Mateu 12:46-49

Ajo që thashë së fundmi, se kur mungon virtyti gjithçka është e kotë, na del qartë edhe tani, madje me shumicë. Sepse unë thosha se mosha dhe natyra, të banuarit në shkretëtirë dhe gjithë të tillat, janë po aq të padobishme atje ku s'ka mendje të mirë; por sot mësojmë edhe diçka tjetër: se edhe ta kesh mbajtur Krishtin në bark, edhe ta kesh lindur në atë mënyrë të mrekullueshme, nuk sjell dobi, po të mos ketë virtyt.

Edhe kjo duket qartë sidomos nga sa vijon. «Ndërsa ai po i fliste ende turmës», thuhet, «dikush i tha: ‹Nëna jote e vëllezërit e tu po të kërkojnë.› Po ai u përgjigj: ‹Kush është nëna ime dhe kush janë vëllezërit e mi?›»

Këtë e tha jo se kishte turp për të ëmën, as se mohonte atë që e lindi; sepse, po të kishte pasur turp prej saj, nuk do të kishte kaluar nëpër atë bark; por për të treguar se asaj nuk i vjen asnjë dobi nga kjo, po të mos bëjë gjithçka që duhet bërë. Sepse, në të vërtetë, ajo që ishte përpjekur të bënte, buronte nga një kotësi e tepërt: donte t'i tregonte turmës se kishte fuqi e pushtet mbi të Birin, pa çmuar ende ndonjë gjë të madhe për të; ndaj edhe iu afrua në një çast të papërshtatshëm. Vini re, sido që të jetë, si vetëbesimin e saj, ashtu edhe të tyre. Sepse, ndërkohë që duhej të kishin hyrë e ta kishin dëgjuar bashkë me turmën, ose, po të mos donin, të kishin pritur derisa ai ta mbaronte fjalimin e pastaj t'i afroheshin, ata e thërrasin të dalë jashtë, e bëjnë këtë para të gjithëve, duke shfaqur një kotësi të tepërt e duke dashur të dukej sikur i urdhërojnë me pushtet të madh. Edhe Ungjillori tregon se po e qorton këtë gjë, sepse pikërisht me këtë aludim u shpreh kështu: «Ndërsa ai po i fliste ende turmës»; sikur të thoshte: Si? Nuk kishte rast tjetër? Vallë s'ishte e mundur të flitej me të veçmas?

Po çfarë donin të thoshin? Sepse, po të kishte të bënte me mësimet e së vërtetës, duhej t'i kishin parashtruar këto gjëra haptas e t'i kishin thënë para të gjithëve, që edhe të tjerët të kishin dobi; po të kishte të bënte me punë të tjera që i përkisnin atyre vetë, s'duhej të ishin treguar aq ngulmues. Sepse, në qoftë se ai nuk lejoi as që dikush të varroste të atin, që të mos ndërpritej ndjekja pas tij, aq më pak duhej t'ia ndërprisnin fjalën turmës për gjëra që s'kishin asnjë rëndësi. Prej kësaj duket qartë se asgjë tjetër veç mendjemadhësisë s'i shtyu ta bënin këtë; të cilën edhe Joani e dëshmon, kur thotë: «As vëllezërit e tij nuk besonin tek ai»; madje na përcjell edhe disa fjalë të tyret, plot marrëzi të madhe, duke na treguar se donin ta tërhiqnin zvarrë në Jerusalem, për asnjë arsye tjetër, veçse që të korrnin vetë lavdi nga mrekullitë e tij. «Po të bësh këto gjëra», thuhet, «tregoju botës. Sepse askush nuk bën asgjë në fshehtësi e të kërkojë të bëhet i njohur»; ku edhe ai vetë i qortoi, duke ia ngarkuar mendjes së tyre mishore. Domethënë, ngaqë hebrenjtë e qortonin duke thënë: «A s'është ky i biri i marangozit, të atin e të ëmën e të cilit i njohim? Po vëllezërit e tij, a s'janë me ne?», ata, duke dashur të hidhnin poshtë përbuzjen që vinte nga prejardhja e tij, e nxisnin të shpaloste mrekullitë e tij.

