Mateu 11:7-9

Puna e nxënësve të Joanit ishte rregulluar mirë, dhe ata u kthyen të bindur nga çudirat që sapo qenë bërë; por pas kësaj lypsej një ilaç edhe për popullin. Sepse, ndonëse për mësuesin e tyre nuk mund të dyshonin gjë të tillë, njerëzit e thjeshtë, nga pyetja e nxënësve të Joanit, mund të krijonin shumë dyshime të çuditshme, pa e ditur me ç'qëllim i dërgoi ai nxënësit e vet. Dhe ishte e natyrshme që të mendonin me vete dhe të thoshin: «Ai që dha një dëshmi kaq të plotë, mos e ka ndryshuar tani bindjen, edhe po dyshon në se është ky apo një tjetër Ai që kishte për të ardhur? A mos e thotë këtë ngaqë është në grindje me Jisuin? A mos e ka bërë burgu më frikacak? A mos u thanë kot e pa mendim fjalët e tij të mëparshme?» Meqë, pra, ishte e natyrshme të dyshonin shumë gjëra të tilla, shihni si ua ndreq dobësinë dhe ua heq këto dyshime. Sepse, «kur ata u larguan, ai zuri t'u thoshte turmave». Përse «kur u larguan»? Që të mos dukej sikur po i bënte lajka njeriut.

Dhe kur ndreq popullin, nuk e nxjerr në shesh dyshimin e tyre, po shton vetëm zgjidhjen e mendimeve që i shqetësonin përbrenda, duke treguar kështu se i dinte të fshehtat e të gjithë njerëzve. Sepse nuk u thotë, siç u tha hebrenjve: «Përse mendoni të keqen?» Ngaqë, edhe po ta kishin këtë në mendje, nuk arsyetonin kështu nga ligësia, po nga padituria për ato që qenë thënë. Prandaj as nuk u flet me qortim, po vetëm ua ndreq të kuptuarit, mbron Joanin dhe tregon se ai nuk ka rënë nga mendimi i tij i mëparshëm, as nuk është ndryshuar, se s'është aspak njeri që lëkundet lehtë e i paqëndrueshëm, po i patundur e i sigurt, dhe aspak i atillë sa të tradhtonte ato që i qenë besuar.

Dhe, për ta vërtetuar këtë, në fillim nuk përdor mendimin e vet, po dëshminë e tyre të mëparshme, duke treguar se si ata e kishin dëshmuar qëndresën e tij jo vetëm me fjalët, po edhe me veprat.

Prandaj thotë: «Ç'dolët të shihni në shkretëtirë?» Sikur të thoshte: Përse i latë qytetet dhe shtëpitë tuaja dhe u mblodhët të gjithë në shkretëtirë? Që të shihnit një njeri të mjerë e që përkulet lehtë? Jo, kjo s'do të kishte kurrfarë kuptimi, kjo nuk tregohet nga ai zell dhe nga vërshimi i të gjithë njerëzve në shkretëtirë. Kaq popull dhe kaq qytete nuk do të kishin dalë me aq zjarr atëherë drejt shkretëtirës dhe lumit Jordan, po të mos kishit pritur të shihnit dikë të madh e të mrekullueshëm, dikë më të fortë se çdo shkëmb. Vërtet, s'ishte «një kallam» ai që «dolët të shihnit që e tund era»: sepse ata që përkulen dhe kthehen lehtë, që një herë thonë një gjë e një herë tjetrën, dhe s'qëndrojnë të patundur në asgjë, i ngjajnë më së shumti atij.

Dhe shihni si i lë mënjanë të gjitha ligësitë dhe përmend këtë, që atëherë i mundonte më së shumti; dhe ua heq dyshimin e paqëndrueshmërisë.

«Po ç'dolët të shihni? Një njeri të veshur me rroba të buta? Ja, ata që veshin rroba të buta rrinë në shtëpitë e mbretërve.»

Ja ç'do të thotë me këtë: Joani nuk ishte prej natyre i lëkundur, dhe këtë e treguat ju vetë me zellin tuaj. Aq më pak mund të thoshte kush se ai qe vërtet i patundur, po, si u bë skllav i luksit, më pas u ligështua. Sepse ndër njerëzit disa janë të tillë prej natyre, të tjerë bëhen; për shembull, njëri është gjaknxehtë nga natyra, kurse tjetri e merr këtë të metë pasi bie në një sëmundje të gjatë. Po ashtu, disa njerëz janë të lëkundur e të paqëndrueshëm prej natyre, kurse të tjerë bëhen të tillë ngaqë janë skllevër të luksit e ngaqë jetojnë me përkëdhelje. «Por Joani, thotë, as nuk ishte i tillë prej natyre, sepse s'ishte kallam ai që dolët të shihnit, as nuk e humbi, duke iu dhënë luksit, epërsinë që kishte.» Se ai nuk u bë skllav i luksit, e tregojnë veshja e tij, shkretëtira dhe burgu. Sepse, po të kishte dashur të vishte rroba të buta, nuk do të kishte jetuar në shkretëtirë, as në burg, po në oborret e mbretit: ngaqë ishte në dorën e tij, veç duke heshtur, të gëzonte nderime pa fund. Sepse, kur Herodi e nderonte kaq shumë edhe pasi e kishte qortuar dhe ishte në pranga, aq më tepër do ta kishte lajkatuar, po të kishte heshtur. E shihni, ai kishte dhënë prova të qëndresës dhe të trimërisë së tij; e si mund të binte me të drejtë nën dyshime të tilla?

