Mateu 12:25-26
Edhe më parë ata e kishin akuzuar për këtë, se «me anë të Beelzebubit i nxjerr demonët». Por, ndërsa atëherë nuk i qortoi, duke i lënë të njihnin fuqinë e tij nga mrekullitë e shumta dhe të mësonin madhështinë e tij nga mësimi që jepte, tani, meqë ata vazhdonin të thoshin po atë, kalon t'i qortojë, duke treguar hyjninë e tij së pari nga kjo, që ua zbuloi të fshehtat në shesh; e së dyti, me vetë atë që i nxirrte demonët me lehtësi.
Dhe, në të vërtetë, akuza ishte fort e paturpshme. Sepse, siç e thashë, smira nuk kërkon ç'të thotë, po vetëm të thotë diçka. Megjithatë, as kështu Krishti nuk i përçmoi, po e mbron veten me përmbajtjen që i ka hije, duke na mësuar të jemi të butë ndaj armiqve tanë; dhe, ndonëse thonë gjëra të tilla, për të cilat as nuk e ndiejmë veten fajtorë, as kanë gjasën më të vogël, të mos shqetësohemi e të mos turbullohemi, po me çdo durim t'u japim përgjigje. Këtë e bëri sidomos pikërisht në atë rast, duke dhënë provën më të fortë se ishin të rreme ato që thoshin ata. Sepse s'ishte punë e një të demonizuari të tregonte kaq butësi; s'ishte punë e një të demonizuari të njihte të fshehtat e njerëzve.
Sepse, në të vërtetë, si nga paturpësia e tepruar e një dyshimi të tillë, ashtu edhe nga frika e turmës, ata nuk guxonin t'i bënin haptas këto akuza, po i sillnin nëpër mend. Por ai, për t'u treguar se i dinte edhe të gjitha ato, nuk e përmend akuzën, as ua zbulon ligësinë; po shton kundërpërgjigjen, duke ia lënë ndërgjegjes së atyre që e kishin thënë t'i bindte për fajin. Sepse ai synonte vetëm një gjë: t'u bënte mirë atyre që mëkatonin, jo t'i turpëronte.
E megjithatë, po të kishte dashur ta zgjaste fjalën gjatë, t'i bënte për të qeshur dhe, veç kësaj, të kërkonte prej tyre edhe ndëshkimin më të rëndë, s'kishte gjë që ta pengonte. Prapëseprapë, ai i la mënjanë të gjitha këto dhe pa vetëm një qëllim: jo t'i bënte më grindavecë, po më të çiltër, e kështu t'i bënte më të gatshëm për t'u ndrequr.
Si arsyeton, pra, me ta? Jo me dëshmi nga Shkrimet (sepse ata as që do t'i vinin veshin, po më shumë do të shtrembëronin kuptimin e tyre), po me ngjarjet e jetës së përditshme. Sepse «çdo mbretëri, thotë ai, e përçarë në vetvete nuk do të qëndrojë; edhe një qytet a një shtëpi, po të jetë e përçarë, shpejt shpërbëhet».
Sepse luftërat nga jashtë nuk janë aq shkatërrimtare sa ato të brendshmet. Kështu ndodh edhe me trupat; po ashtu me gjithçka; por tani ai e merr shembullin nga ato që njihen më gjerësisht.
E megjithatë, çfarë ka në tokë më të fuqishme se një mbretëri? Asgjë; e prapë ajo shkatërrohet po të jetë në përçarje. Dhe, po të hedhë dikush fajin te barra e madhe e punëve të saj, se gjoja shembet nga pesha e vet, ç'do të thoshe ti për një qytet? e ç'për një shtëpi? Kështu, qoftë gjë e vogël, qoftë e madhe, po të jetë në përçarje me veten, shkatërrohet. Në qoftë se, pra, unë, duke pasur një demon, i nxjerr demonët me anë të tij, atëherë ka përçarje e luftë ndër demonët, dhe qëndrojnë njëri kundër tjetrit. Por, po të qëndrojnë njëri kundër tjetrit, fuqia e tyre tretet e shkatërrohet. «Sepse në qoftë se Satanai nxjerr Satananë» (dhe nuk tha «demonët», duke lënë të kuptohet uniteti i tyre i madh me njëri-tjetrin), «atëherë është përçarë kundër vetes»; kështu thotë. Por, po të jetë përçarë, ai është bërë më i dobët dhe rrënohet; e po të jetë rrënuar, si mund të nxjerrë një tjetër?
