Mateu 15:1

«Atëherë»; por kur? Kur kishte bërë mrekullitë e tij të panumërta, kur kishte shëruar të sëmurët me prekjen e cepit të rrobës së tij. Sepse pikërisht me këtë qëllim Ungjillori e shënon kohën, që të tregojë ligësinë e tyre të papërshkrueshme, të cilën nuk e frenonte asgjë.

Po ç'do të thotë «skribët dhe farisenjtë, që ishin nga Jerusalemi»? Ata ishin shpërndarë nëpër të gjitha fiset, të ndarë në dymbëdhjetë pjesë; por ata që rrinin në kryeqytet ishin më të këqij se të tjerët, sepse gëzonin më shumë nderime dhe ishin mbushur me shumë kryelartësi.

Por vër re, të lutem, si dënohen ata qysh me vetë pyetjen: se nuk thonë «Përse e shkelin ligjin e Moisiut», po «traditën e pleqve». Nga kjo duket qartë se priftërinjtë po shpiknin shumë risi, ndonëse Moisiu, me shumë frikë dhe me shumë kërcënime, kishte porositur të mos shtohej dhe të mos hiqej asgjë. «Sepse nuk do të shtoni,» thotë ai, «në fjalën që po ju urdhëroj sot, dhe nuk do të hiqni prej saj.»

Po ata nuk pushonin së shpikuri, si në këtë rast: se nuk duhet ngrënë me duar të palara, se duhet të lash kupat dhe enët prej bronzi, se duhet të lash edhe veten. Kështu, pikërisht atëherë kur njerëzit, me kalimin e kohës, do të çliroheshin nga këto rregulla, ata i lidhnin me to gjithnjë e më shumë, nga frika se mos dikush ua hiqte pushtetin, dhe me dëshirën për të shtënë më shumë tmerr, sikur të ishin edhe vetë ligjvënës. Gjërat, në të vërtetë, arritën në një shkallë aq të madhe ligësie, saqë, ndërsa urdhërimet e tyre mbaheshin, ato të Perëndisë shkeleshin; dhe ata aq shumë ia dolën, saqë çështja u bë vërtet shkak për të akuzuar të tjerët. Kjo ishte një akuzë e dyfishtë kundër tyre: se, nga njëra anë, shpiknin risi, e nga ana tjetër, i kërkonin këto me aq rreptësi për vete, kurse për Perëndinë s'bënin fare llogari.

Dhe, duke mos folur për gjërat e tjera, për tenxheret e enët prej bronzi (sepse kjo do të ishte tepër qesharake), ata paraqesin atë që dukej më e arsyeshme se pjesa tjetër, me dëshirën, të paktën siç më duket mua, që ta nxisnin atë të zemërohej. Prandaj edhe përmendën pleqtë, që ai, duke i lënë ata mënjanë, të jepte shkak kundër vetes.

Por do të ishte me vend të pyesnim më parë përse nxënësit hanin me duar të palara. Përse, pra, hanin kështu? Jo se e bënin qëllim, po ngaqë tashmë i linin pas dore gjërat e tepërta dhe merreshin me ato që ishin të nevojshme; s'kishin ndonjë ligj për të larë a për të mos larë duart, po vepronin si t'u vinte për mbarë. Sepse ata që s'e çmonin as ushqimin e tyre të nevojshëm, si do t'i mbanin këto gjëra për diçka me vlerë? Kjo, pra, ndodhte shpesh pa qëllim (për shembull, kur hanin në shkretëtirë, kur këputnin kallinjtë), e tani nxirret si akuzë nga këta njerëz, që shkelin përherë në gjërat e mëdha, kurse për të tepërtat bëjnë llogari të madhe.

2. Ç'thotë atëherë Krishti? Ai nuk u kundërvu, as bëri ndonjë mbrojtje, po menjëherë i qorton përsëri, duke ua rrëzuar guximin dhe duke treguar se ai që bën mëkate të mëdha nuk duhet të jetë i rreptë me të tjerët për gjëra të vogla. «Si? Kur duhet të qortoheni ju,» thotë ai, «guxoni edhe të qortoni të tjerët?»

