Mateu 13:10-11

Vlen t'i admirojmë nxënësit: sa fort dëshirojnë të mësojnë, e megjithatë e dinë kur duhet të pyesin. Sepse nuk pyesin para të gjithëve, dhe këtë e tregon Mateu kur thotë: «Edhe erdhën». E që ky pohim s'është hamendje, e ka shprehur më qartë Marku, duke thënë se «erdhën tek Ai veçmas». Kështu duhej të kishin bërë edhe të vëllezërit e Tij dhe e ëma, e të mos e kishin thirrur jashtë e të mos binin në sy.

Por vër re edhe dashamirësinë e tyre: sa kujdes kanë për të tjerët, e kërkojnë më parë të mirën e atyre, e pastaj të vetën. «Përse», thuhet, «u flet atyre me shëmbëlltyra?» Nuk thanë: përse na flet neve me shëmbëlltyra? Po edhe në raste të tjera dashamirësia e tyre ndaj njerëzve duket në shumë mënyra, si atëherë kur thonë: «Nise turmën», edhe: «A e di se u skandalizuan?»

Ç'thotë atëherë Krishti? «Sepse juve ju është dhënë», thotë, «të njihni misteret e mbretërisë së qiejve, kurse atyre nuk u është dhënë». Por këtë e tha, jo sikur të fuste ndonjë domosdoshmëri, as ndonjë caktim të bërë pa arsye e në mënyrë të rastit, po për të lënë të kuptohet se ata vetë janë shkaktarët e të gjitha të këqijave të veta, e për të treguar se kjo gjë është dhuratë, një hir i dhënë prej së larti.

Megjithatë, kurrsesi nuk del se, po të jetë dhuratë, atëherë hiqet vullneti i lirë; e kjo duket qartë nga ato që vijnë më pas. Prandaj, që as njëra palë të mos dëshpërohet, as tjetra të mos shkujdeset, kur u thuhet se «u është dhënë», Ai tregon se fillimi qëndron tek ne vetë.

«Sepse kushdo që ka, do t'i jepet, edhe do të ketë me tepri; po kush nuk ka, edhe ajo që i duket se ka, do t'i merret».

Edhe pse kjo fjalë është plot errësirë, prapëseprapë tregon një drejtësi të patregueshme. Sepse ja çfarë do të thotë: kur dikush ka gatishmëri e zell, do t'i jepen të gjitha edhe nga ana e Perëndisë; po nëse i mungojnë këto e nuk jep pjesën e vet, atëherë as dhuratat e Perëndisë nuk i jepen. Sepse edhe «ajo që i duket se ka», thotë, «do t'i merret»; e Perëndia jo aq ia merr, sa e quan të padenjë për dhuratat e Tij. Këtë bëjmë edhe ne: kur shohim dikë që dëgjon shkujdesur, e kur, sado t'i lutemi, s'arrijmë ta bindim të na vërë veshin, s'na mbetet veç të heshtim. Sepse po të vazhdojmë ende, shkujdesja e tij vetëm sa shtohet. Kurse atë që përpiqet të mësojë, e çojmë përpara e i derdhim me bollëk.

Edhe bukur e tha: «Edhe ajo që i duket se ka». Sepse në të vërtetë as këtë s'e ka.

Pastaj e bëri edhe më të qartë atë që kishte thënë, duke treguar kuptimin e fjalëve: «Atij që ka, do t'i jepet, po atij që s'ka, edhe ajo që i duket se ka, do t'i merret».

«Prandaj», thotë, «u flas atyre me shëmbëlltyra, sepse duke parë nuk shohin».

«Atëherë do të duhej», mund të thotë dikush, «t'ua kishte hapur sytë, po qe se nuk shohin». Jo: po të ishte verbëri e natyrshme, do të duhej t'ua hapte; por, meqë ishte verbëri e vullnetshme dhe e zgjedhur me dashje, prandaj nuk tha thjesht «Nuk shohin», po «Duke parë, nuk shohin»; kështu që verbëria vjen nga ligësia e tyre. Sepse ata i panë edhe demonët të dëboheshin, e thanë: «Me anë të Beelzebubit, prijësit të demonëve, i nxjerr demonët». E dëgjuan tek i udhëhiqte drejt Perëndisë e tregonte se ishte krejt në një me Të, e prapë thonë: «Ky njeri nuk është prej Perëndisë». Meqë, pra, gjykimi që dhanë ishte në kundërshtim edhe me çka panë, edhe me çka dëgjuan, prandaj, thotë, ua heq vetë të dëgjuarit. Sepse prej tij nuk nxjerrin asnjë dobi, po përkundrazi një dënim më të madh. Sepse ata jo vetëm nuk besuan, po edhe gjetën të meta, edhe akuzuan, edhe ngritën kurthe. Megjithatë, këtë s'e thotë, sepse nuk dëshiron t'u shkaktojë neveri duke i akuzuar. Prandaj as në fillim nuk u foli kështu, po me shumë thjeshtësi; mirëpo, meqë e prishën veten, që andej e tutje u flet me shëmbëlltyra.

