Mateu 16:24

«Atëherë»; po kur? Kur Pjetri tha: «Larg qoftë prej teje; kjo nuk do të të ndodhë»; dhe dëgjoi si përgjigje: «Shko prapa meje, Satana». Sepse Ai kurrsesi nuk u mjaftua me qortimin e thjeshtë, por, duke dashur të tregonte edhe më plotësisht si shfrenimin e fjalëve të Pjetrit, ashtu edhe dobinë e Pësimit të vet, thotë: «Ti më thua mua: ‹Larg qoftë prej teje; kjo nuk do të të ndodhë›; por unë të them ty: nuk është thjesht e dëmshme dhe shkatërrimtare për ty të më pengosh e të hidhërohesh për Pësimin tim, por do të të jetë e pamundur madje edhe të shpëtosh, po të mos jesh edhe ti vetë përherë gati për vdekje.»

Kështu, që të mos e quanin Pësimin e tij të padenjë për të, jo vetëm me anë të asaj që kishte thënë më parë, por edhe me anë të ngjarjeve që po vinin, ua mëson dobinë që sjell. Kështu, te Joani më parë, thotë: «Po të mos bjerë kokrra e grurit në tokë e të vdesë, mbetet vetëm; por po të vdesë, jep shumë fryt.» Këtu, veç, e zhvillon më plotësisht: pohimin se duhet vdekur nuk e sjell vetëm për veten, por edhe për ta. «Sepse aq e madhe është dobia e saj, saqë edhe për ju ngurrimi për të vdekur është gjë e keqe, kurse gatishmëria për të, gjë e mirë.»

Këtë, veç, e bën të qartë me ato që vijojnë; tani për tani e zhvillon vetëm nga njëra anë. Dhe shikoni si e bën fjalën e tij të patëmetë: nuk thotë aspak «Doni a s'doni, këtë duhet ta pësoni», por si? «Në qoftë se dikush do të vijë pas meje.» «Nuk detyroj, nuk shtrëngoj, por secilin e bëj zot të zgjedhjes së vet; prandaj edhe them: ‹Në qoftë se dikush do›. Sepse ju thërras në gjëra të mira, jo në gjëra të këqija a të rënda, jo në ndëshkim e në hakmarrje, që të më duhej t'ju shtrëngoja. Përkundrazi, vetë natyra e gjësë mjafton për t'ju tërhequr.»

Duke folur kështu, i tërhoqi edhe më shumë pas vetes. Sepse ai që përdor shtrëngimin, shpesh i largon njerëzit, kurse ai që ia lë dëgjuesit të zgjedhë, e tërheq më fort. Sepse butësia është gjë më e fuqishme se forca. Prandaj edhe Ai vetë tha: «Në qoftë se dikush do.» «Sepse të mëdha janë, thotë, të mirat që ju jap, të tilla që njerëzit të vrapojnë drejt tyre me dëshirën e vet. Sepse edhe kur dikush jep ar e ofron një thesar, nuk fton me forcë. Dhe në qoftë se ajo ftesë bëhet pa shtrëngim, aq më tepër kjo, drejt të mirave në Qiej. Sepse, po të mos të bindë vetë natyra e gjësë të vraposh, nuk je aspak i denjë ta marrësh; dhe, edhe po ta marrësh, nuk do ta njohësh mirë atë që ke marrë.»

Prandaj Krishti nuk shtrëngon, por nxit, duke na kursyer. Sepse, meqenëse ata dukej se po murmurisnin shumë, të shqetësuar fshehurazi nga kjo fjalë, Ai thotë: «Nuk ka nevojë për shqetësim a për trazim. Në qoftë se atë që përmenda nuk e quani shkak bekimesh të panumërta, madje edhe kur ju gjen juve vetë, unë prapë nuk përdor forcë e nuk shtrëngoj; por, në qoftë se ndokush do të më ndjekë, atë e thërras.»