A e sheh sa e pavend është akuza, sa marrëzi, sa kundërthënie? Sepse s'u takon të njëjtëve njerëz të thonë njëherë se ai qëndron dhe nxjerr demonët, e pastaj të thonë se qëndron pikërisht me anë të asaj që, ka gjasë, do të ishte shkaku i shkatërrimit të tij.
2. Kjo, pra, është kundërpërgjigjja e parë; e dyta pas saj është ajo që lidhet me nxënësit. Sepse jo vetëm në një mënyrë, po edhe në një të dytë e në një të tretë, ai i zgjidh kundërshtimet e tyre, i vendosur t'ua mbyllë sa më plotësisht paturpësinë. Të njëjtën gjë bëri edhe për të shtunën, kur solli si dëshmi Davidin, priftërinjtë dhe fjalën që thotë: «Dua mëshirë, e jo flijim»; solli edhe shkakun e së shtunës, arsyen për të cilën u vendos, sepse «e shtuna, thotë ai, u bë për njeriun». Kështu vepron edhe këtu: pas së parës kalon në një kundërpërgjigje të dytë, më të qartë se e para.
«Në qoftë se unë, thotë ai, i nxjerr demonët me anë të Beelzebubit, me anë të kujt i nxjerrin bijtë tuaj?»
Shih edhe këtu butësinë e tij. Sepse nuk tha «nxënësit e mi», as «apostujt», po «bijtë tuaj»; që, po të donin të ktheheshin te po ajo fisnikëri me ta, të merrnin nga kjo një shtysë të fuqishme drejt saj; por, po të ishin të pandershëm dhe të vazhdonin në po atë rrugë, të mos mund të nxirrnin më asnjë shfajësim, sado të paturpshëm.
Po ajo që thotë është kjo: «Me anë të kujt i nxjerrin apostujt?» Sepse ata tashmë po e bënin këtë, ngaqë kishin marrë pushtet prej tij, dhe këta njerëz s'ngrinin asnjë akuzë kundër tyre; grindja e tyre nuk ishte me veprat, po vetëm me vetë personin. Prandaj, meqë ai donte të tregonte se fjalët e tyre lindnin vetëm nga smira kundër tij, sjell si dëshmi apostujt. Domethënë: nëse unë i nxjerr kështu, aq më shumë ata, që kanë marrë pushtetin prej meje. E megjithatë, ju s'u keni thënë atyre asgjë të tillë. Si, pra, i ngrini këto akuza kundër meje, që jam shkaktari i veprave të tyre, ndërsa i shfajësoni ata nga akuzat? Kjo, sido që të jetë, nuk do t'ju çlirojë nga ndëshkimi, përkundrazi do t'ju dënojë edhe më. Prandaj shtoi edhe: «Ata do të jenë gjyqtarët tuaj.» Sepse, kur njerëz nga gjiri juaj, të stërvitur në këto punë, edhe më besojnë edhe më binden, është fare e qartë se ata do të dënojnë ata që janë kundër meje me vepra e me fjalë.
«Po në qoftë se unë i nxjerr demonët me anë të Frymës së Perëndisë, atëherë mbretëria e Perëndisë erdhi te ju.»
Ç'do të thotë «mbretëria»? «Ardhja ime.» Shih si prapë i qetëson e i zbut, i tërheq drejt njohjes së vetvetes, dhe u tregon se ata po luftojnë kundër së mirës së tyre e grinden kundër shpëtimit të vet. «Sepse, ndërsa duhej të gëzoheshit, thotë ai, e të hidheshit nga gëzimi që erdhi Ai që sjell ato të mira të mëdha e të pathëna, të kënduara qëmoti nga profetët, dhe se koha e begatisë suaj është afër, ju bëni të kundërtën; aq larg jeni nga pranimi i të mirave, sa madje flisni keq për to dhe thurni akuza që s'kanë asnjë bazë.»
