Mateu 15:32

Edhe më lart, kur do të bënte këtë mrekulli, ai së pari shëroi ata që ishin sakatë në trup, dhe këtu bën po të njëjtën gjë: nga shërimi i të verbërve dhe i të çalëve, kalon përsëri te kjo.

Po ç'mund të jetë arsyeja që atëherë nxënësit e tij thanë: «Lësho turmën», kurse tani nuk e thanë, ndonëse tashmë kishin kaluar tri ditë? Ose ngaqë ishin përmirësuar vetë deri tani, ose ngaqë panë se populli nuk e ndiente fort urinë; sepse po lëvdonin Perëndinë për gjërat që u bënë.

Po shih se edhe në këtë rast ai s'kalon menjëherë te mrekullia, po i thërret ata drejt saj. Sepse turmat që kishin dalë për shërim s'guxonin të kërkonin bukë; po ai, i dashuri dhe i kujdesshmi, u jep edhe atyre që s'kërkojnë, dhe u thotë nxënësve të vet: «Më dhimbset turma dhe s'dua ta nis pa ngrënë.»

Sepse, që të mos thoshin se erdhën me ushqime për udhë, ai thotë: «Tri ditë tashmë rrinë me mua»; kështu që, edhe në paçin ardhur me ndonjë gjë, gjithçka është harxhuar. Prandaj ai vetë s'e bëri këtë ditën e parë a të dytë, po kur gjithçka u kishte mbaruar, që, pasi së pari të ishin në nevojë, ta pranonin më me zell veprën e tij.

Prandaj thotë: «Se mos ligështohen udhës», duke lënë të kuptohet edhe se largësia e tyre ishte e madhe, edhe se s'u kishte mbetur asgjë.

«Atëherë, në qoftë se s'do t'i nisësh pa ngrënë, përse s'e bën mrekullinë?» Që me këtë pyetje dhe me përgjigjen e tyre t'i bënte nxënësit më të vëmendshëm, dhe që ata të shfaqnin besimin e tyre, duke ardhur tek ai dhe duke thënë: «Bëji bukët.»

Po as kështu s'e kuptuan qëllimin e pyetjes së tij; prandaj pastaj u thotë atyre, siç tregon Marku: «A e keni zemrën kaq të ngurtë? Keni sy, e s'shihni? Keni veshë, e s'dëgjoni?»

Sepse, po të mos ishte kështu, përse u flet nxënësve, dhe u tregon se turma është e denjë të marrë një të mirë, dhe shton edhe dhembshurinë që ndien vetë?

Po Mateu thotë se pas kësaj ai edhe i qortoi, duke thënë: «O besëpakë, ende s'kuptoni, as kujtoni pesë bukët e pesë mijëve, dhe sa shporta ngritët? As shtatë bukët e katër mijëve, dhe sa shporta ngritët?» Kaq plotësisht pajtohen Ungjillorët me njëri-tjetrin.

Ç'thonë, pra, nxënësit? Ende zvarriten përtokë, ndonëse ai kishte bërë kaq shumë gjëra që ajo mrekulli të mbetej në kujtesë: me pyetjen e tij, me përgjigjen, duke i vënë t'i shërbenin kësaj pune e duke shpërndarë shportat; po gjendja e mendjes së tyre ishte ende mjaft e papërsosur.

Prandaj edhe i thonë: «Nga do të kemi kaq bukë në shkretëtirë?»

Edhe para kësaj, edhe tani, e përmendin shkretëtirën; e flasin kështu me një mënyrë të dobët arsyetimi, po edhe me këtë e ngrenë mrekullinë përmbi çdo dyshim. Domethënë, që të mos pohonte ndokush (siç e kam thënë vërtet tashmë) se e morën nga ndonjë fshat fqinj, vendi pranohet, që mrekullia të mund të besohet. Për këtë qëllim, edhe mrekullinë e mëparshme, edhe këtë ai i bën në shkretëtirë, në një largësi të madhe nga fshatrat.

