Mateu 13:34-35

Por Marku thotë: «Ashtu si mund ta dëgjonin, ua thoshte fjalën me shëmbëlltyra.»

Pastaj, për të treguar se nuk po bën gjë të re, sjell edhe profetin, që e kishte shpallur qysh më parë këtë mënyrë të tij të mësimdhënies. Dhe, që të na mësojë qëllimin e Krishtit, pse fliste kështu, jo për t'i lënë në padije, po për t'i shtyrë të pyesnin, shtoi: «Dhe pa shëmbëlltyrë nuk u thoshte asgjë.» Megjithatë, ai tha shumë gjëra edhe pa shëmbëlltyra; por atë herë, asgjë. E prapëseprapë, askush nuk e pyeti. Kurse profetët, siç e dimë, shpesh pyeteshin, si Ezekieli, për shembull, e shumë të tjerë; por këta nuk bënë asgjë të tillë. Megjithatë, fjalët e tij mjaftonin për t'i futur në mëdyshje dhe për t'i shtyrë të kërkonin shpjegim, sepse në ato shëmbëlltyra kanosej një ndëshkim fort i rëndë; por as kështu nuk u tundën.

Prandaj edhe i la dhe u largua. Sepse,

«Atëherë, thotë, Jisui i lëshoi turmat dhe hyri në shtëpinë e tij.»

Dhe asnjë nga skribët nuk e ndjek; nga kjo duket qartë se nuk e ndiqnin për ndonjë qëllim tjetër, veçse për ta zënë në faj. Por, kur nuk ua vunë veshin fjalëve të tij, që atëherë ai i la të qetë.

«Dhe nxënësit e tij vijnë tek ai dhe e pyesin për shëmbëlltyrën e egjrës»; ndonëse herë të tjera, edhe pse dëshironin të mësonin, s'guxonin të pyesnin. Nga erdhi, pra, guximi i tyre këtë herë? U ishte thënë: «Juve ju është dhënë të njihni misteret e mbretërisë së qiejve»; dhe morën zemër. Prandaj edhe pyesin veçmas, jo se s'donin t'ia jepnin turmës, por duke ndjekur ligjin e Mësuesit të tyre. Sepse, «këtyre, thotë, nuk u është dhënë.»

E pse vallë i lanë pa pyetur shëmbëlltyrën e majasë dhe të kokrrës së sinapit, kurse për këtë pyesin? Ato i lanë, sepse ishin më të qarta; por për këtë, meqë ka lidhje me atë që u tha më parë dhe shpalos diçka më tepër se ajo, duan të mësojnë (sepse ai nuk do t'ua kishte thënë të njëjtën gjë për të dytën herë); sepse me të vërtetë e panë sa i ashpër ishte kërcënimi që shprehej në të. Prandaj as nuk i qorton, po përkundrazi plotëson atë që kishte thënë më parë.

Dhe, siç e them përherë, shëmbëlltyrat nuk duhen shpjeguar fjalë për fjalë nga fillimi në fund, sepse do të dilnin shumë gjëra pa kuptim; dhe këtë na e mëson edhe ai vetë këtu, nga mënyra si e shpjegon këtë shëmbëlltyrë. Kështu, ai nuk thotë fare se cilët janë shërbëtorët që erdhën tek ai, por, duke lënë të kuptohet se i solli për hir të njëfarë rregulli dhe për të plotësuar pamjen, e lë atë pjesë dhe shpjegon ato që janë më të ngutshme e më thelbësore, ato për të cilat u tha shëmbëlltyra. Me këtë tregon se ai vetë është Gjykatësi e Zoti i të gjithëve.

«Dhe ai u përgjigj, thuhet, e u tha: Ai që mbjell farën e mirë është Biri i Njeriut; ara është bota; fara e mirë, këta janë bijtë e mbretërisë, kurse egjra janë bijtë e të ligut; armiku që e mbolli është djalli; të korrat janë fundi i botës, kurse korrësit janë engjëjt. Ashtu, pra, si mblidhet egjra dhe digjet në zjarr, kështu do të jetë në fundin e kësaj bote. Biri i Njeriut do të dërgojë engjëjt e tij, dhe ata do të mbledhin nga mbretëria e tij gjithë skandalet dhe ata që bëjnë paudhësi, dhe do t'i hedhin në furrën e zjarrit; atje do të jetë të qara dhe kërcëllitje dhëmbësh. Atëherë të drejtët do të shkëlqejnë si dielli në mbretërinë e Atit të tyre.»

Sepse, meqë ai vetë është mbjellësi, mbjell në arën e vet e mbledh nga mbretëria e vet, është krejt e qartë se edhe bota e tanishme është e tija.