«Sepse mos kujtoni kurrsesi se kjo që bëni tani, duke qëndruar pranë meje, është të vini pas meje. Ju duhen shumë mundime, shumë rreziqe, në qoftë se doni të vini pas meje. Sepse ti, o Pjetër, ngaqë pohove se unë jam Biri i Perëndisë, nuk duhet për këtë vetëm të presësh kurora e ta quash këtë të mjaftueshme për shpëtimin tënd, e që tani e tutje të gëzosh siguri, sikur t'i kishe bërë të gjitha. Sepse, ndonëse është në pushtetin tim, si Biri i Perëndisë, të të pengoj që të mos provosh fare asnjë nga ato vështirësi, prapë nuk e dua këtë, për të mirën tënde, që edhe ti vetë të japësh diçka e të dëshmohesh më i denjë.»

Sepse, po të ishte dikush gjyqtar në lojëra dhe të kishte një mik ndër garuesit, nuk do të donte ta kurorëzonte vetëm nga favori, por edhe për mundimet e tij; dhe pikërisht për këtë arsye, ngaqë e do. Kështu edhe Krishti: ata që i do më shumë, ata do që të dëshmojnë veten mbi të gjitha edhe me mjetet e veta, e jo vetëm me ndihmën e tij.

Por shikoni si njëkohësisht e bën fjalën e tij jo të rëndë. Sepse Ai kurrsesi nuk i rrethon vetëm me tmerrin e vet, por e parashtron mësimin për gjithë botën, duke thënë: «Në qoftë se dikush do», qoftë grua a burrë, sundimtar a i sunduar, le të vijë nga kjo udhë.

2. Dhe ndonëse duket sikur tha vetëm një gjë, prapë fjalët e tij janë tri: «Le të heqë dorë nga vetja», «Le ta marrë kryqin e vet» dhe «Le të më ndjekë»; dy prej tyre janë bashkuar, kurse njëra qëndron më vete.

Por le të shohim më parë ç'do të thotë të mohosh veten. Le të mësojmë më parë ç'do të thotë të mohosh një tjetër, dhe atëherë do të kuptojmë ç'do të thotë të mohosh veten. Çfarë do të thotë, pra, të mohosh një tjetër? Ai që mohon një tjetër, fjala vjen një vëlla, a një shërbëtor, a këdo qoftë, po ta shohë atë duke u rrahur, a të lidhur, a të çuar në vdekje, a çfarëdo që të pësojë, nuk i rri pranë, nuk e ndihmon, nuk preket, nuk ndien asgjë për të, si njeri që një herë e mirë është shkëputur prej tij. Kështu, pra, Ai do që ne ta lëmë pas dore trupin tonë, që, edhe kur njerëzit na fshikullojnë, a na dëbojnë, a na djegin, a çfarëdo që të bëjnë, të mos e kursejmë. Sepse pikërisht kjo do të thotë ta kursesh. Sepse edhe etërit i kursejnë fëmijët e vet pikërisht atëherë kur, duke ua dorëzuar mësuesve, urdhërojnë të mos i kursejnë.

Kështu edhe Krishti: nuk tha «Le të mos e kursejë veten», por, shumë rreptë, «Le të heqë dorë nga vetja»; domethënë, le të mos ketë të bëjë fare me veten, por le t'ia dorëzojë veten të gjitha rreziqeve e përpjekjeve; dhe le të ndiejë sikur gjithçka po e pësonte një tjetër.

Dhe nuk tha «Le ta mohojë», por «Le të heqë dorë»; edhe me këtë shtesë të vogël tregon sërish sa larg shkon. Sepse kjo e dyta është më shumë se e para.