Por vër re si vepron ai: kur do të lërë mënjanë ndonjë nga gjërat e urdhëruara prej ligjit, e bën në trajtë shfajësimi; kështu bëri edhe në atë rast. Sepse ai kurrsesi nuk niset menjëherë ta shkelë atë, as thotë «S'është gjë», sepse kështu do t'i kishte bërë më të pacipë; po së pari ua pret krejt guximin, duke parashtruar akuzën shumë më të rëndë dhe duke ua drejtuar mbi kokë. Dhe as thotë «bëjnë mirë që e shkelin», që të mos u jepte shkak kundër tij; as flet keq për atë që bënin, që të mos e forconte ligjin; e nga ana tjetër, as i qorton pleqtë si njerëz të paligjshëm e të pashenjtë, sepse pa dyshim ata do ta shmangnin si shpifës e fyes. Të gjitha këto i lë dhe ndjek një udhë tjetër. Duket sikur qorton pikërisht ata që kishin ardhur tek ai, po në të vërtetë qorton ata që i vunë këto ligje; askund nuk i përmend pleqtë, po me akuzën kundër skribëve i rrëzon edhe ata, e tregon se mëkati i tyre është i dyfishtë: së pari, se s'i binden Perëndisë, e së dyti, se e bëjnë këtë për hir të njerëzve. Sikur të thoshte: «Kjo, pikërisht kjo ju ka shkatërruar, bindja që u tregoni pleqve në çdo gjë.»

Prapëseprapë ai nuk e thotë kështu haptas, po pikërisht këtë lë të kuptohet, duke iu përgjigjur në këtë mënyrë:

«Përse edhe ju e shkelni urdhërimin e Perëndisë për shkak të traditës suaj? Sepse Perëndia urdhëroi e tha: ‹Ndero atin tënd dhe nënën tënde›, dhe ‹Kush mallkon atin a nënën, me vdekje le të vdesë›. Po ju thoni: kushdo që t'i thotë atit a nënës së vet ‹Dhuratë është gjithçka që mund të kishe pasur dobi prej meje›, edhe nuk nderon atin a nënën e vet, ... Kështu e keni prishur urdhërimin e Perëndisë për shkak të traditës suaj.»

Dhe nuk tha «tradita e pleqve», po «e juaja». Edhe «ju thoni»: përsëri nuk tha «pleqtë thonë», që fjala e tij të mos lëndonte aq shumë. Domethënë, ngaqë ata donin të provonin se nxënësit ishin shkelës të ligjit, ai tregon se pikërisht ata vetë po e bëjnë këtë, kurse nxënësit s'kanë faj. Sepse, sigurisht, s'është ligj ajo që urdhërohet nga njerëzit (prandaj edhe e quan «traditë»), aq më tepër nga njerëz që janë shkelës të ligjit.

Dhe, meqë urdhri për të larë duart s'kishte asnjë hije kundërshtimi me ligjin, ai sjell një traditë tjetër, që i kundërvihet ligjit. Dhe ja çfarë thotë ai. «Ata i mësonin të rinjtë, nën petkun e devotshmërisë, t'i përbuznin etërit e tyre.» Si dhe në ç'mënyrë? «Në qoftë se ndonjë prind i thoshte fëmijës së vet: ‹Ma jep këtë dele që ke, a këtë viç, a ndonjë gjë të tillë›, ata i mësonin të thoshte: ‹Kjo është dhuratë kushtuar Perëndisë, prej së cilës mund të kishe pasur dobi ti prej meje, dhe s'mund ta kesh.› Dhe prej kësaj lindnin dy të këqija: nga njëra anë s'ia sillnin Perëndisë, nga ana tjetër u merrnin me hile prindërve nën emrin e blatimit, duke fyer njëkohësisht prindërit për hir të Perëndisë, dhe Perëndinë për hir të prindërve.» Po këtë nuk e thotë menjëherë, po së pari rikujton ligjin, me të cilin tregon dëshirën e tij të zjarrtë që prindërit të nderohen. Sepse, «ndero,» thotë ai, «atin tënd dhe nënën tënde, që të rrosh gjatë mbi dhe.» Dhe përsëri: «Kush mallkon atin a nënën, me vdekje le të vdesë.»

Por ai, duke lënë të parën, shpërblimin e caktuar për ata që nderojnë prindërit, thekson atë që është më e tmerrshme, pra ndëshkimin që u kanoset atyre që i çnderojnë; ngaqë do edhe t'i trembë, edhe të fitojë ata që kanë mend; dhe lë të kuptohet se, për këtë, ata e meritojnë vdekjen. Sepse, në qoftë se ndëshkohet ai që i çnderon me fjalë, aq më tepër ju, që e bëni me vepër, dhe që jo vetëm i çnderoni, po ua mësoni edhe të tjerëve. «Ju, pra, që s'duhet as të rroni, si u gjeni faj nxënësve?»