Mateu, pra, thotë «Në qoftë se unë i nxjerr me anë të Frymës së Perëndisë»; por Lluka «Në qoftë se unë i nxjerr demonët me anë të gishtit të Perëndisë», duke lënë të kuptohet se të nxjerrësh demonët është vepër e fuqisë më të madhe, e jo e ndonjë hiri të zakonshëm. Dhe ai do që nga këto gjëra ata të nxjerrin përfundimin e të thonë: nëse është kështu, atëherë ka ardhur Biri i Perëndisë. Këtë, megjithatë, nuk e thotë hapur, po me përmbajtje, që të mos u vijë rëndë, e lë ta kuptojnë tërthorazi kur thotë: «Atëherë mbretëria e Perëndisë erdhi te ju.»
A e sheh urtësinë e pamasë? Me anë të po atyre gjërave që ata qortonin, ai tregoi praninë e vet që shkëlqente.
Pastaj, që t'i pajtonte, nuk tha thjesht «Erdhi mbretëria», po «te ju», sikur të thoshte: te ju erdhën të mirat; përse, pra, ndieni pakënaqësi për të mirat tuaja? përse luftoni kundër shpëtimit tuaj? Kjo është ajo kohë që profetët e parathanë qëmoti; kjo, shenja e asaj ardhjeje që u shpall prej tyre, dhe pikërisht këto vepra po kryhen me fuqi hyjnore. Sepse, që ato kryhen, ju vetë e dini; por që kryhen me fuqi hyjnore, e thërrasin vetë veprat. Po, dhe është e pamundur që Satanai të jetë tani më i fortë; përkundrazi, doemos ai duhet të jetë i dobët. E s'ka si të ndodhë që ai që është i dobët, sikur të ishte i fortë, të nxjerrë demonin e fortë.
Duke folur kështu, ai tregoi fuqinë e dashurisë dhe dobësinë e përçarjes e të grindjes. Prandaj ai vetë i porosiste vazhdimisht nxënësit, në çdo rast, për dashurinë, e u mësonte se djalli, për ta rrënuar atë, s'lë gjë pa bërë.
3. Pasi dha kundërpërgjigjen e dytë, shton edhe një të tretë, duke thënë:
«Si mund të hyjë ndokush në shtëpinë e të fortit dhe të plaçkitë pasurinë e tij, po të mos e lidhë më parë të fortin, e atëherë të plaçkitë pasurinë e tij?»
Sepse që Satanai s'mund kurrsesi të nxjerrë Satananë, është e qartë nga ç'u tha; por edhe se në asnjë mënyrë tjetër s'është e mundur ta nxjerrësh, veçse po ta mposhtësh më parë, edhe këtë e pranojnë të gjithë.
Çfarë vërtetohet me këtë? Pohimi i mëparshëm, me prova edhe më të bollshme. «Ja, aq larg jam, thotë ai, nga ta kem djallin aleat, sa i bëj luftë atij dhe e lidh; dhe një provë e pagabueshme e kësaj është plaçkitja e pasurisë së tij.» Shih si vërtetohet e kundërta e asaj që ata përpiqeshin të ngrinin. Sepse, ndërsa ata donin të tregonin se ai nuk i nxjerr demonët me fuqinë e vet, ai tregon se jo vetëm demonët, po edhe vetë prijësi i tyre mbahet i lidhur prej tij me çdo pushtet; dhe se mbi të, para tyre, doli fitimtar me fuqinë e vet. Dhe kjo duket qartë nga gjërat që bëhen. Sepse, po të jetë ai princi dhe ata të nënshtruarit, si do të plaçkiteshin ata, po të mos ishte mundur ai e vënë të përkulej?
Dhe këtu fjala e tij më duket edhe si profeci. Sepse, siç mendoj, jo vetëm frymërat e liga janë pasuria e djallit, po edhe njerëzit që bëjnë veprat e tij. Prandaj, që të shpallte se ai jo vetëm nxjerr demonët, po do të dëbojë çdo mashtrim nga bota, do të shuajë magjitë e tij dhe do t'i bëjë të kota gjithë dredhitë e tij, i tha këto fjalë.
Dhe nuk tha «do t'i marrë», po «do t'i plaçkitë», për të shprehur atë që bëhet me pushtet. Por e quan «të fortë», jo se është i tillë nga natyra, larg qoftë, po duke shpallur tiraninë e tij të dikurshme, që lindi nga shkujdesja jonë.
4. «Kush nuk është me mua, është kundër meje; edhe kush nuk mbledh me mua, shpërndan.»
