Mateu 10:16

Ai i kishte bërë të ndiheshin të sigurt për ushqimin që u duhej, u kishte hapur shtëpitë e të gjithë njerëzve dhe ardhjes së tyre i kishte dhënë një pamje që zgjonte nderim: i kishte porositur të mos hynin si endacakë e lypës, por si njerëz shumë më të nderuar se ata që do t'i pritnin. Këtë na e tregon në disa mënyra: kur thotë «punëtori është i denjë për pagën e tij», kur i urdhëron të pyesin se kush ishte i denjë e të qëndrojnë atje, kur i porosit të përshëndesin ata që i presin dhe kur i kërcënon me të këqija të pashërueshme ata që nuk i presin. Pra, pasi ua kishte flakur kështu ankthin, i kishte armatosur me shfaqjen e mrekullive dhe i kishte bërë thua se krejt prej hekuri e diamanti, duke i çliruar nga çdo gjë e kësaj bote e nga çdo merak i përkohshëm, tani u flet për të këqijat që do t'i godisnin. Jo vetëm për ato që do të ndodhnin pas pak, por edhe për ato që do të vinin pas një kohe të gjatë. Që në fillim, shumë përpara, po i përgatiste për luftën kundër djallit. Vërtet, shumë përfitime siguroheshin kështu. Së pari, ata mësuan fuqinë e parashikimit të tij. Së dyti, që askush të mos dyshonte se këto të këqija u erdhën nga dobësia e Mësuesit të tyre. Së treti, që ata që do t'i pësonin këto të mos tronditeshin kur t'u binin papritur e kundër çdo shprese. Së katërti, që të mos hidhëroheshin pikërisht në kohën e kryqit kur t'i dëgjonin këto gjëra. Sepse pikërisht kështu u prekën në atë kohë, kur edhe i qortoi, duke thënë: «Sepse ju thashë këto gjëra, hidhërimi ju ka mbushur zemrat; dhe asnjë nga ju nuk më pyet: ‹Ku po shkon?›» E megjithatë, ende nuk kishte thënë asgjë për veten, se do të lidhej, do të fshikullohej e do të vritej, që të mos ua trazonte mendjen edhe me këtë. Por tani për tani u paralajmëron atë që do të ndodhte me ata vetë.

Pastaj, që të mësonin se kjo mënyrë lufte është e re dhe se rregullimi i ushtrisë është i pazakontë, ai i dërgon zhveshur: me një palë rrobë, zbathur, pa shkop, pa brez e pa trastë, dhe u thotë të mbahen prej atyre që i presin. Kështu, as këtu nuk e ndali fjalën, por, për të treguar fuqinë e tij të patregueshme, thotë: «Edhe kështu të nisur, tregoni butësinë e ‹deleve›, ndonëse do të shkoni te ‹ujqit›; e jo thjesht te ujqit, por ‹në mes të ujqve›.»

Dhe u thotë të kenë jo vetëm butësinë e deleve, por edhe thjeshtësinë e pëllumbit: «Sepse kështu do ta tregoj më së miri fuqinë time, kur delet t'i mundin ujqit, kur, në mes të ujqve e të kafshuara mijëra herë, jo vetëm që nuk gllabërohen, por i ndryshojnë ata. Kjo është shumë më e madhe e më e mrekullueshme se t'i vrisje: t'u ndërrosh shpirtin dhe t'ua ndreqësh mendjen. Dhe këtë e bëjnë vetëm dymbëdhjetë veta, ndërsa gjithë bota është plot me ujqër.»

Le të kemi turp, pra, ne që bëjmë të kundërtën, që u sulemi armiqve tanë si ujqër. Sepse, për sa kohë jemi dele, fitojmë: edhe sikur të na sillen rrotull dhjetë mijë ujqër, i mposhtim e ngadhënjejmë. Por, po u bëmë ujqër, na mundin, sepse ndihma e Bariut tonë largohet prej nesh. Sepse ai nuk ushqen ujqër, por dele. Të braktis dhe tërhiqet, sepse as ti nuk e lë ta tregojë fuqinë e tij. Ashtu si e quan të tijën gjithë fitoren, kur ti, i keqtrajtuar, tregon butësi, po ashtu, po ia ktheve dhe godite, ia errëson fitoren.

2. Por vër re, të lutem, cilët janë ata që i dëgjojnë këto porosi kaq të rënda e të mundimshme: njerëz të druajtur e të paditur, të pashkolluar e të pamësuar, krejt të panjohur, që nuk ishin stërvitur kurrë në ligjet e johebrenjve dhe që nuk dilnin lehtë në sheshet publike, peshkatarë e tagrambledhës, njerëz plot me të meta të panumërta. Sepse, po të mjaftonin këto gjëra për të tronditur edhe të lartët e të mëdhenjtë, si nuk do të mjaftonin për të rrëzuar e trembur ata që s'ishin vënë kurrë në provë e që s'kishin pasur kurrë ndonjë mendim fisnik? E megjithatë, nuk i rrëzuan.

«Dhe kjo është krejt e natyrshme», mund të thotë ndokush, «sepse u dha fuqi të pastronin të lebrosurit e të dëbonin demonët.» Unë do të përgjigjesha kështu: Jo, pikërisht kjo gjë ishte më së shumti e mjaftueshme t'i hutonte: që, ndonëse ngjallnin të vdekurit, do të pësonin këto të këqija të padurueshme, gjyqe, ekzekutime, luftërat që të gjithë do të bënin kundër tyre dhe urrejtjen e përbashkët të botës; dhe që i prisnin tmerre të tilla pikërisht atëherë kur bënin mrekulli.