«Dhe ç'çudi ka, në qoftë se më fyeni kështu mua, që ende s'më njihni, kur ju gjejnë duke i bërë të njëjtat gjëra madje edhe Atit?» Sepse kudo ai edhe pohon, edhe lë të kuptohet, se pikërisht me të e nisën këtë mendjemadhësinë e tyre.

Po disa e shpjegojnë edhe ndryshe fjalën «Dhuratë është gjithçka që mund të kishe pasur dobi prej meje»: domethënë, s'të detyrohem asnjë nderim, po është dhuratë e lirë prej meje për ty, po të të nderoj vërtet. Por Krishti nuk do të kishte përmendur një fyerje të atij lloji.

Dhe Marku përsëri e bën këtë më të qartë, duke thënë: «Është korban gjithçka që mund të kishe pasur dobi prej meje»; që do të thotë jo dhuratë a dhuratë e dorës, po, në kuptimin e vet, blatim.

Pasi tregoi, pra, se ata që shkelnin ligjin s'kishin të drejtë të qortonin njerëzit që shkelnin një urdhër të disa pleqve, ai e vë në dukje po këtë gjë edhe nga profeti. Kështu, pasi i kapi një herë me rreptësi, shkon më tej: siç bën në çdo rast, duke sjellë Shkrimet, e duke treguar kështu se është në pajtim me Perëndinë.

Dhe ç'thotë profeti? «Ky popull më nderon me buzë, po zemra e tyre rri larg meje. Më kot më adhurojnë, duke mësuar si doktrina urdhërime njerëzish.»

A e sheh një profeci që përputhet pikë për pikë me fjalët e tij, dhe që qysh në krye e shpall paraprakisht ligësinë e tyre? Sepse atë që Krishti u vuri në faj tani, këtë e pati thënë edhe Isaia qysh në fillim: se fjalët e Perëndisë ata i përbuzin, «sepse më kot më adhurojnë», thotë ai; kurse për të tyret bëjnë llogari të madhe, «duke mësuar», thotë, «si doktrina urdhërime njerëzish». Prandaj me të drejtë nxënësit nuk i mbajnë ato.

3. Pasi u dha, siç e sheh, goditjen për vdekje, e pasi e rëndoi akuzën së pari nga vetë faktet, pastaj nga gjykimi i tyre, e mandej nga profeti, ai nuk bisedon fare me ata, sepse tashmë kanë arritur në një gjendje pa shpresë ndreqjeje, po ia drejton fjalën turmave, që të fusë mësimin e tij të madh e të lartë, plot me rreptësi; dhe, duke marrë shkas nga tema e mëparshme, kalon të shtjerë atë që është më e madhe, duke hedhur poshtë edhe zbatimin e rregullave për ushqimet.

Por shih kur. Kur kishte pastruar të lebrosurin, kur kishte shfuqizuar të shtunën, kur kishte treguar se ishte Mbret i tokës e i detit, kur kishte vënë ligje, kur kishte falur mëkate, kur kishte ngjallur të vdekur, kur u kishte dhënë prova të shumta të hyjnisë së tij, atëherë flet për ushqimet.

Sepse në të vërtetë gjithë feja e hebrenjve përmblidhet në këtë; po ta heqësh këtë, ke hequr edhe gjithçka. Sepse me këtë ai tregon se duhet shfuqizuar edhe rrethprerja. Por këtë nuk e fut vetë haptas (meqë ajo ishte më e vjetër se urdhërimet e tjera dhe gëzonte çmim më të lartë), po e vë në zbatim me anë të nxënësve. Sepse aq gjë e madhe ishte, saqë edhe nxënësit, kur pas kaq kohe deshën ta hiqnin, së pari e zbatuan atë, e pastaj e hoqën.

Po shih si e fut ligjin e tij: si «e thirri turmën dhe u tha: ‹Dëgjoni dhe kuptoni.›»

Kështu ai nuk ua zbulon thjesht, po me nderim e mirësjellje: së pari, e bën fjalën e tij të pranueshme (këtë e dëfton Ungjillori kur thotë «i thirri pranë vetes»); e së dyti, edhe me kohën, sepse pasi i përgënjeshtroi, doli fitimtar mbi ta dhe erdhi akuza e profetit, atëherë nis ligjvënien e vet, kur edhe ata do t'i pranonin më lehtë fjalët e tij.