2. Pasi, pra, e kishte përshkruar karakterin e tij si me anë të vendit, ashtu edhe me anë të veshjes dhe të grumbullimit të tyre tek ai, vazhdon të sjellë profetin. Sepse, si tha: «Përse dolët? Të shihni një profet? Po, po ju them, edhe më tepër se profet», shton: «Sepse ky është ai për të cilin është shkruar: Ja, unë dërgoj lajmëtarin tim përpara fytyrës sate, që do të përgatitë udhën tënde përpara teje.» Pasi kishte parashtruar më parë dëshminë e hebrenjve, sjell pastaj atë të profetëve; ose më mirë, vë në vend të parë gjykimin e hebrenjve, që duhet të ketë qenë një provë shumë e fortë, ngaqë dëshmia jepej nga armiqtë e tij; së dyti, jetën e njeriut; së treti, gjykimin e vet; së katërti, profetin, duke ua mbyllur në çdo mënyrë gojën.

Pastaj, që të mos thoshin: «Po sikur atëherë të ketë qenë vërtet i tillë, po tani është ndryshuar?», shtoi edhe atë që vjen më pas: veshjen e tij, burgun e tij, dhe bashkë me këto profecinë.

Pastaj, si tha se ai është më i madh se një profet, tregon edhe se në ç'gjë është më i madh. E në ç'gjë është më i madh? Në atë që është pranë Atij që kishte ardhur. Sepse «unë dërgoj, thotë, lajmëtarin tim përpara fytyrës sate», domethënë pranë teje. Sepse, ashtu si te mbretërit ata që kalërojnë pranë qerres janë më të shquar se të tjerët, po kështu edhe Joani duket, në rrugën e tij, pranë vetë ardhjes. Shihni si e tregoi edhe me këtë epërsinë e Joanit; dhe as këtu nuk ndalet, po shton më pas edhe dëshminë e vet, duke thënë: «Me të vërtetë po ju them, midis atyre që kanë lindur nga gra nuk është ngritur ndonjë më i madh se Joan Pagëzori.»

Ja ç'do të thotë me këtë: «Grua nuk ka lindur më të madh se ky njeri.» Dhe vetëm gjykimi i tij mjafton; po, në daç të mësosh edhe nga faktet, vër re tryezën e tij, mënyrën e jetës, lartësinë e shpirtit të tij. Sepse ai jetoi sikur të ishte në qiell: dhe, si u ngrit mbi nevojat e natyrës, eci si të thuash një udhë të re, duke e kaluar gjithë kohën me himne e me lutje, pa pasur marrëdhënie me asnjë njeri, po vetëm me Perëndinë pandërprerë. Sepse as që shihte ndonjë nga shokët e tij, as e shihte ndonjë prej tyre; nuk ushqehej me qumësht, nuk gëzonte rehatinë e shtratit, as të çatisë, as të tregut, as ndonjë gjë tjetër nga gjërat e njerëzve; e megjithatë ishte njëkohësisht i butë dhe i vendosur. Dëgjoni, për shembull, sa me kujdes arsyeton me nxënësit e vet, sa me guxim me popullin e hebrenjve, e sa haptas me mbretin. Prandaj tha edhe: «Nuk është ngritur, midis atyre që kanë lindur nga gra, ndonjë më i madh se Joan Pagëzori.»

3. Po që madhështia e tepërt e lëvdatave të tij të mos shkaktonte njëfarë ndjenje të skajshme, aq sa hebrenjtë ta nderonin Joanin më shumë se Krishtin, vër re si e ndreq edhe këtë. Sepse, ashtu si ato që i forconin shpirtërisht nxënësit e tij u bënin dëm turmave, ngaqë ata e merrnin atë për njeri të parëndësishëm, po ashtu edhe ilaçet e përdorura për turmat mund të dilnin më të dëmshme, ngaqë ata nxirrnin nga fjalët e Krishtit një mendim më nderues për Joanin se sa për vetë atë.

Prandaj edhe këtë e ndreq në mënyrë të pahetueshme, duke thënë: «Ai që është më i vogël në mbretërinë e qiejve është më i madh se ai.» Më i vogël në moshë dhe sipas mendimit të turmës, sepse madje e quanin «njeri grykës e pijanec vere» dhe «A nuk është ky i biri i marangozit?», dhe në çdo rast e përçmonin.

«E ç'të themi, pra?» mund të thotë dikush, «mos vallë me anë krahasimi është ai më i madh se Joani?» Aspak. Sepse as Joani, kur thotë: «Ai është më i fuqishëm se unë», nuk e thotë duke i krahasuar; as Pavli, kur, duke kujtuar Moisiun, shkruan: «Sepse ky u çmua i denjë për më shumë lavdi se Moisiu», nuk shkruan me anë krahasimi; dhe as vetë ai, kur thotë: «Ja, këtu është një më i madh se Solomoni», nuk flet duke bërë krahasim.

Ose, edhe sikur ta pranojmë se këtë e tha me anë krahasimi, e bëri për t'u përshtatur me dobësinë e dëgjuesve. Sepse njerëzit e kishin vërtet vështrimin fort të ngulur te Joani; dhe ai ishte bërë më i shquar si nga burgosja e tij, ashtu edhe nga të folurit e tij të hapur ndaj mbretit; dhe ishte gjë e madhe për atë çast që të pranohej ndër turmën qoftë edhe kaq. Kështu edhe Dhiata e Vjetër i ndreq shpirtrat e atyre që gabojnë, duke vënë bashkë, me anë krahasimi, gjëra që s'krahasohen dot; si atëherë kur thotë: «Midis perëndive nuk ka asnjë si ti, o Zot», dhe përsëri: «Nuk ka perëndi si Perëndia ynë.»