Ja edhe një kundërpërgjigje e katërt. Sepse cila është dëshira ime? thotë ai. T'i sjell njerëzit te Perëndia, të mësoj virtytin, të shpall mbretërinë. Po dëshira e djallit dhe e frymërave të liga? E kundërta e këtyre. Si, pra, ai që nuk mbledh me mua, as është fare me mua, do të bashkëpunonte me mua? E pse them bashkëpunon? Përkundrazi, dëshira e tij është më tepër të shpërndajë pasurinë time. Ai, pra, që jo vetëm s'bashkëpunon, po madje shpërndan, si do të kishte treguar një unitet të tillë me mua, sa të nxirrte bashkë me mua demonët?
Tani është hamendje e natyrshme se këtë e tha jo vetëm për djallin, po edhe për vetveten, si ai që nga ana e tij është kundër djallit dhe shpërndan pasurinë e tij. E si, mund të thotë dikush, ai që nuk është me mua është kundër meje? Pikërisht me anë të kësaj, që nuk mbledh. Por, po të jetë kjo e vërtetë, aq më tepër ai që është kundër tij. Sepse, po të jetë armik ai që nuk bashkëpunon, aq më tepër ai që i bën luftë.
Po të gjitha këto i thotë për të treguar armiqësinë e tij kundër djallit, sa e madhe dhe e patregueshme është. Sepse më thuaj, nëse të duhet të luftosh me dikë, ai që s'do të luftojë në krahun tënd, a nuk është pikërisht me këtë kundër teje? Dhe në qoftë se diku tjetër thotë «Kush nuk është kundër jush, është me ju», kjo nuk bie ndesh me këtë. Sepse këtu ai tregoi dikë që ishte vërtet kundër tyre, kurse atje tregon dikë që pjesërisht është nga ana e tyre: «Sepse nxjerrin demonë, thuhet, në emrin tënd.»
Po mua më duket se këtu ai lë të kuptohet edhe për hebrenjtë, duke i vënë nga ana e djallit. Sepse edhe ata ishin kundër tij dhe shpërndanin atë që ai mblidhte. Se po aludonte edhe për ata, e tregoi duke folur kështu:
«Prandaj po ju them: çdo mëkat dhe blasfemi do t'u falet njerëzve.»
5. Kështu, pasi mbrojti veten, hodhi poshtë kundërshtimin e tyre dhe provoi kotësinë e sjelljeve të tyre të paturpshme, ai kalon t'i trembë. Sepse edhe kjo s'është pjesë e vogël e këshillës e e ndreqjes: jo vetëm të lutesh e të bindësh, po edhe të kërcënosh; gjë që ai e bën në shumë vende, kur vë ligje e kur jep këshilla.
Dhe ndonëse fjala duket se ka shumë errësirë, prapëseprapë, po t'i vëmë veshin, zgjidhja e saj do të dalë e lehtë.
Së pari, pra, mirë është të dëgjojmë vetë fjalët: «Çdo mëkat dhe blasfemi do t'u falet njerëzve; por blasfemia kundër Frymës së Shenjtë nuk do t'u falet. Edhe kushdo që thotë një fjalë kundër Birit të Njeriut, do t'i falet; po kushdo që flet kundër Frymës së Shenjtë, nuk do t'i falet, as në këtë botë, as në botën e ardhshme.»
Ç'pohon tani ai? Shumë gjëra keni thënë kundër meje: se jam mashtrues, kundërshtar i Perëndisë. Këto jua fal, po të pendoheni, dhe s'kërkoj prej jush asnjë ndëshkim; por blasfemia kundër Frymës nuk do të falet, jo, as për ata që pendohen. E si mund të jetë kjo e drejtë? Sepse edhe kjo është falur me pendim. Të paktën shumë nga ata që i thanë këto fjalë besuan më vonë, dhe gjithçka iu fal. Ç'është, pra, ajo që thotë? Se ky mëkat, mbi çdo gjë tjetër, është i pafalshëm. Përse kështu? Sepse veten e tij ata nuk e njihnin, kush mund të ishte, kurse për Frymën morën përvojë të gjerë. Sepse edhe profetët me anë të Frymës thanë gjithçka që thanë; dhe vërtet të gjithë në Dhiatën e Vjetër kishin një mendim shumë të lartë për të.