3. Cili është, pra, ngushëllimi i tyre për të gjitha këto? Fuqia e Atij që i dërgon. Prandaj edhe këtë e vë përpara të gjithave, kur thotë: «Ja, unë po ju dërgoj.» Kjo mjafton për t'ju dhënë zemër, kjo për t'ju dhënë siguri dhe për të mos u frikësuar nga asnjë prej sulmuesve tuaj.

A e sheh pushtetin? A e sheh privilegjin? A e sheh fuqinë e pathyeshme? Kuptimi i tij është ky: «Mos u shqetësoni» (kështu thotë) «që, duke ju dërguar në mes të ujqve, ju urdhëroj të jeni si dele e si pëllumba. Sepse do të kisha mundur të bëja të kundërtën dhe të mos ju lija të pësonit asgjë të tmerrshme, as t'ju nxirrja si dele para ujqve; do të kisha mundur t'ju bëja më të frikshëm se luanët. Por është më mirë të jetë kështu. Kjo ju bën edhe më të lavdishëm, kjo shpall edhe fuqinë time.»

Këtë ia tha edhe Pavlit: «Të mjafton hiri im, sepse fuqia ime përsoset në dobësi.» «Jam unë, vëreje mirë, që ju kam bërë të tillë.» Sepse, kur thotë «po ju dërgoj si dele», këtë lë të kuptohet. «Prandaj mos u ligështoni, sepse e di, e di me siguri, se pikërisht kështu, më shumë se në çdo mënyrë tjetër, do të jeni të pamposhtur para të gjithëve.»

Pas kësaj, që edhe ata të jepnin diçka nga ana e tyre, që të mos dukej sikur gjithçka vinte prej hirit të tij dhe që të mos mendohej se kurorëzoheshin kot e pa arsye, ai thotë: «Bëhuni, pra, të mençur si gjarpërinjtë dhe të thjeshtë si pëllumbat.» «Po ç'dobi, mund të thoshte dikush, do të na sjellë mençuria jonë në rreziqe kaq të mëdha? Madje, si do të mund të kemi fare mençuri, kur na mbulojnë kaq shumë valë nga çdo anë? Le të jetë delja sa të dojë e mençur, ç'do të mund të bëjë kur ndodhet në mes të ujqve, e kaq shumë ujqër? Le të jetë pëllumbi sa të dojë i thjeshtë, ç'dobi do të ketë kur e sulmojnë kaq shumë skifterë?» Te kafshët, vërtet, aspak; por te ju, sa më shumë që të jetë e mundur.

Por le të shohim ç'lloj mençurie kërkon këtu. Atë të gjarprit, thotë ai. Sepse, ashtu si ajo kafshë heq dorë nga gjithçka, dhe, edhe në duhet t'i pritet vetë trupi, nuk e mbron me shumë zjarr, mjafton të shpëtojë kokën, po kështu edhe ti, thotë ai, hiq dorë nga gjithçka, veç besimit, edhe sikur të të duhet të flijosh pasurinë, trupin, vetë jetën. Sepse ajo është koka dhe rrënja; dhe, po të ruhet ajo, edhe sikur të humbësh gjithçka, do t'i rifitosh të gjitha me shumë më tepër shkëlqim.

Prandaj ai nuk urdhëroi të jesh vetëm njeri i thjeshtë e i drejtë nga zemra, as vetëm i mençur, por i ndërthuri të dyja, që të bëhen virtyt. Mori mençurinë e gjarprit, që të mos plagosemi për vdekje, dhe thjeshtësinë e pëllumbit, që të mos ua kthejmë atyre që na bëjnë keq, as të mos hakmerremi ndaj atyre që na ngrenë kurthe. Sepse mençuria, po të mos i shtohet kjo, mbetet e kotë. Tani, ç'mund të ishte më e rreptë se këto porosi? Vallë, a nuk mjaftonte të pësoje padrejtësi? Jo, thotë ai, unë nuk të lejoj as edhe të zemërohesh. Sepse kjo është ‹pëllumbi›. Është njësoj si ta hedhësh një kallam në zjarr dhe ta urdhërosh jo vetëm të mos digjet, por edhe ta shuajë zjarrin.

Por le të mos shqetësohemi, sepse këto gjëra kanë ndodhur, janë plotësuar dhe janë dëshmuar me vepra: njerëz u bënë të mençur si gjarpërinjtë dhe të thjeshtë si pëllumbat, jo se ishin nga një natyrë tjetër, por nga e njëjta me ne.

Le të mos i quajë askush të pazbatueshme porositë e tij. Sepse ai, më mirë se kushdo tjetër, e njeh natyrën e gjërave: e di se egërsia nuk shuhet me egërsi, por me butësi. Dhe, po të duash ta shohësh këtë edhe në vepra të njerëzve, lexo librin e Veprave të Apostujve dhe do të shohësh sa herë, kur populli i hebrenjve ngrihej kundër tyre dhe u mprihte dhëmbët, këta njerëz e imitonin pëllumbin dhe, duke u përgjigjur me butësinë e duhur, ua shuanin zemërimin, ua fiknin marrëzinë e ua thyenin vrullin. Si atëherë kur u thanë: «A nuk ju urdhëruam rreptë të mos flisnit në këtë emër?» Ndonëse ishin në gjendje të bënin sa mrekulli të donin, nuk thanë e nuk bënë asgjë të ashpër, por u përgjigjën për veten me gjithë butësi, duke thënë: «Gjykoni ju vetë a është e drejtë t'ju dëgjojmë juve më shumë se Perëndinë.»