Disa pohojnë se Krishti e tha këtë për apostujt, të tjerë përsëri për engjëjt. Kështu, kur dikush largohet nga e vërteta, e ka zakon të endet nëpër shumë udhë. Sepse ç'lidhje ka të flitet qoftë për engjëjt, qoftë për apostujt? Për më tepër, po të fliste për apostujt, ç'e pengonte t'i përmendte me emër? Kurse, kur flet për veten, është e natyrshme që ta fshehë veten e tij, për shkak të dyshimit që ende mbizotëronte, edhe që të mos dukej se thotë ndonjë gjë të madhe për vete; po, dhe shpesh e gjejmë duke bërë kështu.

Po ç'do të thotë «në mbretërinë e qiejve»? Ndër qeniet frymërore dhe ndër të gjithë ata që janë në qiell.

Për më tepër, thënia e tij: «Nuk është ngritur, midis atyre që kanë lindur nga gra, ndonjë më i madh se Joani», i shkonte dikujt që e vinte Joanin përballë vetes, dhe kështu përjashtonte heshturazi veten. Sepse, ndonëse edhe ai kishte lindur nga një grua, prapëseprapë jo si Joani, sepse s'ishte thjesht njeri, as nuk kishte lindur në të njëjtën mënyrë si njeri, po me një lindje të çuditshme e të mrekullueshme.

4. «Edhe që nga ditët e Joan Pagëzorit, thotë, e deri tani, mbretëria e qiejve pushtohet me forcë, edhe të dhunshmit e rrëmbejnë.»

E ç'lidhje mund të ketë kjo me atë që u tha më parë? Të madhe, pa dyshim, dhe në pajtim të plotë me të. Po, edhe me anë të kësaj teme vazhdon t'i nxitë e t'i shtyjë drejt besimit tek ai; dhe, njëkohësisht, flet në pajtim me atë që kishte thënë më parë Joani. «Sepse, në qofshin përmbushur të gjitha deri te Joani, unë jam Ai që kishte për të ardhur.»

«Sepse gjithë profetët, thotë, edhe ligji profetizuan deri te Joani.»

Sepse profetët nuk do të kishin pushuar, po të mos kisha ardhur unë. Mos prisni, pra, asgjë më tepër, as mos prisni ndonjë tjetër. Se unë jam Ai, kjo është e qartë si nga pushimi i profetëve, ashtu edhe nga ata që çdo ditë «e rrëmbejnë me forcë» besimin që është tek unë. Sepse është aq e qartë e aq e sigurt, sa shumë veta madje e rrëmbejnë me forcë. E kush e ka rrëmbyer kështu? Ma thoni. Të gjithë ata që i afrohen me zell të mendjes.

Pastaj tregon edhe një shenjë tjetër të pagabueshme, duke thënë: «Në doni ta pranoni, ky është Ilia, që kishte për të ardhur.» Sepse «do t'ju dërgoj, thuhet, Ilian Thesvitin, që do të kthejë zemrën e atit te bijtë». Ky njeri, pra, është Ilia, po t'i kushtoni vëmendje me përpikëri, thotë. Sepse «unë dërgoj, thotë, lajmëtarin tim përpara fytyrës sate».

Dhe mirë tha: «Në doni ta pranoni», për të treguar mungesën e detyrimit. Sepse unë nuk detyroj, thotë. E këtë e tha si dikush që kërkon një mendje të çiltër, dhe që tregon se Joani është Ilia dhe Ilia Joani. Sepse që të dy morën një shërbesë të vetme, dhe që të dy u bënë pararendës. Prandaj as nuk tha thjesht: «Ky është Ilia», po: «Në doni ta pranoni, ky është ai», domethënë, po t'i vini veshin me mendje të çiltër asaj që po ndodh. Dhe as këtu nuk u ndal, po fjalëve «Ky është Ilia, që kishte për të ardhur» u shtoi, për të treguar se duhet mend për ta kuptuar: «Kush ka veshë për të dëgjuar, le të dëgjojë.»

Ai përdori kaq shumë fjalë të errëta, për t'i nxitur në pyetje. E, po të mos zgjoheshin as kështu, aq më pak do të zgjoheshin po të kishte qenë gjithçka e thjeshtë e e qartë. Sepse këtë, sigurisht, s'mund ta thoshte kush, se ata nuk guxonin ta pyetnin, ose se ai ishte i vështirë për t'iu afruar. Sepse ata që i bënin pyetje, që e ngisnin për gjëra të zakonshme, dhe që gojën ua mbylli me mijëra herë, prapëseprapë s'largoheshin prej tij; si, pra, të mos e pyetnin dhe të mos i luteshin për gjërat e domosdoshme, po të kishin dashur vërtet të mësonin? Sepse, po të pyetnin për çështjet e ligjit: «Cili është urdhërimi i parë», dhe të gjitha pyetje të tilla, ndonëse s'ishte fare nevoja që ai t'ua thoshte këtë, si të mos pyetnin për kuptimin e asaj që thoshte ai vetë? Për këtë ai ishte veç kësaj i detyruar të jepte llogari me përgjigjet e tij. E sidomos kur ishte ai vetë që i nxiste dhe i shtynte ta bënin këtë. Sepse, duke thënë: «Të dhunshmit e rrëmbejnë me forcë», i nxit drejt zellit të mendjes; dhe, duke thënë: «Kush ka veshë për të dëgjuar, le të dëgjojë», bën pikërisht të njëjtën gjë.

