Mateu 15:21-22

Por Marku thotë se «nuk mundi të fshihej», ndonëse kishte hyrë në shtëpi. Po përse vajti fare në ato anë? Pasi i çliroi njerëzit nga zbatimi i ligjeve për ushqimet, atëherë edhe johebrenjve u hap një derë, duke ecur me radhë, ashtu si Pjetri, i cili, i porositur më parë të shfuqizonte këtë ligj, dërgohet te Korneli.

Po në qoftë se dikush do të thoshte: «Si kështu, ndërsa u thotë nxënësve të vet ‹Mos shkoni në udhë johebrenjsh›, ai vetë e pranon këtë grua?», përgjigjja jonë do të ishte kjo: së pari, se atë që u porositi nxënësve, ai vetë s'ishte i detyruar ta mbante; së dyti, se nuk u nis atje për të predikuar. Këtë e la të kuptohej edhe Marku, kur tha se ai madje u fsheh, po nuk qëndroi dot i fshehur.

Sepse, ashtu si mosnxitimi i tij drejt tyre që në fillim ishte pjesë e rrjedhës së zakonshme të veprimeve të tij, po ashtu t'i dëbonte kur vinin tek ai do të ishte gjë e padenjë për dashurinë e tij ndaj njeriut. Sepse, në qoftë se ai që ikën duhet ndjekur, aq më tepër ai që të ndjek nuk duhet shmangur.

Shihni, sido që të jetë, sa e denjë është kjo grua për çdo të mirë. Sepse ajo s'guxoi as të vinte në Jerusalem, ngaqë kishte frikë dhe e quante veten të padenjë. Sepse, po të mos ishte kjo, ajo do të kishte ardhur atje, siç duket edhe nga zelli i saj i tanishëm, edhe nga dalja e saj prej anëve të veta.

Disa, duke e marrë këtë si alegori, thonë se, kur Krishti doli nga Judeja, atëherë Kisha guxoi t'i afrohej, duke dalë edhe ajo nga anët e veta. Sepse është thënë: «Harro popullin tënd dhe shtëpinë e atit tënd.» Sepse edhe Krishti doli nga kufijtë e vet, edhe gruaja nga kufijtë e vet, e kështu u bë e mundur të ndeshnin njëri-tjetrin. Prandaj thotë: «Ja, një grua kananease që del nga anët e veta.»

Ungjillori flet kundër gruas, që të nxjerrë në pah veprën e saj të mrekullueshme dhe ta lëvdojë edhe më shumë. Sepse, kur dëgjon për një grua kananease, duhet të sjellësh ndër mend ata kombe të mbrapshtë, që përmbysën nga themelet vetë ligjet e natyrës. Dhe, kur t'i kujtosh këto, mendo edhe fuqinë e ardhjes së Krishtit. Sepse ata që u dëbuan, që të mos prishnin ndonjë prej hebrenjve, u dukën aq më të prirur për të mirën se hebrenjtë, saqë madje dolën nga anët e veta dhe iu afruan Krishtit, ndërsa këta e dëbonin, edhe kur ai vinte tek ata.

2. Pra, si erdhi tek ai, ajo s'thotë asgjë tjetër, veçse: «Ki mëshirë për mua», dhe me thirrjen e saj mbledh rreth tyre shumë shikues. Sepse ishte vërtet pamje që të vinte keq: të shihje një grua që thërriste me zë të lartë në një mjerim kaq të madh, dhe atë grua nënë, dhe që lutej për një bijë, e për një bijë në gjendje kaq të ligë. Ajo as guxonte ta sillte para syve të Mësuesit të pushtuarën nga demoni, po e linte të dergjej në shtëpi, dhe vetë bënte lutjen.

Dhe tregon vetëm mjerimin e saj, e s'shton asgjë më tepër; as e tërheq zvarrë mjekun për në shtëpi, si ai fisniku, që tha: «Eja e vër dorën mbi të», dhe: «Zbrit para se të vdesë fëmija im.»

Po, pasi përshkroi edhe fatkeqësinë e vet, edhe ashpërsinë e sëmundjes, i lutet mëshirës së Zotit dhe thërret me zë të lartë; dhe s'thotë: «Ki mëshirë për bijën time», po: «Ki mëshirë për mua.» Sepse ajo s'e ndien sëmundjen e vet, kurse unë jam ajo që vuaj mjerimet e saj të panumërta; sëmundja ime është me vetëdije, marrëzia ime e ndien veten.

2. «Po ai nuk iu përgjigj asnjë fjalë.»

Ç'është kjo gjë e re dhe e çuditshme? Hebrenjtë, në mbrapshtinë e tyre, ai i tërheq pas vetes; edhe kur blasfemojnë, ai u lutet; edhe kur e ngasin, s'i largon. Kurse asaj, që vraponte drejt tij, që i lutej dhe e përgjërohej, asaj që s'ishte mësuar as në ligj, as në profetët, dhe që tregonte një nderim kaq të madh, asaj ai s'i fal as edhe një përgjigje.

Kë s'do ta kishte skandalizuar kjo, kur i shihte faktet kaq të kundërta me atë që dëgjohej? Sepse, ndonëse kishin dëgjuar se ai shkonte nëpër fshatra duke shëruar, atë, kur erdhi tek ai, e refuzon krejt. E kush s'do të ishte prekur nga mjerimi i saj dhe nga lutja që bënte për bijën në gjendje kaq të ligë? Sepse jo si e denjë, as si dikush që kërkon një hak që i takon, jo ashtu iu afrua, po lutej të gjente mëshirë dhe vetëm jepte një rrëfim vajtues të mjerimit të vet; e prapëseprapë s'quhet e denjë as për një përgjigje.

Ndoshta shumë nga dëgjuesit u skandalizuan, po ajo nuk u skandalizua. E ç'them për dëgjuesit? Sepse mendoj se edhe vetë nxënësit duhet të jenë prekur disi nga mjerimi i gruas, të jenë shqetësuar shumë dhe të kenë humbur zemrën.

Megjithatë, as në këtë shqetësim s'guxuan të thoshin: «Jepja këtë të mirë», po: «Nxënësit e tij erdhën dhe iu lutën, duke thënë: Lëshoje, se po thërret pas nesh.» Sepse edhe ne, kur duam të bindim dikë, shpeshherë themi të kundërtën.

Po Krishti thotë: «Nuk jam dërguar veçse te delet e humbura të shtëpisë së Izraelit.»

Ç'bëri, pra, gruaja, pasi dëgjoi këtë? A heshti dhe hoqi dorë? Apo e lëshoi zellin? Aspak, po u bë edhe më këmbëngulëse. Po me ne s'është kështu; përkundrazi, kur s'ia dalim të marrim, heqim dorë, ndonëse kjo duhej të na bënte edhe më ngulmues.

E megjithatë, kë s'do ta kishte hutuar fjala që u tha atëherë? Vetëm heshtja e tij mjaftonte ta shtynte drejt dëshpërimit, po përgjigjja e tij bëri shumë e shumë më tepër. Sepse, bashkë me veten, të shihte edhe ata që ndërmjetësonin për të krejt të hutuar, dhe të dëgjonte se gjëja ishte madje e pamundur të bëhej, kjo mjaftonte ta hidhte në një hutim të patregueshëm.

E megjithatë gruaja s'u hutua, po, kur pa se mbrojtësit e saj s'arritën asgjë, u bë e paturpshme me një paturpësi të hijshme.

Sepse, ndërsa më parë s'kishte guxuar as të dilte para syve (sepse «thërret», thuhet, «pas nesh»), pikërisht kur mund të pritej që ajo më mirë të largohej edhe më tej, e zhytur në dëshpërim, pikërisht atëherë vjen më afër dhe i përulet, duke thënë: «Zot, ndihmomë.»

Ç'është kjo, o grua? A ke, pra, më shumë guxim se apostujt? Fuqi më të bollshme? «Guxim dhe fuqi», thotë ajo, «aspak; përkundrazi, jam plot me turp. Po megjithatë pikërisht paturpësinë time po e paraqes si lutje; ai do ta nderojë guximin tim.» E ç'është kjo? A s'e dëgjove kur tha: «Nuk jam dërguar veçse te delet e humbura të shtëpisë së Izraelit»? «E dëgjova», thotë ajo, «po ai vetë është Zot.» Prandaj as tha: «Lutu e përgjërohu», po: «Ndihmomë.»

3. Ç'thotë, pra, Krishti? As me gjithë këtë s'u kënaq, po ia bën hutimin edhe më të thellë përsëri, duke thënë:

«Nuk është mirë të merret buka e fëmijëve dhe t'u hidhet qenve.»

Dhe kur i fali një fjalë, atëherë e goditi më rëndë se me heshtjen. Dhe s'ia kalon më shkakun një tjetri, as thotë «Nuk jam dërguar», po sa më ngulmuese e bën ajo lutjen, aq më fort e shtyn edhe ai mohimin e vet. Dhe s'i quan më «dele», po «fëmijë», e atë «qen».

Ç'thotë, pra, gruaja? Nga vetë fjalët e tij e ndërton lutjen e saj. «Po, edhe sikur të jem qen», tha ajo, «s'jam e huaj.»