A e pe thjeshtësinë e pëllumbit? Ja edhe mençurinë e gjarprit: «Sepse ne s'mund të mos flasim ato që dimë dhe kemi dëgjuar.» A e sheh se si duhet të jemi të përsosur nga çdo anë, që as të mos përulemi nga rreziqet, as të mos nxitemi nga zemërimi?

4. Prandaj tha edhe:

«Ruhuni nga njerëzit, sepse do t'ju dorëzojnë nëpër këshilla dhe do t'ju fshikullojnë nëpër sinagogat e tyre. Edhe do t'ju çojnë përpara qeveritarëve e mbretërve për shkakun tim, si dëshmi për ata dhe për johebrenjtë.»

Kështu, edhe një herë, ai po i përgatit të jenë syçelë. Në çdo rast, atyre u lë të pësojnë padrejtësinë dhe u lejon të tjerëve ta bëjnë atë, që të të mësojë se fitorja qëndron në të duruarit e së keqes dhe se pikërisht kështu ngrihen trofetë e tij të lavdishëm. Sepse aspak nuk tha: «Luftoni edhe ju dhe qëndrojini atyre që duan t'ju mundojnë», por vetëm: «Do të pësoni të këqijat më të mëdha.»

O sa e madhe është fuqia e Atij që flet! Sa e madhe vetëpërmbajtja e atyre që dëgjojnë! Sepse vërtet kemi arsye të madhe të çuditemi si nuk ia mbathën menjëherë prej tij kur i dëgjuan këto, ata që trembeshin nga çdo tingull dhe që s'kishin shkuar kurrë më tej se ai liqen ku peshkonin. Si nuk u menduan e s'i thanë vetes: «E ku do të ikim tani pas gjithë kësaj? Gjykatat kundër nesh, mbretërit kundër nesh, qeveritarët, sinagogat e hebrenjve, kombet e johebrenjve, ata që sundojnë dhe ata që sundohen.» (Sepse me këto fjalë ai jo vetëm i paralajmëroi për Palestinën dhe të këqijat atje, por u zbuloi edhe luftërat nëpër gjithë botën, kur tha: «Do t'ju çojnë përpara mbretërve e qeveritarëve», duke treguar se më pas do t'i dërgonte edhe te johebrenjtë si lajmëtarë.) «Ti e ke bërë botën armikun tonë, ke armatosur kundër nesh të gjithë ata që banojnë mbi dhé, popujt, tiranët, mbretërit.»

Dhe ajo që vjen më pas është shumë më e frikshme, sepse njerëzit, për shkakun tonë, do të bëhen vrasës vëllezërish, fëmijësh e etërish.

«Sepse vëllai», thotë ai, «do ta dorëzojë vëllanë në vdekje, dhe ati fëmijën; edhe fëmijët do të ngrihen kundër prindërve dhe do t'i çojnë në vdekje.»

«Si do të besojnë, pra», mund të thoshte dikush, «njerëzit e tjerë, kur të shohin që, për shkakun tonë, fëmijët vriten nga etërit e vëllezërit nga vëllezërit, dhe gjithçka mbushet me neveri? Vallë, a nuk do të na dëbojnë njerëzit prej çdo ane, thua se jemi demonë shkatërrimtarë, thua se jemi të mallkuar e murtaja e botës, kur ta shohin dheun plot me gjak farefisi e me kaq shumë vrasës? Ç'paqe të bukur, pra, do t'u sjellim e do t'u japim njerëzve nëpër shtëpitë e tyre, ndërkohë që po ua mbushim ato shtëpi me kaq shumë kërdi! Po të ishim një numër i madh, në vend të dymbëdhjetëve; po të ishim, në vend të ‹të pamësuarve e të paditurve›, të ditur, të zotë në retorikë e të fuqishëm në fjalë; madje, po të ishim edhe mbretër, me ushtri e me pasuri me bollëk, si do të mund të bindnim njeri, kur ndeznim luftëra vëllavrasëse, madje edhe luftëra të tjera shumë më të këqija se ato? Edhe sikur ta përçmonim sigurinë tonë, cili prej të gjithë njerëzve të tjerë do të na vinte veshin?»

Por asnjë nga këto gjëra as nuk e menduan, as nuk e thanë, as nuk kërkuan ndonjë llogari për porositë e tij, por thjesht u dorëzuan dhe u bindën. Dhe kjo nuk erdhi vetëm nga virtyti i tyre, por edhe nga urtësia e Mësuesit të tyre. Sepse shih si secilës gjë të frikshme i shtoi diçka që u jepte zemër: kështu, për ata që nuk i pritnin, tha «Në ditën e gjyqit do të jetë më e durueshme për vendin e Sodomës e të Gomorrës, se për atë qytet»; po ashtu edhe këtu, pasi tha «Do t'ju çojnë përpara qeveritarëve e mbretërve», shtoi «për shkakun tim, si dëshmi për ata dhe për johebrenjtë». Dhe kjo nuk është ngushëllim i vogël, që i pësojnë këto gjëra si për Krishtin, ashtu edhe për bindjen e johebrenjve. Kështu, Perëndia, edhe pse askush nuk e vë re, gjendet kudo duke bërë veprat e veta. Këto gjëra ishin ngushëllim për ta, jo se dëshironin ndëshkimin e njerëzve të tjerë, por që të kishin një bazë sigurie, të bindur se do ta kishin atë kudo pranë vetes, atë që i kishte parathënë e paranjohur këto gjëra; dhe sepse nuk do t'i pësonin të gjitha këto si njerëz të ligj e si murtajë.