Nxënësit, pa marrë parasysh asgjë nga gjithë kjo, thanë: «Nga do të kemi kaq bukë në shkretëtirë?» Sepse menduan vërtet se ai e kishte thënë me qëllim që t'i urdhëronte pastaj të ushqenin popullin; gjë fare pa mend; sepse

me këtë qëllim e kishte thënë, dhe atë së fundmi, «Jepuni ju të hanë», që t'i sillte në një nevojë të ngutshme për t'iu lutur.

Po tani s'e thotë këtë, «Jepuni ju të hanë», po ç'thotë? «Më dhimbset turma dhe s'dua ta nis pa ngrënë»; duke i sjellë nxënësit më afër, duke i nxitur më shumë e duke u dhënë shikim më të kthjellët, që t'ia kërkonin këto atij. Sepse në të vërtetë ishin fjalët e dikujt që tregonte se ka fuqi të mos i nisë pa ngrënë; të dikujt që shfaqte pushtetin e vet. Sepse shprehja «s'dua» nënkupton një qëllim të tillë tek ai.

2. Meqë ata megjithatë flisnin ende vetëm për turmën, për vendin e për shkretëtirën (sepse «nga», thuhet, «do të kemi në shkretëtirë kaq bukë, sa të ngopim një turmë kaq të madhe?»), dhe as kështu s'e kuptuan atë që tha, ai vazhdon të japë pjesën e vet, dhe u thotë:

«Sa bukë keni? Edhe ata thanë: Shtatë, dhe pak peshq të vegjël.»

Dhe s'thonë më: «Po ç'janë këto për kaq veta?», siç kishin thënë më parë. Kështu që, ndonëse s'e arritën gjithë kuptimin e tij, prapëseprapë u ngritën shkallë-shkallë. Sepse edhe ai, duke ua zgjuar kështu mendjen, e bën pyetjen pothuaj si e kishte bërë më parë, që me vetë trajtën e pyetjes t'u kujtonte veprat tashmë të bëra.

Po, ashtu si e ke parë me këtë papërsosurinë e tyre, vër re edhe ashpërsinë e shpirtit të tyre, dhe admiro dashurinë e tyre për të vërtetën, si, duke shkruar vetë, s'i fshehin të metat e veta, sado të mëdha qofshin. Sepse s'ishte faj i vogël ta kishin harruar kaq shpejt këtë mrekulli, që kishte ndodhur para pak kohe; prandaj edhe qortohen.

Dhe bashkë me këtë, vër re edhe rreptësinë e tyre në një çështje tjetër, si ishin ngadhënjimtarë të oreksit të vet; si të stërvitur të mos i jepnin rëndësi ushqimit të tyre. Sepse, duke qenë në shkretëtirë dhe duke qëndruar atje tri ditë, kishin shtatë bukë.

Tani gjithë të tjerat ai i bën si në rastin e mëparshëm: kështu, edhe i vë të ulen përtokë, edhe i bën bukët të shumohen në duart e nxënësve.

Sepse «urdhëroi», thuhet, «turmën të ulej përtokë. Dhe mori shtatë bukët dhe peshqit, dhe falënderoi, dhe i theu, dhe ua dha nxënësve, dhe nxënësit turmës.»

Po, kur vijmë te fundi, ka një ndryshim.

Sepse «hëngrën të gjithë», thuhet, «dhe u ngopën, dhe ngritën nga copat që tepruan shtatë shporta plot. Dhe ata që hëngrën ishin katër mijë burra, veç grave dhe fëmijëve.»

Po përse herën e parë, kur ishin pesë mijë, mbetën dymbëdhjetë shporta plot, kurse këtu, kur ishin katër mijë, qenë shtatë shporta plot? Për ç'qëllim, them, dhe nga ç'shkak qenë më të pakta tepricat, kur mysafirët s'ishin aq shumë?