Për këtë arsye ai i refuzon krejt, me dëshirën për t'ua shëruar dobësinë; sepse, po të kishte dashur ta mohonte të ëmën, do ta kishte mohuar atëherë, kur hebrenjtë e qortonin. Por, siç e shohim, ai kujdeset aq shumë për të, sa edhe në vetë kryqin ia beson nxënësit që e donte më shumë se të gjithë, e i lë atij një porosi të madhe për të.

Por tani nuk vepron kështu, nga kujdesi për të e për vëllezërit e tij. Dua të them: ngaqë e çmonin sikur të ishte thjesht njeri e ishin plot mendjemadhësi, ai e dëbon sëmundjen, jo duke i fyer, po duke i ndrequr.

Po ti, të lutem, mos shqyrto vetëm fjalët, që përmbajnë një qortim të matur, po edhe sjelljen e pahijshme të vëllezërve të tij, edhe guximin që patën, edhe se kush ishte ai që e qortonte: jo thjesht një njeri, po Biri i Vetëmlindur i Perëndisë; edhe me ç'qëllim i qortoi: jo për t'i futur në pështjellim, po për t'i çliruar nga pasioni më tiranik, e për t'i çuar pak nga pak drejt mendimit të drejtë për vetveten, e për ta bindur atë se nuk ishte vetëm i Biri, po edhe Zoti i saj. Kështu do ta kuptosh se qortimi është në shkallën më të lartë edhe i denjë për të, edhe i dobishëm për të ëmën, e që përveç kësaj ka në vetvete shumë butësi. Sepse nuk tha: «Shko, thuaji sime mëje se nuk je nëna ime», po i drejtohet atij që i solli lajmin, duke thënë: «Kush është nëna ime?»; e bashkë me gjërat që u përmendën, kujdeset edhe për një synim tjetër. Cili është ky? Që as ata, as të tjerët, duke u mbështetur te farefisi, të mos e lënë pas dore virtytin. Sepse, në qoftë se asaj nuk i vlen aspak që është nëna e tij, po të mos ketë atë virtyt në vetvete, vështirë se do të shpëtojë ndokush tjetër me anë të farefisit. Sepse ka vetëm një fisnikëri: të bësh vullnetin e Perëndisë. Ky lloj fisnikërie është më e mirë se tjetra, e më e vërtetë.

2. Duke i ditur, pra, këto gjëra, le të mos krenohemi as për fëmijë me emër të mirë, po të mos e kemi virtytin e tyre, as për etër fisnikë, po të mos u ngjajmë në karakter. Sepse është e mundur që ai që e lindi një njeri të mos jetë ati i tij, e ai që s'e lindi, të jetë. Prandaj edhe në një vend tjetër, kur një grua tha: «Lum barku që të mbajti dhe gjinjtë që ke thithur», ai nuk tha: «Barku nuk më mbajti, as gjinjtë nuk i thitha», po këtë: «Përkundrazi, lum ata që bëjnë vullnetin e Atit tim.» E sheh se si, në çdo rast, ai nuk e mohon afrinë sipas natyrës, po i shton asaj atë sipas virtytit? Edhe Pararendësi i tij, kur thotë: «O pjellë nëpërkash, mos mendoni të thoni: Kemi Abrahamin për atë», nuk do të thotë se ata s'ishin prej Abrahamit sipas natyrës, po se s'u vlen aspak të jenë prej Abrahamit, po të mos kenë afrinë sipas karakterit; të cilën edhe Krishti e shpalli, kur tha: «Po të ishit bij të Abrahamit, do të bënit veprat e Abrahamit»; jo se ua hiqte farefisin sipas mishit, po duke i mësuar të kërkonin atë afri që është më e madhe se ai, e më e vërtetë.