5. «Po me se do ta krahasoj këtë brez?» thotë. «I ngjan fëmijëve që rrinë ulur në treg dhe thonë: ‹Ju ramë fyellit, edhe nuk kërcyet; ju vajtuam, edhe nuk vajtuat.›» Edhe kjo duket sikur s'ka lidhje me atë që erdhi më parë, po është rrjedhoja më e natyrshme e saj. Po, ai qëndron ende në të njëjtën pikë, duke treguar se Joani po vepron në pajtim me të, ndonëse përfundimet ishin të kundërta; ashtu si edhe përsa i përket pyetjes së tij. Dhe le të kuptohet se s'kishte mbetur pa u bërë asgjë nga ato që duheshin bërë për shpëtimin e tyre; të njëjtën gjë e thotë profeti për vreshtën: «Ç'duhej t'i bëja edhe kësaj vreshte e nuk ia bëra? Sepse me se, thotë, do ta krahasoj këtë brez? I ngjan fëmijëve që rrinë ulur në treg dhe thonë: ‹Ju ramë fyellit, edhe nuk kërcyet; ju vajtuam, edhe nuk vajtuat.› Sepse erdhi Joani, që as hante as pinte, edhe thonë: ‹Ka demon.› Erdhi Biri i Njeriut, që ha e pi, edhe thonë: ‹Ja një njeri grykës e pijanec vere, mik i tagrambledhësve edhe i mëkatarëve.›»

Ja ç'do të thotë me këtë: Kemi ardhur secili nga një udhë e kundërt, unë e Joani; dhe kemi bërë sikur të ishim ca gjuetarë me një bishë të egër që zihej me vështirësi, dhe që mund të binte në kurth nga dy anë; sikur secili prej të dyve t'ia priste udhën nga ana e vet dhe ta shtynte, duke zënë vend përballë tjetrit, kështu që bisha të binte medoemos në njërin nga dy leqet. Vër re, për shembull, gjithë racën e njeriut, si mahnitet nga çudia e njerëzve që agjërojnë dhe nga kjo jetë e ashpër e vetëmohuese. Për këtë arsye qe rregulluar që Joani të rritej kështu që në rininë e tij më të hershme, në mënyrë që me anë të kësaj (ndër të tjera) fjalët e tij të fitonin besueshmëri.

Po përse, mund të pyetet, nuk e zgjodhi vetë atë udhë? Së pari, ai vetë eci nëpër të, kur agjëroi dyzet ditë, dhe shkonte tek e këtej duke mësuar, pa pasur ku ta mbështeste kokën. Prapëseprapë, edhe në një mënyrë tjetër e arriti të njëjtin qëllim dhe siguroi dobinë që rrjedh prej andej. Sepse të dëshmohej për të nga ai që erdhi kësaj udhe, ishte e njëjta gjë, ose madje gjë shumë më e madhe, se sa të kishte ardhur ai vetë kësaj udhe.

Për më tepër, Joani nuk tregoi më shumë se jetën dhe sjelljen e tij; sepse «Joani, thuhet, nuk bëri asnjë shenjë», kurse ai vetë e kishte dëshminë edhe nga shenjat e nga çudirat. Prandaj, duke e lënë Joanin të shquhej me agjërimin e tij, ai vetë erdhi udhës së kundërt, si duke ardhur te tryezat e tagrambledhësve, ashtu edhe duke ngrënë e duke pirë.

Le t'i pyesim, pra, hebrenjtë: «A është gjë e mirë agjërimi, dhe për t'u admiruar? Atëherë duhej t'i bindeshit Joanit, ta pranonit dhe të besonit fjalët e tij. Sepse kështu ato fjalë do t'ju kishin çuar drejt Jisuit. A është agjërimi, përkundrazi, gjë e rëndë dhe e mundimshme? Atëherë duhej t'i bindeshit Jisuit dhe të besonit tek ai që erdhi udhës së kundërt. Kështu, sido që të ishte, do ta gjenit veten në mbretëri.» Po, si një bishë e egër e paepur, ata flisnin keq për të dy. Faji, pra, s'është i atyre që s'u besuan, po duhen fajësuar ata që s'besuan. Sepse askush s'do të zgjidhte kurrë të fliste keq për gjëra të kundërta, ashtu si nga ana tjetër s'do t'i lëvdonte të dyja. Ja ç'dua të them: ai që pëlqen njeriun e gëzuar e të lirë, s'do të pëlqejë atë që është i trishtuar e i rëndë; ai që lëvdon njeriun me fytyrë të trishtuar, s'do të lëvdojë njeriun e gëzuar. Sepse është gjë e pamundur të japësh votën tënde për të dyja anët përnjëherësh. Prandaj thotë edhe: «Ju ramë fyellit, edhe nuk kërcyet», domethënë: «Unë tregova mënyrën më të lirë të jetës, dhe ju nuk u bindët»; dhe: «Ju vajtuam, edhe nuk vajtuat», domethënë: «Joani ndoqi jetën e ashpër e të rëndë, dhe ju nuk i vutë veshin.» Dhe s'thotë «ai këtë, unë atë», po, ngaqë qëllimi i të dyve ishte një i vetëm, ndonëse mënyrat e jetës së tyre ishin të kundërta, prandaj flet për veprat e tyre si të përbashkëta. Po, sepse edhe ardhja e tyre nëpër udhë të kundërta lindi nga një pajtim tepër i përpiktë, i tillë që vazhdimisht shihte drejt një e të njëjtit qëllim. Ç'shfajësim mund të keni, pra, pas gjithë kësaj?