Ose, pra, mund të thuhet kjo, se shportat e këtij rasti të fundit ishin më të mëdha se ato që u përdorën më parë; ose, në qoftë se s'ishte kështu, që barazia e mrekullisë të mos i hidhte përsëri në harresë, ai ua zgjon kujtesën me ndryshimin, që me këtë larmi t'u kujtoheshin edhe njëra edhe tjetra. Kështu, në atë rast, i bën shportat plot me copa aq sa nxënësit e tij në numër, kurse në këtë, shportat e tjera sa bukët; duke treguar edhe me këtë fuqinë e tij të patregueshme, dhe lehtësinë me të cilën e ushtronte pushtetin e vet, se ishte e mundur për të të bënte mrekulli të tilla, edhe në këtë mënyrë, edhe në tjetrën. Sepse s'ishte fuqi e vogël të ruante numrin e saktë, edhe atëherë edhe tani; atëherë kur ishin pesë mijë, tani kur ishin katër mijë; dhe të mos i linte tepricat më shumë se shportat e përdorura në njërin rast a në tjetrin, ndonëse numri i mysafirëve ishte i ndryshëm.

Dhe fundi përsëri qe si i mëparshmi. Sepse, ashtu si atëherë e la turmën dhe u tërhoq me një anije, kështu edhe tani; dhe këtë e thotë edhe Joani. Sepse asnjë shenjë s'i shtyu aq shumë ta ndiqnin, sa mrekullia e bukëve. Madje kishin ndër mend jo vetëm ta ndiqnin, po edhe ta bënin mbret. Prandaj, duke shmangur çdo dyshim se po rrëmbente fronin, largohet me nxitim pas kësaj vepre të mrekullueshme: as largohet në këmbë, që të mos e ndiqnin, po duke hyrë në një anije.

«Dhe lëshoi turmat», thuhet, «dhe hipi në anije, dhe erdhi në anët e Magdalës.»

3. «Dhe erdhën farisenjtë dhe saducenjtë dhe deshën t'u tregonte një shenjë nga qielli. Po ai thotë: Kur ngryset, ju thoni: Do të bëjë kohë e kthjellët, se qielli është i kuq; dhe në mëngjes: Do të bëjë kohë e keqe sot, se qielli është i kuq dhe i vranët. Fytyrën e qiellit dini ta dalloni, po shenjat e kohëve s'mund t'i dalloni? Një brez i lig dhe kurorëshkelës kërkon shenjë, po s'do t'i jepet shenjë, veç shenjës së profetit Jona. Dhe i la ata, dhe u largua.»

Po Marku thotë se, kur erdhën tek ai dhe po e pyesnin, «psherëtiu thellë në frymën e tij dhe thotë: Përse kërkon shenjë ky brez?»

E megjithatë pyetja e tyre me siguri meritonte zemërim dhe pakënaqësi të madhe; e prapëseprapë i Dashuri dhe i Kujdesshmi s'zemërohet, po i mëshiron dhe i vajton si të sëmurë të pashërueshëm, dhe këtë, kur e ngasin pas një dëshmie kaq të plotë të fuqisë së tij.

Sepse s'kërkonin që të besonin, po që ta kapnin. Sepse, po të kishin ardhur tek ai gati për të besuar, ai do t'ua kishte dhënë. Sepse ai që i tha gruas «Nuk është mirë» dhe pastaj i dha, aq më tepër do t'ua kishte treguar bujarinë e tij këtyre.

Po, meqë s'kërkonin të besonin, prandaj ai edhe i quan hipokritë, sepse në një vend tjetër thoshin një gjë e nënkuptonin një tjetër. Madje, po të kishin besuar, as që do të kishin pyetur. Dhe edhe nga një gjë tjetër duket se s'besonin: se, kur u qortuan dhe u zbuluan, s'qëndruan me të, as thanë: «Jemi të paditur dhe kërkojmë të mësojmë.»

Po për ç'shenjë nga qielli po kërkonin? Ose që ai të ndalte diellin, ose të frenonte hënën, ose të lëshonte rrufe, ose të bënte një ndryshim në ajër, ose ndonjë gjë tjetër të tillë.