«Dhe le ta marrë kryqin e vet.» Kjo del nga tjetra. Sepse, që të mos mendosh se fjalët, fyerjet e sharjet janë kufiri i vetëmohimit tonë, Ai thotë edhe se deri ku duhet të heqë dorë njeriu nga vetja: domethënë, deri në vdekje, e madje në një vdekje të turpshme. Prandaj nuk tha «Le të heqë dorë nga vetja deri në vdekje», por «Le ta marrë kryqin e vet», duke paraqitur vdekjen e turpshme; e këtë jo një herë a dy herë, por gjatë gjithë jetës duhet vepruar kështu. «Po, thotë, mbaje mbi vete këtë vdekje pareshtur, e ji gati për therje çdo ditë. Sepse, meqenëse shumë vetë e përçmuan vërtet pasurinë, kënaqësinë e lavdinë, por vdekjen nuk e përbuzën, madje u trembën nga rreziqet, unë, thotë, dua që luftëtari im të përleshet edhe deri në gjak, e që kufiri i garës së tij të arrijë deri në therje; kështu që, edhe pse dikush duhet të kalojë vdekjen, një vdekje me turp, vdekjen e mallkuar, e atë mbi një dyshim të lig, ne t'i durojmë të gjitha me fisnikëri, madje të gëzohemi që na dyshojnë.»

«Dhe le të më ndjekë.» Domethënë, meqenëse është e mundur që dikush të vuajë, e prapë të mos e ndjekë Atë, kur nuk vuan për Të (sepse kështu shpesh vuajnë rëndë edhe kusarët, edhe përdhosësit e varreve, edhe magjistarët), që të mos mendosh se mjafton vetëm natyra e fatkeqësive të tua, Ai i shton edhe shkakun e këtyre fatkeqësive.

Dhe cili është? Që, duke vepruar e duke vuajtur kështu, ta ndjekësh Atë; që për Të t'i durosh të gjitha; që të kesh edhe virtytet e tjera. Sepse edhe këtë e shpreh me «Le të më ndjekë», që të tregohet jo vetëm trimëria, ajo që ushtrohet në fatkeqësitë tona, por edhe vetëpërmbajtja, maturia e gjithë përkora. Sepse pikërisht kjo do të thotë «të ndjekësh»: t'u kushtosh kujdes edhe virtyteve të tjera, dhe për hir të Tij t'i durosh të gjitha.

Sepse ka nga ata që e ndjekin djallin deri në durimin e gjithë kësaj, e për hir të tij japin jetën e vet; kurse ne për Krishtin, ose më mirë, për të mirën tonë: ata, që t'i bëjnë keq vetes edhe këtu edhe atje; ne, që të fitojmë të dyja jetët.

Si të mos jetë, pra, marrëzi e skajshme të mos tregojmë as po atë trimëri sa ata që humbin; e kjo, kur do të korrim prej saj kaq shumë kurora? E prapë me ne është vetë Krishti si ndihmë, kurse me ata s'ka njeri.

Këtë porosi, në të vërtetë, Ai e kishte thënë tashmë, kur i dërgoi, duke thënë: «Mos shkoni në udhën e johebrenjve» (sepse, thotë, «ju dërgoj si dele në mes të ujqërve», dhe «do t'ju çojnë para mbretërve e qeveritarëve»), por tani me më shumë forcë e rreptësi. Sepse atëherë foli vetëm për vdekjen, kurse këtu përmendi edhe një kryq, e një kryq të pareshtur. Sepse «le ta marrë, thotë, kryqin e vet», domethënë «le ta mbajë e ta bartë atë vazhdimisht». Dhe këtë e bën zakonisht në çdo gjë: jo që në fillim, as që në krye, por qetësisht e dalëngadalë, duke i sjellë urdhërimet më të mëdha, që dëgjuesit të mos i quajnë të çuditshme.

3. Pastaj, ngaqë fjala dukej e ashpër, shikoni si e zbut me ato që vijojnë, e vë përpara shpërblime që i kalojnë mundimet tona; e jo vetëm shpërblime, por edhe ndëshkimet e vesit; madje, tek këto të fundit ndalet më shumë sesa tek ato, sepse jo aq dhënia e bekimeve, sa kërcënimi me ashpërsi, i sjell zakonisht njerëzit e thjeshtë në vete. Shikoni, të paktën, si edhe fillon këtu prej kësaj, edhe mbaron me këtë.