Prandaj shtoi: «Edhe urtësia u tregua e drejtë nga bijtë e saj», domethënë, ndonëse ju s'bindeni, prapëseprapë me mua, pas kësaj, nuk mund të gjeni të metë. Ashtu si thotë profeti për Atin: «Që të dalësh i drejtë në fjalët e tua.» Sepse Perëndia, edhe sikur të mos arrinte asgjë më tepër me kujdesin e tij për ne, e kryen krejt pjesën e vet, që atyre që duan të jenë të paturpshëm të mos u lërë as edhe një hije shfajësimi për dyshimin e tyre të pandershëm.

Dhe, në qofshin krahasimet e ulëta e me tingull të keq, mos u çudit, sepse ai fliste duke pasur parasysh dobësinë e dëgjuesve të tij. Sepse edhe Ezekieli përmend shumë krahasime si këto, të padenja për madhështinë e Perëndisë. Po edhe kjo i shkon veçanërisht kujdesit të tij të butë.

Dhe vër re, si edhe në një pikë tjetër ata tërhiqen andej-këtej nga mendime të kundërta. Sepse, ndonëse për Joanin kishin thënë: «Ka demon», nuk u ndalën këtu, po thanë të njëjtën gjë përsëri për të, ndonëse ai mbajti udhën e kundërt; kështu ata tërhiqeshin përgjithmonë andej-këtej nga mendime të kundërta.

Por Lluka, veç kësaj, parashtron edhe një akuzë tjetër, më të rëndë, kundër tyre, duke thënë: «Sepse tagrambledhësit e njohën të drejtë Perëndinë, si u pagëzuan me pagëzimin e Joanit.»

6. Pastaj vazhdon të qortojë qytetet, tani që urtësia u tregua e drejtë, tani që ai tregoi se gjithçka u krye plotësisht. Domethënë, pasi s'arriti t'i bindte, tani veçse vajton mbi ta, gjë që është më tepër se sa t'i trembësh. Sepse ai kishte treguar si mësimin e tij me fjalët, ashtu edhe fuqinë e tij çudibërëse me shenjat. Po, meqë ata qëndronin në mosbesimin e tyre, tani veçse qorton.

Sepse «atëherë, thuhet, Jisui zuri të qortonte qytetet ku qenë bërë shumica e veprave të tij të fuqishme, sepse nuk u penduan, duke thënë: ‹Mjerë ti, Korazin! Mjerë ti, Vithsaida!›»

Pastaj, për të të treguar se ata s'janë të tillë prej natyre, përmend edhe emrin e qytetit prej të cilit dolën pesë apostuj. Sepse si Filipi, ashtu edhe ato dy çiftet e apostujve kryesorë, ishin që andej.

«Sepse, thotë, në qofshin bërë në Tir e në Sidon veprat e fuqishme që u bënë ndër ju, do të ishin penduar me thes e me hi. Po ju them: ditën e gjyqit do të jetë më e durueshme për Tirin e Sidonin se për ju. Edhe ti, Kapernaum, që u ngrite deri në qiell, do të ulesh deri në Had; sepse, në qofshin bërë në Sodomë veprat e fuqishme që u bënë te ti, do të kishte mbetur deri sot. Po ju them: ditën e gjyqit do të jetë më e durueshme për vendin e Sodomës se për ty.»

Dhe s'e shton Sodomën me të tjerat më kot, po për ta rënduar akuzën kundër tyre. Po, sepse është provë shumë e madhe ligësie, kur jo vetëm ndër ata që janë tani, po edhe ndër të gjithë ata që kanë qenë ndonjëherë të ligj, s'gjendet asnjë aq i keq sa ata.

Kështu edhe gjetkë bën një krahasim, duke i dënuar me anë të ninivasve dhe me anë të mbretëreshës së jugut; atje, megjithatë, ishte me anë të atyre që bënë drejtësi, kurse këtu, madje me anë të atyre që mëkatuan; gjë shumë më e rëndë. Këtë ligj dënimi e njihte edhe Ezekieli; prandaj i tha edhe Jerusalemit: «I nxore të drejta motrat e tua me gjithë mëkatet e tua.» Kështu, kudo e ka zakon të ndalet gjatë te Dhiata e Vjetër, si në një vend të parapëlqyer. Dhe as këtu nuk e ndal fjalën, po ua bën frikën edhe më të fortë, duke thënë se ata do të pësojnë gjëra më të rënda se sodomitët dhe se tirianët, që me çdo mënyrë t'i mbledhë, si duke i vajtuar, ashtu edhe duke i frikësuar.