Ç'thotë, pra, ai për gjithë këtë? «Fytyrën e qiellit dini ta dalloni, po shenjat e kohëve s'mund t'i dalloni?»

Shih butësinë dhe përmbajtjen e tij. Sepse as si më parë s'refuzoi thjesht, duke thënë «S'do t'u jepet asnjë», po shpreh edhe shkakun përse s'e jep, ndonëse ata s'po kërkonin të mësonin.

Cili qe, pra, shkaku? «Ashtu si në qiell», thotë ai, «një gjë është shenjë stuhie, një tjetër e kohës së kthjellët, dhe askush, kur të shihte shenjën e kohës së keqe, s'do të kërkonte qetësi, as në qetësi e në kohë të kthjellët një stuhi; kështu duhet të mendoni edhe për mua. Sepse kjo kohë e tanishme e ardhjes sime është e ndryshme nga ajo që ka për të ardhur. Tani duhen këto shenja që janë mbi dhe, po ato në qiell janë ruajtur për atë kohë. Tani si mjek kam ardhur, atëherë do të jem këtu si gjykatës; tani që të kërkoj atë që humbi, atëherë që të kërkoj llogari. Prandaj në mënyrë të fshehtë kam ardhur, po atëherë krejt haptas, duke e palosur qiellin, duke e fshehur diellin, duke mos e lënë hënën të japë dritën e vet. Atëherë ‹vetë fuqitë e qiejve do të tunden›, dhe shfaqja e ardhjes sime do të ngjajë me vetëtimën që u duket të gjithëve njëherësh. Po tani s'është koha për këto shenja; sepse kam ardhur të vdes dhe të pësoj gjithçka deri në skaj.»

A s'e dëgjuat profetin që thotë: «Nuk do të grindet as do të thërrasë, as do të dëgjohet zëri i tij jashtë»? Dhe një tjetër përsëri: «Do të zbresë si shi mbi lesh të qethur»?

Dhe, në qoftë se njerëzit flasin për shenjat në kohën e Faraonit, atëherë kishte një armik prej të cilit duhej çlirim, dhe gjithçka ndodhi me radhë. Po për atë që erdhi ndër miq s'kishte nevojë për ato shenja.

«Dhe veç kësaj, si do t'i jap shenjat e mëdha, kur të voglat s'besohen?» Të vogla, dua të them, për sa i përket shfaqjes së jashtme, sepse në fuqi këto të fundit ishin shumë më të mëdha se ato. Sepse ç'mund të ishte e barabartë me faljen e mëkateve, ngjalljen e të vdekurve, dëbimin e demonëve, krijimin e një trupi e rregullimin e drejtë të gjithë gjërave të tjera?

Po ti shih zemrën e tyre të ngurtë, si, kur u thanë se «s'do t'u jepej shenjë veç shenjës së profetit Jona», s'pyesin. E megjithatë, ndonëse e njihnin edhe profetin, edhe gjithë ç'i kishte ndodhur, dhe pasi iu tha kjo për të dytën herë, duhej të kishin pyetur dhe të kishin mësuar se ç'mund të thoshte kjo fjalë; po, siç thashë, s'ka dëshirë për të mësuar në këto vepra të tyret. Për këtë shkak, «ai edhe i la ata, dhe u largua.»

4. «Dhe kur nxënësit e tij», thuhet, «erdhën në bregun tjetër, harruan të merrnin bukë. Atëherë Jisui u tha atyre: Kini kujdes dhe ruhuni nga maja e farisenjve dhe e saducenjve.»

