Mateu 10:34

Përsëri u parashtron gjërat më të dhimbshme, madje me një ashpërsim të madh. Kundërshtimin që me siguri do t'i bënin, ua pret që në fillim duke e thënë vetë. Domethënë, që të mos thoshin, kur ta dëgjonin këtë: «Vallë, pra, për këtë ke ardhur, që të na shkatërrosh ne dhe ata që na binden, e ta mbushësh dheun me luftë?». Prandaj vetë e thotë i pari: «Nuk kam ardhur të sjell paqe mbi dhé».

Po atëherë, si u urdhëroi t'i uronin paqe çdo shtëpie, sapo të hynin? Dhe përsëri, si thanë engjëjt: «Lavdi Perëndisë në më të lartat, edhe paqe mbi dhé»? E si u bë që edhe gjithë profetët e shpallën si lajm të mirë? Sepse kjo është paqja më e madhe: kur këputet pjesa e sëmurë, kur hiqet ai që ngre krye. Vetëm kështu mund të bashkohet qielli me dheun. Edhe mjeku po kështu e ruan pjesën tjetër të trupit, kur pret gjymtyrën e pashërueshme; edhe gjenerali, kur ndan ata që ishin marrë vesh për të keqen. Kështu ndodhi edhe me atë kullën e famshme: përçarja e tyre e mirë i dha fund paqes së tyre të keqe, dhe kështu u bë paqe. Kështu edhe Pavli i ndau ata që po komplotonin kundër tij. Edhe në rastin e Nabotit, ajo marrëveshje ishte njëkohësisht më e rëndë se çdo luftë. Sepse marrëveshja nuk është gjithnjë gjë e mirë, meqë edhe kusarët merren vesh me njëri-tjetrin.

Lufta, pra, nuk vjen nga qëllimi i tij, po nga natyra e tyre. Sepse vullneti i tij ishte që të gjithë të pajtoheshin në fjalën e perëndishmërisë; por, meqë ranë në përçarje, lind lufta. Megjithatë ai nuk foli kështu, po ç'thotë? «Nuk kam ardhur të sjell paqe», për t'i ngushëlluar. Sikur të thoshte: mos mendoni se ju e keni fajin për këto; unë jam ai që i vë kështu, sepse njerëzit janë të prirur kështu. Prandaj mos u tronditni, sikur ngjarjet të kishin ndodhur kundër pritjes. Për këtë kam ardhur, që të sjell luftë mes njerëzve; sepse ky është vullneti im. Prandaj mos u shqetësoni kur dheu është në luftë, sikur t'i ishte nënshtruar ndonjë kurthi armiqësor. Sepse, kur shkulet pjesa më e keqe, atëherë qielli lidhet me atë më të mirën.

Dhe këto i thotë për t'i forcuar kundër dyshimit të lig të turmës.

Dhe nuk tha «luftë», po diçka më të rëndë se ajo: «shpatë». Dhe, në qoftë se ka diçka të dhimbshme në këto shprehje, me një theks që të tremb, mos u çuditni. Sepse, meqë deshi t'ua stërviste veshët me ashpërsinë e fjalëve të tij, që të mos shmangeshin në rrethanat e tyre të vështira, e ndërtoi kështu ligjëratën; që të mos thoshte njeri se i bindi me lajka, duke ua fshehur vështirësitë. Prandaj, edhe atyre gjërave që meritonin të shpreheshin ndryshe, ai u dha me fjalët e tij kthesën më therëse dhe më të dhimbshme. Sepse është më mirë ta shohësh butësinë e njerëzve në vepra, sesa në fjalë.

2. Prandaj as me kaq nuk u mjaftua, po zbulon edhe vetë natyrën e luftës, duke treguar se ajo është shumë më e rëndë edhe se një luftë civile; dhe thotë: «Kam ardhur të ndaj njeriun kundër të atit, dhe të bijën kundër së ëmës, dhe nusen kundër së vjehrrës».

Sepse jo vetëm miqtë, thotë, as bashkëqytetarët, po edhe të afërmit do të ngrihen kundër njëri-tjetrit, dhe vetë natyra do të ndahet kundër vetes. «Sepse kam ardhur», thotë, «të ndaj njeriun kundër të atit, dhe të bijën kundër së ëmës, dhe nusen kundër së vjehrrës». Domethënë, lufta nuk është vetëm mes njerëzve të së njëjtës shtëpi, po mes atyre që janë më të dashurit dhe tepër të afërt me njëri-tjetrin. Dhe kjo, më shumë se çdo gjë, tregon fuqinë e tij: që, kur i dëgjuan këto, e pranuan dhe nisën t'i bindnin gjithë të tjerët.