2. Pas kësaj, që të mos mendojë ndokush se fjalët e Tij janë thjesht një akuzë, edhe që të mos thonë njerëzit: «Duke qenë armiku ynë, na ngre gjithë këto akuza e shpifje», sjell edhe profetin, që jep po atë gjykim si Ai vetë.

«Sepse tek ata», thotë, «përmbushet profecia e Isaisë, që thotë: Duke dëgjuar do të dëgjoni, po nuk do të kuptoni; edhe duke parë do të shihni, po nuk do të vini re».

A e sheh se edhe profeti i akuzon me po atë saktësi? Sepse as ai s'tha: Nuk shihni, po «Do të shihni e nuk do të vini re»; as përsëri: Nuk do të dëgjoni, po «Do të dëgjoni e nuk do të kuptoni». Kështu që dëmin ata vetë ia shkaktuan vetes, duke i zënë veshët, duke i mbyllur sytë, duke e trashur zemrën. Sepse jo vetëm nuk dëgjuan, po edhe «dëgjuan rëndë», dhe këtë e bënë, thotë,

«Se mos kthehen ndonjëherë dhe t'i shëroj»; kështu përshkruan ligësinë e tyre të rënduar dhe largimin e tyre të vendosur prej Tij. E këtë e thotë për t'i tërhequr drejt Vetes, për t'i nxitur, e për të treguar se, po të ktheheshin, do t'i shëronte. Ashtu si të thoshte dikush: «Ai s'deshi të më shihte, dhe unë ia di për nder; sepse, po të ma kishte bërë këtë nder, do të isha dorëzuar menjëherë», e këtë e thotë për të treguar se si do të ishte pajtuar. Kështu, pra, edhe këtu thuhet: «Se mos kthehen ndonjëherë dhe t'i shëroj»; duke lënë të kuptohet edhe se kthimi i tyre ishte i mundur, edhe se, po të pendoheshin, mund të shpëtonin, edhe se i bënte të gjitha jo për lavdinë e Vet, po për shpëtimin e tyre.

Sepse, po të mos kishte qenë vullneti i Tij që ata të dëgjonin e të shpëtonin, do të duhej të kishte heshtur, të mos kishte folur me shëmbëlltyra; por tani, pikërisht me këtë gjë, i zgjon, madje duke folur nën vel. «Sepse Perëndia nuk do vdekjen e mëkatarit, po që ai të kthehet tek Ai dhe të rrojë».

Sepse, për të vërtetuar se mëkati ynë nuk i përket natyrës, as domosdoshmërisë e shtrëngimit, dëgjo ç'u thotë apostujve: «Po lum sytë tuaj, sepse shohin, edhe veshët tuaj, sepse dëgjojnë»; e nuk e kishte fjalën për këtë lloj të pari a të dëgjuari, po për atë të mendjes. Sepse edhe këta ishin hebrenj dhe ishin rritur në të njëjtat rrethana; e megjithatë nuk pësuan asnjë dëm nga profecia, sepse e kishin rrënjën e bekimeve të Tij të mbjellë mirë brenda tyre, dua të them parimin e tyre të zgjedhjes dhe gjykimin e tyre.

A e sheh se «juve ju është dhënë» nuk qe prej domosdoshmërie? Sepse nuk do të ishin lumtur, po të mos kishte qenë e tyre vepra e mirë. Dhe mos më thuaj se kjo u tha në mënyrë të errët; sepse ata mund të kishin ardhur e ta kishin pyetur, siç bënë nxënësit; po nuk deshën, ngaqë ishin të shkujdesur e të plogësht. Po ç'them, se nuk deshën? Përkundrazi, bënin pikërisht të kundërtën: jo vetëm nuk besonin, jo vetëm nuk vinin veshin, po edhe luftonin, e ishin gati të bëheshin fort të hidhur kundër gjithçkaje që thoshte; e këtë ua ngarkon si faj me gojën e profetit, në fjalët: «Dëgjuan rëndë».