Dhe përse s'tha haptas: Ruhuni nga mësimi i tyre? Vullneti i tij është t'u kujtojë atë që qe bërë, sepse e dinte se e kishin harruar. Po për t'i akuzuar menjëherë s'dukej se kishte ndonjë bazë të arsyeshme, kurse ta merrte rastin prej vetes së tyre, e kështu t'i qortonte, do ta bënte akuzën të pranueshme. «E përse s'i qortoi atëherë, kur thanë: Nga do të kemi kaq bukë në shkretëtirë? Sepse atëherë dukej rasti i mirë të thoshte atë që thotë këtu.» Që të mos dukej se po nxitohej me ngut te mrekullia. Dhe veç kësaj, s'donte t'i qortonte para turmës, as të kërkonte nder në praninë e tyre. Dhe tani akuza kishte më shumë arsye, sepse edhe pas përsëritjes së mrekullisë ata ishin ende në atë mendje.

Prandaj edhe bën një mrekulli tjetër, dhe atëherë e jo më parë i qorton; dua të them, nxjerr në shesh atë që po arsyetonin në zemrat e tyre. Po cilat ishin arsyetimet e tyre? «Sepse», thuhet, «s'kemi marrë bukë.» Sepse ende ishin plot me drojë për pastrimet e hebrenjve dhe për zbatimin e rregullave për ushqimet.

Prandaj në çdo pikëpamje u sulet madje me ashpërsi, duke thënë: «Përse arsyetoni me veten, o besëpakë, se s'keni marrë bukë? Ende s'e vini re, as e kuptoni? A e keni zemrën të ngurtë? Keni sy, e s'shihni? Keni veshë, e s'dëgjoni? A s'i kujtoni pesë bukët e pesë mijëve, dhe sa shporta ngritët? As shtatë bukët e katër mijëve, dhe sa shporta ngritët?»

A e sheh pakënaqësinë e thellë? Sepse askund tjetër s'duket t'i ketë qortuar kaq shumë. Përse, pra, vepron kështu? Që të përzërë përsëri paragjykimin e tyre për ushqimet. Dua të them se, me këtë qëllim, ndërsa atëherë kishte thënë vetëm «S'e vini re, as e kuptoni?», këtu, dhe me një qortim të fortë, thotë: «O besëpakë.»

Sepse jo kudo butësia është gjë e mirë. Dhe, ashtu si u lejonte lirinë e fjalës, po ashtu edhe qorton, duke u kujdesur me këtë larmi për shpëtimin e tyre. Dhe vër re menjëherë qortimin e tij, sa i fortë, dhe butësinë e tij. Sepse, sa për t'u shfajësuar para tyre për qortimet e ashpra ndaj tyre, thotë: «Ende s'i vështroni pesë bukët, dhe sa shporta ngritët; dhe shtatë bukët, dhe sa shporta ngritët?» Dhe për këtë qëllim vë edhe numrat, si të

njerëzve që u ushqyen, ashtu edhe të copave, duke i sjellë njëherësh në kujtim të së shkuarës, dhe duke i bërë më të vëmendshëm ndaj së ardhmes.

Dhe, që të të mësojë sa e madhe është fuqia e qortimit të tij, dhe si ua zgjoi mendjen e përgjumur, dëgjo ç'thotë Ungjillori. Sepse, pasi Jisui s'tha më, po i qortoi dhe shtoi vetëm këtë, «Si nuk e kuptoni, se s'jua thashë për bukë, që të ruheni, po për majanë e farisenjve dhe të saducenjve», Ungjillori vijoi, duke thënë: «Atëherë kuptuan se s'u kishte thënë të ruheshin nga maja e bukës, po nga mësimi i farisenjve dhe i saducenjve», ndonëse Jisui s'e kishte shprehur atë shpjegim.

Shih sa të mirë bëri qortimi i tij. Sepse edhe i largoi nga rregullat hebraike, edhe, kur ishin të shkujdesur, i bëri më të vëmendshëm, edhe i çliroi nga mungesa e besimit; kështu që nuk trembeshin as nuk frikësoheshin, kur ndonjëherë u dukej se kishin pak bukë; as nuk shqetësoheshin për zinë e bukës, po i përçmonin të gjitha këto.