7. Le t'i dëgjojmë edhe ne po këto gjëra: sepse jo vetëm për mosbesimtarët, po edhe për ne, ai ka caktuar një ndëshkim më të rëndë se atë të sodomitëve, po të mos i presim të huajt që hyjnë tek ne; e kam fjalën për atë kur urdhëroi të shkundnim edhe vetë pluhurin: dhe fort me vend. Sepse, sa për sodomitët, ndonëse bënë një shkelje të madhe, prapëseprapë ishte para ligjit dhe para hirit; kurse ne, pas kaq kujdesi që u tregua ndaj nesh, ç'falje do të meritonim, po të tregonim kaq mikpritje të keqe, po t'ua mbyllnim dyert atyre që kanë nevojë, e para dyerve edhe veshët tanë? Ose më mirë, jo vetëm ndaj të varfrit, po ndaj vetë apostujve? Sepse prandaj ia bëjmë të varfrit, ngaqë ia bëjmë vetë apostujve. Sepse, ndërsa lexohet Pavli e ti s'i vë veshin; ndërsa predikon Joani e ti s'e dëgjon, kur do të presësh një njeri të varfër, ti që s'pranon një apostull?

Që, pra, si shtëpitë tona t'i kemi vazhdimisht të hapura për njërin, ashtu edhe veshët për të tjerët, le ta pastrojmë ndyrësirën nga veshët e shpirtit tonë. Sepse, ashtu si ndyrësira e balta i zënë veshët e mishit tonë, po ashtu edhe këngët e lavires, lajmet e botës, borxhet, puna e fajdesë dhe e huave, e zënë veshin e mendjes, më keq se çdo ndyrësirë; madje, jo vetëm e zënë, po edhe e bëjnë të papastër. Dhe të vënë pleh në veshë ata që ju flasin për këto gjëra. E atë që kanosi barbari, duke thënë: «Do të hani jashtëqitjet tuaja», e ç'vjen më pas, këtë jua bëjnë të pësoni edhe këta njerëz, jo me fjalë, po me vepra; ose më mirë, diçka madje shumë më keq. Sepse vërtet ato këngë janë edhe më të neveritshme se gjithë kjo; e ajo që është edhe më keq, në vend që të ndieni mërzi kur i dëgjoni, ju përkundrazi qeshni, kur duhej t'i urrenit e të ikni.

Po, në mos qofshin të neveritshme, zbrit në skenë, imito atë që lëvdon; ose më mirë, thjesht bëj një shëtitje me atë që po e ngre atë të qeshur. Jo, s'do të mund ta duroje. Përse, pra, t'i japësh atij kaq nder? Po, ndërsa ligjet e vendosura nga johebrenjtë do t'i çnderonin ata, ti i pret me tërë qytetin tënd, si ambasadorë e gjeneralë, dhe mbledh të gjithë njerëzit, që të marrin pleh në veshë. E shërbëtorit tënd, po të thotë ndonjë gjë të ndyrë sa të dëgjosh ti, do t'i binin shumë të rrahura; e në qoftë një bir, një grua, cilido që të jetë, që bën siç thashë, ti e quan veprën fyerje; po, në të ftofshin ca njerëz të pavlerë, që meritojnë kamxhikun, të dëgjosh fjalët e ndyra, jo vetëm nuk zemërohesh, po madje gëzohesh e duartroket. E ç'mund të barazohet me këtë marrëzi?

Po ti vetë s'i thua kurrë këto fjalë të ndyra? E ç'dobi ke? Ose më mirë, vetë kjo, nga duket? Sepse, po të mos i thoshe këto gjëra, as nuk do të qeshje aspak kur t'i dëgjoje, as nuk do të vrapoje me aq zell drejt zërit që të bën të turpërohesh.

Sepse, më thuaj, a kënaqesh kur dëgjon njerëz që blasfemojnë? A nuk drithërohesh, përkundrazi, dhe i zë veshët? Sigurisht, mendoj se po. Përse kështu? Sepse ti vetë nuk blasfemon. Pikërisht kështu vepro edhe përsa i përket të folurit të ndyrë; dhe, po të duash të na tregosh qartë se s'ke asnjë kënaqësi në të folurit e ndyrë, mos duro as edhe t'i dëgjosh. Sepse, kur do të mund të bëhesh i mirë, ti që je rritur me tinguj të tillë në veshë? Kur do të guxosh t'u nënshtrohesh mundimeve që kërkon dëlirësia, tani që po bie dalëngadalë poshtë nëpërmjet kësaj të qeshure, këtyre këngëve dhe fjalëve të ndyra? Po, është gjë e madhe, edhe për një shpirt që e ruan veten të pastër nga gjithë kjo, të mund të bëhet i rëndë e i dëlirë; aq më tepër për një që rritet me dëgjime të tilla? A nuk e dini se ne, nga të dyja anët, jemi më të prirur nga e keqja? Kur, pra, e bëjmë madje zeje e punë, kur do t'i shpëtojmë asaj furre?

8. A nuk dëgjove ç'thotë Pavli: «Gëzohuni në Zotin»? S'tha «te djalli». Kur, pra, do të mund ta dëgjosh Pavlin? Kur do të mund të ndiesh fajin e veprave të tua të këqija? Ti që je i dehur, gjithnjë e pareshtur, nga ai spektakël për të cilin po flisja. Sepse që erdhe këtu, s'ka asgjë të mrekullueshme e të madhe; ose më mirë, është e mrekullueshme. Sepse këtu vjen sido që të jetë, dhe veç sa për të shlyer një detyrim formal, kurse atje me zell e me shpejtësi e me gatishmëri të madhe. Dhe kjo duket nga ajo që sjell në shtëpi, kur kthehesh që andej.