Me të drejtë tha Krishti: «Për gjyq erdha.» Gruaja tregon vetëpërmbajtje të lartë dhe shfaq gjithë durimin e besimin, dhe këtë, ndërsa merr fyerje; kurse ata, të përkëdhelur e të nderuar, e shpërblejnë me të kundërtën.

Sepse, «se ushqimi u duhet fëmijëve», thotë ajo, «e di edhe unë; po as më ndalohet, ndonëse jam qen. Sepse, po të ishte e paligjshme të merrja, s'do të ishte e ligjshme as të merrja pjesë nga thërrimet; po në qoftë se, qoftë edhe në masë të pakët, ata duhet të marrin pjesë, as mua s'më ndalohet, ndonëse jam qen; përkundrazi, pikërisht mbi këtë bazë jam më së sigurti pjesëtare, po të jem qen.»

Me këtë qëllim e shtyu Krishti, sepse e dinte se ajo do të thoshte këtë; për këtë e mohoi dhuratën, që të nxirrte në pah vetëpërmbajtjen e saj të lartë.

Sepse, po të mos kishte ndër mend të jepte, as do të kishte dhënë pastaj, as do t'ia mbyllte përsëri gojën. Po ashtu si vepron me kryeqindësin, kur thotë: «Do të vij dhe do ta shëroj», që ne të mësonim frikën e perëndishme të atij njeriu dhe ta dëgjonim të thoshte: «Nuk jam i denjë të hysh nën strehën time»; dhe ashtu si vepron me atë që kishte rrjedhje gjaku, kur thotë: «E ndiej se doli fuqi prej meje», që ta bënte të dukshëm besimin e saj; dhe ashtu si me gruan samaritane, që të tregonte se as pas qortimit ajo s'heq dorë, kështu edhe këtu, ai s'donte që një virtyt kaq i madh te gruaja të mbetej i fshehur. Pra, fjalët e tij s'u thanë për fyerje, po që ta thërriste përpara dhe të zbulonte thesarin e ruajtur brenda saj.

Po ti, të lutem, bashkë me besimin e saj shih edhe përulësinë e saj. Sepse ai i kishte quajtur hebrenjtë «fëmijë», po asaj s'i mjaftoi kjo, po i quajti madje «zotërinj»; aq larg ishte nga të hidhëruarit për lëvdatat e të tjerëve.

«Po edhe qentë», thotë ajo, «hanë nga thërrimet që bien nga tryeza e zotërve të tyre.»

A e sheh urtësinë e gruas, si s'guxoi as të thoshte një fjalë kundër, as u prek nga lëvdatat për të tjerët, as u zemërua nga qortimi? A e sheh qëndrueshmërinë e saj? Ai tha: «Nuk është mirë», e ajo tha: «Vërtet, Zot»; ai i quajti «fëmijë», po ajo «zotërinj»; ai përdori emrin e qenit, po ajo shtoi edhe punën e qenit. A e sheh përulësinë e kësaj gruaje?

Dëgjoni gjuhën krenare të hebrenjve. «Jemi fara e Abrahamit dhe s'kemi qenë kurrë robër të askujt»; dhe: «Kemi lindur prej Perëndisë.» Po jo kështu kjo grua; përkundrazi, e quan veten qen, e ata zotërinj; prandaj për këtë u bë fëmijë. Ç'thotë, pra, Krishti? «O grua, i madh është besimi yt.»

Po, prandaj e shtyu, që ta shpallte me zë të lartë këtë thënie, që ta kurorëzonte gruan.

«Të bëhet ashtu si do.» Tani ajo që thotë është si kjo: «Besimi yt vërtet është i zoti të kryejë edhe gjëra më të mëdha se këto; megjithatë, Të bëhet ashtu si do.»

Kjo qe e afërt me atë zë që tha: «U bëftë qielli, dhe u bë.»

«Dhe e bija e saj u shërua që nga ai çast.»

A e sheh se edhe kjo grua nuk ndihmoi pak në shërimin e së bijës? Sepse për këtë qëllim Krishti nuk tha: «U shëroftë vajza jote e vogël», po: «I madh është besimi yt, të bëhet ashtu si do»; që të të mësonte se fjalët s'u thanë kot, as ishin fjalë lajkatare, po e madhe ishte fuqia e besimit të saj.

Po provën e sigurt dhe dëshminë e kësaj ai ia la përfundimit të ngjarjeve. Kështu, e bija e saj u shërua menjëherë.

Po vër re, të lutem, si atje ku apostujt dështuan dhe s'ia dolën, kjo grua pati sukses. Kaq e madhe është gjëja e ngulmimit në lutje. Po, ai madje parapëlqen të lutet prej nesh, sado fajtorë që jemi, për ata që na përkasin, sesa prej të tjerëve në emrin tonë. E megjithatë ata kishin më shumë liri për të folur, po ajo tregoi durim të madh.

Dhe me përfundimin ai u shfajësua para nxënësve për vonesën, dhe tregoi se me arsye nuk ua kishte plotësuar kërkesën.

4. «Dhe Jisui u nis që andej dhe erdhi pranë Detit të Galilesë; dhe u ngjit në mal dhe u ul atje. Dhe erdhën tek ai turma të mëdha, që kishin me vete të çalë, të verbër, sakatë, memecë; dhe i hodhën para këmbëve të tij; dhe ai i shëroi, kaq sa turmat u mrekulluan, kur panë memecët të flisnin, sakatët të shëndoshur, të çalët të ecnin dhe të verbrit të shihnin, dhe lëvduan Perëndinë e Izraelit.»

Herë shkon vetë rreth e rrotull, herë rri e pret të sëmurët, dhe i çon të çalët lart në mal. Dhe s'ia prekin më as rrobën, po ngjiten një shkallë më lart, duke u hedhur para këmbëve të tij: dhe e treguan besimin e tyre dyfish, së pari, duke u ngjitur në mal ndonëse të çalë, e pastaj, duke mos dashur asgjë tjetër veçse të hidheshin vetëm para këmbëve të tij.

Dhe e madhe ishte mrekullia dhe e çuditshme: të shihje ata që i mbanin në krahë duke ecur, dhe të verbrit që s'kishin nevojë për askënd t'i merrte për dore. Po, edhe numri i madh i të shëruarve, edhe lehtësia e shërimit të tyre i habitën.

A e sheh se gruan e shëroi me kaq vonesë, kurse këta menjëherë? Jo se këta janë më të mirë se ajo, po se ajo është më besimtare se ata. Prandaj, ndërsa në rastin e saj ai vonon dhe zvarrit, që të nxjerrë në pah qëndrueshmërinë e saj, këtyre ua fal dhuratën menjëherë, duke ua mbyllur gojën hebrenjve mosbesimtarë dhe duke u prerë çdo shfajësim. Sepse sa më të mëdha të mirat që ka marrë njeriu, aq më i nënshtruar është ndaj ndëshkimit, në qoftë se mbetet i pandjeshëm dhe as vetë nderi s'e bën më të mirë. Prandaj sheh se edhe të pasurit, kur dalin të ligj, ndëshkohen më shumë se të varfrit, ngaqë s'zbuten as nga begatia e tyre. Sepse mos më thuaj se dhanë lëmoshë. Se, po të mos dhanë në përpjesëtim me pasurinë e tyre, as kështu s'do të shpëtojnë; sepse lëmoshat tona gjykohen jo me masën e dhuratave tona, po me gjerësinë e shpirtit tonë. Po në qoftë se këta pësojnë ndëshkim, aq më tepër ata që lakmojnë gjëra të panevojshme; që ndërtojnë shtëpi dy e tri katëshe, po përçmojnë të uriturin; që i japin rëndësi lakmisë, po lënë pas dore dhënien e lëmoshës.

5. Po, meqë fjala ra mbi lëmoshën, ejani, pra, të rimarrim përsëri sot atë bisedë për bamirësinë, që po bëja tri ditë më parë dhe që e lashë të papërfunduar. E mbani mend, kur së fundmi po flisja për kotësinë rreth këpucëve tuaja, dhe për atë mundim të kotë, dhe për luksin e të rinjve, se pikërisht nga lëmosha biseda jonë kaloi te ato qortime kundër jush. Cilat qenë atëherë çështjet që u sollën në atë kohë? Se lëmosha është një lloj arti, që e ka punishten në Qiell, dhe për mësues jo njeriun, po Perëndinë. Pastaj, duke pyetur se ç'është art dhe ç'nuk është art, ndeshëm në mundime të kota dhe në dredhira të liga, ndër të cilat përmendëm edhe këtë art rreth këpucëve të njerëzve.

A e keni sjellë, pra, ndër mend? Ejani tani, të rimarrim edhe sot atë që thamë atëherë, dhe të tregojmë si lëmosha është një art, dhe më i mirë se të gjitha artet. Sepse, në qoftë se veçoria e artit është të përfundojë në diçka të dobishme, dhe asgjë s'është më e dobishme se lëmosha, është fare e qartë se kjo është edhe art, edhe më i mirë se të gjitha artet. Sepse nuk na bën këpucë, as thur rroba, as ndërton shtëpi prej balte; po na siguron jetën e përjetshme, na rrëmben nga duart e vdekjes, na tregon të lavdishëm në secilën jetë dhe ndërton banesat që janë në Qiell e ato tenda të përjetshme.