Por vëreni sa e patregueshme është dashuria e tij për njeriun, si anon drejt bujarisë dhe sa ngurron të ndëshkojë: kur mbjell, mbjell vetë, kurse kur ndëshkon, e bën me anë të të tjerëve, domethënë me anë të engjëjve.

«Atëherë të drejtët do të shkëlqejnë si dielli në mbretërinë e Atit të tyre.» Jo se shkëlqimi i tyre do të jetë vetëm kaq, po sepse midis atyre që njohim ne, s'ka yll që ta kalojë diellin në shkëlqim. Ai përdor krahasime që i njohim ne.

E megjithatë, diku tjetër ai thotë se të korrat kanë ardhur tashmë; si atëherë kur thotë për samaritanët: «Ngrini sytë tuaj dhe shikoni arat, sepse tashmë janë bërë të bardha për të korrur.» Dhe përsëri: «Të korrat janë vërtet të shumta, por punëtorët janë të paktë.» Si thotë, pra, atje se të korrat kanë ardhur tashmë, kurse këtu tha se ende s'kanë ardhur? Sipas një kuptimi tjetër.

E si, pasi diku tjetër tha «Njëri mbjell dhe tjetri korr», këtu thotë se është ai vetë që mbjell? Sepse atje ai fliste për t'i dalluar apostujt, jo nga vetja, po nga profetët, e këtë e bënte për hebrenjtë dhe samaritanët. Sepse, pa dyshim, ishte ai që mbolli edhe me anë të profetëve.

Dhe ndonjëherë të njëjtën gjë e quan edhe të korra edhe të mbjella, duke ia vënë emrin herë sipas njërës gjëje, herë sipas tjetrës. Kështu, kur flet për bindjen dhe dëgjesën e atyre që i ktheu në besim, e quan «të korra», sikur t'i kishte kryer të gjitha; por kur kërkon frytin e dëgjimit të tyre, e quan farë, kurse fundin, të korra.

E si thotë diku tjetër se «të drejtët rrëmbehen të parët»? Sepse ata vërtet rrëmbehen të parët; por, kur të vijë Krishti, të tjerët dorëzohen për ndëshkim, dhe pastaj të parët nisen për në mbretërinë e qiejve. Sepse ata duhet të jenë në qiell, kurse ai vetë do të vijë e do t'i gjykojë të gjithë njerëzit këtu; pasi të ketë dhënë vendimin mbi këta, ai ngrihet bashkë me miqtë e tij, si ndonjë mbret, dhe i çon në atë pjesë të bekuar. E sheh se ndëshkimi është i dyfishtë: më parë të digjesh, e pastaj të biesh nga ajo lavdi?

2. Po pse vazhdon ende t'u flasë me shëmbëlltyra edhe këtyre, pasi të tjerët janë tërhequr? Sepse me fjalët e tij ishin bërë më të mençur, aq sa edhe të kuptonin. Sido që të jetë, më pas u thotë:

«A i kuptuat të gjitha këto? I thonë: Po, Zot.» Kaq plotësisht e arriti shëmbëlltyra edhe këtë, veç synimeve të tjera, sa i bëri më largpamës. Ç'thotë, pra, përsëri?

«Mbretëria e qiejve i ngjan një thesari të fshehur në një arë, të cilin, kur e gjen një njeri, e fsheh, dhe nga gëzimi shet gjithçka ka dhe e blen atë arë. Përsëri, mbretëria e qiejve i ngjan një tregtari që kërkon margaritarë të bukur, i cili, kur gjeti një margaritar me vlerë të madhe, shkoi e shiti gjithçka kishte dhe e bleu.»

Ashtu si atje kokrra e sinapit dhe majaja ndryshojnë fare pak nga njëra-tjetra, kështu edhe këtu këto dy shëmbëlltyra, ajo e thesarit dhe ajo e margaritarit. Të dyja, sigurisht, tregojnë të njëjtën gjë: se duhet ta çmojmë Ungjillin mbi gjithçka. Të parat, ajo e majasë dhe ajo e kokrrës së sinapit, u thanë për të treguar fuqinë e Ungjillit dhe se ai patjetër do të ngadhënjejë mbi botën; kurse këto shpallin vlerën dhe çmimin e tij të madh. Sepse, ashtu si përhapet si kokrra e sinapit dhe ngadhënjen si majaja, po ashtu është i çmuar si margaritari dhe jep bollëk të plotë si një thesar. Pra, nuk duhet të mësojmë vetëm këtë, se duhet të zhvishemi nga çdo gjë tjetër e të kapemi pas Ungjillit, po edhe se duhet ta bëjmë këtë me gëzim; dhe, kur njeriu heq dorë nga pasuria e tij, le ta dijë se kjo është fitim e jo humbje.