5. Le të mos i lajkatojmë, pra, as ne në çdo mënyrë ata që kemi nën kujdes, as të mos kërkojmë të na lajkatojnë ata që na drejtojnë. Sepse, në të vërtetë, shpirti i njerëzve ka nevojë për barna të të dyja llojeve. Prandaj, edhe në gjithë botën, mund të shohim se Perëndia i rregullon kështu gjërat, duke bërë herë njërën, herë tjetrën, dhe nuk lejon as të mirat tona të jenë të përhershme, as fatkeqësitë tona të qëndrojnë vetë. Po, ashtu si tani është natë, tani ditë, tani dimër, tani verë, kështu edhe brenda nesh: herë dhimbje, herë kënaqësi, herë sëmundje, e herë shëndet. Le të mos çuditemi, pra, kur sëmuremi, sepse më tepër duhet të çuditemi kur jemi shëndoshë. As të mos trishtohemi kur jemi në hidhërim, sepse më tepër arsye ka të trishtohemi kur gëzohemi; sepse gjithçka ndodh sipas natyrës dhe me radhë. E përse të çuditesh, në qoftë se kështu ndodh me ty, kur edhe te ata shenjtorë mund ta shohësh se ndodh kjo?

Dhe, që ta mësosh këtë, le të sjellim përpara pikërisht atë jetë që ti e quan më plot kënaqësi dhe pa vështirësi. A do ti që ta shqyrtojmë jetën e Abrahamit që nga fillimi? Ç'iu tha, pra, që në krye të herës? «Dil nga vendi yt dhe nga fisi yt.» E pe se ç'gjë e dhimbshme i urdhërohet? Po shih edhe të mirën që vjen pas saj: «Dhe eja në një vend që do të të tregoj, dhe do të të bëj një komb të madh.»

Ç'ndodhi pastaj? Pasi erdhi në atë vend dhe arriti në liman, a pushuan vështirësitë e tij? Aspak; përkundrazi, sërish pasuan të tjera, më të rënda se të parat: një zi buke, një shpërngulje, dhe rrëmbimi i dhunshëm i gruas së tij; e pas këtyre i erdhën begati të tjera: plaga mbi Faraonin, çlirimi i saj, nderi, ato dhurata të shumta, dhe kthimi në shtëpinë e vet. Dhe edhe ngjarjet që pasuan formojnë po atë lloj zinxhiri: begati dhe vështirësi të gërshetuara bashkë.

Dhe diçka e ngjashme u ndodhi edhe apostujve. Prandaj edhe Pavli tha: «Ai që na ngushëllon në çdo shtrëngim tonë, që të mund të ngushëllojmë ata që janë në çfarëdo shtrëngimi.»

«Po ç'më duhet mua kjo, do të thotë dikush, që jam gjithnjë në hidhërim?» Mos u bëj i pasinqertë, as mosmirënjohës; jo, është krejt e pamundur që dikush të jetë gjithnjë në vështirësi, sepse natyra nuk e përballon dot; po, ngaqë duam të jemi gjithnjë në gëzim, prandaj e quajmë veten gjithnjë në hidhërim. E megjithatë, jo vetëm për këtë arsye, po edhe sepse i harrojmë menjëherë të mirat dhe bekimet tona, kurse i kujtojmë përherë vështirësitë, prandaj themi se jemi në hidhërim. Kurse është e pamundur, kur je njeri, të jesh gjithnjë në hidhërim.

6. Dhe, po të doni, le të shqyrtojmë të dyja: edhe jetën me luks, kaq të butë e të shthurur, edhe tjetrën, kaq të rëndë, munduese e të dhimbshme. Sepse do t'ju tregojmë se edhe e para ka hidhërimet e veta, edhe e dyta ka çlodhjet e veta. Jo, mos u shqetësoni. Le të vëmë përpara nesh një njeri që është në pranga, dhe një tjetër që është mbret, i ri në moshë, jetim, që ka trashëguar një pasuri të madhe; dhe le të vëmë përpara nesh edhe një që mundohet me mëditje gjithë ditën, dhe një tjetër që rron përherë me luks.

