lypur?» e të turpëroheshin për këtë, e tregon këtë punë si borxh, si duke i quajtur «punëtorë», si duke e emërtuar «pagë» atë që u jepej. «Mos mendoni», thotë, «se, ngaqë mundi është me fjalë, e mira që bëni ju është e vogël; përkundrazi, kjo punë ka shumë mund; dhe çfarëdo që të japin ata që mësohen, s'është dhuratë falas që dhurojnë, po shpërblim që kthejnë: ‹sepse punëtori e ka hakun ushqimin e vet›.» Po këtë e tha jo për të shpallur se aq vlejnë mundimet e apostujve, kurrsesi, larg qoftë; po edhe për t'u bërë ligj atyre të mos kërkonin më tepër, edhe për të bindur dhënësit se ajo që bëjnë s'është bujari, po borxh.

8. «Dhe në çfarëdo qyteti a fshati të hyni, pyesni cili në të është i denjë, dhe atje qëndroni derisa të ikni prej andej.»

Domethënë: «Nga ajo që thashë», thotë, «‹Punëtori e ka hakun ushqimin e vet›, nuk del se ju kam hapur dyert e të gjithë njerëzve; po edhe këtu ju kërkoj të tregoni shumë kujdes. Sepse kjo do t'ju bëjë dobi si për nderin tuaj, ashtu edhe për vetë të ushqyerit tuaj. Sepse, po të jetë i denjë, me siguri do t'ju japë ushqim, aq më tepër kur s'kërkoni asgjë përtej të nevojshmes.»

Dhe jo vetëm u kërkon të gjejnë njerëz të denjë, po edhe të mos ndërrojnë shtëpi pas shtëpie, që kështu as të mos mërzitnin atë që i priste, as vetë të mos merrnin emrin e grykësisë e të vetëkënaqjes. Këtë e shpalli kur tha «Atje qëndroni derisa të ikni prej andej». Dhe kjo mund të vihet re edhe nga ungjillorët e tjerë.

A e sheh si edhe me këtë i bëri të nderuar, kurse ata që i prisnin i bëri të kujdesshëm, duke lënë të kuptohet se më tepër ata dalin të fituar, si në nder, ashtu edhe në dobi?

Pastaj, duke vazhduar përsëri të njëjtën temë, thotë:

«Dhe, kur të hyni në një shtëpi, përshëndeteni. Dhe, po të jetë shtëpia e denjë, le të vijë mbi të paqja juaj; po të mos jetë e denjë, le t'ju kthehet juve paqja.»

A e sheh sa larg nuk ngurron t'i shtrijë porositë e tij? Dhe fort me vend. Sepse i stërviste si atletë të perëndishmërisë e si predikues për gjithë botën. Dhe, për t'i prirur drejt masës e për t'i bërë të dashur, thotë:

«Dhe kushdo që të mos ju presë, as të mos dëgjojë fjalët tuaja, kur të dilni nga ajo shtëpi a nga ai qytet, shkundni pluhurin e këmbëve tuaja. Me të vërtetë po ju them, ditën e gjyqit do të jetë më e durueshme për tokën e Sodomës e të Gomorës, se për atë qytet.»

Domethënë: «Mos rrini», thotë, «të prisni t'ju përshëndetin të tjerët, ngaqë jeni mësues, po jini ju të parët që tregoni atë nderim.» Pastaj, duke lënë të kuptohet se kjo s'është thjesht një përshëndetje, po një bekim, thotë: «Po të jetë shtëpia e denjë, do të vijë mbi të»; po, po të sillet me paturpësi, ndëshkimi i saj i parë do të jetë të mos gëzojë dobinë e paqes suaj, e i dyti, që të pësojë fatin e Sodomës. «E ç'na duhet neve», do të thuhet, «ndëshkimi i tyre?» Do të keni shtëpitë e atyre që janë të denjë.

Po ç'do të thotë «Shkundni pluhurin e këmbëve tuaja»? Ose për të treguar se s'kishin marrë asgjë prej tyre, ose për t'u bërë dëshmi atyre për udhën e gjatë, që kishin përshkuar për hir të tyre.

Po vër re, të lutem, si ende nuk ua jep të tërën. Sepse ende s'u dhuron paranjohjen, që të marrin vesh cili është i denjë e cili jo, po i urdhëron të pyesin dhe të presin provën. Si qëndroi, atëherë, ai vetë me një tagrambledhës? Sepse ai ishte bërë i denjë me kthimin e tij.