Kjo s'i lë llambat tona të shuhen, as të dukemi në dasmë me rroba të ndyra, po i lan ato dhe i bën më të pastra se bora. «Sepse, edhe në qofshin mëkatet tuaja si e kuqja e ndezur, do t'i bëj të bardha si bora.» ... nuk i nis pa ngrënë, se mos ligështohen udhës.

Edhe më lart, kur do të bënte këtë mrekulli, ai së pari shëroi ata që ishin sakatë në trup, dhe këtu bën po të njëjtën gjë: nga shërimi i të verbërve dhe i të çalëve, kalon përsëri te kjo.

Po ç'mund të jetë arsyeja që atëherë nxënësit e tij thanë: «Lësho turmën», kurse tani s'thanë kështu, dhe kjo, ndonëse kishin kaluar tri ditë? Ose ngaqë ishin përmirësuar vetë deri tani, ose ngaqë panë se populli s'kishte ndonjë ndjenjë të madhe urie; sepse po lëvdonin Perëndinë për gjërat që u bënë.

Po shih se edhe në këtë rast ai s'kalon menjëherë te mrekullia, po i thërret ata drejt saj. Sepse turmat që kishin dalë për shërim s'guxonin të kërkonin bukë; po ai, i dashuri dhe i kujdesshmi, u jep edhe atyre që s'kërkojnë, dhe u thotë nxënësve të vet: «Më dhimbset turma dhe s'dua ta nis pa ngrënë.»

Sepse, që të mos thoshin se erdhën me ushqime për udhë, ai thotë: «Tri ditë tashmë rrinë me mua»; kështu që, edhe në paçin ardhur me ndonjë gjë, gjithçka është harxhuar. Prandaj ai vetë s'e bëri këtë ditën e parë a të dytë, po kur gjithçka u kishte mbaruar, që, pasi së pari të ishin në nevojë, ta pranonin më me zell veprën e tij.

Prandaj thotë: «Se mos ligështohen udhës», duke lënë të kuptohet edhe se largësia e tyre ishte e madhe, edhe se s'u kishte mbetur asgjë.

«Atëherë, në qoftë se s'do t'i nisësh pa ngrënë, përse s'e bën mrekullinë?» Që me këtë pyetje dhe me përgjigjen e tyre t'i bënte nxënësit më të vëmendshëm, dhe që ata të shfaqnin besimin e tyre, duke ardhur tek ai dhe duke thënë: «Bëji bukët.»

Po as kështu s'e kuptuan qëllimin e pyetjes së tij; prandaj pastaj u thotë atyre, siç tregon Marku: «A e keni zemrën kaq të ngurtë? Keni sy, e s'shihni? Keni veshë, e s'dëgjoni?»

Sepse, po të mos ishte kështu, përse u flet nxënësve, dhe u tregon se turma është e denjë të marrë një të mirë, dhe shton edhe dhembshurinë që ndien vetë?

Po Mateu thotë se pas kësaj ai edhe i qortoi, duke thënë: «O besëpakë, ende s'kuptoni, as kujtoni pesë bukët e pesë mijëve, dhe sa shporta ngritët? As shtatë bukët e katër mijëve, dhe sa shporta ngritët?» Kaq plotësisht pajtohen ungjillorët me njëri-tjetrin.

Ç'thonë, pra, nxënësit? Ende zvarriten përtokë, ndonëse ai kishte bërë kaq shumë gjëra që ajo mrekulli të mbetej në kujtesë: me pyetjen e tij dhe përgjigjen, duke i vënë t'i shërbenin kësaj pune e duke ndarë shportat; po gjendja e mendjes së tyre ishte ende mjaft e papërsosur.

Prandaj edhe i thonë: «Nga do të kemi kaq bukë në shkretëtirë?»

Edhe para kësaj, edhe tani, e përmendin shkretëtirën; e flasin kështu me një mënyrë të dobët arsyetimi, po edhe me këtë e ngrenë mrekullinë përmbi çdo dyshim. Domethënë, që të mos pohonte ndokush (siç e kam thënë vërtet tashmë) se e morën nga ndonjë fshat fqinj, vendi pranohet, që mrekullia të mund të besohet. Për këtë qëllim, edhe mrekullinë e mëparshme, edhe këtë ai i bën në shkretëtirë, në një largësi të madhe nga fshatrat.

Nxënësit, pa e vështruar asgjë nga gjithë kjo, thanë: «Nga do të kemi kaq bukë në shkretëtirë?» Sepse menduan vërtet se ai e kishte thënë me qëllim që t'i urdhëronte pastaj të ushqenin popullin; gjë fare pa mend; sepse me këtë qëllim e kishte thënë, dhe atë së fundmi, «Jepuni ju të hanë», që t'i sillte në një nevojë të ngutshme për t'iu lutur.

Po tani s'e thotë këtë, «Jepuni ju të hanë», po ç'thotë? «Më dhimbset turma dhe s'dua ta nis pa ngrënë»; i sjell nxënësit më afër, i nxit më shumë e u jep një shikim më të kthjellët, që t'ia kërkojnë këto atij. Sepse në të vërtetë ishin fjalët e dikujt që tregonte se ka fuqi të mos i nisë pa ngrënë; të dikujt që shfaqte pushtetin e vet. Sepse shprehja «s'dua» nënkupton një qëllim të tillë tek ai.

2. Meqë ata megjithatë flisnin ende thjesht për turmën, dhe për vendin, dhe për shkretëtirën (sepse «nga», thuhet, «do të kemi në shkretëtirë kaq bukë, sa të ngopim një turmë kaq të madhe?»), dhe as kështu s'e kuptuan atë që tha, ai vazhdon të japë pjesën e vet, dhe u thotë:

«Sa bukë keni? Edhe ata thanë: Shtatë, dhe pak peshq të vegjël.»

Dhe s'thonë më: «Po ç'janë këto për kaq veta?», siç kishin thënë më parë. Kështu që, ndonëse s'e arritën gjithë kuptimin e tij, prapëseprapë u ngritën shkallë-shkallë. Sepse edhe ai, duke ua zgjuar kështu mendjen, e bën pyetjen pothuaj si e kishte bërë më parë, që me vetë trajtën e pyetjes t'u kujtonte veprat tashmë të bëra.

Po, ashtu si e ke parë me këtë papërsosurinë e tyre, vër re edhe ashpërsinë e shpirtit të tyre, dhe admiro dashurinë e tyre për të vërtetën, si, duke shkruar vetë, s'i fshehin të metat e veta, sado të mëdha qofshin. Sepse s'ishte faj i vogël ta kishin harruar kaq shpejt këtë mrekulli, që kishte ndodhur para pak kohe; prandaj edhe qortohen.

Dhe bashkë me këtë, vër re edhe rreptësinë e tyre në një çështje tjetër, si ishin ngadhënjimtarë të oreksit të vet; si të stërvitur të mos i jepnin rëndësi ushqimit të tyre. Sepse, duke qenë në shkretëtirë dhe duke qëndruar atje tri ditë, kishin shtatë bukë.

Tani gjithë të tjerat ai i bën si në rastin e mëparshëm: kështu, edhe i vë të ulen përtokë, edhe i bën bukët të shumohen në duart e nxënësve.

Sepse «urdhëroi», thuhet, «turmën të ulej përtokë. Dhe mori shtatë bukët dhe peshqit, dhe falënderoi, dhe i theu, dhe ua dha nxënësve, dhe nxënësit turmës.»

Po, kur vijmë te fundi, ka një ndryshim.

Sepse «hëngrën të gjithë», thuhet, «dhe u ngopën, dhe ngritën nga copat që tepruan shtatë shporta plot. Dhe ata që hëngrën ishin katër mijë burra, veç grave dhe fëmijëve.»

Po përse herën e parë, kur ishin pesë mijë, mbetën dymbëdhjetë shporta plot, kurse këtu, kur ishin katër mijë, qenë shtatë shporta plot? Për ç'qëllim, them, dhe nga ç'shkak qenë më të pakta tepricat, kur mysafirët s'ishin aq shumë?

Ose, pra, mund të thuhet kjo, se shportat e këtij rasti të fundit ishin më të mëdha se ato që u përdorën më parë; ose, në qoftë se s'ishte kështu, që barazia e mrekullisë të mos i hidhte përsëri në harresë, ai ua zgjon kujtesën me ndryshimin, që me shndërrimin t'u kujtoheshin edhe njëra edhe tjetra. Kështu, në atë rast, i bën shportat plot me copa aq sa nxënësit e tij në numër, kurse në këtë, shportat e tjera sa bukët; duke treguar edhe me këtë fuqinë e tij të patregueshme, dhe lehtësinë me të cilën e ushtronte pushtetin e vet, se ishte e mundur për të të bënte mrekulli të tilla, edhe në këtë mënyrë, edhe në tjetrën. Sepse s'ishte fuqi e vogël të ruante numrin e saktë, edhe atëherë edhe tani; atëherë kur ishin pesë mijë, tani kur ishin katër mijë; dhe të mos i linte tepricat më shumë se shportat e përdorura në njërin rast a në tjetrin, ndonëse numri i mysafirëve ishte i ndryshëm.