Sepse gjithë atë llucë që derdhet atje për ju, me fjalimet, me këngët, me të qeshurat, ju e mblidhni dhe secili e merr në shtëpinë e vet; ose më mirë, jo vetëm në shtëpinë e vet, po secili madje në vetë mendjen e tij.

Dhe nga gjërat që s'meritojnë neveri ti largohesh; kurse të tjerat, që duhen neveritur, në vend që t'i urresh, madje i lakmon. Shumë veta, për shembull, kur kthehen nga varret, e kanë zakon të lahen, po, kur kthehen nga teatrot, s'kanë rënkuar kurrë, as kanë derdhur ndonjë burim lotësh; e prapë, sigurisht, i vdekuri s'është gjë e papastër, kurse mëkati shkakton një njollë të tillë, sa as me dhjetë mijë burime s'do të mund ta pastronte njeri, po vetëm me lot e me rrëfim. Po askush s'e ndien fare këtë njollë. Kështu, ngaqë s'kemi frikë atë që duhet, prandaj tërhiqemi nga ajo që s'duhet.

E ç'është përsëri ajo duartrokitje? Ç'është ajo zhaurimë, e ato thirrje satanike, e ato gjeste djallëzore? Sepse i pari, një djalë i ri, i mban flokët të gjatë prapa, dhe, duke e kthyer natyrën e tij në atë të një gruaje, përpiqet, si me pamje, ashtu me gjeste, me rroba, e përgjithësisht në çdo mënyrë, të marrë shëmbëllimin e një vajze të njomë. Pastaj, një tjetër, që është plakur, në të kundërt me këtë, me flokët e rruar dhe me ijët të ngjeshura, me turpin e tij të prerë para flokëve, rri gati të goditet me shufër, i përgatitur si të thotë, ashtu edhe të bëjë çdo gjë. Gratë përsëri, me kokën zbuluar, rrinë pa u skuqur, duke folur me një popull të tërë, aq e plotë është stërvitja e tyre në paturpësi; dhe kështu derdhin gjithë pafytyrësinë e ndyrësinë në shpirtrat e dëgjuesve të tyre. Dhe e vetmja gjë që synojnë është ta shkulin nga themelet çdo dëlirësi, të çnderojnë natyrën tonë, të ngopin dëshirën e demonit të lig. Po, dhe ka si fjalë të ndyra, ashtu edhe gjeste edhe më të ndyra; edhe krehja e flokëve shkon andej, të ecurit, veshja, zëri, përkulja e gjymtyrëve; ka rrotullime sysh, fyej, curle, drama e kurthe; dhe gjithçka, me pak fjalë, plot me ndyrësinë më të skajshme. Kur, pra, do të kthjellohesh sërish, të lutem, tani që djalli po të derdh kaq shumë nga vera e fortë e kurvërisë, duke të përzier kaq shumë kupa shthurjeje? Sepse vërtet janë atje si kurorëshkeljet, ashtu edhe martesat e vjedhura, dhe ka gra që bëjnë të lavires, burra që kurvërojnë, djem që prishin veten: gjithçka atje është paudhësi e plotë, gjithçka magji, gjithçka turp. Prandaj ata që rrinë aty s'duhet të qeshin me këto gjëra, po të qajnë e të rënkojnë me hidhërim.

«E ç'të bëjmë, pra? Ta mbyllim teatrin?» do të thuhet, «edhe gjithçka të përmbyset me fjalën tënde?» Jo, po, ashtu siç është, gjithçka është përmbysur. Sepse nga vijnë, më thuaj, ata që kurdisin kundër martesave tona? A s'vijnë nga ky teatër? Nga vijnë ata që depërtojnë me vjedhje në dhomat e fjetjes? A s'vijnë nga ajo skenë? A s'vjen nga kjo, kur burrat u bëhen të padurueshëm grave të tyre? Nga kjo, kur gratë u bëhen të përçmuara burrave të tyre? Nga kjo, që pjesa më e madhe janë kurorëshkelës? Kështu që përmbysësi i gjithçkaje është ai që shkon në teatër; është ai që sjell një tirani të rëndë. «Jo, do të thuash, kjo është caktuar nga rregulli i mirë i ligjeve.» E të grabitësh gratë e njerëzve, të fyesh djemtë e vegjël, e të rrëzosh shtëpitë, u ka hije atyre që kanë pushtuar kështjella. «E cili kurorëshkelës, do të thuash, është bërë i tillë nga këto shfaqje?» Jo, kush s'është bërë kurorëshkelës? E, sikur të mund t'i përmendja tani me emër, do të mund të tregoja sa burra i kanë ndarë nga gratë e tyre ato lavire, sa i kanë zënë robër, duke i tërhequr disa madje nga vetë shtrati i martesës, e duke mos i lënë të tjerët as të jetojnë fare në martesë.