Dhe vër re, të lutem, si, pasi i zhveshi nga çdo gjë, ua dha të gjitha, duke i lënë të qëndronin në shtëpitë e atyre që u bënë nxënës dhe të hynin atje pa asgjë me vete. Sepse kështu edhe vetë çliroheshin nga ankthi, edhe i bindnin të tjerët se kishin ardhur vetëm për shpëtimin e tyre: së pari, ngaqë s'sillnin asgjë me vete; pastaj, ngaqë s'u kërkonin më tepër se të nevojshmen; së fundi, ngaqë s'hynin në të gjitha shtëpitë pa dallim.

Sepse ai nuk donte të dukeshin të shquar vetëm nga shenjat, po edhe para shenjave, nga virtyti i tyre. Sepse asgjë s'e dallon aq shumë ashpërsinë e jetës, sa të jesh i lirë nga të tepërtat dhe, sa të jetë e mundur, nga nevojat. Këtë e dinin edhe apostujt e rremë. Prandaj edhe Pavli tha: «Që, në atë me të cilën mburren, të gjenden si edhe ne.»

Po, në qoftë se, kur ndodhemi në një vend të huaj e shkojmë te njerëz që s'i njohim, s'duhet të kërkojmë asgjë më tepër se ushqimin e ditës, aq më tepër kur rrimë në shtëpinë tonë.

9. Këto jo vetëm le t'i dëgjojmë, po edhe le t'i imitojmë. Sepse s'janë thënë vetëm për apostujt, po edhe për shenjtorët që erdhën më pas. Le të bëhemi, pra, të denjë t'i presim ata. Sepse, sipas prirjes së atyre që presin, kjo paqe edhe vjen, edhe fluturon prapë tutje. Sepse ky rezultat vjen jo vetëm nga fjala e guximshme e atyre që mësojnë, po edhe nga denjësia e atyre që i presin.

As le ta çmojmë si humbje të vogël, të mos gëzojmë një paqe të tillë. Sepse për këtë paqe që moti e shpall edhe profeti, kur thotë: «Sa të bukura janë këmbët e atyre që sjellin lajmin e mirë të paqes.» Pastaj, për të shpjeguar vlerën e saj, shtoi: «Që sjellin lajmin e mirë të të mirave.»

Këtë paqe edhe Krishti e shpalli të madhe, kur tha: «Paqe po ju lë, paqen time po ju jap.» Dhe duhet të bëjmë gjithçka, që ta gëzojmë atë, si në shtëpi, ashtu edhe në kishë. Sepse edhe në vetë kishën ai që kryeson jep paqe. Dhe kjo për të cilën flasim është parashëmbëlltyrë e asaj. Dhe duhet ta pranoni me gjithë gatishmërinë, në zemër para vetë kungimit. Sepse, po të jetë e neveritshme të mos e japësh pas kungimit, sa më e neveritshme është të hedhësh tej atë që e shpall!

Për ty rri ulur prifti, për ty rri në këmbë mësuesi, që mundohet e lodhet. Ç'shfajësim do të kesh, pra, që s'i bën as aq mikpritje sa për ta dëgjuar? Sepse kisha është shtëpia e përbashkët e të gjithëve, dhe, pasi e keni zënë ju të parët, hyjmë ne, duke ruajtur me përpikëri figurën që treguan ata. Për këtë arsye edhe ne shpallim «paqe» për të gjithë njëherësh, sapo hyjmë, sipas atij ligji.

Askush, pra, të mos jetë i shkujdesur, askush i pavëmendshëm, kur priftërinjtë kanë hyrë e mësojnë; sepse për këtë vërtet është caktuar një ndëshkim jo i vogël. Po, unë do të parapëlqeja të hyja dhjetë mijë herë në secilën nga shtëpitë tuaja e të dilja pa mbaruar punë, se të mos dëgjohem kur flas këtu. Kjo e fundit është për mua më e rëndë të duroj se tjetra, aq sa kjo shtëpi është më e lartë në dinjitet; sepse këtu vërtet janë ruajtur pasuritë tona të mëdha, këtu janë të gjitha shpresat që kemi. Sepse ç'ka këtu që të mos jetë e madhe dhe e frikshme? Kështu, edhe kjo tryezë është shumë më e çmuar e më e këndshme se tjetra, edhe ky shandan se shandani atje. Dhe këtë e dinë të gjithë ata që kanë hequr sëmundje, duke u lyer me vaj me besim e në kohën e duhur. Edhe kjo arkë është shumë më e mirë e më e domosdoshme se ajo arka tjetër; sepse s'ka rroba, po lëmoshë të mbyllur brenda, ndonëse janë të paktë ata që i zotërojnë. Këtu është edhe një shtrat më i mirë se ai tjetri; sepse prehja e Shkrimeve hyjnore është më e këndshme se çdo shtrat.