Dhe bashkë me këto, u shton edhe një tjetër, një ngushëllim aspak të vogël për ta, duke thënë:

«Po kur t'ju dorëzojnë, mos u shqetësoni se si ose ç'do të flisni, sepse në atë orë do t'ju jepet se ç'të flisni. Sepse nuk jeni ju që flisni, por Fryma e Atit tuaj që flet në ju.»

Sepse, që të mos thoshin «Si do të mund t'i bindim njerëzit, kur po ndodhin gjëra të tilla?», u thotë të kenë besim edhe për mbrojtjen e tyre. Diku tjetër vërtet thotë «Unë do t'ju jap gojë dhe urtësi», kurse këtu «Është Fryma e Atit tuaj që flet në ju», duke i ngritur në dinjitetin e profetëve. Prandaj, pasi foli për fuqinë që u jepej, atëherë shtoi edhe tmerret, vrasjet e kërdinë.

«Sepse vëllai do ta dorëzojë vëllanë», thotë ai, «në vdekje, dhe ati fëmijën, edhe fëmijët do të ngrihen kundër prindërve dhe do t'i çojnë në vdekje.»

Dhe as këtu nuk u ndal, por shtoi edhe atë që ishte shumë më e frikshme, aq sa të bënte copë-copë një shkëmb: «Edhe do t'ju urrejnë të gjithë njerëzit.» Dhe këtu përsëri ngushëllimi është pranë, sepse «Për hir të emrit tim», thotë ai, «do t'i pësoni këto gjëra.» Dhe bashkë me këtë, edhe një tjetër: «Po ai që do të durojë deri në fund, ai do të shpëtojë.»

Edhe nga një anë tjetër këto gjëra mjaftonin për t'u ngritur shpirtin, sepse gjithsesi fuqia e ungjillit të tyre do të ndizej aq lart, sa natyra do të përçmohej, farefisi do të hidhej poshtë dhe Fjala do të vihej mbi të gjitha, duke i dëbuar fuqishëm të gjitha. Sepse, po të mos jetë asnjë tirani e natyrës mjaft e fortë për t'u qëndruar fjalëve tuaja, por të shpërbëhet e të shkelet me këmbë, ç'gjë tjetër do të mundë t'ju mposhtë? Kjo nuk do të thotë se jeta juaj do të jetë e sigurt ngaqë do të ndodhin këto; përkundrazi, do t'i keni armiq të përbashkët të gjithë ata që banojnë në mbarë botën.

5. Ku është tani Platoni? Ku është Pitagora? Ku është vargu i gjatë i stoikëve? I pari, pasi gëzoi nderime të mëdha, u përgënjeshtrua aq fort në praktikë, sa madje u shit jashtë vendit dhe nuk ia doli në asnjë prej synimeve të veta, as qoftë edhe përballë një tirani të vetëm; madje i tradhtoi nxënësit e vet dhe e mbaroi jetën me mjerim. Kurse cinikët, që s'ishin veçse ndyrësi, kaluan të gjithë si një ëndërr e një hije. E megjithatë, atyre kurrsesi s'u ndodhi ndonjë gjë e tillë, përkundrazi u quajtën të lavdishëm për filozofinë e tyre pagane, dhe athinasit ngritën një përmendore publike për letrat e Platonit, që ua kishte dërguar Dioni; ata e kaluan gjithë kohën në rehati dhe patën pasuri jo pak. Kështu, për shembull, Aristipi kishte zakon të blinte lavire të kushtueshme; një tjetër bëri testament pa lënë asnjë trashëgim të përbashkët; një tjetër, kur nxënësit e tij ishin shtrirë si urë, eci mbi ta; dhe ai i Sinopës, thonë, madje u soll pahijshëm në treg.

Ja, këto janë gjërat e tyre të nderuara. Por këtu nuk ka asgjë të tillë, por një vetëpërmbajtje të rreptë, një hijeshi të përsosur dhe një luftë kundër gjithë botës për të vërtetën e për përshpirtërinë, dhe të vritesh çdo ditë, kurse trofetë e lavdishëm vetëm në jetën e ardhshme.

Por ka edhe disa prej tyre, mund të thotë ndokush, të zotë në luftë, si Temistokliu e Perikliu. Por edhe këto janë lodra fëmijësh, krahasuar me veprat e peshkatarëve. Sepse ç'mund të thuash? Që ai i bindi athinasit të hipnin në anijet e tyre, kur Kserksi po marshonte kundër Greqisë? Po këtu, kur nuk marshon Kserksi, por djalli me gjithë botën, dhe frymët e tij të liga të panumërta sulen mbi këta dymbëdhjetë njerëz, jo vetëm në një çast të vetëm, por gjatë gjithë jetës së tyre, ata ngadhënjyen dhe fituan. Dhe ja ç'ishte vërtet e mrekullueshme: nuk i vranë kundërshtarët, por i kthyen e i ndreqën.