Këtë, pra, e vendos edhe këtu, po në mënyrë më pak fyese e më të përmbajtur, siç i takonte kur i fliste së ëmës. Sepse nuk tha aspak: «Ajo nuk është nëna ime, as ata nuk janë vëllezërit e mi, sepse nuk bëjnë vullnetin tim»; as nuk shqiptoi gjykim kundër tyre, po ua la ende në dorë të zgjidhnin vetë, duke folur me atë butësi që i ka hije.

«Sepse ai që bën», thotë ai, «vullnetin e Atit tim, ky është vëllai im, e motra, e nëna.»

Prandaj, po të duan të jenë të tillë, le të vijnë nga kjo udhë. Edhe kur gruaja thirri sërish, duke thënë: «Lum barku që të mbajti», ai nuk tha: «Ajo nuk është nëna ime», po: «Po të dojë të jetë e lumtur, le të bëjë vullnetin e Atit tim. Sepse i tilli është edhe vëlla, edhe motër, edhe nënë.»

O nder! O virtyt! Në ç'lartësi e ngre atë që i shkon pas! Sa gra e kanë lumëruar atë Virgjëreshë të shenjtë, edhe barkun e saj, e janë lutur të bëheshin nëna të tilla, e të hiqnin dorë nga gjithçka! Po atëherë, ç'të pengon? Sepse ja, ai na ka hapur një udhë të gjerë; dhe u jepet jo vetëm grave, po edhe burrave, të jenë të kësaj radhe, madje të një radhe shumë më të lartë. Sepse kjo e bën dikë nënën e tij shumë më tepër sesa ato dhembje të lindjes. Kështu që, po të ishte ajo arsye për ta quajtur të lumtur, aq më tepër kjo, meqenëse është edhe më e vërtetë. Prandaj mos u mjafto vetëm me dëshirën, po ec me shumë zell edhe në udhën që të çon te dëshira jote.

3. Pasi i tha, pra, këto fjalë, «Ai doli nga shtëpia». E sheh se si i qortoi edhe bëri atë që donin? Të njëjtën gjë bëri edhe në dasmë. Sepse edhe atje e qortoi menjëherë që kërkonte jashtë kohe, e prapëseprapë nuk e kundërshtoi: me të parën ia ndreqi dobësinë, me të dytën tregoi ndjenjën e tij të dashur ndaj së ëmës. Po kështu edhe në këtë rast, ai edhe e shëroi sëmundjen e mendjemadhësisë, edhe i dha të ëmës nderin e merituar, edhe pse kërkesa e saj ishte jashtë kohe. Sepse, «po atë ditë», thuhet, «Jisui doli nga shtëpia e u ul buzë detit.»

Ja, po deshët, thotë ai, të shihni e të dëgjoni, po dal e po ligjëroj. Kështu, pasi bëri shumë mrekulli, jep sërish dobinë e mësimit të tij. Edhe «rri buzë detit», ku peshkon e zë në rrjetën e tij ata që rrinë në breg.

Por «u ul buzë detit» jo pa qëllim; edhe vetë këtë e ka shprehur Ungjillori tërthorazi. Sepse, për të treguar se shkaku pse e bëri këtë ishte dëshira që t'i vinte në rregull me përpikëri dëgjuesit e tij, e të mos linte njeri pas shpine, po t'i kishte të gjithë ballë për ballë,

«Edhe turma të mëdha», thotë ai, «u mblodhën rreth tij, kaq sa ai hyri në një barkë e u ul, e gjithë turma rrinte në breg.»

Edhe, pasi u ul aty, flet me shëmbëlltyra.

«Edhe u foli», thuhet, «shumë gjëra me shëmbëlltyra.»

E megjithatë, në mal, siç e dimë, ai s'bëri gjë të tillë, as nuk e endi fjalimin e tij me kaq shëmbëlltyra, sepse atje kishte vetëm turma, njerëz të thjeshtë; kurse këtu ka edhe skribë e farisenj.