Ajo që thotë, pra, është kjo: le të jetë ashtu, ju skandalizoheni me mua për shkak të mishit që më mbështjell; po për Frymën a mund të thoni «Nuk e njohim»? Prandaj blasfemia juaj është e pafalshme, dhe do të vuani ndëshkim edhe këtu edhe atje. Sepse shumë veta, në të vërtetë, janë ndëshkuar vetëm këtu (si ai që bëri kurvëri, si ata që u kunguan padenjësisht me misteret, ndër korintasit); por ju, edhe këtu edhe atje.
Tani, sa për blasfemitë tuaja kundër meje para kryqit, jua fal; edhe vetë krimin e guximshëm të kryqit; as do të dënoheni vetëm për mosbesimin tuaj. (Sepse as ata që besuan para kryqit s'e kishin besimin të përsosur. Dhe në shumë raste ai i porosit të mos i tregonin askujt për të para Pësimit; e mbi kryq tha se ky mëkat u ishte falur.) Por sa për fjalët tuaja që prekin Frymën, ato s'do të kenë asnjë shfajësim. Sepse, për të vërtetuar se po flet për ato që u thanë për të para kryqëzimit, shtoi: «Kushdo që thotë një fjalë kundër Birit të Njeriut, do t'i falet; po kushdo që flet kundër Frymës së Shenjtë», për të s'ka më falje. Përse? Sepse kjo ju është e njohur; dhe të vërtetat kundër të cilave e ashpërsoni veten janë të ditura për të gjithë. Sepse, ndonëse thoni se nuk më njihni, prapë këtë me siguri e dini mirë: se të nxjerrësh demonët e të bësh shërime është vepër e Frymës së Shenjtë. Pra, s'jam vetëm unë ai që ju fyeni, po edhe Fryma e Shenjtë. Prandaj ndëshkimi juaj s'mund të shmanget me asnjë lutje, as këtu as atje.
Sepse kështu ndodh me njerëzit: disa ndëshkohen edhe këtu edhe atje, disa vetëm këtu, disa vetëm atje, të tjerë as këtu as atje. Këtu e atje, si pikërisht këta njerëz (sepse edhe këtu paguan ndëshkim, kur pësuan ato të këqija të pashërueshme në pushtimin e qytetit të tyre, edhe atje do të vuajnë një ndëshkim shumë të rëndë), si banorët e Sodomës, si shumë të tjerë. Vetëm atje, si i pasuri që digjej në flakë e s'kishte në dorë as edhe një pikë ujë. Këtu, si ai që bëri kurvëri ndër korintasit. As këtu as atje, si apostujt, si profetët, si i lumi Jobi; sepse vuajtjet e tyre s'ishin, sigurisht, ndëshkim, po si gara e mundje.
Le të përpiqemi, pra, të jemi në të njëjtën anë me këta; ose, po të mos jemi me këta, të paktën me ata që i lajnë mëkatet e tyre këtu. Sepse i tmerrshëm është vërtet ai gjyq tjetër, e paepur hakmarrja dhe i pashërueshëm ndëshkimi.
6. Por, po të mos duash të ndëshkohesh as këtu, gjyko veten tënde, kërko vetë ndëshkimin tënd. Dëgjo Pavlin, kur thotë: «Po të gjykonim veten tonë, nuk do të gjykoheshim.» Po të bësh kështu, duke ecur me radhë, do të arrish madje edhe në kurorë.
Po si do ta marrim ndëshkimin tonë? mund të pyesë dikush. Vajto, rënko me hidhërim, përulu, mundo veten, kujto mëkatet e tua një nga një. Kjo s'i sjell shpirtit të njeriut mundim të vogël. Kush ka qenë ndonjëherë me zemër të thyer, e di se shpirti ndëshkohet me këtë më shumë se me çdo gjë tjetër. Kush ka jetuar duke kujtuar mëkatet e veta, e di ankthin që lind prej kësaj. Prandaj Perëndia cakton drejtësinë si shpërblim për një pendim të tillë, kur thotë: «Thuaji ti i pari mëkatet e tua, që të dalësh i drejtë.» Sepse s'është, jo, s'është hap i vogël drejt ndreqjes, të mbledhësh bashkë të gjitha mëkatet e tua e t'i sjellësh e t'i numërosh vazhdimisht një nga një. Sepse ai që e bën këtë do të jetë aq i thyer në zemër, sa s'do ta quajë veten të denjë as për të jetuar; dhe ai që mendon kështu, do të jetë më i butë se çdo dyllë. Sepse mos më fol vetëm për vepra kurvërie, as për kurorëshkeljet, as për ato gjëra që janë të dukshme e që i pranojnë të gjithë njerëzit: po mblidh bashkë edhe dredhitë e tua të fshehta, akuzat e rreme, të keqfolurat, mburrjet e kota, smirën, e gjithë të tilla. Sepse as këto s'do të sjellin ndëshkim të lehtë. Sepse edhe ai që shan do të bjerë në ferr; edhe pijaneci s'ka pjesë në mbretëri; edhe ai që nuk e do të afërmin e vet e fyen Perëndinë aq shumë, sa s'gjen ndihmë as në martirizimin e vet; edhe ai që nuk kujdeset për të vetët e ka mohuar besimin; dhe ai që i shpërfill të varfrit dërgohet në zjarr.