Dhe ai jo vetëm i thërret pranë vetes, po i bën edhe më të vëmendshëm. Sepse «kuptoni», thotë, domethënë «vështroni mirë, zgjohuni, sepse i tillë është ligji që do të vihet tani. Sepse, në qoftë se ata e lanë mënjanë ligjin, madje edhe pa kohë, për traditën e tyre, dhe ju i dëgjuat, aq më tepër duhet të më dëgjoni mua, që në kohën e duhur po ju çoj drejt një rregulli më të lartë vetëpërmbajtjeje.»

Dhe ai nuk tha «Zbatimi i rregullave për ushqimet s'është asgjë, as se Moisiu kishte dhënë porosi të gabuara, as se e bëri këtë nga përshtatja me dobësinë e njerëzve»; po në trajtë këshille e porosie, e duke marrë dëshminë nga vetë natyra e gjërave, thotë: «Nuk e ndotin njeriun gjërat që hyjnë në gojë, po ato që dalin nga goja»; duke iu drejtuar vetë natyrës si në ligjin që vë, ashtu edhe në provën që sjell. Prapëseprapë ata, kur i dëgjuan të gjitha këto, s'u përgjigjën, as thanë: «Ç'thua ti? Kur Perëndia ka dhënë urdhra të panumërt për zbatimin e rregullave për ushqimet, ti nxjerr ligje të tilla?» Po, meqenëse ai ua kishte mbyllur krejt gojën, jo vetëm duke i përgënjeshtruar, po edhe duke ua zbuluar dredhinë: nxori në shesh ç'bënin fshehtas dhe të fshehtat e mendjes së tyre; gojët iu mbyllën, e kështu ikën.

Por vër re, të lutem, si ende nuk guxon të dalë haptas e me kurajë kundër ushqimeve. Prandaj as tha «ushqimet», po «gjërat që hyjnë brenda nuk e ndotin njeriun»; të cilën ishte e natyrshme ata ta kuptonin edhe për duart e palara. Sepse ai vërtet po fliste për ushqimet, po do të merrej vesh edhe për këto punë.

Kaq i fortë ishte, pra, ndrojtja për ushqimet, saqë edhe pas Ngjalljes Pjetri tha: «Kurrsesi, o Zot, sepse kurrë s'kam ngrënë gjë të papastër a të ndyrë.» Sepse, ndonëse e tha këtë për hir të të tjerëve, dhe që t'i mbetej vetes një shfajësim përballë atyre që do ta qortonin, duke treguar se ai vërtet kundërshtoi e prapë s'e falën, prapëseprapë kjo tregon se sa thellë e kishin marrë atë çështje.

Prandaj, siç e sheh, edhe ai vetë në fillim nuk foli hapur për ushqimet, po «gjërat që hyjnë në gojë»; e përsëri, kur më pas dukej se foli më troç, e mbuloi me përfundimin e tij, duke thënë: «Po të hash me duar të palara nuk e ndot njeriun»; që të dukej sikur e mori shkasin që andej dhe se ende po fliste për të njëjtën gjë. Prandaj nuk tha «Të hash ushqime nuk e ndot njeriun», po flet sikur po fliste për atë temën tjetër, që ata të mos kenë ç'të thonë kundër.

4. Kur i dëgjuan, pra, këto gjëra, «farisenjtë», thuhet, «u skandalizuan», jo turmat. Sepse «nxënësit e tij», siç thuhet, «erdhën e i thanë: A e di se farisenjtë u skandalizuan, kur e dëgjuan fjalën?» E megjithatë, sigurisht, atyre s'u ishte thënë asgjë.

Ç'thotë atëherë Krishti? Ai nuk e hoqi skandalin sa u përket atyre, po i qortoi, duke thënë: «Çdo bimë që s'e ka mbjellë Ati im qiellor, do të shkulet me rrënjë.» Sepse ai ka zakon që skandalet edhe t'i shpërfillë, edhe të mos i shpërfillë. Diku tjetër, për shembull, thotë: «Po që të mos i skandalizojmë, hidh grepin në det»; kurse këtu thotë: «Lërini, se janë prijës të verbër të të verbërve; edhe në qoftë se i verbri i prin të verbrit, të dy do të bien në gropë.»

Po këto gjëra nxënësit i thanë jo se hidhëroheshin vetëm për ata njerëz, po ngaqë ishin edhe vetë paksa të hutuar. Dhe, meqë s'guxonin ta thoshin këtë hapur për veten, donin ta mësonin duke i folur atij për të tjerët. E se është vërtet kështu, dëgjo si, pas kësaj, Pjetri, gjithnjë i zjarrtë e i nxituar, i erdhi dhe i tha: «Na e shpjego këtë shëmbëlltyrë», duke zbuluar shqetësimin e shpirtit të vet, dhe pa guxuar vërtet të thoshte hapur «Jam skandalizuar», po duke kërkuar që me shpjegimin e tij të çlirohej nga hutimi; prandaj edhe u qortua.