Megjithatë, nuk ishte ai që e bëri këtë, sigurisht që jo, po ligësia e palës tjetër; e prapëseprapë ai thotë se është vepër e tij. Sepse i tillë është zakoni i Shkrimit. Po, edhe gjetkë thotë: «Perëndia u ka dhënë sy që të mos shohin». Edhe këtu flet në këtë mënyrë, që, pasi të stërviteshin me këto fjalë, siç thashë më parë, të mos tronditeshin kur të pësonin qortime dhe fyerje.

Por, në qoftë se dikush i quan këto të padurueshme, le t'i kujtohet një ngjarje e lashtë. Sepse edhe në kohët e vjetra ndodhi kjo, gjë që tregon sidomos se besëlidhja e vjetër është e afërt me të renë, dhe se ai që flet këtu është i njëjti me atë që dha ato urdhërime. E kam fjalën se edhe në rastin e hebrenjve, kur secili kishte vrarë të afërmin e tij, atëherë ai e la mënjanë zemërimin kundër tyre: si kur bënë viçin, ashtu edhe kur u lidhën me Baal-Peorin. Ku janë, pra, ata që thonë: «Ai Perëndi është i lig, kurse ky është i mirë»? Sepse ja, ai e mbushi botën me gjak, të derdhur nga të afërmit. E megjithatë, edhe këtë e pohojmë se është vepër dashurie të madhe për njeriun.

Prandaj, e shihni, duke lënë të kuptohet se ishte ai që i miratoi edhe ato vepra të tjera, përmend edhe një profeci, e cila, edhe në mos qoftë thënë për këtë qëllim, prapë përmban të njëjtin kuptim. Dhe cila është kjo?

«Armiqtë e njeriut do të jenë ata të shtëpisë së tij».

Sepse vërtet, edhe mes hebrenjve ndodhi diçka e këtillë. Domethënë, kishte profetë dhe profetë të rremë, dhe populli u nda, dhe familjet ranë në përçarje; disa i besonin njërit, e disa tjetrit. Prandaj profeti këshillon, duke thënë: «Mos u besoni miqve, mos shpresoni tek udhëheqësit; madje ruaju edhe nga ajo që të prehet në gji, e mos i trego asgjë»; dhe: «Armiqtë e njeriut janë ata të shtëpisë së tij».

Dhe këtë e tha për të përgatitur atë që do të merrte fjalën, që të qëndronte mbi çdo gjë. Sepse të vdesësh nuk është e keqe, po të vdesësh me vdekje të keqe. Për këtë arsye tha më tej: «Kam ardhur të hedh zjarr mbi dhé». Dhe këtë e tha për të shpallur zjarrminë dhe ngrohtësinë e dashurisë që kërkonte. Sepse, ngaqë na deshi shumë, po ashtu do të duhet edhe prej nesh. Dhe këto fjalë do t'i forconin edhe ata që ishin të pranishëm, dhe do t'i ngrinin më lart. «Sepse, në qoftë se ata të tjerët», thotë, «do t'i përçmojnë të afërmit, fëmijët dhe prindërit, mendoni se ç'lloj njerëzish duhet të jeni ju, mësuesit e tyre. Sepse vështirësitë nuk do të ndalen te ju, po do të kalojnë edhe te të tjerët. Sepse, meqë kam ardhur duke sjellë bekime të mëdha, kërkoj edhe bindje të madhe dhe vendosmëri zemre».

3. «Ai që do të atin ose të ëmën më shumë se mua, nuk është i denjë për mua; dhe ai që do të birin ose të bijën më shumë se mua, nuk është i denjë për mua; dhe ai që nuk merr kryqin e tij dhe nuk vjen pas meje, nuk është i denjë për mua».

A e sheh dinjitetin e një mësuesi? A e sheh se si tregon se është Bir i vërtetë i atij që e lindi, kur na urdhëron t'i lëmë të gjitha gjërat këtu poshtë dhe të marrim para tyre dashurinë për të?