Por këta nuk ishin të tillë; prandaj edhe i bekoi. Dhe në një mënyrë tjetër përsëri i siguron, duke thënë:

«Sepse me të vërtetë po ju them, shumë profetë e njerëz të drejtë dëshiruan të shohin ato që ju shihni, po nuk i panë, edhe të dëgjojnë ato që ju dëgjoni, po nuk i dëgjuan»; ardhjen time, thotë; vetë mrekullitë e mia, zërin tim, mësimin tim. Sepse këtu ai i vë më lart jo vetëm se këta të prishurit, po edhe se ata që kanë bërë jetë të virtytshme; madje pohon se janë më të lumtur se edhe këta të fundit. Po pse vallë? Sepse këta jo vetëm shohin çka hebrenjtë nuk e panë, po edhe çka ata të lashtët dëshiruan ta shihnin. Sepse ata i soditën vetëm nëpërmjet besimit; kurse këta edhe nëpërmjet shikimit, e shumë më qartë.

A e sheh si sërish e lidh ikonominë e vjetër me të renë, duke treguar se ata të lashtët jo vetëm i dinin gjërat që do të vinin, po edhe i dëshironin fort? Po t'i kishin përkitur ndonjë Perëndie të huaj e armike, kurrë nuk do t'i kishin dëshiruar.

«Ju pra dëgjoni shëmbëlltyrën e mbjellësit», thotë; dhe flet për ato që përmendëm më parë: për shkujdesjen dhe vëmendjen, për frikacakërinë dhe trimërinë, për pasurinë dhe varfërinë e zgjedhur me vullnet; duke treguar dëmin që vjen nga njëra dhe dobinë që vjen nga tjetra.

Pastaj nxjerr edhe forma të ndryshme virtyti. Sepse, plot dashuri për njeriun, nuk caktoi vetëm një udhë, as nuk tha: «Në mos dhëntë njeriu njëqind, është i përjashtuar»; po edhe ai që jep gjashtëdhjetë shpëtohet, dhe jo vetëm ai, po edhe ai që prodhon tridhjetë. Dhe këtë e tha për të treguar se shpëtimi është i lehtë.

3. Po ti, atëherë, a s'je në gjendje të jetosh në virgjëri? Ji i dëlirë në martesë. A s'je në gjendje të zhvishesh nga pasuria jote? Jep nga ç'ke. Nuk e mban dot atë barrë? Ndaje pasurinë tënde me Krishtin. Nuk do t'ia dorëzosh të gjitha? Jepi qoftë gjysmën, qoftë të tretën. Ai është yt vëlla dhe bashkëtrashëgimtar: bëje bashkëtrashëgimtar me ty edhe këtu. Çfarëdo që t'i japësh Atij, do t'ia japësh vetes. A nuk e dëgjon çfarë thotë profeti? «Ata që i përkasin farës sate mos i lër pas dore». Por, në qoftë se s'duhet t'i lëmë pas dore të afërmit tanë, aq më pak Zotin tonë, që ka ndaj teje, veç pushtetit të Tij si Zot, edhe të drejtën e farefisit, e shumë të tjera përveç kësaj. Po, sepse edhe Ai të bëri pjesëtar në të mirat e Tij, pa marrë asgjë prej teje, po duke nisur me këtë të mirë të patregueshme. Ç'mund të jetë kjo, veçse marrëzi e skajshme: as me këtë dhuratë të mos bëhesh i dashur ndaj njerëzve, as të mos kthesh diçka për një dhuratë falas, gjëra më të vogla për gjëra më të mëdha? Kështu, ndërsa Ai të bëri trashëgimtar të Qiellit, ti nuk i jep as nga gjërat e tokës? Ai, kur ti s'kishe bërë asnjë vepër të mirë, po ishe madje armik, të pajtoi me Vete: e ti nuk ia shpërblen, kur je madje mik e bamirës?