Dhe, po të kishim arritur përsosjen në harmoni, s'do të kishim tjetër shtëpi veç kësaj. Dhe se s'ka asgjë tepër të rëndë në këtë fjalë, e dëshmojnë «tre mijët» dhe «pesë mijët», që kishin veç një shtëpi, një tryezë, një shpirt; sepse «shumica e atyre që besuan», lexojmë, «ishin një zemër e një shpirt». Po, meqë mbetemi shumë poshtë virtytit të tyre dhe rrojmë të shpërndarë secili në shtëpinë e vet, le të jemi të paktën këtu, kur mblidhemi, të zellshëm në këtë punë. Sepse, ndonëse në çdo gjë tjetër jemi të varfër e nevojtarë, në këto jemi të pasur. Prandaj, të paktën këtu na pritni me dashuri, kur vijmë tek ju. Dhe, kur unë them «Paqja qoftë me ju», e ju thoni «Edhe me frymën tënde», mos e thoni vetëm me zë, po edhe me mendje; jo me gojë, po edhe me kuptim. Po, në qoftë se këtu thua «Paqe edhe frymës tënde», kurse jashtë je armiku im, që më pështyn e më shpif e fshehurazi më njollos me qortime të panumërta, ç'lloj paqeje është kjo?

Sepse unë, ndonëse ti flet keq për mua dhjetë mijë herë, ta jap atë paqe me zemër të pastër, me qëllim të sinqertë, dhe s'mund të them kurrë asgjë të keqe për ty; sepse kam dhembshurinë e një ati. Dhe, po të të qortoj ndonjëherë, e bëj nga kujdesi për ty. Kurse për ty, me atë kërkim faji të fshehtë ndaj meje dhe duke mos më pritur në shtëpinë e Zotit, kam frikë se mos, në këmbim, ma shton dëshpërimin: jo se më fyen, jo se më dëbon, po se e hedh poshtë paqen tonë dhe tërheq mbi vete atë ndëshkim të rëndë.

Sepse, ndonëse s'e shkund pluhurin, ndonëse s'kthej shpinën, ajo që kërcënohet mbetet e pandryshuar. Sepse unë shpesh shpall paqe për ju dhe s'do të pushoj së thëni vazhdimisht; dhe, po të mos më pritni, veç fyerjeve tuaja, as atëherë s'e shkund pluhurin; jo se s'i bindem Zotit tonë, po se digjem fort për ju. Për më tepër, s'kam vuajtur fare asgjë për ju; as s'kam bërë udhë të gjatë, as s'kam ardhur me atë veshje e me atë varfëri të vullnetshme (prandaj së pari qortojmë veten), as pa sandale e pa rrobën e dytë; dhe ndoshta për këtë edhe ju s'e bëni pjesën tuaj. Megjithatë, kjo s'është shfajësim i mjaftueshëm për ju; po, ndonëse dënimi ynë është më i madh, kjo nuk ju vlen juve si arsye.

10. Atëherë shtëpitë ishin kisha, kurse tani kisha është bërë shtëpi. Atëherë s'mund të thoshe asgjë të kësaj bote në një shtëpi, tani s'mund të thuash asgjë shpirtërore në një kishë, po edhe këtu sillni punët e tregut, dhe, ndërsa Perëndia po flet, pushoni së dëgjuari në heshtje fjalët e tij, sillni gjëra të kundërta dhe ngjallni përçarje. Dhe sikur të ishin të paktën punët tuaja! Po tani flisni e dëgjoni ato gjëra që s'ju takojnë aspak.

Për këtë vajtoj dhe s'do të pushoj së vajtuari. Sepse s'kam fuqi ta lë këtë shtëpi, po këtu duhet të mbetemi doemos, derisa të ndahemi nga kjo jetë e tanishme. «Na pritni», pra, siç urdhëroi Pavli. Sepse fjalët e tij atje s'kishin të bënin me ndonjë vakt, po me prirjen e me mendjen. Këtë kërkojmë edhe ne prej jush, dashurinë, atë ndjenjë të zjarrtë e të vërtetë. Po, në qoftë se s'e duroni as këtë, të paktën duani veten dhe lini mënjanë shkujdesjen tuaj të tanishme. Kjo na mjafton për ngushëllim, po t'ju shohim të tregoni veten të denjë dhe të bëheni njerëz më të mirë. Kështu edhe unë vetë do të tregoj dashuri më të madhe, edhe «ndonëse, sa më shumë t'ju dua, aq më pak dashurohem».