Ç'thotë atëherë Krishti? «Çdo bimë që s'e ka mbjellë Ati im qiellor, do të shkulet me rrënjë.»

Këtë, ata që janë sëmurë nga murtaja manikease, pohojnë se u tha për ligjin; po gojët iu mbyllen nga ajo që u tha më parë. Sepse, në qoftë se po fliste për ligjin, si e mbron më parë dhe lufton për të, duke thënë: «Përse i shkelni urdhërimet e Perëndisë për traditën tuaj?» Dhe si e sjell profetin? Po ai flet kështu për ata vetë dhe për traditat e tyre. Sepse, në qoftë se Perëndia tha «Ndero atin tënd dhe nënën tënde», si të mos jetë prej mbjelljes së Perëndisë ajo që u tha prej Perëndisë?

Edhe ajo që vjen më pas tregon se u tha për ata vetë dhe për traditat e tyre. Kështu shtoi: «Janë prijës të verbër të të verbërve.» Kurse, po të kishte folur për ligjin, do të thoshte: «Është një prijës i verbër i të verbërve.» Po ai nuk foli kështu, po «Janë prijës të verbër të të verbërve», duke e liruar ligjin nga faji dhe duke e hedhur krejt mbi ata.

Pastaj, që ta ndajë edhe popullin prej tyre, i cili ishte gati të binte në gropë me anë të tyre, thotë: «Në qoftë se i verbri i prin të verbrit, të dy do të bien në gropë.»

Është e keqe e madhe të jesh thjesht i verbër, po të jesh në një gjendje të tillë e të mos kesh njeri që të të prijë, madje të zësh vendin e prijësit, kjo është shkak dyfish e trefish për qortim. Sepse, në qoftë se është gjë e rrezikshme që i verbri të mos ketë prijës, aq më shumë që ai të dojë madje të jetë prijës i një tjetri.

Ç'thotë atëherë Pjetri? Nuk thotë «Ç'mund të jetë kjo që the ti?», po e bën pyetjen sikur të ishte plot errësirë. Dhe nuk thotë «Përse fole kundër ligjit?», sepse kishte frikë se mos e mbanin për njeri që ishte skandalizuar, po pohon se fjala është e errët. Megjithatë, se s'ishte e errët, po se ai ishte skandalizuar, kjo është e qartë, sepse ajo s'kishte asgjë të errët.

Prandaj edhe e qorton, duke thënë: «Ende s'kuptoni as ju?» Sepse turma ndoshta as që e kuptonte fjalën; kurse ata vetë ishin njerëzit që u skandalizuan. Ndaj, ndërsa në fillim, si të pyesnin për hesap të farisenjve, donin t'u thuhej, kur e dëgjuan atë duke lëshuar një kërcënim të madh e duke thënë «Çdo bimë që s'e ka mbjellë Ati im qiellor, do të shkulet me rrënjë» dhe «Janë prijës të verbër të të verbërve», heshtën. Po ai, gjithnjë i zjarrtë, as kështu s'duron të rrijë i qetë, po thotë: «Na e shpjego këtë shëmbëlltyrë.»

Ç'thotë atëherë Krishti? Me një qortim të mprehtë përgjigjet: «Ende s'kuptoni as ju? A s'e merrni vesh ende?»

Po këto i tha dhe i qortoi, që t'u nxirrte paragjykimin; megjithatë s'u ndal me kaq, po shton edhe gjëra të tjera, duke thënë: «Gjithçka që hyn në gojë shkon në bark dhe nxirret jashtë në nevojtore; kurse gjërat që dalin nga goja vijnë nga zemra, dhe ato e ndotin njeriun. Sepse nga zemra dalin mendime të liga, vrasje, kurorëshkelje, kurvërime, vjedhje, blasfemi, dëshmi të rreme; edhe këto janë gjërat që e ndotin njeriun; kurse të hash me duar të palara nuk e ndot njeriun.»

A e sheh sa ashpër sillet me ta, dhe në trajtë qortimi?

Pastaj e mbështet fjalën e tij në natyrën tonë të përbashkët, me qëllim që t'i shërojë. Sepse, kur thotë «shkon në bark dhe nxirret jashtë në nevojtore», ende po përgjigjet sipas kuptimit të cekët të hebrenjve. Sepse thotë: «Nuk mbetet brenda, po del jashtë.» E ç'të kishte se mbetej? Prapë s'do ta bënte njeriun të papastër. Po ende s'ishin në gjendje ta dëgjonin këtë.