E megjithatë, edhe përpara mbretërisë, edhe përpara gjithçkaje tjetër, qoftë edhe vetëm ngaqë Ai jep, do të duhej të ndiheshim të detyruar ndaj Tij. Sepse edhe shërbëtorët, kur i ftojnë zotërinjtë e tyre në një drekë, e quajnë veten se nuk po japin, por po marrin; kurse këtu ka ndodhur e kundërta: jo shërbëtori ftoi Zotin, po Zoti e ftoi i pari shërbëtorin në tryezën e Vet; e ti nuk e fton Atë, as edhe pas gjithë kësaj? Ai i pari të futi nën strehën e Tij; a s'e pret Atë qoftë edhe në vend të dytë? Të veshi kur ishe lakuriq; e ti as edhe pas kësaj nuk e pret Atë kur vjen si i huaj? Ai i pari të dha të pish nga kupa e Vet; e ti nuk i jep as edhe pak ujë të ftohtë? Të dha të pish nga Fryma e Shenjtë; e ti nuk ia shuan as etjen e trupit? Të dha të pish nga Fryma, kur ti ishe i denjë për ndëshkim; e ti e lë pas dore edhe kur ka etje, e këtë kur ke për t'i bërë të gjitha këto nga e Tija? A nuk e quan, pra, gjë të madhe të mbash kupën nga e cila do të pijë Krishti, dhe t'ia afrosh buzëve? A nuk e sheh se vetëm priftit i lejohet të japë kupën e gjakut të Tij? «Por unë aspak nuk jam i rreptë për këtë», thotë; «edhe po ta japësh ti vetë, e pranoj; edhe në qofsh laik, s'e refuzoj. Dhe nuk kërkoj të tilla si ato që dhashë: sepse s'kërkoj gjak, po ujë të ftohtë». Mendo kujt po i jep të pijë, dhe dridhu. Mendo: u bëre prift i Krishtit, që jep me dorën tënde jo mish, po bukë, jo gjak, po një kupë ujë të ftohtë. Ai të veshi me rrobën e shpëtimit, dhe të veshi Ai vetë; ti të paktën vishe Atë me anë të shërbëtorit tënd. Ai të bëri të lavdishëm në Qiell; ti çliroje nga të dridhurit, nga lakuriqësia dhe nga turpi. Ai të bëri bashkëqytetar të engjëjve; ti jepi të paktën një strehë nën çatinë tënde, jepi vend në shtëpi të paktën si shërbëtorit tënd. «Nuk e refuzoj këtë strehë a atë, unë që ta hapa gjithë Qiellin. Të shpëtova nga një burg tejet i rëndë; këtë nuk e kërkoj përsëri, as nuk them: më shpëto; po veç të hedhësh sytë nga unë, kur jam i lidhur, kjo më mjafton për prehje. Kur ti ishe i vdekur, të ngjalla; këtë s'ta kërkoj përsëri, po them: eja të më shohësh vetëm kur jam i sëmurë».

Tani, kur dhuratat e Tij janë kaq të mëdha, e kërkesat e Tij tejet të lehta, dhe ne s'i plotësojmë as këto, ç'humnerë ferri s'e meritojmë? Me të drejtë do të shkojmë në zjarrin që është përgatitur për djallin dhe engjëjt e tij, duke qenë më të pandjeshëm se çdo gur. Sepse sa pandjeshmëri e madhe është, më thuaj, që ne, të cilët kemi marrë dhe kemi për të marrë kaq shumë, të jemi skllevër të parasë, prej së cilës pas pak do të ndahemi qoftë edhe kundër dëshirës? Të tjerë vërtet kanë dhënë edhe jetën e tyre dhe kanë derdhur gjakun; e ti nuk jep as tepricat e tua për hir të Qiellit, për hir të kurorave kaq të mëdha?

E ç'favor mund të meritosh? Ç'shfajësim? Ti që, kur mbjell tokën, i derdh të gjitha me gëzim, dhe kur u jep hua njerëzve me kamatë s'kursen asgjë, po kur ke për të ushqyer Zotin tënd nëpërmjet të varfërve të Tij, je i egër e i pashpirt?

Pasi t'i kemi shqyrtuar, pra, të gjitha këto, dhe të kemi llogaritur çfarë kemi marrë, çfarë kemi për të marrë, çfarë kërkohet prej nesh, le të tregojmë gjithë zellin tonë për gjërat shpirtërore. Le të bëhemi më në fund të butë e njerëzorë, që të mos e tërheqim mbi vete ndëshkimin e padurueshëm. Sepse çfarë s'ka fuqi të na dënojë? Që gëzuam kaq shumë e kaq të mëdha të mira; që s'na kërkohet ndonjë gjë e madhe; që na kërkohen gjëra që, edhe kundër dëshirës, do t'i lëmë këtu; që tregojmë kaq bujari në punët e kësaj bote. Secila prej tyre, qoftë edhe vetëm, do të mjaftonte të na dënonte; po kur mblidhen të gjitha bashkë, ç'shpresë do të ketë për shpëtim?

Që të shpëtojmë, pra, nga gjithë ky dënim, le të tregojmë njëfarë bujarie ndaj atyre që janë në nevojë. Sepse kështu do t'i gëzojmë të gjitha të mirat, si këtu, si atje; të cilat i arrifshim të gjithë, me anë të hirit dhe të dashurisë për njeriun të Zotit tonë Jisu Krisht, të cilit i qoftë lavdia dhe pushteti në jetë të jetëve. Amin.