E sheh si Ungjilli është i fshehur në botë, dhe të mirat janë të fshehura në Ungjill?

Po s'e shite gjithçka, nuk blen dot; po s'pate një shpirt të tillë, të merakosur e kërkues, nuk gjen dot. Pra, duhen dy gjëra: të heqësh dorë nga punët e botës dhe të rrish syçelë. Sepse ai thotë: «Një njeri që kërkonte margaritarë të bukur, kur gjeti një me vlerë të madhe, shiti gjithçka dhe e bleu.» Sepse e vërteta është një, dhe nuk ndahet në shumë pjesë.

Dhe, ashtu si ai që ka margaritarin e di vetë se është i pasur, por të tjerët shpeshherë as nuk e dinë se e mban në dorë (sepse s'ka vëllim trupor), po ashtu është edhe me Ungjillin: ata që e kanë kapur e dinë se janë të pasur, kurse mosbesimtarët, që s'dinë për këtë thesar, nuk dinë asgjë as për pasurinë tonë.

3. Pas kësaj, që të mos mbështetemi vetëm në Ungjillin e predikuar, as të mendojmë se vetëm besimi na mjafton për shpëtim, ai tregon edhe një shëmbëlltyrë tjetër, një shëmbëlltyrë të tmerrshme. Cila është, pra, kjo? Ajo e rrjetës.

«Sepse mbretëria e qiejve i ngjan një rrjete që u hodh në det dhe mblodhi nga çdo lloj; të cilën, kur u mbush, e nxorën në breg, u ulën dhe i mblodhën të mirat në enë, kurse të këqijat i hodhën tej.»

Me se ndryshon kjo prej shëmbëlltyrës së egjrës? Sepse edhe atje njërët shpëtojnë e të tjerët humbin; por atje humbën se zgjodhën mësime të liga; ata të mëparshmit, se nuk ua vunë veshin fjalëve të tij; kurse këta, për shkak të jetës së ligë. Dhe këta janë më të mjerët nga të gjithë, sepse, ndonëse arritën ta njohin e u zunë në rrjetë, as kështu nuk mundën të shpëtoheshin.

E megjithatë, diku tjetër ai thotë se vetë bariu i ndan, kurse këtu thotë se këtë e bëjnë engjëjt; po ashtu edhe për egjrën. Si shpjegohet, pra? Herë u flet në një mënyrë më të përshtatur për ngathtësinë e tyre, herë në një ton më të lartë.

Dhe këtë shëmbëlltyrë ai e shpjegon pa u pyetur fare, po vetvetiu e sqaroi me anë të njërës pjesë të saj dhe ua shtoi drojën. Sepse, që të mos mendoje, kur të dëgjoje «i hodhën tej të këqijat», se ajo humbje s'ka ndonjë rrezik, me shpjegimin e tij tregoi ndëshkimin, duke thënë: «Do t'i hedhin në furrë.» Dhe shpalli kërcëllitjen e dhëmbëve dhe ankthin, se është i patregueshëm.

E sheh sa të shumta janë udhët e humbjes? Nga shkëmbi, nga ferrat, nga buza e udhës, nga egjra, nga rrjeta. Prandaj jo më kot tha: «E gjerë është udha që të çon në humbje, dhe shumë janë ata që shkojnë nëpër të.»

4. Pasi, pra, tha të gjitha këto dhe e mbylli fjalimin me një ton që shtie frikë, duke treguar se këto janë shumica e rasteve (sepse u ndal më gjatë tek ato), thotë:

«A i kuptuat të gjitha këto? I thonë: Po, Zot.»

Atëherë, ngaqë kuptuan, ai përsëri i lëvdon, duke thënë:

«Prandaj çdo skrib që është mësuar për mbretërinë e qiejve i ngjan një njeriu, të zotit të shtëpisë, që nxjerr nga thesari i tij gjëra të reja dhe të vjetra.»

Prandaj edhe diku tjetër thotë: «Do t'ju dërgoj njerëz të urtë dhe skribë.» E sheh se ai jo vetëm nuk e përjashton Dhiatën e Vjetër, po madje e lavdëron dhe flet haptas në të mirë të saj, duke e quajtur «thesar»?