Sepse vërtet ka shumë gjëra që na lidhin bashkë. Një tryezë vihet përpara të gjithëve, një Atë na lindi, të gjithë jemi fryt i po atyre dhembjeve, po ai pije u është dhënë të gjithëve; madje jo vetëm po ai pije, po edhe të pimë nga një kupë e vetme. Sepse Ati ynë, duke dashur të na prijë drejt një dashurie të përzemërt, gjeti edhe këtë, që të pimë nga një kupë e vetme, gjë që i përket një dashurie të zjarrtë.

Po, «s'ka krahasim midis apostujve dhe nesh». Edhe unë e pranoj dhe s'do ta mohoja kurrë. Sepse s'them me ata vetë, po as me hijet e tyre s'jemi për t'u krahasuar.

Po, megjithatë, le të bëhet pjesa juaj. Kjo nuk do t'ju turpërojë, po përkundrazi do t'ju bëjë më tepër dobi. Sepse, kur u tregoni aq shumë dashuri e bindje edhe njerëzve të padenjë, atëherë do të merrni shpërblim më të madh.

Sepse as fjalët që themi s'janë tonat, sepse s'keni fare mësues mbi dhe; po atë që kemi marrë, atë edhe japim, dhe, duke dhënë, s'kërkojmë asgjë tjetër prej jush, veç të na doni. Dhe, po të jemi të padenjë edhe për këtë, prapëseprapë, duke ju dashur ne, do të bëhemi shpejt të denjë. Ndonëse jemi urdhëruar të duam jo vetëm ata që na duan, po edhe armiqtë tanë. Kush, pra, është aq zemërgur, kush aq i egër, sa, pasi ka marrë një ligj të tillë, të urrejë e të përbuzë edhe ata që e duan, sado plot me të këqija të panumërta të jetë?

Morëm pjesë në një tryezë shpirtërore, le të marrim pjesë edhe në një dashuri shpirtërore. Sepse, po të harrojnë kusarët natyrën e tyre sapo hanë kripë bashkë, ç'shfajësim do të kemi ne, që marrim vazhdimisht pjesë në trupin e Zotit e s'imitojmë as butësinë e tyre? E megjithatë shumë njerëzve u ka mjaftuar për miqësi jo vetëm një tryezë e vetme, po edhe të qenët nga një qytet; kurse ne, që kemi po atë qytet, po atë shtëpi, tryezë, udhë, derë, rrënjë, jetë e krye, po atë bari, mbret, mësues, gjyqtar, krijues e të njëjtin At, dhe që i kemi të gjitha të përbashkëta, ç'falje mund të meritojmë, po të jemi të përçarë nga njëri-tjetri?

11. Po ndoshta ju kërkoni mrekullitë, të tilla si ato që bënë kur hynë: të lebrosurit e pastruar, demonët e dëbuar dhe të vdekurit e ngjallur? Jo, po kjo është shenja e madhe e prejardhjes suaj të lartë dhe e dashurisë suaj: t'i besoni Perëndisë pa pengje. Dhe në fakt kjo, dhe një gjë tjetër, ishin arsyet përse Perëndia i bëri mrekullitë të pushonin. Dua të them: në qoftë se, edhe pa u bërë mrekulli, ata që mburren për epërsi të tjera (për shembull, ose për fjalën e urtësisë, ose për dukjen e devotshmërisë) bëhen mendjemëdhenj, fryhen e ndahen nga njëri-tjetri, po të ndodhnin edhe mrekulli, si të mos kishte përçarje të dhunshme? Dhe se ajo që them s'është thjesht hamendje, e dëshmojnë korintasit, që pikërisht nga kjo arsye u ndanë në shumë grupe.

Mos kërko, pra, shenja, po shëndetin e shpirtit. Mos kërko të shohësh një të vdekur të vetëm të ngjallur; jo, sepse ke mësuar se gjithë bota po ngjallet. Mos kërko të shohësh një të verbër të shëruar, po shih se tani të gjithëve u është kthyer ai shikim më i mirë e më i dobishëm; dhe mëso edhe ti të shohësh me dëlirësi dhe ndreqe syrin tënd.