«E ç'të bëjmë, pra? Të lutem, a t'i rrëzojmë të gjitha ligjet?» Jo, po është rrëzim i paligjshmërisë, po t'i heqim këto shfaqje. Sepse nga këtu vijnë ata që bëjnë kërdinë në qytetet tona; nga këtu, për shembull, vijnë kryengritjet e trazirat. Sepse ata që mbahen nga kërcimtarët, që ia shesin zërin e tyre barkut, puna e të cilëve është të bërtasin e të ushtrojnë çdo gjë përbindëshe, këta janë veçanërisht njerëzit që nxisin popullin, që bëjnë trazirat në qytetet tona. Sepse rinia, kur i jep dorën përtacisë dhe rritet ndër të tilla ligësi të mëdha, bëhet më e egër se çdo bishë. Edhe magjistarët që thërrasin të vdekurit, të lutem, nga vijnë? A s'vijnë nga këtu, që, për të ndezur njerëzit që rrinë kot pa qëllim, e për t'u dhënë kërcimtarëve dobinë e një duartrokitjeje të madhe e të fortë, e për t'i forcuar gratë lavire kundër grave të dëlira, shkojnë aq larg në magji, sa as që ngurrojnë të trazojnë eshtrat e të vdekurve? A s'vjen nga këtu, kur njerëzit detyrohen të shpenzojnë pa fund për atë kor të lig të djallit? E shthurja, nga vjen ajo, dhe të këqijat e saj të panumërta? E sheh, je ti ai që po e përmbys jetën tonë, duke i tërhequr njerëzit drejt këtyre gjërave, kurse unë po e ringre atë, duke i hequr ato.

«Le ta rrëzojmë, pra, skenën», thonë. Ah, të ishte e mundur ta rrëzonim; ose më mirë, në dashi ju, përsa varet nga ne, ajo është rrëzuar dhe shkulur nga themelet. Prapëseprapë, unë s'urdhëroj gjë të tillë. Ndonëse këto vende rrinë në këmbë, ju them t'i bëni pa fuqi; gjë që do të ishte lëvdatë më e madhe se t'i rrëzosh.

9. Imitoni të paktën barbarët, po s'imituat njeri tjetër; sepse ata vërtet janë krejt të pastër nga kërkimi i pamjeve të tilla. Ç'shfajësim mund të kemi, pra, pas gjithë kësaj, ne, qytetarët e Qiellit, e pjesëtarët në koret e kerubinëve, e në shoqërinë e engjëjve, duke e bërë veten, në këtë pikë, madje më keq se barbarët, edhe këtë, kur kaq e kaq kënaqësi të tjera, më të mira se këto, i kemi në dorë?

Sepse, po të duash që shpirti yt të gjejë kënaqësi, shko në vende të këndshme, te një lumë që rrjedh, e te liqene, vër re kopshtet, dëgjo bulkthet si këndojnë, rri vazhdimisht pranë varreve të dëshmorëve, ku ka shëndet trupi e dobi shpirti, e ku s'ka asnjë dëm, asnjë brejtje ndërgjegjeje pas kënaqësisë, siç ka këtu.

Ke një grua, ke fëmijë; ç'barazohet me këtë kënaqësi? Ke një shtëpi, ke miq, këto janë kënaqësitë e vërteta: veç pastërtisë së tyre, e madhe është dobia që sjellin. Sepse ç'ka, të lutem, më të ëmbël se fëmijët? Ç'ka më të ëmbël se një grua, për atë që do të jetë i dëlirë në mendje?

Për këtë qëllim, na thonë se barbarët shqiptuan në një rast një thënie plot rreptësi të urtë. E kam fjalën se, si dëgjuan për këto shfaqje të liga dhe për kënaqësinë e tyre të pavend, thanë: «Përse romakët i shpikën këto kënaqësi, sikur të mos kishin gra e fëmijë?», duke lënë të kuptohet se s'ka gjë më të ëmbël se fëmijët e gruaja, po të duash të jetosh me ndershmëri.

«E ç'të thuash, mund të thotë dikush, po të të tregoj disa që s'dëmtohen aspak nga koha e kaluar në atë vend?» Së pari, edhe kjo është dëm, ta kalosh kohën pa qëllim e pa fryt, e t'u bëhesh pengesë të tjerëve. Sepse, edhe sikur ti të mos dëmtohesh, e bën dikë tjetër më të zjarrtë për këtë. E si mund të mos dëmtohesh vetë, kur i jep shkas asaj që ndodh? Po, si fallxhori, ashtu edhe djali prostitut, edhe gruaja lavire, e gjithë ato kore të djallit, ta hedhin mbi kokë fajin e punëve të tyre. Sepse, aq sigurt sa, po të mos kishte shikues, s'do të kishte njeri që t'i ndiqte këto zeje, po ashtu, meqë ka, edhe ata e kanë pjesën e tyre nga zjarri që u takon veprave të tilla. Kështu që, edhe sikur ti të mbeteshe krejt i padëmtuar në dëlirësi (gjë e pamundur), prapëseprapë për humbjen e të tjerëve do të japësh llogari të rëndë; si për shikuesit, ashtu edhe për ata që i mbledhin.

Edhe në dëlirësi do të fitoje më shumë, po të hiqje dorë nga të shkuarit atje. Sepse, edhe në je i dëlirë tani, do të ishe bërë më i dëlirë duke i shmangur pamje të tilla. Le të mos kënaqemi, pra, me fjalë të kota, as të mos trillojmë shfajësime pa dobi: sepse s'ka veçse një shfajësim, të ikësh nga furra e Vavilonit, të rrish larg lavires egjiptiane, edhe sikur të duhet të shpëtosh nga duart e saj lakuriq.

Sepse kështu do të gëzojmë shumë kënaqësi, pa na akuzuar ndërgjegjja, edhe do ta jetojmë këtë jetë të tanishme me dëlirësi, edhe do të arrijmë të mirat që kanë për të ardhur, me anë të hirit dhe të dashurisë për njeriun të Zotit tonë Jisu Krisht; të cilit i qoftë lavdia dhe pushteti, tani e përherë e në jetë të jetëve. Amin.