«Po ç'të flas», thotë, «për miqtë e të afërmit? Edhe sikur të jetë vetë jeta jote ajo që e parapëlqen ndaj dashurisë sime, vendi yt është larg nxënësve të mi». Ç'të themi, pra? A nuk janë këto në kundërshtim me Besëlidhjen e Vjetër? Aspak, përkundrazi, janë në përputhje të plotë me të. Sepse edhe atje ai urdhëron jo vetëm t'i urresh ata që adhurojnë idhujt, po edhe t'i vrasësh me gurë. Dhe përsëri në Ligjin e Përtërirë, duke i lavdëruar këta, thotë: «Ai që i tha të atit dhe së ëmës: ‹Nuk të kam parë›, dhe që nuk i njohu vëllezërit e tij, dhe që i mohoi bijtë e vet: ai i ruajti fjalët e tua». Dhe, në qoftë se Pavli jep shumë udhëzime lidhur me prindërit, duke na urdhëruar t'u bindemi në çdo gjë, mos u çudit; sepse ai do që t'u bindemi vetëm në ato gjëra që nuk e pengojnë perëndishmërinë. Sepse është vërtet detyrë e shenjtë t'u bëjmë atyre çdo nder tjetër; por, kur kërkojnë më shumë nga ç'u takon, njeriu nuk duhet të bindet. Për këtë arsye Lluka thotë: «Në qoftë se dikush vjen tek unë dhe nuk urren të atin, të ëmën, gruan, fëmijët, vëllezërit e motrat, madje edhe jetën e vet, nuk mund të jetë nxënësi im»; pa urdhëruar thjesht t'i urrejmë, sepse kjo do të ishte krejt kundër ligjit, po: «kur dikush dëshiron të duhet më shumë se unë, urreje në këtë pikë. Sepse kjo shkatërron edhe vetë të dashurin, edhe atë që do». Dhe këto i tha si për t'i bërë fëmijët më të vendosur, ashtu edhe për t'i bërë më të butë etërit që do t'i pengonin. Sepse, kur panë se ai kishte forcë e fuqi të tillë sa t'ua shkëpuste fëmijët, ata, si njerëz që përpiqen për gjëra të pamundura, do të hiqnin dorë. Prandaj edhe i lë etërit dhe ua drejton ligjëratën fëmijëve, duke i mësuar të parët të mos e bëjnë provën, si njerëz që përpiqen për gjëra të parealizueshme.

Pastaj, që të mos zemëroheshin ose ta quanin gjë të rëndë, shih nga e kthen arsyetimin e tij: pasi tha «Ai që nuk urren atin e nënën», shton «edhe jetën e vet». Sepse, «pse më flet për prindërit», thotë, «e për vëllezërit, motrat dhe gruan? Asgjë nuk është më e afërt për njeriun se jeta; e megjithatë, në qoftë se nuk e urren edhe këtë, do të pësosh në çdo gjë të kundërtën e fatit të atij që më do».

Dhe urdhri i tij nuk qe thjesht ta urresh, po edhe ta lësh të përballet me luftë, me beteja, me kërdi e me gjak. «Sepse ai që nuk merr kryqin e tij dhe nuk vjen pas meje, nuk mund të jetë nxënësi im». Kështu, ai nuk tha vetëm se duhet të qëndrojmë përballë vdekjes, po edhe përballë një vdekjeje të dhunshme; dhe jo vetëm të dhunshme, po edhe të turpshme.

Dhe ende nuk flet asgjë për Pësimin e vet, që, pasi të ishin mësuar për njëfarë kohe me këto gjëra, ta pranonin më lehtë fjalën e tij për të. A nuk ka, pra, arsye për t'u mahnitur, se si, kur i dëgjuan këto, shpirti nuk u fluturoi nga trupi, kur vështirësitë ishin kudo pranë, e të mirat vetëm në pritje? Si ndodhi, pra, që nuk iku me vrap? E madhe ishte edhe fuqia e atij që fliste, edhe dashuria e atyre që dëgjonin. Prandaj, ndonëse dëgjuan gjëra shumë më të padurueshme e më therëse se ata burra të mëdhenj, Moisiu dhe Jeremia, ata vazhduan t'i bindeshin dhe të mos thoshin asgjë kundër.

«Ai që gjen jetën e tij», thotë, «do ta humbasë; dhe ai që humbet jetën e tij për hirin tim, do ta gjejë». A e sheh sa i madh është dëmi për ata që e duan atë pa masë? Sa i madh është fitimi për ata që e urrejnë? E kam fjalën se, ngaqë urdhërimet ishin të pakëndshme, kur u kërkonte të ngriheshin kundër prindërve, fëmijëve, natyrës, farefisit, botës dhe vetë shpirtit të tyre, ai parashtron edhe dobinë, që është shumë e madhe. Kështu: «Këto gjëra», thotë, «jo vetëm që s'ju dëmtojnë, por do t'ju sjellin dobi shumë të madhe; kurse të kundërtat e tyre do t'ju bëjnë dëm»; duke i nxitur, siç bën gjithnjë, pikërisht me ato gjëra që dëshirojnë. Sepse, pse do ta përçmosh jetën tënde? Ngaqë e do? Atëherë, pikërisht për këtë arsye përçmoje, e kështu do t'i bësh dobinë më të madhe dhe do të veprosh si ai që e do.