Sepse këtë duhet ta vini re sidomos kudo: se nuk i vranë e nuk i shkatërruan ata që kurdisnin kundër tyre, por, edhe pse i gjetën aq të këqij sa demonët, i bënë rivalë të engjëjve dhe e çliruan natyrën njerëzore nga kjo tirani e ligë; kurse ata demonë të mallkuar që ngatërronin gjithçka, i dëbuan nga mesi i tregjeve e i shtëpive, madje edhe nga vetë shkretëtira. Për këtë dëshmojnë koret e murgjve, që ata i mbollën kudo, duke pastruar jo vetëm tokën e banuar, por edhe atë të pabanuar. Dhe ç'është edhe më e mrekullueshme, këtë nuk e bënë në një përleshje të drejtpërdrejtë, por e kryen të gjithën duke duruar të keqen. Sepse njerëzit i mbanin vërtet në mes, dymbëdhjetë veta të pamësuar, i lidhnin, i fshikullonin, i tërhiqnin sa andej-këndej, e prapë nuk mundën t'ua mbyllnin gojën; por, ashtu si është e pamundur të lidhësh rrezen e diellit, po aq edhe gjuhën e tyre. Dhe arsyeja ishte se «nuk ishin ata» vetë «që flisnin», por fuqia e Frymës. Kështu, për shembull, Pavli mundi Agripën dhe Neronin, që i kalonte të gjithë njerëzit në ligësi. «Sepse Zoti», thotë ai, «qëndroi pranë meje, më dha fuqi dhe më shpëtoi nga goja e luanit.»

Por edhe ti mahnitu me ta, si, kur iu tha «Mos u shqetësoni», ata prapë besuan, e pranuan, dhe asnjë nga tmerret nuk i habiti. Dhe po të thuash se ai u dha mjaft zemër kur tha «Do të jetë Fryma e Atit tuaj që do të flasë», pikërisht për këtë unë çuditem më së shumti me ta: që nuk dyshuan e nuk kërkuan të shpëtonin nga rreziqet, dhe kjo, kur këto gjëra do t'i pësonin jo për dy a tre vjet, por gjatë gjithë jetës. Sepse fjala «Ai që do të durojë deri në fund, ai do të shpëtojë» e lë të kuptohet këtë.

Sepse vullneti i tij është që të mos jepet vetëm pjesa e tij, por edhe veprat e mira të bëhen prej tyre. Vër re, për shembull, si që në fillim një pjesë është e tij, një pjesë e nxënësve. Kështu, të bëjë mrekulli është puna e tij, kurse të mos sigurojnë asgjë, është puna e tyre. Përsëri, t'u hapeshin shtëpitë e të gjithë njerëzve, ishte prej hirit të lartë; kurse të mos kërkonin më shumë se ç'u duhej, ishte prej vetëmohimit të tyre. «Sepse punëtori është i denjë për pagën e tij.» Dhurimi i paqes ishte dhuratë e Perëndisë; kurse pyetja se kush ishte i denjë, dhe të mos hynin pa dallim te të gjithë, ishte prej vetëpërmbajtjes së tyre. Përsëri, të ndëshkonte ata që nuk i pritnin, ishte puna e tij; kurse të largoheshin prej tyre me butësi, pa i sharë e pa i fyer, ishte prej butësisë së apostujve. Të jepte Frymën dhe të bënte që të mos shqetësoheshin, ishte puna e Atij që i dërgoi; kurse të bëheshin si dele e pëllumba dhe t'i duronin fisnikërisht të gjitha, ishte prej qetësisë e maturisë së tyre. Të urreheshin e të mos ligështoheshin, dhe të duronin, ishte puna e tyre; kurse t'i shpëtonte ata që duruan, ishte prej Atij që i dërgoi.

Prandaj edhe tha: «Ai që do të durojë deri në fund, ai do të shpëtojë.» Domethënë, ngaqë më të shumtët e kanë zakon të jenë të zjarrtë vërtet në fillim, por pastaj të ligështohen, prandaj thotë: «Unë kërkoj fundin.» Sepse ç'dobi kanë farat që lulëzojnë vërtet në fillim, por pas pak fishken? Prandaj është durimi i qëndrueshëm ai që kërkon prej tyre. Dua të them, që të mos thoshte ndokush se ai e bëri të gjithën vetë dhe se s'ishte çudi që ata dolën të tillë, kur nuk pësuan asgjë të padurueshme, prandaj u thotë: «Duhet edhe durim nga ana juaj. Sepse, edhe sikur t'ju shpëtoj nga rreziqet e para, po ju ruaj për të tjera më të rënda, dhe pas këtyre do të vijnë sërish të tjera; dhe nuk do të pushojnë kurrë kurthet kundër jush, për sa kohë të merrni frymë.» Këtë e la të kuptohet kur tha: «Po ai që do të durojë deri në fund, ai do të shpëtojë.»

Pikërisht për këtë arsye, ndonëse tha «Mos u shqetësoni se ç'do të flisni», diku tjetër thotë «Jini gati t'i jepni përgjigje kujtdo që ju kërkon llogari për shpresën që keni në ju.» Domethënë, për sa kohë përleshja është midis miqsh, ai na urdhëron edhe ne të mendohemi; por kur ka një gjyq të tmerrshëm, tubime të tërbuara dhe tmerre nga çdo anë, ai jep prej vetes ndikimin e vet, që ata të marrin zemër e të flasin hapur, të mos ligështohen dhe të mos e tradhtojnë çështjen e drejtë.