«Sepse kushdo që të dojë ta shpëtojë jetën e vet, do ta humbasë, thotë; por kushdo që ta humbasë jetën e vet për hirin tim, do ta gjejë. Sepse ç'dobi ka njeriu, po të fitojë gjithë botën e të humbasë shpirtin e vet? Ose çfarë do të japë njeriu në këmbim të shpirtit të vet?»

Ajo që thotë, është si kjo: «Jua urdhëroj këto jo si njeri që s'ju kursen, por përkundrazi si njeri që ju kursen së tepërmi. Sepse ai që e kursen fëmijën e vet, e shkatërron; kurse ai që nuk e kursen, e ruan.» Për këtë edhe një njeri i urtë tha: «Po ta rrahësh birin tënd me shufër, nuk do të vdesë, por do t'ia shpëtosh shpirtin nga vdekja.» Dhe përsëri: «Ai që e përkëdhel birin e vet, do t'i lidhë plagët.»

Kjo ndodh edhe në kamp. Sepse, në qoftë se gjenerali, duke i kursyer ushtarët, i urdhëron të rrinë përherë brenda kampit, do të shkatërrojë bashkë me ta edhe banorët.

«Që të mos ndodhë, pra, kjo edhe me ju, thotë, duhet të rreshtoheni kundër një vdekjeje të pandërprerë. Sepse edhe tani po ndizet një luftë e rëndë. Prandaj mos rrini brenda, por dilni e luftoni; dhe po të biesh në postin tënd, atëherë e ke fituar jetën.» Sepse në luftërat e dukshme ai që bie i therur në postin e vet është edhe më i shquar se të tjerët, edhe më i pamposhtur, edhe më i tmerrshëm për armikun, ndonëse e dimë se pas vdekjes mbreti, për të cilin ai qëndron në post, s'është në gjendje ta ngrejë përsëri. Aq më tepër, pra, në këto luftëra, ku ka veç kësaj edhe shpresa të tilla ngjalljeje, ai që e vë jetën e vet përballë vdekjes do ta gjejë atë: në një kuptim, sepse nuk do të zihet shpejt; në një kuptim të dytë, sepse edhe po të bjerë, Perëndia do t'ia çojë jetën drejt një jete më të lartë.

4. Pastaj, ngaqë kishte thënë «Ai që të dojë ta shpëtojë, do ta humbasë; kurse kushdo që ta humbasë, do ta shpëtojë», e nga ajo anë kishte vënë shpëtimin e shkatërrimin, e nga kjo anë po ashtu shpëtimin e shkatërrimin, që askush të mos e mendojë të njëjtë njërin shkatërrim e shpëtim me tjetrin, dhe që të të mësojë qartë se dallimi midis këtij shpëtimi dhe atij është aq i madh sa midis shkatërrimit e shpëtimit. Prandaj nxjerr edhe nga të kundërtat një përfundim, një herë e mirë, për t'i vërtetuar këto. «Sepse ç'dobi ka njeriu, thotë, po të fitojë gjithë botën e të humbasë shpirtin e vet?»

A e sheh si ruajtja e gabuar e saj është shkatërrim, e më keq se çdo shkatërrim, sepse s'ka as shërim, meqë s'mbetet më asgjë për ta shpaguar? Sepse «mos më thuaj këtë, thotë, se ai që u shpëtoi rreziqeve të tilla e ruajti jetën; por vëri jetës së tij edhe gjithë botën, e prapë ç'dobi ka prej saj, po të humbasë shpirti?»

Sepse thuamë: po të shihje shërbëtorët e tu në luks, e veten tënde në fatkeqësi të skajshme, a do të kishe vërtet ndonjë dobi që je zot? Kurrsesi. Bëje, pra, të njëjtën llogari edhe për shpirtin tënd, kur mishi është në luks e në pasuri, ndërsa shpirti pret shkatërrimin që do të vijë.

«Çfarë do të japë njeriu në këmbim të shpirtit të vet?»