Dhe vër re një shembull kujdesi të patregueshëm. Sepse ai nuk e zbaton këtë arsyetim vetëm për prindërit tanë, as për fëmijët tanë, po edhe për jetën tonë, që është më e afërt se çdo gjë; me qëllim që pika tjetër të bëhet që atëherë e pamohueshme, dhe të mësojnë se kështu do t'u sjellin dobi po ashtu edhe të afërmve të tyre, sa të jetë e mundur; meqë kështu është edhe në rastin e jetës sonë, që na është më thelbësore se çdo gjë.

4. Këto do të mjaftonin që t'i shtynin njerëzit t'i pritnin ata, shëruesit e caktuar për ta. Po, kush s'do të pranonte t'i priste me gjithë gatishmërinë ata që ishin kaq fisnikë, heronj kaq të vërtetë, që si luanë vraponin nëpër dhé dhe përçmonin gjithçka që u përkiste vetes, që të tjerët të shpëtoheshin? E megjithatë, ai u ofron edhe një shpërblim tjetër, duke treguar se këtu kujdeset më shumë për ata që i presin sesa për të ftuarit.

Dhe nderin e parë ua jep duke thënë:

«Ai që ju pret ju, më pret mua; dhe ai që më pret mua, pret atë që më dërgoi».

Me këtë, çfarë mund të krahasohet? Që dikush të presë Atin dhe Birin! Por, bashkë me këtë, ai zgjat edhe një shpërblim tjetër.

«Ai», thotë, «që pret një profet në emër profeti, do të marrë shpërblimin e një profeti; dhe ai që pret një njeri të drejtë në emër të drejti, do të marrë shpërblimin e një njeriu të drejtë».

Dhe, ashtu si më parë kërcënon me ndëshkim ata që nuk i presin, këtu përcakton edhe një çlodhje për të mirët. Dhe, që të ta mësojë kujdesin e tij më të madh për ta, nuk tha thjesht «Ai që pret një profet» ose «Ai që pret një njeri të drejtë», po shtoi «në emër profeti» dhe «në emër të drejti»; domethënë, në qoftë se e pret jo për ndonjë përfitim të kësaj bote, as për ndonjë gjë tjetër të përkohshme, po ngaqë është ose profet ose njeri i drejtë, do të marrë shpërblimin e një profeti dhe shpërblimin e një njeriu të drejtë; të tillë shpërblim që i takon të ketë ai që ka pritur një profet ose një njeri të drejtë, ose të tillë që do të marrë vetë tjetri. Diçka të këtillë tha edhe Pavli: «Që begatia juaj të plotësojë mungesën e tyre, që edhe begatia e tyre të plotësojë mungesën tuaj».

Pastaj, që të mos ngrinte njeri varfërinë si shkak, thotë:

«Dhe kushdo që t'i japë të pijë njërit prej këtyre të vegjëlve qoftë edhe një gotë ujë të ftohtë, në emër nxënësi, me të vërtetë po ju them, nuk do ta humbasë shpërblimin e tij».

«Edhe sikur dhurata jote të jetë një gotë ujë të ftohtë, për të cilën nuk shpenzohet asgjë, edhe për këtë do të ruhet një shpërblim për ty. Sepse unë i bëj të gjitha për hirin tuaj, që i pritni ata».

A e sheh ç'bindje të fuqishme përdori, dhe si ua hapi shtëpitë e gjithë botës? Po, ai tregoi se njerëzit janë borxhlinj ndaj tyre: së pari, duke thënë «Punëtori është i denjë për pagën e tij»; së dyti, duke i nisur pa asgjë; së treti, duke i lënë të hyjnë në luftëra e në përleshje për hir të atyre që i presin; së katërti, duke u besuar edhe mrekulli; së pesti, duke sjellë me anë të gojës së tyre paqen, shkakun e çdo bekimi, në shtëpitë e atyre që i presin; së gjashti, duke kërcënuar me gjëra më të rënda se Sodoma ata që nuk i presin; së shtati, duke treguar se të gjithë ata që i mirëpresin, presin edhe atë vetë, edhe Atin; së teti, duke premtuar shpërblimin e një profeti dhe të një njeriu të drejtë; së nënti, duke marrë përsipër që shpërblimet do të jenë të mëdha, qoftë edhe për një gotë ujë të ftohtë. Tani, secila prej këtyre gjërave, edhe vetëm më vete, do të mjaftonte për t'i tërhequr. Sepse, kush, më thuaj, kur t'i dilte para syve një komandant ushtrish i plagosur në panumër vende e i lyer me gjak, që kthehet me shumë trofe nga lufta e nga përleshja, s'do ta priste, duke hapur çdo derë të shtëpisë së tij?