Po ti, të lutem, vër re ç'lloj shëmbëlltyre thotë të parën, edhe si i rendit Mateu. Cilën, pra, thotë të parën? Atë që ishte më e nevojshme të thuhej e para, atë që e bën dëgjuesin më të vëmendshëm. Sepse, meqë do t'u fliste me thënie të errëta, ua zgjon më parë tërësisht mendjen dëgjuesve me shëmbëlltyrën e tij. Prandaj edhe një ungjillor tjetër thotë se ai i qortoi, sepse s'kuptonin, duke thënë: «Si nuk e morët vesh shëmbëlltyrën?» Po ai flet me shëmbëlltyra jo vetëm për këtë arsye, po edhe që ta bëjë fjalimin më të gjallë, edhe që t'ua ngulitë më mirë në kujtesë, edhe që t'ua sjellë gjërat para syve. Kështu bëjnë edhe profetët.

4. Cila është, pra, shëmbëlltyra? «Ja», thotë ai, «doli mbjellësi të mbjellë.» Nga doli ai që është kudo i pranishëm, që i mbush të gjitha? Ose si doli? Jo për nga vendi, po për nga gjendja e ikonomia ndaj nesh, kur na u afrua më pranë duke u veshur me mish. Sepse, meqë ne s'mund të hynim, se mëkatet tona na pengonin të hynim, ai del drejt nesh. E pse doli? Që të shkatërronte tokën plot me ferra? Që të merrte hak nga bujqit? Kurrsesi; po që ta punonte e të kujdesej për të, e të mbillte fjalën e perëndishmërisë. Sepse me farën këtu nënkupton mësimin e tij, me tokën shpirtrat e njerëzve, e me mbjellësin veten e tij.

Ç'del, pra, nga kjo farë? Tri pjesë humbin, e një shpëtohet.

«Edhe tek mbillte, disa fara ranë», thotë ai, «buzë udhës; edhe erdhën zogjtë e i hëngrën.»

Nuk tha se ai i hodhi, po se «ranë».

«Edhe disa ranë mbi shkëmb, ku s'kishin shumë dhe; edhe menjëherë mbinë, sepse s'kishin dhe të thellë; po kur u ngrit dielli, u dogjën, edhe, ngaqë s'kishin rrënjë, u thanë. Edhe disa ranë ndër ferra, edhe ferrat u rritën e i mbytën. Po të tjera ranë në tokë të mirë, edhe dhanë fryt, disa njëqindfish, disa gjashtëdhjetëfish, disa tridhjetëfish. Kush ka veshë për të dëgjuar, le të dëgjojë.»

Një e katërta shpëtohet; e as kjo e gjitha njësoj, po edhe këtu është i madh dallimi.

Këto gjëra i tha për të treguar se u fliste të gjithëve pa kursim. Sepse, ashtu si mbjellësi nuk bën dallim në tokën që ka përpara, po e hedh farën thjesht e njësoj, kështu edhe ai vetë nuk bën dallim mes të pasurve e të varfërve, të diturve e të paditurve, të përtacëve e të zellshmëve, të trimave e të frikacakëve, po u flet të gjithëve, duke e kryer pjesën e vet, ndonëse i dinte që më parë përfundimet; që të kishte mundësi të thoshte: «Ç'duhej të bëja e nuk e bëra?» Edhe profetët flasin për popullin si për një vresht: «I dashuri im», thuhet, «kishte një vresht»; edhe: «Solli një hardhi nga Egjipti»; kurse ai, si për farë. Ç'donte të tregonte kjo? Se bindja tani do të jetë e shpejtë e më e lehtë, e do të japë menjëherë frytin e vet.

Po kur të dëgjosh «Doli mbjellësi të mbjellë», mos e quaj përsëritje të kotë. Sepse mbjellësi shpesh del edhe për ndonjë punë tjetër: ose të lërojë, ose të presë barërat e këqija, ose të shkulë ferrat, ose të merret me ndonjë gjë të tillë; por ai doli të mbjellë.

Nga erdhi, pra, më thuaj, që pjesa më e madhe e farës humbi? Jo për fajin e mbjellësit, po për fajin e tokës që e priti; domethënë, të shpirtit që nuk dëgjoi.