Dhe fundi përsëri qe si i mëparshmi. Sepse, ashtu si atëherë e la turmën dhe u tërhoq me një anije, kështu edhe tani; dhe këtë e thotë edhe Joani. Sepse, meqë asnjë shenjë s'i shtyu aq shumë ta ndiqnin, sa mrekullia e bukëve, dhe kishin ndër mend jo vetëm ta ndiqnin, po edhe ta bënin mbret, ai, duke shmangur çdo dyshim se po uzurponte mbretërinë, largohet me nxitim pas kësaj vepre të mrekullueshme: dhe as largohet në këmbë, që të mos e ndiqnin, po duke hyrë në një anije.

«Dhe lëshoi turmat», thuhet, «dhe hipi në anije, dhe erdhi në anët e Magdalës.»

3. «Dhe erdhën farisenjtë dhe saducenjtë dhe deshën t'u tregonte një shenjë nga qielli. Po ai thotë: Kur ngryset, ju thoni: Do të bëjë kohë e kthjellët, se qielli është i kuq; dhe në mëngjes: Do të bëjë kohë e keqe sot, se qielli është i kuq dhe i vranët. Fytyrën e qiellit dini ta dalloni, po shenjat e kohëve s'mund t'i dalloni? Një brez i lig dhe kurorëshkelës kërkon shenjë, po s'do t'i jepet shenjë, veç shenjës së profetit Jona. Dhe i la ata, dhe u largua.»

Po Marku thotë se, kur erdhën tek ai dhe po e pyesnin, «psherëtiu thellë në frymën e tij dhe thotë: Përse kërkon shenjë ky brez?»

E megjithatë pyetja e tyre me siguri meritonte zemërim dhe pakënaqësi të madhe; e prapëseprapë i Dashuri dhe i Kujdesshmi s'zemërohet, po i mëshiron dhe i vajton si të sëmurë të pashërueshëm, dhe këtë, kur e ngasin pas një dëshmie kaq të plotë të fuqisë së tij.

Sepse s'kërkonin që të besonin, po që ta kapnin. Sepse, po të kishin ardhur tek ai gati për të besuar, ai do t'ua kishte dhënë. Sepse ai që i tha gruas «Nuk është mirë» dhe pastaj i dha, aq më tepër do t'ua kishte treguar bujarinë e tij këtyre.

Po, meqë s'kërkonin të besonin, prandaj ai edhe i quan hipokritë, sepse në një vend tjetër thoshin një gjë e nënkuptonin një tjetër. Po, po të kishin besuar, as që do të kishin pyetur. Dhe edhe nga një gjë tjetër duket se s'besonin: se, kur u qortuan dhe u zbuluan, s'qëndruan me të, as thanë: «Jemi të paditur dhe kërkojmë të mësojmë.»

Po për ç'shenjë nga qielli po kërkonin? Ose që ai të ndalte diellin, ose të frenonte hënën, ose të lëshonte rrufe, ose të bënte një ndryshim në ajër, ose ndonjë gjë tjetër të tillë.

Ç'thotë, pra, ai për gjithë këtë? «Fytyrën e qiellit dini ta dalloni, po shenjat e kohëve s'mund t'i dalloni?» Shih butësinë dhe përmbajtjen e tij. Sepse as si më parë s'refuzoi thjesht, duke thënë «S'do t'u jepet asnjë», po shpreh edhe shkakun përse s'e jep, ndonëse ata s'po kërkonin të mësonin.

Cili qe, pra, shkaku? «Ashtu si në qiell», thotë ai, «një gjë është shenjë stuhie, një tjetër e kohës së kthjellët, dhe askush, kur të shihte shenjën e kohës së keqe, s'do të kërkonte qetësi, as në qetësi e në kohë të kthjellët një stuhi; kështu duhet të mendoni edhe për mua. Sepse kjo kohë e tanishme e ardhjes sime është e ndryshme nga ajo që ka për të ardhur. Tani duhen këto shenja që janë mbi dhe, po ato në qiell janë ruajtur për atë kohë. Tani si mjek kam ardhur, atëherë do të jem këtu si gjykatës; tani që të kërkoj atë që humbi, atëherë që të kërkoj llogari. Prandaj në mënyrë të fshehtë kam ardhur, po atëherë krejt haptas, duke e palosur qiellin, duke e fshehur diellin, duke mos e lënë hënën të japë dritën e vet. Atëherë ‹vetë fuqitë e qiejve do të tunden›, dhe shfaqja e ardhjes sime do të ngjajë me vetëtimën që u duket të gjithëve njëherësh. Po tani s'është koha për këto shenja; sepse kam ardhur të vdes dhe të pësoj gjithçka deri në skaj.»

A s'e dëgjuat profetin që thotë: «Nuk do të grindet as do të thërrasë, as do të dëgjohet zëri i tij jashtë»? Dhe një tjetër përsëri: «Do të zbresë si shi mbi lesh të qethur»?

Dhe, në qoftë se njerëzit flasin për shenjat në kohën e Faraonit, atëherë kishte një armik prej të cilit duhej çlirim, dhe gjithçka ndodhi me radhë. Po për atë që erdhi ndër miq s'kishte nevojë për ato shenja.

«Dhe veç kësaj, si do t'i jap shenjat e mëdha, kur të voglat s'besohen?» Të vogla, dua të them, për sa i përket shfaqjes së jashtme, sepse në fuqi këto të fundit ishin shumë më të mëdha se ato. Sepse ç'mund të ishte e barabartë me faljen e mëkateve, ngjalljen e të vdekurve, dëbimin e demonëve, krijimin e një trupi dhe rregullimin e drejtë të gjithë gjërave të tjera?

Po ti shih zemrën e tyre të ngurtë, si, kur u thanë se «s'do t'u jepej shenjë veç shenjës së profetit Jona», s'pyesin. E megjithatë, ndonëse e njihnin edhe profetin, edhe gjithë ç'i kishte ndodhur, dhe pasi iu tha kjo për të dytën herë, duhej të kishin pyetur dhe të kishin mësuar se ç'mund të thoshte kjo fjalë; po, siç thashë, s'ka dëshirë për të mësuar në këto vepra të tyret. Për këtë shkak, «ai edhe i la ata, dhe u largua.»

4. «Dhe kur nxënësit e tij», thuhet, «erdhën në bregun tjetër, harruan të merrnin bukë. Atëherë Jisui u tha atyre: Kini kujdes dhe ruhuni nga maja e farisenjve dhe e saducenjve.»

Dhe përse s'tha haptas: Ruhuni nga mësimi i tyre? Vullneti i tij është t'u kujtojë atë që qe bërë, sepse e dinte se e kishin harruar. Po për t'i akuzuar menjëherë s'dukej se kishte ndonjë bazë të arsyeshme, kurse ta merrte rastin prej vetes së tyre, e kështu t'i qortonte, do ta bënte akuzën të pranueshme. «E përse s'i qortoi atëherë, kur thanë: Nga do të kemi kaq bukë në shkretëtirë? Sepse dukej kohë e mirë atëherë të thoshte atë që thotë këtu.» Që të mos dukej se po nxitohej me ngut te mrekullia. Dhe veç kësaj, s'donte t'i qortonte para turmës, as të kërkonte nder në praninë e tyre. Dhe tani akuza kishte më shumë arsye, sepse edhe pas përsëritjes së mrekullisë ata ishin ende në atë mendje.

Prandaj edhe bën një mrekulli tjetër, dhe atëherë e jo më parë i qorton; dua të them, nxjerr në shesh atë që po arsyetonin në zemrat e tyre. Po cilat ishin arsyetimet e tyre? «Sepse», thuhet, «s'kemi marrë bukë.» Sepse ende ishin plot me drojë për pastrimet e hebrenjve dhe për zbatimin e rregullave për ushqimet.

Prandaj në çdo pikëpamje u sulet madje me ashpërsi, duke thënë: «Përse arsyetoni me veten, o besëpakë, se s'keni marrë bukë? Ende s'e vini re, as e kuptoni? A e keni zemrën të ngurtë? Keni sy, e s'shihni? Keni veshë, e s'dëgjoni? A s'i kujtoni pesë bukët e pesë mijëve, dhe sa shporta ngritët? As shtatë bukët e katër mijëve, dhe sa shporta ngritët?»

A e sheh pakënaqësinë e thellë? Sepse askund tjetër s'duket t'i ketë qortuar kaq shumë. Përse, pra, vepron kështu? Që të përzërë përsëri paragjykimin e tyre për ushqimet. Dua të them se, me këtë qëllim, ndërsa atëherë kishte thënë vetëm «S'e vini re, as e kuptoni?», këtu, dhe me një qortim të fortë, thotë: «O besëpakë.»

Sepse jo kudo butësia është gjë e mirë. Dhe, ashtu si u lejonte lirinë e fjalës, po ashtu edhe qorton, duke u kujdesur me këtë larmi për shpëtimin e tyre. Dhe vër re menjëherë qortimin e tij, sa i fortë, dhe butësinë e tij. Sepse, sa për t'u shfajësuar para tyre për qortimet e ashpra ndaj tyre, thotë: «Ende s'i vështroni pesë bukët, dhe sa shporta ngritët; dhe shtatë bukët, dhe sa shporta ngritët?» Dhe për këtë qëllim vë edhe numrat, si të njerëzve që u ushqyen, ashtu edhe të copave, duke i sjellë njëherësh në kujtim të së shkuarës, dhe duke i bërë më të vëmendshëm ndaj së ardhmes.