5. «Po tani, kush është i tillë?», mund të thotë dikush. Prandaj ai shtoi: «Në emër nxënësi, e profeti, e njeriu të drejtë»; që të ta mësojë se shpërblimi caktohet jo për vlerën e të ardhurit, po për qëllimin e atij që e mirëpret. Sepse, ndonëse këtu flet për profetë, për njerëz të drejtë e për nxënës, gjetkë i urdhëron njerëzit të presin edhe më të përbuzurit, dhe ndëshkon ata që s'e bëjnë. Sepse: «Sa herë që nuk ia bëtë njërit prej këtyre më të vegjëlve, nuk ma bëtë mua»; dhe të kundërtën përsëri e pohon për po këta njerëz.

Sepse, edhe pse ndoshta nuk bën ndonjë vepër kaq të madhe, ai është njeri, banon në të njëjtën botë me ty, sheh të njëjtin diell, ka të njëjtin shpirt, të njëjtin Zot, merr pjesë bashkë me ty në të njëjtat mistere, është thirrur në të njëjtin qiell me ty; dhe ka një të drejtë të fortë: varfërinë e tij dhe mungesën e ushqimit të domosdoshëm. Por ja, ata që të zgjojnë me fyej e me gajde në stinën e dimrit dhe të shqetësojnë pa qëllim e pa fryt, ikin prej teje me plot dhurata. Edhe ata që sjellin dallëndyshe rreth e rrotull, që lyhen me blozë dhe fyejnë këdo, marrin shpërblim për këtë lojë të tyre. Po, në qoftë se të vjen një i varfër që kërkon bukë, s'ka të sosur me fjalë të liga, me qortime, me akuza për përtaci, me të shara, me fyerje e me tallje; dhe nuk mendon me veten se edhe ti je përtac, e prapë Perëndia të jep dhuratat e tij. Sepse mos më thuaj se edhe ti po bën diçka, po më trego më mirë këtë: a është vërtet gjë e nevojshme ajo që bën e me të cilën je zënë? Po, në qoftë se më flet për të fituar para, për tregti, për kujdesin e për shtimin e pasurisë sate, edhe unë do të të thoja: jo këto, po lëmoshat, lutjet, mbrojtja e atyre që u bëhet padrejtësi dhe gjithë të tilla janë vërtet vepra, ndaj të cilave ne jetojmë në një përtaci të plotë. E megjithatë, Perëndia kurrë nuk na tha: «Ngaqë je përtac, nuk ta ndez diellin; ngaqë nuk bën asgjë me vlerë, e shuaj hënën, e paralizoj barkun e dheut, i ndal liqenet, burimet, lumenjtë, e fshij ajrin, e mbaj shiun e vitit»; po na i jep të gjitha me bollëk. Dhe disave që nuk janë vetëm përtacë, po edhe bëjnë të keqen, ua fal falas dobinë e këtyre gjërave.

Prandaj, kur sheh një të varfër dhe thua: «Më zihet fryma që ky, kaq i ri e i shëndoshë, pa asgjë në dorë, do të donte të ushqehej në përtaci; me siguri është ndonjë skllav i arratisur, që ka braktisur të zotin e vet», unë të them: thuaji vetes këto fjalë; ose më mirë, lëre atë t'i thotë lirisht kundër teje, dhe ai do të thotë me më shumë të drejtë: «Më zihet fryma që ti, i shëndoshë, rri kot dhe nuk zbaton asnjë nga ato që ka urdhëruar Perëndia, po, si i arratisur nga urdhërimet e Zotit tënd, sillesh rreth e rrotull duke banuar në ligësi si në një dhé të huaj, në dehje, në grykësi, në vjedhje, në zhvatje, në rrënimin e shtëpive të të tjerëve». Dhe ti, pra, i vë faj përtacinë, kurse unë vepra të liga: kurthet e tua, betimet e tua, gënjeshtrat e tua, plaçkitjet e tua, dhe të panumërta gjëra të tilla që bën.

Dhe këtë e them jo si të bëja ligj në favor të përtacisë, kurrsesi, po duke dëshiruar me gjithë zemër që të gjithë të punojnë; sepse plogështia është mësuesja e çdo ligësie. Por ju lutem: mos u bëni të pamëshirshëm, as të egër. Sepse edhe Pavli, pasi u ankua pa masë dhe tha «Në qoftë se dikush s'do të punojë, as të mos hajë», nuk u ndal me kaq, po shtoi: «Po ju, mos u lodhni së bëri të mirën». «Jo, po këto gjëra e kundërshtojnë njëra-tjetrën. Sepse, në qoftë se ti ke urdhëruar që ata të mos hanë, si na nxit ne të japim?». E bëj, thotë, sepse kam urdhëruar edhe t'i shmangni, e «të mos shoqëroheni me ta»; dhe përsëri thashë: «Mos i quani armiq, po këshillojini»; pa bërë ligje që kundërshtojnë njëra-tjetrën, po të tilla që janë në përputhje të plotë me njëra-tjetrën. Sepse, në qoftë se ti je i gatshëm për mëshirë, edhe ai, i varfri, do të shpëtojë shpejt nga përtacia e tij, edhe ti nga egërsia jote.