E pse nuk thotë: Disa i pritën të shkujdesurit dhe i humbën; disa të pasurit dhe i mbytën; e disa të cekëtit dhe i tradhtuan? Nuk do t'i qortojë ashpër, që të mos i hedhë në dëshpërim, po ia lë qortimin ndërgjegjes së dëgjuesve të tij.

E kjo nuk ndodhi vetëm me farën, po edhe me rrjetën; sepse edhe ajo nxori shumë që dolën të padobishëm.

5. Po këtë shëmbëlltyrë e thotë sikur t'i vajoste nxënësit e tij, e për t'i mësuar se, edhe pse të humburit janë më shumë se ata që e presin fjalën, prapë s'duhet të ligështohen. Sepse kështu ndodhi edhe me Zotin e tyre, e ai që e dinte fare mirë që më parë se do të ndodhnin këto, nuk hoqi dorë nga të mbjellët.

E si mund të jetë e arsyeshme, thotë dikush, të mbjellësh ndër ferra, mbi shkëmb, buzë udhës? Për sa u përket farave e tokës, s'mund të jetë e arsyeshme; po kur bëhet fjalë për shpirtrat e njerëzve e për mësimin e tyre, ka lëvdatën e vet, e me shumicë. Sepse bujku, vërtet, me arsye do të fajësohej po ta bënte këtë, ngaqë është e pamundur që shkëmbi të bëhet dhe, ose udha të mos jetë udhë, ose ferrat, ferra; po te gjërat që kanë arsye, s'është kështu. Ka mundësi që shkëmbi të ndryshojë e të bëhet tokë pjellore; edhe udha të mos shkelet më, as të mos rrijë e hapur për këdo që kalon, po të bëhet arë e frytshme; edhe ferrat të shkatërrohen, e fara të gëzojë siguri të plotë. Sepse, po të kishte qenë e pamundur, ky Mbjellës nuk do të kishte mbjellë. E po të mos ndodhi ndryshimi te të gjithë, kjo s'është faj i Mbjellësit, po i atyre që s'duan të ndryshojnë: ai e kreu pjesën e vet; e po të tradhtuan atë që morën prej tij, ai është i pafajshëm, ai që tregoi një dashuri të tillë për njeriun.

Po vër re këtë, të lutem: se udha e humbjes s'është vetëm një, po ka të ndryshme, edhe larg njëra-tjetrës. Sepse ata që i ngjajnë udhës janë mendjetrashët, të ftohtët e të shkujdesurit; kurse ata mbi shkëmb janë të tillë që dështojnë vetëm nga dobësia.

Sepse «ajo që mbillet në vendet gurishtore», thotë ai, «është ai që e dëgjon fjalën edhe menjëherë e pret me gëzim. Por s'ka rrënjë në vetvete, po qëndron pak kohë; edhe kur lind shtrëngimi ose përndjekja për shkak të fjalës, ai menjëherë skandalizohet. Kur dikush», thotë ai, «e dëgjon fjalën e së vërtetës e nuk e kupton, atëherë vjen i ligu e rrëmben atë që u mboll në zemrën e tij. Ky është ai që u mboll buzë udhës.»

E nuk është njësoj që mësimi të thahet kur askush s'të keqtrajton, as s'ta trazon themelin, dhe kur ngasjet të rëndojnë sipër. Po ata që krahasohen me ferrat, janë shumë më të pafalshëm se këta.

6. Që të mos na ndodhë, pra, asnjë nga këto, le t'i mbulojmë me zell e me kujtim të pandërprerë gjërat që na thuhen. Sepse, edhe pse djalli i rrëmben, prapë varet nga ne nëse rrëmbehen; edhe pse bimët thahen, kjo nuk vjen nga vapa (sepse ai nuk tha se u tha nga vapa, po «sepse s'kishte rrënjë»); edhe pse fjalët e tij mbyten, kjo s'ndodh për shkak të ferrave, po për shkak të atyre që i lënë të mbijnë. Sepse ka një udhë, po të duash, për ta ndalur këtë rritje të keqe, e për ta përdorur si duhet pasurinë tonë. Prandaj ai nuk tha «botën», po «kujdesin e botës»; as «pasurinë», po «mashtrimin e pasurisë».