Kështu që të gjithë ata që nuk i njohin Shkrimet hyjnore nuk mund të jenë «të zotë shtëpie»; njerëz që as nuk kanë gjë nga vetja, as nuk marrin nga të tjerët, po e lënë pas dore gjendjen e tyre dhe treten nga uria. Dhe jo vetëm këta, po edhe heretikët përjashtohen nga ky bekim. Sepse ata nuk nxjerrin gjëra të reja e të vjetra. Sepse s'i kanë të vjetrat, prandaj as të rejat nuk i kanë; ashtu si ata që s'i kanë të rejat, s'i kanë as të vjetrat, por janë të zhveshur nga të dyja. Sepse këto janë të lidhura dhe të gërshetuara njëra me tjetrën.

Le të dëgjojmë, pra, sa nga ne e lëmë pas dore leximin e Shkrimeve, se çfarë dëmi po i sjellim vetes, në çfarë varfërie po biem. Sepse si do t'i vihemi ndonjëherë ushtrimit të vërtetë të virtytit, ne që as nuk i njohim ligjet sipas të cilave duhet të drejtohet vepra jonë? Por, ndërsa të pasurit, ata që janë të marrosur pas pasurisë, i shkundin vazhdimisht rrobat e tyre, që të mos i hajë tenja, a e lë ti pas dore bisedën me librat, kur sheh se harresa, më keq se çdo tenjë, po ta bren shpirtin? A nuk do ta largosh nga vetja këtë murtajë, të stolisësh shpirtin, të soditësh pareshtur figurën e virtytit dhe të njihesh me gjymtyrët e tij dhe me kokën e tij? Sepse edhe virtyti ka kokë e gjymtyrë më të pashme se çdo trup i hijshëm e i bukur.

Cila është, pra, thotë dikush, koka e virtytit? Përulësia. Prandaj edhe Krishti fillon me të, duke thënë: «Lum të varfrit.» Kjo kokë nuk ka bukla e kaçurrela, po një bukuri që fiton hirin e Perëndisë. Sepse: «Te kush do të shoh, thotë, veçse tek ai që është i butë e i përulur dhe që dridhet para fjalëve të mia?» Dhe: «Sytë e mi janë mbi të butët e dheut.» Dhe: «Zoti është pranë atyre që kanë zemër të thyer.» Kjo kokë, në vend të buklave e të flokëve valëzues, mban flijime të pëlqyera nga Perëndia. Është një altar i artë dhe një vend shpirtëror flijimi; «Sepse shpirti i thyer është flijim për Perëndinë.» Kjo është nëna e urtësisë. Po ta ketë njeriu këtë, do t'i ketë edhe të tjerat.

E pe një kokë të tillë, siç s'e kishe parë kurrë? Do të shohësh edhe fytyrën, a më mirë ta vësh re mirë? Vër re, pra, tani për tani ngjyrën e saj, sa e kuqërremtë, e freskët e fort tërheqëse; dhe shiko nga se përbëhet. «E mirë, po nga se?» Nga ndrojtja dhe skuqja. Prandaj edhe dikush thotë: «Përpara njeriut të ndrojtur ecën hiri.» Kjo derdh shumë bukuri edhe mbi gjymtyrët e tjera. Sado që të përziesh dhjetë mijë ngjyra, s'do të nxjerrësh një freski të tillë.

Dhe, po deshe të shohësh edhe sytë, ja ku janë, të vizatuar me saktësi, me dinjitet e me përkore. Prandaj bëhen edhe aq të bukur e aq mprehtë, sa të sodisin edhe vetë Zotin. Sepse, «Lum, thotë, ata që janë të pastër në zemër, sepse ata do të shohin Perëndinë.»

Goja e tij është urtësia e mençuria dhe njohja e himneve shpirtërore. Zemra e tij është njohja e Shkrimit, ruajtja e mësimeve të shëndosha, dashamirësia dhe mirësia. Dhe, ashtu si pa këtë të fundit s'ka jetë, kështu pa atë tjetrën s'ka kurrë shpëtim. Po, sepse prej saj lindin të gjitha vlerat e tij. Për këmbë e për duar ka shfaqjen e veprave të tij të mira. Ka edhe një shpirt: perëndishmërinë. Ka gjithashtu një gji prej ari, më të fortë se diamanti: trimërinë; dhe çdo gjë tjetër zihet rob më lehtë sesa çahet ai gji. Kurse fryma që rri në tru e në zemër është dashuria.

5. Do të doje që të ta tregoj pamjen e tij edhe në vepra të njëmendta? Shqyrto, të lutem, pikërisht këtë Ungjillor: ndonëse s'e kemi tërë jetën e tij të shkruar, prapëseprapë edhe nga pak të dhëna mund të shohësh se si shndrit pamja e tij.