«Po ai ka plot gënjeshtra e shpikje», përgjigjesh ti. E pra, edhe për këtë ai është për të ardhur keq, ngaqë ka rënë në një ngushticë të tillë sa të jetë ngurtësuar edhe në gjëra të këtilla. Po ne, në vend që ta mëshirojmë, shtojmë edhe ato fjalë të egra: «A nuk more një herë e dy?», kështu flasim. E ç'të thuash? Ngaqë u ushqye një herë, s'ka nevojë të ushqehet përsëri? Pse nuk ia bën këto ligje edhe barkut tënd, e t'i thuash po ashtu: «U mbushe dje e pardje, mos kërko tani»? Por, ndërsa atë e mbush përtej masës, gjer sa të plasë, prej tij kthen kryet, kur ai kërkon vetëm aq sa duhet; kurse ti duhej ta mëshiroje pikërisht për këtë, sepse është i shtrënguar të vijë te ti çdo ditë. Po, edhe sikur asgjë tjetër të mos të prirte nga ai, do të duhej ta mëshiroje për këtë; sepse nga shtrëngimi i varfërisë detyrohet për këto gjëra dhe i bën. E ti nuk e mëshiron, sepse, edhe kur i flasin kështu, ai nuk ndien turp; e arsyeja është se nevoja e tij është më e fortë se ai.

Jo, ti, në vend që ta mëshirosh, madje e bën për lojë; dhe, ndonëse Perëndia ka urdhëruar të japësh fshehurazi, ti rri e e nxjerr në shesh atë që të është afruar, dhe e qorton pikërisht për atë që duhej të të zgjonte mëshirën. Pse, në qoftë se s'ke ndër mend të japësh, ç'nevojë ka të shtosh edhe qortimin e ta plagosësh atë shpirt të lodhur e të mjerë? Ai erdhi si në një liman, duke kërkuar ndihmë prej duarve të tua; pse ngre dallgë e e bën stuhinë më të rëndë? Pse e dënon si të poshtër? Ç'thua? Sikur të kishte menduar se do të dëgjonte gjëra të tilla, a do të kishte ardhur te ti? Ose, në qoftë se erdhi vërtet duke e parashikuar këtë, atëherë ke arsye edhe ta mëshirosh, edhe të drithërohesh nga egërsia jote, që as kështu, kur sheh një nevojë të pashmangshme mbi të, nuk bëhesh më i butë, as nuk e gjykon se ka mjaft shfajësim për ngulmimin e tij në frikën e urisë, po e akuzon për paturpësi; e megjithatë ti vetë ke bërë shpesh paturpësi më të madhe, madje në gjëra të rënda. Sepse, ndërsa këtu vetë paturpësia sjell me vete arsye për falje, ne, ndonëse bëjmë shpesh gjëra që meritojnë ndëshkim, e mbajmë kokën lart; dhe, kur duhej t'i mbanim të gjitha ato ndër mend e të përuleshim, ne madje i shkelim ata njerëz të mjerë, dhe, kur ata kërkojnë ilaçe, ne u shtojmë plagët. Të them: në qoftë se s'do të japësh, pse godet? Në qoftë se s'do të jesh bujar, pse je i pacipë?

«Po ai nuk pranon të shmanget me asnjë mënyrë tjetër». E pra, bëj ashtu si urdhëroi ai njeri i urtë: «Përgjigju me fjalë paqësore, me butësi». Sepse ai, pa dyshim, nuk është kaq ngulmues me dëshirën e vet. Sepse nuk ka, e s'mund të ketë, njeri që të dojë të turpërohet për vetë turpërimin. Sado që të ngulmojë dikush, unë kurrë nuk mund të bindem se një njeri që jetonte në bollëk do të zgjidhte të lypte.

6. Le të mos na mashtrojë, pra, njeri me arsyetime. Sepse, ndonëse Pavli thotë «Në qoftë se dikush s'do të punojë, as të mos hajë», ua thotë atyre; kurse neve nuk na e thotë këtë, po, përkundrazi: «Mos u lodhni së bëri të mirën». Kështu bëjmë edhe ne në shtëpi: kur dy veta grinden me njëri-tjetrin, e marrim secilin veç e veç dhe u japim këshillë të kundërt. Këtë e bëri edhe Perëndia, edhe Moisiu. Sepse, ndërsa Perëndisë i tha: «Në qoftë se do t'ua falësh mëkatin, fale; përndryshe, më fshij edhe mua», atyre, përkundrazi, u urdhëroi të vrisnin njëri-tjetrin, dhe gjithçka që u përkiste. E megjithatë, këto gjëra janë të kundërta; prapëseprapë, të dyja shikonin drejt një qëllimi.