Le të mos i fajësojmë, pra, gjërat, po mendjen e prishur. Sepse është e mundur të jesh i pasur e të mos mashtrohesh; edhe të jesh në këtë botë e të mos mbytesh nga kujdeset e saj. Sepse pasuria ka vërtet dy të meta të kundërta: njëra, kujdesi, që na rraskapit e na mbulon me errësirë; tjetra, luksi, që na bën të llastuar.

E mirë e ka thënë: «Mashtrimin e pasurisë.» Sepse gjithçka që i përket pasurisë është mashtrim; janë vetëm emra, të palidhur me gjërat. Sepse kështu kënaqësia edhe lavdia, edhe veshja e shkëlqyer, edhe gjithë këto gjëra, janë një lloj shfaqjeje të kotë, jo diçka e vërtetë.

Pasi foli, pra, për udhët e humbjes, më pas përmend tokën e mirë: nuk i lë të dëshpërohen, po u jep një shpresë pendimi, e u tregon se është e mundur të kalosh nga gjërat e përmendura më parë në këtë.

E megjithatë, po të jetë e mirë toka, e Mbjellësi një i vetëm, e fara e njëjtë, pse njëra dha njëqind, njëra gjashtëdhjetë, njëra tridhjetë? Edhe këtu dallimi vjen nga natyra e tokës, sepse edhe atje ku toka është e mirë, i madh është dallimi brenda saj. E sheh se s'është për t'u fajësuar bujku, as fara, po toka që e pret? Jo për natyrën e saj, po për prirjen e saj. Edhe këtu, e madhe është mëshira e tij për njeriun, se ai nuk kërkon një masë të vetme virtyti, po, ndërsa e pranon të parën, e nuk e hedh tej të dytën, i jep vend edhe të tretës.

Edhe këto gjëra i thotë, që ata që e ndiqnin të mos pandehnin se dëgjimi mjafton për shpëtim. E pse, mund të thotë dikush, nuk i vuri edhe veset e tjera, si epshi, mendjemadhësia? Kur foli për «kujdesin e kësaj bote e mashtrimin e pasurisë», i përfshiu të gjitha. Po, edhe mendjemadhësia edhe gjithë të tjerat i përkasin kësaj bote e mashtrimit të pasurisë: si kënaqësia, edhe grykësia, edhe smira, edhe mendjemadhësia, edhe gjithë të ngjashmet.

Po ai shtoi edhe «udhën» edhe «shkëmbin», për të treguar se s'mjafton të çlirohesh vetëm nga pasuria, po duhet të lëvrosh edhe pjesët e tjera të virtytit. Sepse ç'vlen po të jesh vërtet i lirë nga pasuria, po të mbetesh i llastuar e pa burrëri? E ç'vlen po të mos jesh vërtet pa burrëri, po të jesh i plogët e i shkujdesur ndaj dëgjimit të fjalës? Jo, asnjë pjesë e vetme s'mjafton për shpëtimin tonë, po duhet së pari një dëgjim i kujdesshëm e një kujtim i pandërprerë; pastaj trimëria, pastaj përbuzja e pasurisë, e çlirimi nga gjithë gjërat e kësaj bote.

Në të vërtetë, arsyeja pse e vuri këtë përpara tjetrës është se e para kërkohet më parë (sepse «Si do të besojnë pa dëgjuar?», ashtu si edhe ne, po të mos vëmë veshin te ç'thuhet, s'do të jemi në gjendje as të mësojmë se ç'duhet të bëjmë); pas kësaj, trimëria e përbuzja e gjërave të tanishme.