A do ti, pra, që të tregojmë më parë mundimet e atij që rron me luks? Mendo si duhet të tronditet natyrshëm mendja e tij, si nga një stuhi, kur lakmon një lavdi që e kalon, kur e përbuzin shërbëtorët e tij, kur e fyejnë ata që i ka nën vete, kur ka mijëra veta që e padisin dhe që ia qortojnë jetesën e kushtueshme. Dhe gjithë të tjerat që ka gjasë të ndodhin në një pasuri të tillë, njeriu as që mund t'i tregojë: mundimet, fyerjet, paditë, humbjet, dredhitë e ziliqarëve, të cilët, ngaqë s'mund ta kalojnë pasurinë e tij te vetja, e heqin e e copëtojnë të riun nga çdo anë, dhe ngrenë kundër tij stuhi pa fund.

A do ti që të të tregoj edhe kënaqësinë e tjetrit, të punëtorit me mëditje? Nga gjithë kjo ai është i lirë; edhe sikur ta fyejë ndonjë, nuk hidhërohet, sepse nuk e mban veten më të madh se askush; nuk ka frikë për pasuri, ha me ëndje, fle me shumë qetësi. As ata që pinë verë të Thasit s'shijojnë aq luks sa ai kur shkon te burimet dhe kënaqet me ato ujëra. Po gjendja e tjetrit nuk është e tillë.

Tani, po të mos të mjaftojë ajo që thashë, atëherë, që fitorja ime të jetë më e plotë, eja të krahasojmë mbretin dhe të burgosurin: dhe shpesh do ta shohësh të burgosurin plot kënaqësi, që luan e hidhet përpjetë, kurse mbreti, me diademën dhe rrobën e purpurt, është në dëshpërim, ka shqetësime të panumërta, dhe ka vdekur nga frika.

Sepse nuk mundemi, nuk mundemi të gjejmë jetën e askujt pa hidhërim, as përsëri pa pjesën e vet të kënaqësisë; sepse natyra jonë nuk do ta kishte përballuar këtë, siç e thashë tashmë. Po, në qoftë se njëri gëzohet më shumë dhe një tjetër hidhërohet më shumë, kjo vjen prej vetë atij që hidhërohet, ngaqë është shpirtvogël, e jo prej natyrës së vetë gjësë. Sepse, po të donim të gëzoheshim vazhdimisht, kemi shumë mjete për këtë.

Sepse, po ta kishim kapur një herë virtytin, nuk do të kishte më asgjë që të na hidhëronte. Sepse ai u ngjall shpresa të mira atyre që e zotërojnë, i bën të pëlqyer para Perëndisë dhe të miratuar ndër njerëz, dhe u derdh një kënaqësi të patregueshme. Po, ndonëse në të bërit e së mirës virtyti ka mund, prapëseprapë ai e mbush ndërgjegjen me shumë gëzim, dhe grumbullon brenda një kënaqësi kaq të madhe, sa asnjë fjalë s'do të jetë e zonja ta shprehë.

Sepse cila nga gjërat e jetës sonë të tanishme të duket ty e këndshme? Një tryezë e pasur, shëndeti i trupit, lavdia dhe pasuria? Jo, këto kënaqësi, po t'i vësh përballë asaj kënaqësie, do të dalin më të hidhurat nga të gjitha, në krahasim me të. Sepse asgjë nuk është më e këndshme se një ndërgjegje e pastër dhe një shpresë e mirë.

7. Dhe, po të doni ta mësoni këtë, le të pyesim atë që është gati të ikë prej kësaj jete, ose atë që është plakur; dhe, pasi t'i kujtojmë gostitë e pasura që ka shijuar, dhe lavdinë e nderin, dhe veprat e mira që i ka bërë ndonjëherë, le ta pyesim se me cilën ngazëllehet më shumë; dhe do ta shohim se për të parat turpërohet e mbulon fytyrën, kurse për këto ngrihet lart e hidhet nga gëzimi.