Sepse vërtet ishte gjë shumë e madhe që një njeri i marrë me liqene, me lëkurë e me arkën e taksave, kur tiranët rrinin në fronet e tyre, me satrapët, me rojet pranë tyre, me shpatat e zhveshura dhe me të gjithë në anën e tyre, të hynte vetëm, i lidhur, me kokën ulur, e prapëseprapë të ishte në gjendje të hapte gojën. Sepse në të vërtetë nuk u lejonin as fjalë, as mbrojtje për mësimet e tyre, por niseshin t'i mundonin për vdekje, si murtajë e përbashkët e botës. Sepse «Ata», thuhet, «që e kanë përmbysur botën, kanë ardhur edhe këtu»; dhe përsëri: «Predikojnë gjëra në kundërshtim me urdhëresat e Cezarit, duke thënë se Jisu Krishti është mbret.» Dhe kudo gjykatat ishin të zëna me dyshime të tilla, e duhej ndikim i madh nga lart, që ata të tregonin njëkohësisht si të vërtetën e mësimit që predikonin, ashtu edhe që nuk shkelnin ligjet e përbashkëta. Kjo, që të mos binin nën dyshimin se përmbysnin ligjet, ndërkohë që përpiqeshin të flisnin për mësimin; e as, ndërkohë që përpiqeshin të tregonin se nuk përmbysnin qeverisjen e përbashkët, të prishnin përsosjen e mësimeve të tyre. Të gjitha këto do t'i shohësh të kryera me gjithë maturinë e duhur, si te Pjetri, ashtu te Pavli e te gjithë të tjerët. Po, u akuzuan në mbarë botën si rebelë, si risimtarë e si revolucionarë; e megjithatë, ata e hodhën poshtë këtë përshtypje dhe u veshën me të kundërtën, sa të gjithë njerëzit i kremtuan si shpëtimtarë, si mbrojtës e si bamirës. Dhe të gjitha këto i arritën me durimin e tyre të madh. Prandaj edhe Pavli tha: «Vdes çdo ditë»; dhe vazhdoi «të rrijë në rrezik» deri në fund.

6. Ç'dënim, pra, meritojmë ne, që kemi shembuj kaq të lartë, e prapë, në kohë paqeje, i dorëzohemi llastimit e plogështisë? Pa pasur njeri që të na luftojë (kjo shihet fare qartë), ne vritemi; ligështohemi kur s'na ndjek askush; në kohë paqeje na kërkohet të shpëtojmë veten, dhe as për këtë s'jemi të mjaftueshëm. Ata, kur bota ishte në flakë dhe zjarri po ndizej mbi gjithë dheun, hynë dhe rrëmbyen që përbrenda, nga mesi i flakës, ata që po digjeshin; kurse ti nuk je në gjendje as veten ta ruash.

Ç'guxim, pra, do të kemi? Ç'hir? Nuk ka fshikullima, as burgje, as sundimtarë, as sinagoga, as ndonjë gjë tjetër të tillë që të sulet mbi ne; përkundrazi, ne sundojmë dhe ngadhënjejmë. Sepse edhe mbretërit janë të përshpirtshëm, edhe ka shumë nderime për të krishterët, përparësi, dallime e privilegje, e prapë as kështu nuk ngadhënjejmë. Dhe, ndërsa ata çoheshin çdo ditë në vdekje, si mësuesit ashtu edhe nxënësit, dhe mbanin fshikullima të panumërta e damkosje të pandërprera, jetonin në më shumë begati se ata që rrinë në Parajsë; ne, që s'kemi duruar asgjë të tillë, as edhe në ëndërr, jemi më të butë se dylli. «Po ata», do të thuhet, «bënin mrekulli.» A i ruajti kjo, atëherë, nga kamxhiku? A i çliroi nga përndjekja? Jo, sepse kjo është çudia: që i pësonin shpesh gjëra të tilla edhe nga duart e atyre që i kishin bërë mirë, dhe as kështu nuk u hutuan, kur merrnin vetëm keq për mirë. Kurse ti, po t'i bësh dikujt ndonjë të mirë të vogël, dhe pastaj të ta shpërblejnë me diçka të pakëndshme, hutohesh, shqetësohesh dhe pendohesh për atë që ke bërë.

Po të ndodhë tani, edhe pse lutem të mos ndodhë e të mos bjerë kurrë, që të ketë luftë kundër kishave dhe përndjekje, mendoni sa e madhe do të jetë tallja, sa të rënda qortimet. Dhe kjo është krejt e natyrshme; sepse, kur askush nuk stërvitet në pallestër, si do të shquhet në ndeshje? Cili atlet, që nuk është mësuar me stërvitësin, do të jetë në gjendje, kur ta thërrasin lojërat olimpike, të tregojë ndonjë gjë të madhe e fisnike kundër kundërshtarit? A nuk duhet të mundohemi, të luftojmë e të vrapojmë çdo ditë? A nuk i shihni ata që quhen pentatletë, si, kur s'kanë kundërshtarë, mbushin një thes me shumë rërë, e varin dhe mbi të provojnë gjithë fuqinë e tyre? Kurse ata që janë edhe më të rinj, e ushtrojnë luftën kundër armiqve mbi shokët e tyre.

Këta merri për shembull edhe ti, dhe ushtroji mundjet e vetëmohimit. Sepse vërtet ka shumë gjëra që të nxisin drejt zemërimit, të shtyjnë drejt epshit dhe të ndezin një flakë të madhe. Qëndro, pra, kundër pasioneve të tua, duroji fisnikërisht dhembjet e shpirtit, që të mund të durosh edhe ato të trupit.