Përsëri ndalet në të njëjtën gjë. Çfarë? A ke ti një shpirt tjetër për të dhënë në vend të këtij shpirti? thotë. Sepse, po të humbasësh para, do të mundësh të japësh para; a le të jetë shtëpi, a skllevër, a çfarëdo lloj pasurie tjetër; por për shpirtin tënd, po ta humbasësh, s'do të kesh shpirt tjetër për të dhënë; po, edhe sikur të kishe botën, edhe sikur të ishe mbret i gjithë dheut, s'do të mundeshe, duke paguar gjithë të mirat e tokës bashkë me vetë tokën, të shpaguaje qoftë edhe një shpirt të vetëm.

Dhe ç'çudi, në qoftë se është kështu me shpirtin? Sepse edhe te trupi mund ta shohësh se kështu del. Edhe sikur të mbash dhjetë mijë diadema, por të kesh një trup të sëmurë nga natyra e të pashërueshëm, s'do të mundesh, as duke dhënë gjithë mbretërinë tënde, ta shërosh këtë trup, as edhe po të shtosh njerëz e qytete e pasuri të panumërta.

Tani, kështu të porosis të arsyetosh edhe për shpirtin tënd, ose më mirë, edhe shumë më tepër për shpirtin; dhe ti, duke lënë çdo gjë tjetër, harxho gjithë kujdesin tënd për të. Mos u kujdes, pra, për punët e të tjerëve e të lësh pas dore veten dhe gjërat e tua, gjë që tani e bëjnë të gjithë, të ngjashëm me ata që punojnë në miniera. Sepse as këta nuk marrin ndonjë dobi nga kjo punë, as nga pasuria, por përkundrazi dëm të madh, edhe sepse hyjnë në rrezik të kotë, edhe sepse e bëjnë për njerëz të tjerë, pa korrur asnjë dobi nga mundimet e vdekjet e tilla. Këta bëhen tashmë shembull për shumë veta, që gërmojnë pasuri për të tjerët; ose më mirë, ne jemi edhe më të mjerë se kjo, sepse vetë ferri na pret pas këtyre mundimeve tona. Sepse ata i ndal nga ato mundime vdekja, kurse për ne vdekja del fillim i të këqijave të panumërta.

Por, po të thuash se ke në pasurinë tënde frytin e mundimeve të tua, tregomë shpirtin tënd të gëzuar, e atëherë bindem. Sepse, nga të gjitha gjërat brenda nesh, shpirti është më i pari. Dhe në qoftë se trupi majmet, ndërsa shpirti thahet, kjo begati s'të vlen asgjë (ashtu si gëzimi i shërbëtores s'i vlen asgjë zonjës që po shkon drejt humbjes, e as rroba e bukur s'vlen asgjë përballë mishit të dobët); por Krishti do të të thotë përsëri: «Çfarë do të japë njeriu në këmbim të shpirtit të vet?», duke të urdhëruar nga çdo anë të merresh me atë e të mbash llogari vetëm për të.

5. Pasi i pat trembur, pra, me këtë, i ngushëllon edhe me të mirat e veta.

«Sepse Biri i Njeriut, thotë, do të vijë në lavdinë e Atit të vet me engjëjt e tij të shenjtë, dhe atëherë do t'i shpërblejë gjithsecilit sipas veprave të tij.»

A e sheh si lavdia e Atit dhe e Birit është krejt një? Por, në qoftë se lavdia është një, është fare e qartë se edhe qenia është një. Sepse, në qoftë se brenda një qenieje ka dallim lavdie («sepse një është lavdia e diellit, tjetër lavdia e hënës, e tjetër lavdia e yjeve; sepse yll nga ylli ndryshon në lavdi», ndonëse qenia është një), si mund të ndryshojë qenia e atyre, lavdia e të cilëve është një? Sepse Ai nuk tha aspak «Në një lavdi si ajo e Atit», që të mund të mendoje sërish ndonjë ndryshim, por, duke nënkuptuar përsosmërinë e plotë, «Në po atë lavdi, thotë, do të vijë», që të quhet një dhe e njëjta.