7. Duke i dëgjuar, pra, këto gjëra, le të forcohemi nga të gjitha anët: t'i ruajmë mësimet e tij, të lëshojmë thellë rrënjët tona, e të pastrohemi nga gjithë gjërat e kësaj bote. Por, po të bëjmë njërën e ta lëmë pas dore tjetrën, s'do të bëhemi aspak më të mirë; sepse, edhe pse s'humbim në një mënyrë, prapë do të humbim në ndonjë tjetër. Sepse ç'vlen që të mos shkatërrohemi nga pasuria, po të shkatërrohemi nga përtacia; ose jo nga përtacia, po nga llastimi? Sepse edhe bujku, si këtej a andej të humbë të korrat, po aq vajton. Le të mos e ngushëllojmë, pra, veten që s'po humbim në të gjitha këto mënyra, po le të na dhembë kjo: në cilëndo mënyrë që po humbim.

Edhe le t'i djegim ferrat, sepse ato e mbytin fjalën. Këtë e dinë ata të pasur që dalin të padobishëm jo vetëm për këto punë, po edhe për të tjera. Sepse, si u bënë skllevër e robër të kënaqësive të tyre, s'vlejnë as për punët e qytetit, e nëse s'vlejnë për ato, aq më pak për ato të Qiellit. Po, edhe në dy mënyra prishen kështu mendimet tona: edhe nga luksi, edhe nga ankthi. Sepse secila prej tyre më vete do të mjaftonte për ta mbytur barkën; po kur bashkohen të dyja, merrni me mend sa lart ngrihet dallga.

Edhe mos u çudit që ai e quan luksin tonë «ferra». Sepse ti, vërtet, nuk e ndien, ngaqë je dehur nga pasioni yt, po ata që janë me shëndet të mirë e dinë se ai të shpon më fort se çdo ferrë, e se luksi e shkreton shpirtin më keq se kujdesi, e shkakton dhembje më të rënda si për trupin, si për shpirtin. Sepse njeriu s'goditet aq rëndë nga ankthi sa nga teprimi në të ngrënë. Sepse, kur pagjumësia, edhe rrahjet e tëmthave, edhe rëndesa në kokë, edhe dhembjet e zorrëve e kapin një njeri të tillë, mund ta marrësh me mend se sa ferra i kalojnë këto në ashpërsi. Edhe, ashtu si ferrat, nga cilado anë t'i kapësh, të nxjerrin gjak nga duart që i shtrëngojnë, po ashtu edhe luksi mundon edhe këmbët, edhe duart, edhe kokën, edhe sytë, edhe, në përgjithësi, gjithë gjymtyrët tona; edhe është i tharë e i pafrytshëm, si ferra, edhe lëndon shumë më tepër se ajo, edhe në pjesët tona jetësore. Po, sjell pleqëri të parakohshme, i mpin shqisat, na err arsyetimin, ia verbon mendjen syhollë, e fryn trupin, e tepron shkarkimin e asaj që hidhet tej dhe grumbullon një mori të keqesh. E bën barrën tepër të rëndë e ngarkesën rrënuese; prej nga rrëzimet tona janë të shumta e të pandërprera, e mbytjet tona të shpeshta.

Sepse më thuaj, pse e përkëdhel trupin tënd? Ç'është? A do të të therim për fli, të të vëmë mbi tryezë? Zogjtë, po, ia vlen t'i majësh; ose, më mirë, as për ta s'është aq mirë, sepse, kur majmen, dalin të papërshtatshëm për ushqim të shëndetshëm. Aq e madhe është e keqja e luksit, sa dëmi i tij duket edhe te qeniet pa arsye. Sepse edhe ato, me luks, i bëjmë të padobishme, si për vete, si për ne. Sepse mishi i tyre i tepërt është i patretshëm, edhe ai lloj dhjami lind një prishje më të lëngshme. Kurse krijesat që s'ushqehen kështu, po jetojnë, si të thuash, në përmbajtje, në ushqim të matur, e në mund e vështirësi, këto janë më të dobishmet si për vete, si për të tjerët, si për ushqim, si për çdo gjë tjetër. Sidoqoftë, ata që ushqehen me këto, janë me shëndet më të mirë; kurse ata që ushqehen me të tjerat, u ngjajnë atyre, bëhen të plogët e të sëmurë, dhe e bëjnë më të rëndë zinxhirin e tyre. Sepse asgjë s'i është aq armike dhe e dëmshme trupit sa luksi; asgjë s'e copëton, s'e mbingarkon e s'e prish aq, sa mospërmbajtja.