7. Kështu edhe Jobi i lumtur, po të mos ishte stërvitur mirë përpara përballjeve të tij, nuk do të kishte shkëlqyer aq ndritshëm në to. Po të mos ishte ushtruar të mos ligështohej fare, do të kishte thënë ndonjë fjalë të nxituar, kur i vdiqën fëmijët. Por ai, ashtu si ishte, qëndroi kundër të gjitha sulmeve: kundër rrënimit të pasurisë e shkatërrimit të një begatie kaq të madhe, kundër humbjes së fëmijëve, kundër ngashërimit të gruas, kundër plagëve në trup, kundër qortimeve të miqve, kundër shpotive të shërbëtorëve.

Dhe po të duash të shohësh edhe mënyrat e tij të ushtrimit, dëgjoje si e përçmonte pasurinë: «A u gëzova vallë», thotë ai, «se pasuria ime ishte e madhe? A e vura arin si grumbull? A shpresova te një gur i çmuar?» Prandaj as nuk u hutua kur ato iu morën, sepse s'i dëshironte as kur i kishte.

Dëgjo si i drejtonte edhe çështjet e fëmijëve të tij, pa iu dorëzuar një butësie të tepruar, siç bëjmë ne, por duke u kërkuar atyre çdo kujdes. Sepse ai që bënte flijim edhe për mëkatet e tyre të fshehta, mendo sa gjykatës i rreptë ishte për ato që ishin të dukshme.

Dhe po të duash të dëgjosh edhe për përpjekjet e tij drejt dëlirësisë, dëgjoje kur thotë: «Bëra një besëlidhje me sytë e mi, që të mos mendoja për një vajzë.» Prandaj gruaja e tij nuk ia theu shpirtin, sepse ai e donte edhe përpara kësaj, por jo pa masë, veçse ashtu si i takon një gruaje.

Prandaj vij deri aty sa të çuditem se nga i erdhi djallit në mendje të nxiste këtë përballje, ai që e dinte stërvitjen e mëparshme të Jobit. Nga i shkoi, pra, mendja? Përbindëshi është i lig dhe nuk e humb kurrë shpresën; dhe kjo del për ne një dënim shumë i madh: se ai vërtet nuk heq dorë kurrë nga shpresa për shkatërrimin tonë, kurse ne e humbim shpresën për shpëtimin tonë.

Por sa për gjymtimin trupor dhe poshtërimin, vër re si e stërviti veten. Ngaqë ai vetë nuk kishte pësuar kurrë ndonjë gjë të tillë, por kishte vazhduar të jetonte në pasuri, në begati e në çdo shkëlqim tjetër, i parandiente fatkeqësitë e njerëzve të tjerë, një nga një. Dhe këtë e shpalli kur tha: «Sepse ajo që kisha frikë shumë më ra mbi mua; dhe ajo prej së cilës druhesha më erdhi.» Dhe përsëri: «Por qava për çdo njeri të pafuqishëm, dhe rënkova kur pashë një njeri në mjerim.»

Prandaj asgjë nga ç'ndodhi nuk e hutoi, asnjë nga ato të këqija të mëdha e të padurueshme. Sepse unë të them të mos vësh sytë te rrënimi i pasurisë së tij, as te humbja e fëmijëve, as te ajo plagë e pashërueshme, as te dredhia e gruas kundër tij, por te ato gjëra që janë shumë më të rënda se këto.

«Po ç'gjë», thotë ndokush, «pësoi Jobi më të rëndë se këto? Sepse nga historia e tij s'kemi ç'të mësojmë tjetër veç këtyre.» Ne nuk mësojmë, sepse jemi në gjumë; kurse ai që është vërtet i etur dhe kërkon mirë margaritarin, do të njohë shumë më tepër hollësi se këto. Sepse gjërat më të rënda, ato që të hedhin në më shumë hutim, ishin të tjera.

Së pari, që nuk dinte asgjë të sigurt për mbretërinë e qiejve dhe për ngjalljen; për këtë madje edhe foli, duke vajtuar: «Sepse nuk do të rroj përgjithmonë, që të vuaj gjatë.» Pastaj, që e ndiente veten të ndërgjegjshëm për shumë vepra të mira. Së treti, që nuk e ndiente veten fajtor për asnjë gjë të keqe. Së katërti, që mendonte se po e pësonte prej dorës së Perëndisë; ose, po të ishte prej djallit, edhe kjo mjaftonte për ta hidhëruar. Së pesti, që i dëgjonte miqtë ta akuzonin për ligësi: «Sepse nuk je fshikulluar», thoshin ata, «sa të meritojnë mëkatet e tua.» Së gjashti, që i shihte ata që jetonin në ligësi tek lulëzonin dhe ngazëlleheshin mbi të. Së shtati, që s'kishte asnjë tjetër nga i cili të merrte shembull, që të kishte pësuar ndonjëherë gjëra të tilla.

8. Dhe po të duash të mësosh sa të mëdha janë këto gjëra, shiko gjendjen tonë të tanishme. Sepse sot ne presim një mbretëri, shpresojmë për një ngjallje e për bekime të patregueshme, e ndiejmë veten fajtorë për të këqija të panumërta, kemi kaq shumë shembuj dhe jemi pjesëtarë të një urtësie kaq të lartë. E prapë, po t'u humbë disave pak ar, dhe këtë shpesh pasi e kishin marrë me dhunë, thonë se jeta s'ia vlen të jetohet, ndonëse s'kanë grua që t'u rëndojë mbi shpirt, s'u kanë vdekur fëmijët, s'i qortojnë miqtë, s'i fyejnë shërbëtorët, por përkundrazi kanë shumë veta që t'i ngushëllojnë, disa me fjalë, disa me vepra. Sa kurora fisnike, pra, nuk do të meritojë ai që, kur sheh atë që e kishte mbledhur me punë të ndershme t'i rrëmbehet kot e kuturu, dhe pas gjithë kësaj, kur i vijnë ngasje pa fund si breshër, prapë qëndron i patundur nëpër të gjitha, dhe i ofron Zotit falënderimin e duhur për të gjitha?