Dhe, që të të mësojë sa e madhe është fuqia e qortimit të tij, dhe si ua zgjoi mendjen e përgjumur, dëgjo ç'thotë ungjillori. Sepse Jisui, pasi s'tha më, po pasi i qortoi dhe shtoi vetëm këtë, «Si nuk e kuptoni, se s'jua thashë për bukë, që të ruheni, po për majanë e farisenjve dhe të saducenjve», shtoi, duke thënë: «Atëherë kuptuan se s'u kishte thënë të ruheshin nga maja e bukës, po nga mësimi i farisenjve dhe i saducenjve», ndonëse ai s'e kishte shprehur atë shpjegim.

Shih sa të mirë bëri qortimi i tij. Sepse edhe i largoi nga rregullat hebraike, edhe, kur ishin të shkujdesur, i bëri më të vëmendshëm, edhe i çliroi nga mungesa e besimit;

Përse e ka përmendur themeluesin e qytetit? Sepse kishte edhe një tjetër veç saj, Qesarinë e Stratonit. Po jo në atë, po në këtë i pyet ata, duke i çuar larg nga hebrenjtë, që, të çliruar nga çdo frikë, të flisnin me guxim gjithë ç'kishin në mendje.

E përse s'ua kërkoi menjëherë mendimin e tyre, po atë të popullit? Që, kur të kishin thënë mendimin e popullit, dhe pastaj të pyeteshin «Po ju kush thoni se jam unë?», me mënyrën e pyetjes së tij të ngriheshin drejt një kuptimi më të lartë, dhe të mos binin në po atë pamje të ulët si turma. Kështu, s'i pyet aspak në fillim të predikimit të tij, po kur kishte bërë shumë mrekulli, dhe kishte biseduar me ta për shumë mësime të larta, dhe kishte dhënë kaq shumë prova të qarta të hyjnisë së tij, dhe të njësisë së tij me Atin, atëherë ua bën këtë pyetje.

Dhe s'tha: «Kush thonë skribët dhe farisenjtë se jam unë?», sado shpesh që këta kishin ardhur tek ai dhe kishin biseduar me të; po: «Kush thonë njerëzit se jam unë?», duke kërkuar gjykimin e popullit, si të paanshëm. Sepse, ndonëse ishte shumë më i ulët nga ç'duhej, prapëseprapë ishte i lirë nga ligësia, kurse tjetri gëlonte nga shumë ligësi.

Dhe, duke treguar sa fort dëshiron të rrëfehet ikonomia e tij, thotë «Biri i Njeriut», duke shënuar me këtë hyjninë e tij, gjë që e bën edhe në shumë vende të tjera. Sepse thotë: «Askush s'është ngjitur në qiell, veç Birit të Njeriut, që është në qiell.» Dhe përsëri: «Po kur të shihni Birin e Njeriut të ngjitet atje ku ishte më parë.»

Pastaj, meqë ata thanë «Disa Joan Pagëzorin, disa Ilian, disa Jereminë, ose ndonjë nga profetët», dhe parashtruan mendimin e tyre të gabuar, ai shtoi më pas: «Po ju kush thoni se jam unë?», duke i nxitur me pyetjen e dytë të kishin ndonjë përfytyrim më të lartë për të, dhe duke treguar se gjykimi i tyre i mëparshëm mbetet tepër poshtë dinjitetit të tij. Prandaj kërkon një gjykim tjetër prej vetë tyre, dhe bën një pyetje të dytë, që të mos binin dakord me turmën, e cila, ngaqë i shihte mrekullitë e tij më të mëdha se njerëzore, e quante vërtet njeri, po një njeri që kishte dalë pas një ngjalljeje, siç tha edhe Herodi. Po ai, që t'i largonte nga ky kuptim, thotë: «Po ju kush thoni se jam unë?», domethënë: «Ju që jeni gjithnjë me mua, dhe më shihni të bëj mrekulli, dhe vetë keni bërë shumë vepra të fuqishme me anën time.»

2. Ç'thotë, pra, goja e apostujve, Pjetri, gjithnjë i zjarrtë, prijësi i korit apostolik? Kur pyeten të gjithë, ai përgjigjet. Dhe, ndërsa kur pyeti mendimin e popullit, të gjithë iu përgjigjën pyetjes, kur pyeti mendimin e vet të tyre, Pjetri hidhet përpara, u del përpara të tjerëve, dhe thotë: «Ti je Krishti, Biri i Perëndisë së gjallë.»

Ç'thotë, pra, Krishti? «Lum ti, Simon, biri i Jonait, sepse mishi dhe gjaku nuk ta zbuloi këtë.»

E megjithatë, me siguri, po të mos e kishte rrëfyer atë drejt, si të lindur prej vetë Atit, kjo s'do të ishte vepër zbulese; po ta kishte quajtur Zotin tonë një prej të shumtëve, thënia e tij s'do të ishte e denjë për një bekim. Sepse edhe para kësaj thanë «Me të vërtetë, Ti je Biri i Perëndisë», ata, dua të them, që ishin në barkë pas stuhisë që panë, dhe s'u bekuan, ndonëse sigurisht folën drejt. Sepse s'rrëfyen një birëri të tillë si Pjetri, po e quajtën vërtet Bir si një nga të shumtët, dhe, ndonëse veçanërisht kështu përtej të shumtëve, prapëseprapë jo prej së njëjtës qenie.

Dhe edhe Natanaeli tha: «Rabbi, Ti je Biri i Perëndisë, Ti je Mbreti i Izraelit»; dhe, larg se të bekohej, ai madje qortohet prej tij, si të thoshte diçka që mbeti shumë poshtë së vërtetës. Ai iu përgjigj së paku: «Se të thashë, Të pashë nën fikun, beson? Do të shohësh gjëra më të mëdha se këto.»

Përse, pra, bekohet ky njeri? Sepse e njohu atë Bir të vërtetë. Prandaj sheh se, ndërsa në ato raste të mëparshme ai s'kishte thënë asgjë të tillë, në këtë rast tregon edhe kush e kishte zbuluar. Domethënë, që fjalët e tij të mos u dukeshin të shumtëve (sepse ai ishte një dashamirës i zjarrtë i Krishtit) fjalë miqësie dhe lajke, dhe të një prirjeje për t'i bërë hatër, ai sjell përpara atë që ia kishte bërë ato të kumbonin në shpirt; që të të njoftojë se Pjetri vërtet foli, po Ati ia sugjeroi, dhe që ti të besoje se thënia s'ishte më mendim njerëzor, po mësim hyjnor.

E përse s'e shpall vetë, as thotë «Unë jam Krishti», po me pyetjen e vet e vendos këtë, duke i sjellë ata ta rrëfejnë? Sepse të vepronte kështu ishte edhe më e përshtatshme për të, po, madje e nevojshme në atë kohë, dhe i tërhiqte më shumë drejt besimit të gjërave që u thanë.

A e sheh si Ati e zbulon Birin, si Biri Atin? Sepse «askush s'e njeh Atin», thotë ai, «veç Biri, dhe ai të cilit Biri do t'ia zbulojë.» S'mund të jetë, pra, që dikush ta mësojë Birin prej ndonjë tjetri veç prej Atit; as që dikush ta mësojë Atin prej ndonjë tjetri veç prej Birit. Kështu që, edhe me këtë, del në dukje njësia e tyre e nderit dhe e qenies.

3. Ç'thotë, pra, Krishti? «Ti je Simoni, biri i Jonait; do të quhesh Qefa.» «Kështu, meqë ti shpalle Atin tim, edhe unë emërtoj atë që të lindi ty»; sikur të thoshte: «Ashtu si ti je biri i Jonait, kështu jam edhe unë i Atit tim.» Përndryshe do të ishte e tepërt të thoshte «Ti je biri i Jonait»; po, meqë ai kishte thënë «Biri i Perëndisë», që të tregonte se ai është Biri i Perëndisë ashtu si tjetri biri i Jonait, prej së njëjtës qenie me atë që e lindi, prandaj shtoi këtë: «Dhe unë po të them ty, Ti je Pjetri, dhe mbi këtë shkëmb do të ndërtoj Kishën time»; domethënë, mbi besimin e rrëfimit të tij. Me këtë tregon se shumë veta ishin tani gati për të besuar, dhe ia ngre shpirtin, dhe e bën bari. «Dhe portat e ferrit nuk do ta mundin.» «Dhe, në qoftë se jo atë, aq më tepër jo mua. Prandaj mos u shqetëso, ngaqë së shpejti ke për të dëgjuar se do të tradhtohem dhe do të kryqëzohem.»

Pastaj përmend edhe një nder tjetër. «Dhe unë do të të jap çelësat e qiejve.» Po ç'është kjo, «Dhe unë do të të jap»? «Ashtu si Ati të dha të më njihje mua, kështu do të të jap edhe unë.»

Dhe s'tha «Do t'i lutem Atit» (ndonëse shfaqja e pushtetit të tij ishte e madhe, dhe madhësia e dhuratës e patregueshme), po: «Do të të jap.» Ç'jep ti? Ma thuaj. «Çelësat e qiejve, që çfarëdo të lidhësh mbi dhe, do të jetë e lidhur në qiell, dhe çfarëdo të zgjidhësh mbi dhe, do të jetë e zgjidhur në qiell.» Si, pra, s'është «e tija të japë të rrijë dikush në të djathtën e tij dhe në të majtën», kur thotë «Do të të jap»?