Së pari, që ka qenë i përulur e me zemër të thyer, dëgjoje si e quan veten tagrambledhës, madje pas Ungjillit të tij; që ka qenë edhe i mëshirshëm, shihe si zhvishet nga çdo gjë dhe ndjek Jisuin; kurse perëndishmëria e tij duket qartë nga mësimet e tij. Urtësinë e tij, përsëri, është lehtë ta shohësh nga Ungjilli që ai hartoi, dhe dashurinë e tij (sepse u kujdes për tërë botën); shfaqjen e veprave të tij të mira, nga froni ku do të ulet; dhe trimërinë e tij gjithashtu, «nga të ikurit e tij me gëzim nga prania e këshillit.»

Le ta imitojmë, pra, këtë virtyt, dhe mbi të gjitha përulësinë e tij dhe lëmoshën, pa të cilën askush nuk mund të shpëtohet. Këtë e tregojnë pesë virgjëreshat, dhe bashkë me to edhe fariseu. Sepse pa virgjëri, në të vërtetë, është e mundur ta shohësh mbretërinë, po pa lëmoshë, kurrsesi. Sepse ajo është nga gjërat thelbësore, ato që mbajnë gjithçka bashkë. Prandaj jo pa arsye e quajtëm zemra e virtytit. Por kjo zemër, po të mos i japë frymë gjithçkaje, shuhet shpejt. Ashtu, pra, si burimi, po t'i mbajë rrjedhat për vete, qelbet, kështu ndodh edhe me të pasurit, kur i mbajnë pasuritë vetëm për vete. Prandaj, edhe në të folurit tonë të përditshëm, themi «i madh është tretja e pasurisë tek filani», në vend që të themi «i madh është bollëku, i madh thesari». Sepse, në të vërtetë, ka një tretje jo vetëm të zotëruesve, po edhe të vetë pasurisë. Sepse edhe rrobat e lëna mënjanë prishen, edhe ari ndryshket, edhe drithi hahet, dhe vetë shpirti i të zotit, më shumë se të gjitha këto, ndryshket e kalbet nga merakosjet për to.

Dhe, po të duash të nxjerrësh në mes shpirtin e një koprraci, do ta gjesh pikërisht si një rrobë të ngrënë nga krimba të panumërt, pa asnjë pjesë të shëndoshë, të shpuar nga të gjitha anët prej kujdeseve, të kalbur e të ndryshkur nga mëkatet.

Por jo i tillë është shpirti i të varfrit, dua të them i atij që është i varfër me dëshirën e vet; përkundrazi, shkëlqen si ari, ndrit si margaritari dhe lulëzon si trëndafili. Sepse aty s'ka tenjë, s'ka vjedhës, s'ka asnjë kujdes të kësaj bote, por, ashtu si bisedojnë engjëjt, kështu bisedojnë edhe ata.

Do të doje ta shihje bukurinë e këtij shpirti? Do të doje të njihje pasurinë e varfërisë? Ai nuk urdhëron njerëz, po urdhëron frymërat e liga. Nuk rri pranë një mbreti, po ka zënë vend pranë Perëndisë. Është shok jo i njerëzve, po i engjëjve. S'ka arka, dy a tri a njëzet, po një bollëk të tillë, sa ta ketë tërë botën për asgjë. S'ka një thesar, po qiellin. S'ka nevojë për skllevër, a më mirë, i ka pasionet për skllevër, i ka për skllevër ato mendime që sundojnë mbretërit. Sepse ai mendim që urdhëron atë që vesh purpurin, dridhet përpara tij. Dhe mbretërinë, arin e tërë gjërat e tilla, i qesh, si lodra fëmijësh; dhe, si rrathë, zare, kockëza e topa, kështu i mban të gjitha këto për të pavlera. Sepse ai ka një stoli, të cilën ata që luajnë me këto gjëra as që mund ta shohin.

Çfarë, pra, mund të jetë më e lartë se ky i varfër? Ai e ka qiellin, të paktën, për dysheme; po nëse dyshemeja është e tillë, merr me mend çatinë! Po a s'ka ai kuaj e qerre? Ç'nevojë ka për këto ai që do të mbartet mbi retë e do të jetë bashkë me Krishtin?

Duke i mbajtur, pra, këto të ngulitura në mendjen tonë, le të kërkojmë, si burrat, ashtu edhe gratë, atë pasuri dhe atë begati që s'mund të plaçkitet, që të arrijmë edhe në mbretërinë e qiejve, me anë të hirit dhe të dashurisë për njeriun të Zotit tonë Jisu Krisht, të cilit i qoftë lavdia dhe pushteti në jetë të jetëve. Amin.