Po edhe sikur askush të mos kishte thënë asnjë nga shpotitë e tjera, vetëm fjalët e gruas së tij mjaftonin për të tronditur krejt edhe një shkëmb. Shih, për shembull, dinakërinë e saj. Asnjë fjalë për paratë, asnjë për devetë, kopetë e tufat (sepse e dinte vetëpërmbajtjen e të shoqit për këto), por për atë që ishte më e rëndë se të gjitha këto, dua të them, për fëmijët e tyre; dhe e thellon tragjedinë, e i shton edhe ndikimin e vet.

Tani, në qoftë se gratë, kur burrat ishin në pasuri dhe s'pësonin asnjë vështirësi, i kanë mundur shpesh e në shumë gjëra, mendo sa i guximshëm ishte ai shpirt që e hodhi poshtë atë, ndonëse e sulmonte me armë kaq të fuqishme, dhe që i shkeli me këmbë dy pasionet më tiranike, dëshirën dhe dhembshurinë. E megjithatë, shumë veta, pasi kanë mposhtur dëshirën, i janë dorëzuar dhembshurisë. Josifi fisnik, për shembull, e mbajti nën zap kënaqësinë më tiranike dhe e hodhi poshtë atë grua të huaj, ndonëse ajo e ngacmonte me dredhi të panumërta; por lotët nuk i përmbajti, sepse, kur pa vëllezërit që i kishin bërë padrejtësi, u ndez i tëri nga ai pasion, e shpejt hodhi tej maskën dhe zbuloi rolin që kishte luajtur. Por, kur ajo, së pari, është gruaja e tij, kur fjalët e saj janë prekëse dhe çasti i përshtatshëm për të, bashkë me plagët e tij, me fshikullimat dhe me ato valë të panumërta fatkeqësish, si mund ta quash ndryshe veçse me të drejtë atë shpirt, të patrazuar përballë një stuhie kaq të madhe, më të fortë se çdo diamant?

Më lejoni ta them lirisht: se vetë apostujt, edhe në mos qofshin më poshtë se ky njeri i lumtur, të paktën nuk ishin më të mëdhenj se ai. Sepse ata vërtet ngushëlloheshin nga vuajtja për Krishtin; dhe ky ilaç mjaftonte aq shumë për t'i lehtësuar përditë, sa Zoti e vë kudo, kur thotë «për mua, për shkakun tim», dhe «Nëse mua, të zotin e shtëpisë, më quajtën Beelzebub». Kurse ai ishte fare pa këtë ngushëllim, pa atë prej mrekullive dhe pa atë prej hirit; sepse as nuk kishte fuqi kaq të madhe të Frymës.

Dhe ç'është edhe më e madhe, ai i ushqyer në shumë përkëdhelje, jo prej peshkatarësh, tagrambledhësish e njerëzish që jetonin thjesht, por pasi kishte gëzuar kaq shumë nderime, i pësoi të gjitha ato që pësoi. Dhe ajo që dukej më e rënda për t'u duruar në rastin e apostujve, po atë e provoi edhe ai: të urrehej nga miqtë, nga shërbëtorët, nga armiqtë, nga ata që kishin marrë mirësi prej tij. E ankorën e shenjtë, limanin pa valë, domethënë atë që iu tha apostujve, «për shkakun tim», atë ai nuk e pa fare.

Mahnitem përsëri me tre djemtë, që guxuan të hynin në furrë, që u ngritën kundër një tirani. Por dëgjo ç'thonë: «Ne nuk u shërbejmë perëndive të tua, as nuk i falemi shëmbëlltyrës që ke ngritur.» Dhe kjo ishte ajo që u jepte më shumë zemër: të dinin me siguri se për Perëndinë po pësonin gjithçka që pësonin. Kurse ky njeri nuk e dinte se ishte i tëri përballje e mundje; sepse, po ta kishte ditur, nuk do të kishte ndier atë që po ndodhte. Sido që të jetë, kur dëgjoi «A mendon se t'i kam thënë kot orakujt e mi, ose se ti mund të dilje i drejtë?», shih si menjëherë, me një fjalë të vetme, mori frymë përsëri, si e zhvlerësoi veten, si e quajti veten thua se as nuk kishte pësuar atë që kishte pësuar, duke thënë kështu: «Përse të flas më, kur më këshillon e më qorton Zoti, kur dëgjoj gjëra të tilla, unë që s'jam asgjë?» Dhe përsëri: «Të kisha dëgjuar më parë me të dëgjuarit e veshit, por tani syri im të pa; prandaj e poshtërova veten dhe u shkriva, dhe e quajta veten dhé e hi.»

Këtë qëndresë, pra, këtë maturi të atij që jetoi përpara ligjit dhe hirit, le ta marrim për shembull edhe ne, që jemi pas ligjit dhe hirit, që të mund të ndajmë edhe ne me të banesat e përjetshme. Në to arrifshim të gjithë, me anë të hirit dhe të dashurisë për njeriun të Zotit tonë Jisu Krisht, të cilit i qoftë lavdia dhe fitorja në jetë të jetëve. Amin.