Sepse, në të vërtetë, po të jetonim të gjithë si duhet, bërësit e mrekullive s'do të admiroheshin aq sa ne nga bijtë e paganëve. Sepse, sa u përket shenjave, ato shpesh sjellin me vete ose një mendim se janë thjesht trillim, ose ndonjë dyshim tjetër të keq, ndonëse tonat s'janë të tilla. Po një jetë e pastër s'mund të pranojë asnjë qortim të tillë; madje gojët e të gjithë njerëzve mbyllen nga fitimi i virtytit.

Le të jetë, pra, virtyti kujdesi ynë; sepse të pasura janë pasuritë e tij dhe e madhe mrekullia që bëhet në të. Ai dhuron lirinë e vërtetë dhe bën që ajo të dallohet edhe në robëri, pa i çliruar nga robëria, po, ndërsa njerëzit mbeten robër, duke i treguar më të nderuar se të lirët, gjë që është shumë më tepër se t'u japësh lirinë; pa e bërë të varfrin të pasur, po, ndërsa ai mbetet i varfër, duke e treguar më të kamur se të pasurit.

Po, në qoftë se do të bësh edhe mrekulli, hiq qafe shkeljet, dhe e ke arritur plotësisht. Po, sepse mëkati është një demon i madh, o i dashur; dhe, po ta zhdukësh këtë, ke bërë një gjë më të madhe se ata që dëbojnë dhjetë mijë demonë. Dëgjo Pavlin, si flet dhe si e vë virtytin përpara mrekullive. «Lakmoni me zell», thotë, «dhuratat më të mira; e prapë po ju tregoj një udhë edhe më të shkëlqyer.» Dhe, kur do ta shpallte këtë «udhë», s'foli për ngjalljen e të vdekurve, as për pastrimin e të lebrosurve, as për ndonjë gjë tjetër të tillë, po në vend të gjitha këtyre vuri dashurinë. Dëgjo edhe Krishtin, kur thotë: «Mos u gëzoni se ju binden demonët, po se emrat tuaj janë shkruar në Qiell.» Dhe përsëri, para kësaj: «Shumë do të më thonë atë ditë: A nuk profetizuam në emrin tënd, a nuk dëbuam demonë e a nuk bëmë shumë vepra të fuqishme? E atëherë do t'u them haptas: Nuk ju njoh.» Dhe, kur ishte gati të kryqëzohej, thirri nxënësit e tij dhe u tha: «Nga kjo do t'ju njohin të gjithë se jeni nxënësit e mi», jo «po të dëboni demonë», po «po të keni dashuri për njëri-tjetrin». Dhe përsëri: «Nga kjo do të njohin të gjithë se Ti më dërgove», jo «po të ngjallin këta të vdekurit», po «po të jenë një».

Sepse, sa u përket mrekullive, ato shpesh, ndërsa i bënin dobi tjetrit, i kanë bërë dëm atij që kishte fuqinë, duke e ngritur drejt krenarisë e mendjemadhësisë, ose ndoshta në ndonjë mënyrë tjetër; kurse në veprat tona s'ka vend për asnjë dyshim të tillë, po ato u bëjnë dobi si atyre që i ndjekin, ashtu edhe shumë të tjerëve.

Këto, pra, le t'i bëjmë me shumë zell. Sepse, po të kalosh nga pashpirtësia në lëmoshë, ke shtrirë dorën që ishte tharë. Po të tërhiqesh nga teatrot e të shkosh në kishë, ke shëruar këmbën e çalë. Po t'i tërheqësh sytë nga një lavire dhe nga një bukuri që s'të përket, i ke hapur ata kur ishin të verbër. Po të kesh mësuar psalme shpirtërore në vend të këngëve djallëzore, ke folur, ndonëse ishe memec.

Këto janë mrekullitë më të mëdha, këto shenjat e mrekullueshme. Po të vazhdojmë t'i bëjmë këto shenja, edhe vetë do të bëhemi me anë të tyre njerëz të mëdhenj e të admirueshëm, edhe do t'i fitojmë të gjithë të ligjtë për virtytin, edhe do të gëzojmë jetën e ardhshme; të cilën e arrofshim të gjithë, me anë të hirit e të dashurisë për njeriun të Zotit tonë Jisu Krisht, të cilit i qoftë lavdia dhe pushteti në jetë të jetëve. Amin.