Dhe mund të vihet re se, pikërisht për këtë, ligjvënësi jep aq kohë sa mund të qëndrojë brenda njeriut, po jo më kur ka dalë jashtë. Për shembull, në mbrëmje të urdhëron të lahesh e kështu të jesh i pastër; duke matur kohën e tretjes dhe të daljes. Po gjërat e zemrës, thotë, mbeten brenda, dhe, kur kanë dalë, ndotin, e jo vetëm kur rrinë brenda. Dhe së pari vë mendimet tona të liga, një lloj gjëje që u përkiste hebrenjve; dhe ende s'e bën përgënjeshtrimin nga natyra e gjërave, po nga mënyra si prodhohen, njëra nga barku e tjetra nga zemra, dhe nga fakti se njëri lloj mbetet e tjetri jo: i pari hyn nga jashtë e del prapë jashtë, kurse të tjerat lindin brenda dhe, pasi kanë dalë, ndotin, e atëherë edhe më shumë, kur kanë dalë. Sepse ende s'ishin në gjendje, siç thashë, të mësoheshin për këto gjëra me gjithë rreptësinë e duhur.

Po Marku thotë se ai e tha këtë «duke i bërë të pastra ushqimet». Megjithatë s'e shprehu troç, as tha aspak «po të hash këto a ato ushqime nuk e ndot njeriun», sepse as që mund të duronin t'ua thoshte ai kaq hapur. Prandaj edhe përfundimi i tij ishte: «Po të hash me duar të palara nuk e ndot njeriun.»

Le të mësojmë, pra, cilat janë gjërat që e ndotin njeriun; le t'i mësojmë dhe le t'u ikim. Sepse edhe në kishë e shohim një zakon të tillë të përhapur te shumica: njerëzit përpiqen të vijnë me rroba të pastra e me duar të lara, po si t'i paraqesin Perëndisë një shpirt të pastër, për këtë s'bëjnë fare llogari.

Dhe këtë e them jo se ua ndaloj të lajnë duart a gojën, po ngaqë dua që njerëzit të lahen ashtu si duhet, jo vetëm me ujë, po, në vend të ujit, me të gjitha virtytet. Sepse ndyrësia e gojës është të folurit e keq, blasfemia, sharja, fjalët me zemërim, llafet e ndyra, të qeshurat, të tallurit: në qoftë se, pra, e ndien veten se s'ke thënë asnjë prej tyre, as je ndotur me këtë ndyrësi, afrohu me guxim; po në qoftë se i ke marrë pa fund këto njolla, përse mundohesh më kot, duke e larë gjuhën vërtet me ujë, po duke mbajtur mbi të një ndyrësi kaq vdekjeprurëse e të dëmshme? Sepse, thuamë, po të kishe pleh e baltë në duar, a do të guxoje vërtet të luteshe? Kurrsesi. E prapë kjo s'do të ishte dëm; kurse ajo është shkatërrim. Si vjen, pra, që je i kujdesshëm në gjëra të tjera, kurse në ato që janë të ndaluara je i shkujdesur?

Ç'të bëjmë, pra? A s'duhet të lutemi? thotë dikush. Duhet, sigurisht, po jo kur jemi të ndotur e kemi mbi vete baltë të atij lloji.

«Po ç'të bëj, në qoftë se më ka zënë në befasi?» thotë dikush. Pastrohu. «Si, dhe në ç'mënyrë?» Qaj, psherëtij, jep lëmoshë, kërko ndjesë nga ai që fyeve, pajtohu me të kështu, fshije e pastroje gjuhën, që të mos e zemërosh Perëndinë më rëndë. Sepse, po t'i kishte mbushur dikush duart me pleh, e pastaj të të kapte për këmbësh e të të lutej, jo vetëm që s'do ta dëgjoje, po do ta shkelmoje; si guxon, pra, t'i afrohesh kështu Perëndisë? Sepse, në të vërtetë, gjuha është dora e atyre që luten, dhe me të ne kapemi pas gjunjëve të Perëndisë. Mos e ndot, pra, që të mos të thotë edhe ty: «Sado lutje të bëni, s'do të dëgjoj.» Po edhe: «Në pushtetin e gjuhës janë vdekja dhe jeta»; dhe: «Me fjalët e tua do të shfajësohesh, e me fjalët e tua do të dënohesh.»