A e sheh si ai, vetë me veten, e çon Pjetrin drejt mendimeve të larta për të, dhe e zbulon veten, dhe lë të kuptohet me këto dy premtime se është Biri i Perëndisë? Sepse ato gjëra që janë të veçanta vetëm për Perëndinë (edhe të falë mëkatet, edhe ta bëjë Kishën të pamundur për t'u përmbysur nga valë të tilla që e sulmojnë, edhe të nxjerrë një njeri që është peshkatar më të fortë se çdo shkëmb, ndërsa gjithë bota është në luftë me të), këto ai premton t'i japë vetë; ashtu si Ati, kur i foli Jeremisë, tha se do ta bënte «shtyllë prej bronzi dhe mur»; po atë vetëm për një komb, kurse këtë njeri në çdo pjesë të botës.

Do të doja, pra, të pyesja ata që dëshirojnë të pakësojnë dinjitetin e Birit: cilat dhurata ishin më të mëdha, ato që Ati i dha Pjetrit, apo ato që i dha Biri? Sepse Ati i dha Pjetrit zbulesën e Birit; po Biri i dha të mbillte atë të Atit dhe atë të vetes në çdo pjesë të botës; dhe një njeriu të vdekshëm i besoi pushtetin mbi gjithë gjërat në qiell, duke i dhënë çelësat; ai që e shtriu Kishën në çdo pjesë të botës, dhe e shpalli më të fortë se qielli. «Sepse qielli dhe dheu do të shkojnë, po fjala ime nuk do të shkojë.» Si, pra, është më i vogël ai që ka dhënë dhurata të tilla, ka kryer gjëra të tilla?

Dhe këto i them jo duke i ndarë veprat e Atit dhe të Birit («sepse të gjitha u bënë me anë të tij, edhe pa atë nuk u bë asnjë nga ato që janë bërë»), po duke i vënë fre gjuhës së paturpshme të atyre që guxojnë të flasin kështu.

Po shih, në çdo gjë, pushtetin e tij: «Unë po të them ty, Ti je Pjetri; do të ndërtoj Kishën; do të të jap çelësat e qiellit.»

4. Dhe pastaj, kur tha kështu, «i porositi që të mos i thoshin askujt se ai ishte Krishti.»

E përse i porositi? Që, kur gjërat që shkaktojnë skandal të hiqen nga mesi, dhe kryqi të kryhet, dhe pjesa tjetër e vuajtjeve të tij të plotësohet, dhe kur s'ka më asgjë që të ndërpresë e të trazojë besimin e popullit tek ai, mendimi i drejtë për të të gdhendet i pastër dhe i palëvizshëm në mendjen e dëgjuesve. Sepse, në të vërtetë, fuqia e tij ende s'kishte shndritur qartë. Kështu, ishte vullneti i tij të predikohej prej tyre atëherë, kur edhe e vërteta e thjeshtë e fakteve, edhe fuqia e veprave të tij, do të ndërmjetësonin në mbështetje të pohimeve të apostujve. Sepse s'ishte aspak e njëjta gjë ta shihje në Palestinë, herë duke bërë mrekulli, herë të fyer e të përndjekur (e sidomos kur vetë kryqi ishte gati të vinte pas mrekullive që po ndodhnin), dhe ta soditje kudo në botë, të adhuruar e të besuar, dhe që s'pësonte më asgjë të tillë siç kishte pësuar.

Prandaj i urdhëron «të mos i thonë askujt.» Sepse ajo që është rrënjosur njëherë e pastaj është shkulur, me vështirësi, po të mbillej, do të mbahej përsëri ndër të shumtët; kurse ajo që, e ngulur njëherë, ka mbetur e palëvizshme, dhe s'ka pësuar dëm nga asnjë anë, ngjitet lehtë, dhe shkon drejt një rritjeje më të madhe.

Dhe, në qoftë se ata që kishin gëzuar të mirën e shumë mrekullive, dhe kishin marrë pjesë në kaq shumë mistere të patregueshme, u skandalizuan vetëm nga të dëgjuarit e saj, ose më mirë jo vetëm këta, po edhe prijësi i të gjithëve, Pjetri, mendo se ç'ka gjasa të ndiente njeriu i thjeshtë, kur së pari t'i thuhej se ai është Biri i Perëndisë, e pastaj ta shihte madje të kryqëzuar e të pështyrë, dhe këtë pa e ditur fshehtësinë e atyre mistereve, as pa marrë pjesë në dhuratën e Frymës së Shenjtë. Sepse, po t'u tha nxënësve të vet «Kam edhe shumë për t'ju thënë, po nuk mund t'i mbani tani», aq më tepër pjesa tjetër e popullit do të kishte dështuar krejt, po t'u ishte zbuluar më i madhi i këtyre mistereve para kohe. Kështu, ua ndalon të tregojnë.

Dhe, që të të mësojë sa gjë e madhe ishte që ata pastaj ta mësonin mësimin e tij të plotë, kur gjërat që skandalizojnë kishin kaluar, mësoje këtë nga po ky prijës i tyre. Sepse pikërisht ky Pjetër, ai që pas kaq shumë mrekullive doli aq i dobët sa madje ta mohonte dhe të kishte frikë nga një shërbëtore e thjeshtë, pasi doli kryqi, dhe pasi mori provat e sigurta të ngjalljes, dhe s'kishte më asgjë që ta skandalizonte e ta trazonte, e mbajti mësimin e Frymës aq të palëvizshëm, sa më me vrull se një luan u vërsul mbi popullin e hebrenjve, përballë gjithë rreziqeve dhe vdekjeve të panumërta që kërcënoheshin.

Me arsye, pra, i urdhëroi të mos i tregonin të shumtëve para kryqëzimit, sepse as atyre që do të jepnin mësim s'guxoi t'ua besonte gjithçka para kryqëzimit. «Sepse kam edhe shumë për t'ju thënë», thotë ai, «po nuk mund t'i mbani tani.»

Dhe edhe nga gjërat që tha, shumë s'i kuptojnë, sepse s'i bëri të qarta para kryqëzimit. Së paku, kur u ngjall prej së vdekurish, atëherë e jo më parë i kuptuan disa nga thëniet e tij.

5. «Që nga ajo kohë nisi t'u tregonte se duhej të pësonte. Që nga ajo kohë.» Cila kohë? Kur kishte ngulitur mësimin tek ata; kur kishte sjellë fillimin e johebrenjve.

Po as kështu s'e kuptuan atë që tha. «Sepse fjala», thuhet, «ishte fshehur prej tyre»; dhe ishin si në një lloj hutimi, pa e ditur se duhej të ngjallej. Prandaj ai ndalet më tepër te vështirësitë, dhe e zgjeron fjalimin e vet, që t'ua hapë mendjen, dhe të kuptojnë se ç'mund të jetë ajo për të cilën flet.

«Po s'kuptuan, po fjala ishte fshehur prej tyre, dhe kishin frikë ta pyesnin këtë»; jo në do të vdiste, po si, dhe në ç'mënyrë, dhe ç'mund të ishte ky mister. Sepse as e dinin se ç'ishte kjo ngjallje, dhe pandehnin se ishte shumë më mirë të mos vdiste. Prandaj, ndërsa të tjerët ishin të trazuar e në hutim, Pjetri përsëri, në zjarrin e tij, i vetëm guxon të flasë për këto gjëra; dhe as ai haptas, po pasi e mori mënjanë, domethënë, pasi u nda nga nxënësit e tjerë; dhe thotë: «Larg qoftë prej teje, Zot, kjo nuk do të të ndodhë.» Ç'është kjo, vallë? Ai që mori një zbulesë, ai që u bekua, ka rënë kaq shpejt, dhe ka pësuar përmbysje, sa të ketë frikë nga pësimi i tij? E ç'për t'u çuditur, që ai që s'kishte marrë asnjë zbulesë për këto pika, të kishte atë ndjenjë? Po, që të të njoftojë se as ato gjëra të tjera s'i tha nga vetja, shih në këto çështje që s'iu zbuluan si hutohet e përmbyset, dhe, ndonëse i thuhet dhjetë mijë herë, s'e di se ç'mund të thotë fjala.

Sepse se ai është Biri i Perëndisë e kishte mësuar, po ç'mund të ishte misteri i kryqit dhe i ngjalljes, ende s'i ishte bërë i dukshëm: sepse «fjala», thuhet, «ishte fshehur prej tyre.»

A e sheh se me shkak të drejtë i urdhëroi të mos ua tregonin të tjerëve? Sepse, në qoftë se i hutoi kaq shumë ata, që doemos duhej të viheshin në dijeni, ç'nuk do të kishin ndier të gjithë të tjerët?

6. Po ai, që të tregonte se s'po vjen aspak te pësimi kundër vullnetit të tij, edhe e qortoi Pjetrin, edhe e quajti Satana.

Le ta dëgjojnë, sa janë që kanë turp për vuajtjen e kryqit të Krishtit. Sepse, në qoftë se apostulli i parë, madje para se t'i kishte mësuar të gjitha qartë, u quajt Satana ngaqë ndieu këtë, ç'shfajësim mund të kenë ata që, pas një prove kaq të bollshme, mohojnë ikonominë e tij? Them, kur atij që qe bekuar kaq shumë, që bëri një rrëfim të tillë, i drejtohen fjalë të tilla, mendo se ç'do të pësojnë ata që, pas gjithë kësaj, mohojnë misterin e kryqit.