Mos i quaj, pra, të vogla këto gjëra, po mblidhi të gjitha bashkë e shkruaji si në një libër. Sepse, po t'i shkruash ti, Perëndia i fshin; kurse, po të mos i shkruash, Perëndia i shënon vetë dhe kërkon ndëshkimin e tyre. Do të ishte, pra, shumë më mirë t'i shkruanim ne dhe të fshiheshin lart, se sa, përkundrazi, kur t'i kemi harruar, Perëndia të na i nxjerrë para syve atë ditë.
Prandaj, që të mos ndodhë kështu, le t'i numërojmë të gjitha me rreptësi, dhe do ta gjejmë veten përgjegjës për shumë. Sepse kush është i pastër nga lakmia? Jo, mos më trego sasinë, po, meqë edhe për një sasi të vogël do të paguajmë të njëjtin ndëshkim, mendoje këtë e pendohu. Kush është i çliruar nga çdo fyerje? E megjithatë kjo të hedh në ferr. Kush s'ka folur fshehtazi keq për të afërmin? E megjithatë kjo të privon nga mbretëria. Kush s'ka qenë kokëfortë? E megjithatë ky është më i papastër se të gjithë. Kush s'ka parë me sy të papastër? E megjithatë ky është kurorëshkelës i plotë. Kush s'është «zemëruar me të vëllanë kot»? E megjithatë i tilli «është për t'u gjykuar nga këshilli». Kush s'është betuar? E megjithatë kjo gjë vjen nga i ligu. Kush s'e ka shkelur betimin? Po ky është diçka më tepër se nga i ligu. Kush s'i ka shërbyer mamonës? Po ky ka rënë nga shërbimi i vërtetë i Krishtit.
Kam edhe gjëra të tjera më të mëdha se këto për të përmendur; por edhe këto mjaftojnë e janë të zonja, po të mos jetë njeriu prej guri, as krejt i pandjeshëm, ta sjellin njeriun në dhembje zemre. Sepse, po të hedhë secila prej tyre në ferr, ç'nuk do të shkaktojnë kur të mblidhen të gjitha bashkë?
Si, pra, mund të shpëtojë njeriu? mund të pyetet. Duke përdorur barnat kundërvepruese: lëmoshën, lutjet, dhembjen e zemrës, pendimin, përulësinë, zemrën e thyer, përbuzjen e pasurive. Sepse Perëndia na ka shënuar rrugë të panumërta shpëtimi, po të duam t'i vëmë veshin. Le t'i vëmë, pra, veshin dhe le t'i pastrojmë në çdo mënyrë plagët tona: le të tregojmë mëshirë, le të falim zemërimin tonë ndaj atyre që na kanë hidhëruar, le ta falënderojmë Perëndinë për çdo gjë, le të agjërojmë sipas fuqisë sonë, le të lutemi me çiltërsi, «duke bërë miq për veten tonë me mamonën e padrejtësisë». Sepse kështu do të mundemi të fitojmë falje për fajet tona dhe të arrijmë të mirat e premtuara; të cilave qofshim të gjithë të denjë, me anë të hirit dhe të dashurisë për njeriun të Zotit tonë Jisu Krisht, të cilit i qoftë lavdia dhe pushteti në jetë të jetëve. Amin.
Shqip: përkthim nga anglishtja i tekstit të vitit 1888 (zotërim publik) · regjistri kishtar sipas KOASh-it