Përsëri, Perëndia i tha Moisiut, me hebrenjtë duke dëgjuar: «Lërmë të vetëm, që të shfaros popullin» (sepse, ndonëse ata nuk ishin të pranishëm kur Perëndia thoshte këtë, prapë do ta dëgjonin më vonë); por fshehurazi i jep udhëzime të kundërta. Dhe këtë Moisiu e zbuloi më vonë, i shtrënguar, duke thënë kështu: «Ç'të them? A i linda unë ata, që të më thuash: ‹Mbaji, si mban një dado foshnjën që i jep gji, në gjirin e vet›?»

Këto ndodhin edhe nëpër shtëpi: shpesh një baba e qorton mësuesin veçmas, se e ka trajtuar keq fëmijën e tij, dhe i thotë «Mos u bëj i ashpër, as i rreptë»; kurse djaloshit i flet në të kundërtën: «Edhe sikur të të qortojnë padrejtësisht, duroje»; dhe nga ato të kundërta nxjerr një përfundim të vetëm të dobishëm. Kështu edhe Pavli u tha atyre që janë të shëndoshë dhe lypin: «Në qoftë se dikush s'do të punojë, as të mos hajë», që t'i shtyjë drejt punës; kurse atyre që mund të tregojnë mëshirë: «Ju, nga ana juaj, mos u lodhni së bëri të mirën», që t'i çojë të japin lëmoshë.

Po ashtu, kur këshillonte johebrenjtë, në Letrën drejtuar Romakëve, të mos mbaheshin me të madh kundër hebrenjve, solli edhe ullirin e egër, dhe duket sikur u thotë njërëve një gjë e të tjerëve një tjetër.

Le të mos biem, pra, në egërsi, po le ta dëgjojmë Pavlin që thotë «Mos u lodhni së bëri të mirën»; le ta dëgjojmë Zotin që thotë «Jepi kujtdo që të kërkon» dhe «Bëhuni të mëshirshëm si Ati juaj». Dhe, ndonëse foli për shumë gjëra, askund nuk e përdori këtë shprehje, veçse për veprat tona të mëshirës. Sepse asgjë nuk na barazon me Perëndinë aq sa të bërit mirë.

«Po asgjë s'është më e paturpshme se një i varfër», thotë dikush. Pse, të lutem? Ngaqë vjen me vrap dhe të thërret pas? A do të më lësh, pra, të të tregoj se ne jemi më ngulmues se ata, dhe shumë të paturpshëm? Kujto, po të them, tani në kohën e agjërimit, sa herë, kur tryeza jote ishte shtruar në mbrëmje dhe kishe thirrur shërbëtorin që të shërben; ngaqë ai lëvizi paksa ngadalë, ke përmbysur gjithçka me shkelma, fyerje e sharje, vetëm për një vonesë të vogël; megjithëse ishe plotësisht i sigurt se, në mos menjëherë, prapë pas pak do të shijoje ushqimin tënd. Për këtë ti nuk e quan veten të paturpshëm, edhe pse je kthyer në një bishë të egër më kot; kurse të varfrin, që është i frikësuar e dridhet për gjëra shumë më të mëdha (sepse gjithë frika e tij nuk është për vonesën, po për urinë), atë e quan të pacipë, të paturpshëm, të pafytyrë, dhe me gjithë emrat më fyes? Jo, po si mund të jetë kjo gjë tjetër veçse paturpësi e skajshme?

Por këto gjëra nuk i vëmë re; prandaj i quajmë të bezdisshëm njerëz të tillë; sepse, po të hetonim sadopak veprat tona dhe t'i krahasonim me të tyret, nuk do t'i kishim quajtur të padurueshëm.

Mos u bëj, pra, gjykatës i rreptë. Sepse, edhe sikur të ishe i pastër nga çdo mëkat, as atëherë ligji i Perëndisë nuk do të të lejonte të ishe i ashpër duke gërmuar mëkatet e të tjerëve. Dhe, në qoftë se fariseu u shkatërrua për këtë arsye, ç'shfajësim do të gjejmë ne? Në qoftë se ai nuk i lë ata që kanë bërë mirë të jenë të hidhur duke gërmuar veprat e të tjerëve, aq më pak ata që kanë gabuar.