Kështu edhe Ezekia, kur ishte i sëmurë, nuk i solli ndër mend gostitë e pasura, as lavdinë, as mbretërinë, po drejtësinë. Sepse «kujto», thotë ai, «si eca përpara Teje në rrugë të drejtë.» Shih përsëri Pavlin që hidhet nga gëzimi për këto dhe thotë: «Luftova luftën e mirë, e mbarova vrapin, e ruajta besimin.» «Po ç'kishte tjetër për të treguar?», mund të thotë dikush. Shumë gjëra, dhe më tepër se këto: edhe nderimet me të cilat u nderua, sa përkujdesje e sa respekt të madh kishte gëzuar. A nuk e dëgjon atë që thotë: «Më pritët si engjëll të Perëndisë, si Krishti Jisu»? Dhe: «Po të ishte e mundur, do t'i kishit nxjerrë sytë tuaj e do të m'i kishit dhënë»? Dhe se «njerëz kishin vënë qafën e tyre për jetën e tij»? Po asnjë nga ato gjëra nuk i sjell përpara, po mundimet e tij, dhe rreziqet, dhe kurorat që mori si shpërblim për to; edhe me shumë arsye. Sepse njëra palë mbeten këtu, kurse të tjerat shpërngulen bashkë me ne; dhe për ato do të japim llogari, kurse për këto do të kërkojmë shpërblim.

A nuk e dini se, në ditën e vdekjes, si e bëjnë mëkatet shpirtin të tkurret? Si e trazojnë zemrën nga thellësia? Atëherë, pra, kur ndodhin gjëra të tilla, kujtimi i veprave të mira na rri pranë, si një qetësi në stuhi, dhe ngushëllon shpirtin e trazuar.

Sepse, po të jemi zgjuar, kjo frikë do të jetë me ne gjithnjë edhe gjatë jetës; po, të pandjeshëm siç jemi, ajo pa dyshim do të na bjerë sipër, kur të hidhemi tej prej këtej. Sepse edhe i burgosuri hidhërohet më shumë atëherë kur e nxjerrin drejt gjyqit; atëherë dridhet më fort, kur është pranë fronit të gjyqit, kur duhet të japë llogari. Për të njëjtën arsye, atëherë shumë veta mund të dëgjohen duke rrëfyer tmerre dhe pamje të frikshme, që ata që po ikin nuk i durojnë dot, po shpesh e tundin vetë shtratin me forcë të madhe, dhe vështrojnë me frikë ata që rrinë pranë. Shpirti shtyhet përbrenda, pa dashur të shkulet nga trupi dhe pa duruar dot pamjen e engjëjve që vijnë. Sepse, në qoftë se njerëzit që janë të tmerrshëm na kallin frikën kur i shohim, kur të shohim engjëj kërcënues dhe fuqi të rrepta ndër ata që vijnë të na marrin, ç'nuk do të pësojmë ne, kur shpirti të nxirret me forcë nga trupi, të tërhiqet zvarrë, dhe të vajtojë shumë, e gjithçka më kot? Sepse edhe ai i pasuri, pas ikjes së tij, vajtoi shumë, po nuk nxori kurrfarë dobie prej saj.

Le t'i sjellim, pra, të gjitha këto para syve, dhe le t'i peshojmë, që të mos pësojmë edhe ne po atë, dhe kështu le ta mbajmë gjallë frikën që lind prej andej; që

t'i shpëtojmë ndëshkimit të vërtetë, dhe të arrijmë të mirat e përjetshme; të cilat na dhëntë Perëndia t'i arrijmë të gjithë, me anë të hirit dhe të dashurisë për njeriun të Zotit tonë Jisu Krisht, bashkë me të cilin i qoftë lavdia Atit, së bashku me Frymën e Shenjtë dhe Jetëbërëse, tani e përherë, edhe në jetë të jetëve. Amin.