Prandaj, mbi të gjitha, kjo rrethanë të bën të çuditesh me marrëzinë e tyre: se as aq kujdes sa tregojnë të tjerët për calikët e verës, s'duan ta tregojnë këta për veten e tyre. Sepse ata, tregtarët e verës, s'i lënë calikët të marrin më shumë se ç'duhet, që të mos plasin; po barkut të tyre të mjerë këta njerëz s'i falin as aq kujdes, po, pasi e mbushin dhe e fryjnë, mbushin gjithçka, gjer te veshët, gjer te vrimat e hundës, gjer te vetë fyti, e kështu e shtrydhin në gjysmën e vendit të vet frymën e fuqinë që drejton qenien e gjallë. Ç'është? A të është dhënë fyti për këtë qëllim, që ta mbushësh gjer në vetë gojën, me verë të thartuar e me çdo prishje tjetër? Jo për këtë, o njeri, po që, mbi të gjitha, t'i këndosh Perëndisë, e të ngresh lutjet e shenjta, e të lexosh me zë ligjet hyjnore, e t'u japësh të afërmve këshilla të dobishme. Po ti, sikur ta kishe marrë për këtë qëllim, s'e lë të ketë kohë për atë shërbesë as për një çast të shkurtër, po gjithë jetën tënde ia nënshtron kësaj skllavërie të keqe. Edhe, sikur dikujt t'i jepej një lirë me tela të artë, e ndërtuar bukur, e ai, në vend që të zgjonte me të muzikën më harmonike, ta mbulonte me shumë pleh e baltë, po ashtu bëjnë edhe këta njerëz. Tani, fjalën «pleh» s'e përdor për të jetuarit, po për të jetuarit në luks, e për atë shthurje të madhe. Sepse ajo që është më shumë se e nevojshme s'është ushqim, po thjesht diçka e dëmshme. Sepse, në të vërtetë, vetëm barku u bë veç për të pritur ushqimin; kurse goja, edhe fyti, edhe gjuha, edhe për gjëra të tjera, shumë më të nevojshme se këto: ose më mirë, as barku nuk u bë thjesht për të pritur ushqim, po për të pritur ushqim të matur. E këtë e tregon qartë duke thirrur me zë të lartë kundër nesh, kur e mundojmë me këtë babëzi; e nuk bërtet vetëm kundër nesh, po edhe merr hakun për atë padrejtësi e na dënon me ndëshkimin më të rëndë. Edhe së pari i ndëshkon këmbët, që na mbajnë e na çojnë në ato gostira të liga, pastaj duart që i shërbejnë, duke i lidhur bashkë, ngaqë i sollën atij aq sasi e lloje ushqimesh; edhe shumë veta e kanë shtrembëruar madje edhe vetë gojën, edhe sytë, edhe kokën. Edhe, ashtu si një shërbëtor që merr një urdhër përtej fuqive të veta, jo rrallë, nga dëshpërimi, bëhet i pafytyrë me atë që i dha urdhrin, kështu edhe barku, bashkë me këto gjymtyrë, shpesh, nga tejngarkimi, rrënon e shkatërron vetë trurin. Edhe këtë Perëndia e ka rregulluar mirë, që nga teprimi të lindë kaq shumë e keqe: që, kur me vullnetin tënd nuk tregon vetëpërmbajtje, të paktën kundër vullnetit tënd, nga frika e një rrënimi kaq të madh, të mësosh të jesh i matur.

Duke i ditur, pra, këto gjëra, le t'i ikim luksit, le të ndjekim masën, që të gëzojmë edhe shëndetin e trupit, edhe, pasi ta çlirojmë shpirtin nga çdo sëmundje, të arrijmë te të mirat që do të vijnë, me anë të hirit e të dashurisë për njeriun të Zotit tonë Jisu Krisht, të cilit i qoftë lavdia e pushteti në jetë të jetëve. Amin.