Të porosis, pra, ta ruash gjuhën më shumë se bebëzën e syrit. Gjuha është një kalë mbretëror. Në qoftë se, pra, i vë fre dhe e mëson të ecë me radhë, Mbreti do të prehet e do të ulet mbi të; po në qoftë se e lë të turret pa fre e të kërcejë sa andej-këtej, ajo bëhet një kafshë ku hipin djalli dhe frymërat e liga. Dhe, ndërsa ti, sapo ke qenë me gruan tënde, s'guxon të lutesh, ndonëse kjo s'ka fare faj, a i ngre duart, sapo ke sharë e ke fyer, gjë që sjell pas vetes vetëm ferrin, para se të pastrohesh mirë? Dhe si nuk të merr të dridhurat? Thuamë. A s'e ke dëgjuar Pavlin që thotë: «Martesa është e nderuar, dhe shtrati i papërlyer»? Po, në qoftë se, kur çohesh nga shtrati i papërlyer, s'guxon t'i afrohesh lutjes, si, kur vjen nga shtrati i djallit, e thërret atë emër të tmerrshëm e të frikshëm? Sepse është vërtet shtrati i djallit të zhytesh në fyerje e në sharje. Dhe, si ndonjë kurorëshkelës i lig, zemërimi dëfren me ne me shumë ëndje: hedh në ne farë vdekjeprurëse, na bën të lindim armiqësi djallëzore dhe vepron në çdo gjë në mënyrë të kundërt me martesën. Sepse, ndërsa martesa i bën të dy një mish të vetëm, zemërimi i copëton në shumë pjesë ata që ishin bashkuar, dhe çan e pret në copa vetë shpirtin.

Që t'i afrohesh, pra, Perëndisë me guxim, mos e prit zemërimin, kur të bie mbi ty e do të rrijë me ty, po largoje si një qen të tërbuar.

Sepse kështu urdhëroi edhe Pavli, me fjalët: «duke ngritur duar të shenjta, pa zemërim e pa grindje». Mos e çndero, pra, gjuhën tënde, sepse si do të ndërmjetësojë ajo për ty, kur ka humbur guximin që i takon? Po stolise me butësi, me përulësi, bëje të denjë për Perëndinë të cilit i lutemi, mbushe me bekim, me shumë lëmoshë. Sepse mund të japësh lëmoshë edhe me fjalë. «Sepse një fjalë vlen më shumë se një dhuratë», dhe «përgjigju të varfrit me qetësi e me butësi». Edhe gjithë kohën tjetër stolise me përsëritjen e ligjeve të Perëndisë: «Po, gjithë biseda jote qoftë në ligjin e Më të Lartit.»

Pasi të jemi stolisur kështu, le t'i vijmë Mbretit tonë dhe le të biem në gjunjë para tij, jo vetëm me trup, po edhe me mendje. Le të mendojmë se kujt po i afrohemi, e për kë, dhe se ç'duam të arrijmë. Po i afrohemi Perëndisë, të cilin serafimët e sodisin e kthejnë fytyrat, se nuk durojnë shkëlqimin e tij; para të cilit dridhet toka. Po i afrohemi Perëndisë, «që rri në dritën ku askush s'mund t'i afrohet». Dhe i afrohemi për t'u shpëtuar nga ferri, për ndjesën e mëkateve, për të ikur nga ato ndëshkime të padurueshme, për të arritur në Qiej dhe në të mirat që janë atje. Le të biem përmbys para tij, them, edhe me trup edhe me mendje, që të na ngrejë kur jemi rrëzuar; le të bisedojmë me gjithë butësi e përulësi.

E kush është aq i mjerë e i shkretë, mund të thotë dikush, sa të mos bëhet i butë kur lutet? Ai që lutet me mallkim, e mbush veten me zemërim dhe bërtet kundër armiqve të vet.

6. Jo, po të duash të akuzosh, akuzo veten. Po të duash ta mprehësh e ta thumbosh gjuhën, le të jetë kundër mëkateve të tua. Dhe mos trego ç'të keqe të bëri tjetri, po ç'i bëre vetes; sepse kjo është më së vërteti e keqe, sepse askush s'do të mund të të dëmtojë vërtet, po të mos e dëmtosh veten. Prandaj, në qoftë se do të dalësh kundër atyre që të bëjnë keq, dil së pari kundër vetes; s'ka njeri të të pengojë; sepse, duke dalë në gjyq kundër një tjetri, ke për të ikur veç me një dëm më të madh.