Dhe s'tha «Satanai foli me anën tënde», po: «Shporru prapa meje, Satana.» Sepse vërtet ishte dëshirë e kundërshtarit që Krishti të mos pësonte. Prandaj me një ashpërsi kaq të madhe e qortoi, sepse e dinte se edhe ai, edhe të tjerët, e kanë frikë veçanërisht këtë, dhe s'do ta pranojnë lehtë.

Prandaj ai edhe zbulon mendimet e mendjes së tij, duke thënë: «Nuk mendon për punët e Perëndisë, po për punët e njerëzve.»

Po ç'do të thotë «Nuk mendon për punët e Perëndisë, po për punët e njerëzve»? Pjetri, duke e shqyrtuar çështjen me arsyetim njerëzor e tokësor, e quajti të turpshme për të dhe gjë të papërshtatshme. Prandaj, duke e prekur në të gjallë, ai thotë: «Pësimi im s'është gjë e papërshtatshme, po ti e jep këtë gjykim me mendje mishi; kurse, po t'u kishe vënë veshin fjalëve të mia në mënyrë të perëndishme, duke u shkëputur nga kuptimi yt i mishit, do ta dije se kjo më ka hije mbi çdo gjë. Sepse ti vërtet pandeh se të pësoj është gjë e padenjë për mua; po unë po të them se, të mos pësoj unë, kjo është prej mendjes së djallit»; duke e shtypur frikën e tij me pohime të kundërta.

Kështu, ashtu si Joan Pagëzori, kur e quajti të padenjë për Krishtin të pagëzohej prej tij, u bind prej Krishtit ta pagëzonte, kur ai i tha «Kështu na ka hije», dhe ashtu si po ky Pjetër, kur ia ndaloi t'i lante këmbët, me fjalët «Nuk ke pjesë me mua, në qoftë se nuk t'i laj këmbët», po kështu edhe këtu ai e frenoi me përmendjen e së kundërtës, dhe me ashpërsinë e qortimit ia shtypi frikën nga vuajtja.

7. Le të mos ketë turp, pra, asnjeri për simbolet e nderuara të shpëtimit tonë, dhe për më të mirën e gjithë të mirave, me të cilën edhe rrojmë, me të cilën edhe jemi; po, si një kurorë, kështu le ta mbajmë kryqin e Krishtit. Po, sepse me anën e tij kryhet çdo gjë që kryhet ndër ne. Qoftë kur dikush do të rilindë, kryqi është aty; qoftë kur do të ushqehet me atë ushqim mistik, qoftë kur do të shugurohet, qoftë kur do të bëjë çdo gjë tjetër, kudo është i pranishëm simboli ynë i fitores. Prandaj edhe mbi shtëpi, edhe mbi mure, edhe mbi dritare, edhe mbi ballin tonë, edhe mbi mendjen tonë, e gdhendim me shumë kujdes.

Sepse për shpëtimin që u krye për ne, dhe për lirinë tonë të përbashkët, dhe për mirësinë e Zotit tonë, kjo është shenja. «Sepse si dele u pru për therje.» Prandaj, kur bën kryqin mbi vete, mendo qëllimin e kryqit, dhe shuaj zemërimin, dhe gjithë pasionet e tjera. Kur bën kryqin mbi vete, mbushe ballin me gjithë guximin, çliroje shpirtin. Dhe e dini me siguri cilat janë gjërat që japin liri. Prandaj edhe Pavli, kur na çon atje, dua të them te liria që na ka hije, kështu na çoi tek ajo, pasi na kujtoi kryqin dhe gjakun e Zotit tonë. «Sepse u bletë», thotë ai, «me çmim; mos u bëni skllevër njerëzish.» Vër re, thotë ai, çmimin që u pagua për ty, dhe s'do të jesh skllav i asnjë njeriu; me çmim nënkupton kryqin.

Sepse jo vetëm me gishtat duhet ta gdhendë njeriu, po para kësaj me qëllimin e zemrës, me shumë besim. Dhe, po ta kesh shënuar kështu mbi fytyrën tënde, asnjë nga frymët e ndyra s'do të mundë të qëndrojë pranë teje, kur të shohë tehun me të cilin mori plagën e vet, kur të shohë shpatën që i dha goditjen vdekjeprurëse. Sepse, në qoftë se ne, kur shohim vendet ku u priten kokat keqbërësve, rrënqethemi, mendo se ç'duhet të durojë djalli, kur sheh armën me të cilën Krishti i dha fund gjithë fuqisë së tij, dhe i preu kokën dragoit.

Mos ki turp, pra, për një bekim kaq të madh, se mos Krishti të ketë turp për ty, kur të vijë me lavdinë e tij, dhe shenja të shfaqet para tij, duke shndritur përtej vetë rrezes së diellit. Sepse vërtet kryqi vjen atëherë, duke lëshuar një zë me vetë paraqitjen e tij, dhe duke ndërmjetësuar para gjithë botës për Zotin tonë, dhe duke treguar se s'ka munguar asnjë pjesë nga ç'i përkiste atij.

Kjo shenjë, edhe në ditët e etërve tanë, edhe tani, ka hapur dyer që ishin të mbyllura; kjo ka shuar helme vdekjeprurëse; kjo ka hequr fuqinë e kukutës; kjo ka shëruar kafshime kafshësh helmuese. Sepse, në qoftë se hapi portat e ferrit, dhe çeli gjerësisht harqet e qiellit, dhe bëri një hyrje të re në parajsë, dhe i preu nervat djallit, ç'për t'u çuditur, në qoftë se mbizotëroi mbi helmet vdekjeprurëse, dhe kafshët helmuese, dhe gjithë gjërat e tjera të tilla?

Këtë, pra, gdhende në mendjen tënde, dhe përqafo shpëtimin e shpirtrave tanë. Sepse ky kryq shpëtoi dhe ktheu botën, dëboi gabimin, riktheu të vërtetën, e bëri dheun qiell, i shndërroi njerëzit në engjëj. Për shkak të tij, demonët s'janë më të tmerrshëm, po të përçmuar; as vdekja s'është më vdekje, po një gjumë; për shkak të tij, gjithçka që lufton kundër nesh është hedhur përtokë, dhe shkelur nën këmbë.

Në qoftë se, pra, dikush të thotë: A e adhuron të kryqëzuarin? thuaj, me zë plot gëzim dhe me fytyrë të gëzuar: «Edhe e adhuroj, edhe kurrë s'do të pushoj së adhuruari.» Dhe, në qoftë se qesh, vajto për të, sepse është i marrë. Falëndero Zotin që na ka dhuruar të mira të tilla, që s'mund as t'i mësojë njeriu pa zbulesën e tij nga lart. Sepse ky është vetë shkaku i të qeshurit të tij, se «njeriu i natyrshëm nuk i pranon gjërat e Frymës.» Sepse edhe fëmijët tanë e ndiejnë këtë, kur shohin ndonjë nga gjërat e mëdha e të mrekullueshme; dhe, po të sjellësh një fëmijë te misteret, do të qeshë. Tani paganët janë si këta fëmijë; ose më mirë janë edhe më të papërsosur se këta; prandaj edhe janë më të mjerë, ngaqë jo në një moshë të papjekur, po kur janë rritur plotësisht, kanë ndjenjat e foshnjave; prandaj as nuk janë të denjë për falje.

Po ne, me zë të kthjellët, duke bërtitur edhe fort edhe lart, le të thërrasim e të themi (dhe, po të ishin të pranishëm gjithë paganët, aq më me guxim), se kryqi është lavdia jonë, dhe përmbledhja e gjithë bekimeve tona, dhe siguria jonë, dhe gjithë kurora jonë. Do të doja që edhe unë, bashkë me Pavlin, të isha i zoti të thoja: «Me anë të të cilit bota është kryqëzuar për mua, dhe unë për botën»; po s'mundem, i penguar siç jam nga pasione të ndryshme.

8. Prandaj ju këshilloj edhe ju, dhe sigurisht para jush veten time, të kryqëzohemi për botën, dhe të mos kemi asgjë të përbashkët me dheun, po ta vëmë dashurinë tonë te atdheu ynë lart, dhe te lavdia e të mirat që vijnë prej tij. Sepse vërtet jemi ushtarë të një Mbreti qiellor, dhe jemi veshur me armë frymore. Përse, pra, marrim përsipër jetën e tregtarëve, dhe të sharlatanëve, ose më mirë të krimbave? Sepse ku është Mbreti, atje duhet të jetë edhe ushtari. Po, jemi bërë ushtarë, jo të atyre që janë larg, po të atyre që janë afër. Sepse mbreti tokësor vërtet s'do të duronte që të gjithë të ishin në oborret mbretërore, dhe pranë vetes së tij, kurse Mbreti i Qiejve do që të gjithë të jenë pranë fronit të tij mbretëror.