7. Le të mos jemi, pra, të egër, as mizorë, as pa ndjenjë natyrore, as të papajtueshëm, as më keq se bishat. Sepse njoh shumë veta që kanë shkuar aq larg në egërsi, sa për një mundim të vogël të përbuzin njerëz që po vdesin nga uria, dhe të thonë këto fjalë: «Nuk kam tani ndonjë shërbëtor me vete; jemi larg shtëpisë; s'ka asnjë këmbyes paraje që ta njoh». O mizori! Premtove më të madhen, e nuk e kryen më të voglën? Që të kursesh një copë udhë, ai le të vdesë nga uria? O paturpësi! O mendjemadhësi! Sepse, edhe sikur të ishin dhjetë stade për t'u ecur, a duhej të prapësoheshe? A nuk të vjen fare ndër mend se kështu shpërblimi yt bëhet më i madh? Sepse, ndërsa, kur jep, merr shpërblim vetëm për dhuratën, kur shkon edhe vetë, edhe për këtë të caktohet një shpërblim.

Po, vetë patriarkun e admirojmë për këtë: që me dorën e vet vrapoi te tufa dhe rrëmbeu viçin, e këtë atëherë kur kishte treqind e tetëmbëdhjetë shërbëtorë të lindur në shtëpinë e tij. Kurse tani disa janë mbushur me kaq shumë krenari, sa i bëjnë këto gjëra me anë të shërbëtorëve dhe nuk kanë turp. «Po ti kërkon që t'i bëj vetë këto gjëra?», mund të thotë dikush. «Si të mos dukem, pra, mendjemadh?». Jo, po ashtu siç janë punët, ti udhëhiqesh nga një lloj tjetër mendjemadhësie për ta bërë këtë: ke turp të të shohin duke folur me një të varfër.

Por unë nuk jam aspak i rreptë për këtë; vetëm jep, qoftë vetë, qoftë me anë të një tjetri, si të duash; po mos akuzo, mos godit, mos shaj. Sepse për ilaçe, jo për plagë, ka nevojë ai që vjen te ti; për mëshirë, jo për shpatë. Sepse, më thuaj: sikur dikush, që të ishte goditur me gur e të kishte marrë një plagë në kokë, të linte të gjithë të tjerët e të vraponte te gjunjët e tu, i lagur në gjakun e vet, a do ta godisje vërtet me një gur tjetër dhe do t'i shtoje edhe një plagë tjetër? Unë, për vete, s'e besoj; po, ashtu siç ishte, do të përpiqeshe ta shëroje. Pse, pra, bën të kundërtën me të varfrit? A nuk e di sa fuqi ka një fjalë, edhe për të ngritur, edhe për të rrëzuar? Sepse «një fjalë», thuhet, «është më e mirë se një dhuratë».

A nuk e mendon se po e fut shpatën në veten tënde, dhe po merr një plagë më të rëndë, kur ai, i sharë, tërhiqet në heshtje, me rënkime e me shumë lot? Sepse, vërtet, prej Perëndisë të dërgohet ai. Mendo, pra, kur e fyen, mbi kë po bën të bjerë fyerja; kur Perëndia me të vërtetë ta dërgon, dhe të urdhëron të japësh, po ti, në vend që të japësh, madje e fyen atë sapo të vjen.

Dhe, në qoftë se nuk e kupton sa tepër e gabuar është kjo, shihe siç ndodh mes njerëzve, e atëherë do ta njohësh plotësisht madhësinë e mëkatit. Kështu: sikur një shërbëtori tënd t'i kishe urdhëruar të shkonte te një shërbëtor tjetër, që kishte para të tuat, për t'i marrë, dhe të kthehej jo vetëm duarbosh, po edhe me trajtim përçmues; ç'nuk do t'i bëje atij që bëri fyerjen? Ç'ndëshkim nuk do të kërkoje, sikur, pas kësaj, të ishe ti vetë ai që u trajtua keq?

Këtë llogari bëje edhe për Perëndinë; sepse me të vërtetë ai është që na i dërgon të varfrit, dhe prej të tijave japim, po qe se japim vërtet. Por, në qoftë se, veç që s'japim, i përcjellim edhe të fyer, mendo sa rrufe, sa bubullima meriton ajo që po bëjmë.

Duke i peshuar, pra, si duhet gjithë këto gjëra, le t'i vëmë fre gjuhës sonë, le ta heqim tej çnjerëzinë, dhe le ta shtrijmë dorën për të dhënë lëmoshë; dhe jo vetëm me para, po edhe me fjalë le t'u vijmë në ndihmë atyre që janë në nevojë; që të shpëtojmë edhe nga ndëshkimi për sharjet, edhe të trashëgojmë mbretërinë që u është caktuar bekimit dhe lëmoshës, me anë të hirit dhe të dashurisë për njeriun të Zotit tonë Jisu Krisht, të cilit i qoftë lavdia dhe pushteti në jetë të jetëve. Amin.