E ç'dëm ke vërtet për të përmendur? Se filani të fyeu e të grabiti me dhunë, e të rrethoi me rreziqe? Jo, kjo s'është të pësosh dëm, por, në qoftë se jemi të matur, dobia më e madhe; sepse i dëmtuari është ai që i bëri këto gjëra, jo ai që i pësoi. Dhe kjo, më shumë se çdo gjë tjetër, është shkaku i të gjitha të këqijave tona: që as e dimë fare kush është i dëmtuari e kush dëmtuesi. Sepse, po ta dinim mirë këtë, s'do ta dëmtonim kurrë veten, s'do të luteshim kundër tjetrit, pasi do të kishim mësuar se s'ka si të të vijë keq nga një tjetër. Sepse jo të të grabisin, po të grabisësh, është e keqe. Prandaj, në qoftë se ke grabitur, akuzo veten; po në qoftë se të kanë grabitur, më mirë lutu për atë që të grabiti, sepse të ka bërë të mirën më të madhe. Sepse, ndonëse qëllimi i atij që e bëri s'ishte i tillë, prapë ti ke marrë dobinë më të madhe, po ta kesh duruar me fisnikëri. Sepse atë e shpallin të mjerë edhe njerëzit edhe ligjet e Perëndisë, kurse ty, të dëmtuarin, të kurorëzojnë e të shpallin lëvdatën.

Sepse, sikur një i sëmurë nga ethet t'i merrte me forcë dikujt tjetër një enë me ujë e t'i jepte fund dëshirës së vet të dëmshme, s'do të thoshim se u dëmtua ai që ia morën, po ai që e mori; sepse ky ia ka rënduar ethet dhe e ka bërë sëmundjen më të rëndë. Tani, në këtë mënyrë të porosis të mendosh edhe për atë që do pasurinë dhe paranë. Sepse edhe ai, që ka ethe shumë më të këqija se i pari, me këtë grabitje ka ndezur më fort flakën brenda vetes.

Përsëri, po t'i rrëmbente ndonjë i marrë dikujt një shpatë e të vriste veten, kush është prapë i dëmtuari? Ai që ia grabitën, apo grabitësi? Është krejt e qartë: ai që bëri grabitjen.

Mirë, pra, edhe në rastin e rrëmbimit të pasurisë le të japim të njëjtin mendim. Sepse ç'është shpata për një të marrë, pothuajse e njëjta gjë është pasuria për një lakmitar; madje është edhe më e keqe. Sepse i marri, kur ka marrë shpatën e e ka futur në trupin e vet, edhe çlirohet nga marrëzia, edhe s'ka të presë goditje të dytë; kurse ai që do paranë merr çdo ditë dhjetë mijë plagë më të rënda se ai, pa u çliruar nga marrëzia, po duke e rënduar edhe më tepër: dhe sa më shumë plagë merr, aq më shumë u jep shkas goditjeve të tjera më të rënda.

Duke menduar, pra, për këto gjëra, le t'i ikim kësaj shpate; le t'i ikim marrëzisë; ndonëse me vonesë, le të bëhemi të përmbajtur. Sepse edhe ky virtyt duhet quajtur vetëpërmbajtje, jo më pak se ajo që zakonisht quhet kështu ndër të gjithë njerëzit. Sepse, kurse atje duhet luftuar kundër sundimit të një lakmie të vetme, këtu na duhet të zotërojmë shumë lakmi, dhe të çdo lloji.

Po, asgjë, asgjë s'është më e marrë se skllavi i pasurisë. Ai pandeh se fiton, kur është mundur. Pandeh se është zot, kur është skllav, dhe, duke i vënë vetes pranga, gëzohet; duke e bërë bishën më të egër, kënaqet; dhe, duke u bërë rob, mburret e hidhet nga gëzimi; dhe, kur sheh një qen të tërbuar që i turret shpirtit, në vend që ta lidhë e ta dobësojë me uri, ai i jep me të vërtetë ushqim me bollëk, që t'i turret më egërsisht e të jetë më i tmerrshëm.

Duke menduar, pra, për të gjitha këto gjëra, le t'i zgjidhim prangat, le ta vrasim përbindëshin, le ta dëbojmë sëmundjen, le ta nxjerrim jashtë këtë marrëzi; që të gëzojmë një shëndet të qetë e të kulluar dhe, pasi të kemi lundruar me shumë ëndje në limanin e qetë, të arrijmë në të mirat e përjetshme; të cilat qofshim të denjë t'i arrijmë të gjithë, me anë të hirit dhe të dashurisë për njeriun të Zotit tonë Jisu Krisht, të cilit i qoftë lavdia dhe pushteti, tani e përherë e në jetë të jetëve. Amin.