E si, mund të thotë dikush, është e mundur për ne, që jemi këtu, të qëndrojmë pranë atij froni? Sepse edhe Pavli, ndonëse ishte mbi dhe, ishte atje ku janë serafimët, ku janë keruvimët; dhe më afër Krishtit se ç'janë këta rojet e trupit pranë mbretit. Sepse këta i kthejnë fytyrat në shumë drejtime, kurse atë asgjë s'e gënjeu, as e shpërqendroi, po e mbajti gjithë mendjen të ngulur te mbreti. Kështu që, po të duam, kjo është e mundur edhe për ne.

Sepse, po të ishte larg nesh në vend, do të kishe të drejtë të dyshoje, po, në qoftë se është i pranishëm kudo, për atë që përpiqet e që është me zell, ai është afër. Prandaj edhe profeti tha: «Nuk do të kem frikë nga e keqja, sepse ti je me mua»; dhe vetë Perëndia përsëri: «Jam një Perëndi afër, dhe jo një Perëndi larg.» Pastaj, ashtu si mëkatet tona na ndajnë prej tij, po ashtu drejtësitë tona na afrojnë pranë tij. «Sepse, ndërsa ti ende po flet», thuhet, «unë do të them: Ja ku jam.» Cili atë do të ishte ndonjëherë kaq i bindur ndaj fëmijës së vet? Cila nënë është kaq gati, gjithnjë në këmbë, sa herë që e thërrasin fëmijët e saj? S'ka asnjë, as atë, as nënë; po Perëndia rri vazhdimisht duke pritur, në rast se ndonjë nga shërbëtorët e tij e thërret rastësisht; dhe kurrë, kur e kemi thirrur si duhet, s'ka refuzuar të dëgjojë. Prandaj thotë: «Ndërsa ti ende po flet», s'pres të mbarosh, dhe menjëherë të vë veshin.

9. Le ta thërrasim, pra, ashtu si është vullneti i tij të thirret. Po cili është ky vullnet i tij? «Zgjidh», thotë ai, «çdo lidhje paudhësie, liro nyjet e ndërlikuara të besëlidhjeve shtypëse, gris copë-copë çdo marrëveshje të padrejtë. Ndaje bukën tënde me të uriturin, dhe fut në shtëpinë tënde të varfrit që janë hedhur jashtë. Në qoftë se sheh ndonjë të zhveshur, mbuloje, dhe mos i shpërfill ata që i përkasin farës sate. Atëherë drita jote do të shpërthejë në mëngjes, dhe shërimet e tua do të mbijnë me nxitim, dhe drejtësia jote do të shkojë përpara teje, dhe lavdia e Zotit do të të mbulojë. Atëherë ti do të më thërrasësh, dhe unë do të të vë veshin; ndërsa ti ende po flet, unë do të them: Ja ku jam.»

E kush është i zoti ta bëjë gjithë këtë? mund të pyetet. Po jo, kush s'është i zoti, të lutem? Sepse cila prej gjërave që përmenda është e vështirë? Cila është e mundimshme? Cila jo e lehtë?

Sepse ato jo vetëm janë krejt të mundshme, po edhe të lehta, aq sa shumë veta e kanë tejkaluar në të vërtetë masën e atyre thënieve, jo vetëm duke grisur copë-copë marrëveshjet e padrejta, po edhe duke ia hequr vetes gjithë të mirat e veta; duke i pritur të varfrit jo vetëm nën strehë e në tryezë, po edhe në djersën e trupit të tyre, dhe duke u munduar që t'i mbajnë; duke u bërë mirë jo vetëm të afërmve, po edhe armiqve.

Po ç'ka fare të vështirë në këto thënie? Sepse s'tha: «Kalo malin, kapërce detin, gërmo nëpër kaq shumë hektarë tokë, rri pa ushqim, mbështillu me thes»; po: «Jepi të varfrit, jep nga buka jote, anulo marrëveshjet e bëra padrejtësisht.»

Ç'është më e lehtë se kjo? Ma thuaj. Po, edhe në qoftë se e quan të vështirë, shih, të lutem, edhe shpërblimet, dhe do të të bëhet e lehtë.

Sepse, ashtu si perandorët tanë në garat e kuajve grumbullojnë përpara garuesve kurora, dhe çmime, dhe rroba, po ashtu edhe Krishti i vë shpërblimet e tij në mes të garës së vet, duke i zgjatur me anë të fjalëve të profetit, si me shumë duar. Dhe perandorët, ndonëse janë dhjetë mijë herë perandorë, prapëseprapë, si njerëz, dhe meqë pasurinë e kanë në një rrjedhë shpenzimi, dhe bujaria e tyre është shterruese, kanë ambicien ta bëjnë sasinë e vogël të duket e madhe; prandaj edhe ia besojnë çdo gjë veç e veç dorës së shërbyesve të ndryshëm, dhe kështu e nxjerrin përpara. Po Mbreti ynë, përkundrazi, pasi i ka grumbulluar të gjitha bashkë (sepse është shumë i pasur, dhe s'bën asgjë sa për t'u dukur), e nxjerr kështu përpara, dhe ajo që zgjat në këtë mënyrë është pambarimisht e madhe, dhe do të duhen shumë duar për ta mbajtur. Dhe, që të vihesh në dijeni për këtë, shqyrto me kujdes çdo hollësi të saj.

«Atëherë», thotë ai, «drita jote do të shpërthejë në mëngjes.» A s'të duket kjo dhuratë si një gjë e vetme? Po s'është e vetme; përkundrazi, ka shumë gjëra brenda, edhe çmime, edhe kurora, edhe shpërblime të tjera. Dhe, po të doni, le ta ndajmë copë-copë dhe të tregojmë gjithë pasurinë e saj, aq sa të jetë e mundur për ne ta tregojmë; veç mos u lodhni.

Dhe së pari, le të mësojmë kuptimin e «do të shpërthejë.» Sepse s'tha aspak «do të duket», po «do të shpërthejë»; duke na treguar shpejtësinë dhe bollëkun e saj, dhe sa jashtëzakonisht dëshiron shpëtimin tonë, dhe si vetë të mirat mundohen të dalin, dhe shtyhen përpara; dhe se ajo që do të pengonte forcën e tyre të patregueshme do të jetë asgjë; me gjithë këto tregon bollëkun e tyre, dhe pafundësinë e begatisë së tij. Po ç'është «mëngjesi»? Do të thotë: «jo pasi të kemi kaluar nëpër ngasjet e jetës, as pasi të kenë rënë mbi ne të këqijat tona»; përkundrazi, është krejt para tyre. Sepse, ashtu si te frutat tona, quajmë të hershëm atë që është shfaqur para stinës së vet, po ashtu edhe këtu përsëri, duke treguar shpejtësinë e saj, ka folur në këtë mënyrë, ashtu si më lart tha: «Ndërsa ti ende po flet, unë do të them: Ja ku jam.»

Po për ç'lloj drite flet, dhe ç'mund të jetë kjo dritë? Jo kjo, që kapet me shqisa; po një tjetër shumë më e mirë, që na tregon Qiellin, engjëjt, kryeengjëjt, keruvimët, serafimët, fronet, zotërimet, kryesitë, pushtetet, gjithë ushtrinë, pallatet mbretërore, tendat. Sepse, po të quhesh i denjë për këtë dritë, do t'i shohësh edhe këto, edhe do të çlirohesh nga ferri, dhe nga krimbi helmues, dhe nga kërcëllima e dhëmbëve, dhe nga vargonjtë që s'mund të thyhen, dhe nga ankthi e mjerimi, nga errësira që s'ka dritë, dhe nga të qenët i prerë më dysh, dhe nga lumi i zjarrit, dhe nga mallkimi, dhe nga banesat e pikëllimit; dhe do të nisesh atje «ku kanë ikur dhembja dhe vajtimi», ku i madh është gëzimi, dhe paqja, dhe dashuria, dhe kënaqësia, dhe hareja; ku është jeta e përjetshme, dhe lavdia e patregueshme, dhe bukuria e pashprehshme; ku janë tendat e përjetshme, dhe lavdia e patreguar e Mbretit, dhe ato të mira «që syri nuk pa, dhe veshi nuk dëgjoi, dhe në zemër të njeriut nuk hyri»; ku është dhoma frymore e dhëndrit, dhe banesat e qiejve, dhe virgjëreshat që mbajnë llambat e ndritshme, dhe ata që kanë rrobën e dasmës; ku të shumta janë pronat e Zotit tonë, dhe depot e Mbretit.

A e sheh sa të mëdha janë shpërblimet, dhe sa shumë ka parashtruar me një shprehje të vetme, dhe si i solli të gjitha bashkë?

Kështu, edhe duke shpalosur secilën nga shprehjet që vijnë, do ta gjejmë begatinë tonë të madhe, dhe oqeanin e pamatë. A do të vonojmë, pra, ende, ju lutem, dhe do të ngurrojmë t'u tregojmë mëshirë atyre që janë në nevojë? Jo, ju përgjërohem; po, edhe sikur të na duhet t'i hedhim tej të gjitha, të hidhemi në zjarr, të përballemi me shpatën, të kërcejmë mbi thika, të pësojmë ç'të doni; le t'i durojmë të gjitha lehtë, që të fitojmë rrobën e mbretërisë së Qiejve, dhe atë lavdi të patreguar; të cilën e arrofshim të gjithë, me anë të hirit dhe të dashurisë për njeriun të Zotit tonë Jisu Krisht, të cilit i qoftë lavdia dhe pushteti, në jetë të jetëve. Amin.