«Tani, përse trembesh, o Pjetër (kështu flet Ai), kur të flitet për vdekje? Sepse atëherë do të më shohësh në lavdinë e Atit. Dhe, në qoftë se unë jam në lavdi, jeni edhe ju; interesat tuaja nuk kufizohen aspak në jetën e tanishme, por një lloj tjetër pjese do t'ju marrë me vete, një më e mirë.» Megjithatë, pasi foli për të mirat, nuk u ndal këtu, por përzieu edhe gjërat e frikshme, duke sjellë përpara atë fron gjyqi, e llogarinë e pamëshirshme, e vendimin e paepur, e gjyqin që s'mund të mashtrohet.

Megjithatë, nuk e la fjalën e vet të dukej vetëm e zymtë, por e zbuti edhe me shpresa të mira. Sepse nuk tha «atëherë do t'i ndëshkojë ata që mëkatuan», por «Do t'i shpërblejë gjithsecilit sipas bëmave të tij». E këtë e tha, duke u kujtuar jo vetëm mëkatarëve ndëshkimin, por edhe atyre që kanë bërë mirë, çmimet e kurorat.

6. Dhe Ai vërtet e tha, pjesërisht për të freskuar të mirët; por unë përherë dridhem kur e dëgjoj, sepse nuk jam nga ata që kurorëzohen, dhe mendoj se edhe të tjerë e ndajnë me ne frikën e ankthin tonë. Sepse cilin nuk mjafton kjo fjalë për ta tronditur, kur ka hyrë brenda ndërgjegjes së vet, e për ta bërë të dridhet, e për ta bindur se na duhet rrobë thesi e agjërim i zgjatur, më shumë se popullit të ninivasve? Sepse ne s'jemi në merak për përmbysjen e një qyteti e për fundin e përbashkët, por për ndëshkimin e përjetshëm e për zjarrin që s'shuhet kurrë.

Prandaj edhe i lëvdoj e i admiroj murgjit që kanë zënë vendet e shkretëtirës, si për të tjerat, ashtu edhe për këtë fjalë. Sepse ata, pasi bëjnë drekat e veta, ose më mirë, pas darkës (sepse drekë s'njohin kurrë, ngaqë e dinë se koha e tanishme është kohë zie e agjërimi), pra pas darkës, kur thonë disa himne falënderimi për Perëndinë, e përmendin edhe këtë shprehje. Dhe, po të donit t'i dëgjonit vetë himnet, që edhe ju t'i thoshit vazhdimisht, do t'jua tregoj të tërë atë këngë të shenjtë. Fjalët e saj, pra, janë kështu: «I bekuar Perëndi, që më ushqen që në rininë time, që i jep ushqim çdo mishi; mbushi zemrat tona me gëzim e hare, që, duke pasur përherë çdo mjaftueshmëri, të tepërojmë në çdo vepër të mirë në Krishtin Jisu, Zotin tonë; me të cilin qoftë te Ti lavdia, nderi e pushteti, bashkë me Frymën e Shenjtë, përjetë. Amin. Lavdi Ty, o Zot; lavdi Ty, o i Shenjtë; lavdi Ty, o Mbret; që na dhe ushqim për të na gëzuar. Na mbush me Frymën e Shenjtë, që të gjendemi të pëlqyer para Teje, pa u turpëruar, kur t'i shpërblesh gjithsecilit sipas veprave të tij.»

Tani, ky himn është i denjë për admirim në çdo pjesë të tij, por sidomos mbarimi i tij i mësipërm. Domethënë, ngaqë vaktet e ushqimi e kanë zakon të shpërndajnë vëmendjen e të rëndojnë, ata e vënë këtë fjalë si një lloj freri mbi shpirt, e në kohën e ngopjes ia kujtojnë kohën e gjyqit. Sepse kanë mësuar ç'i ndodhi Izraelit nga një tryezë e pasur. «Sepse i dashuri im, thotë, hëngri, u majm dhe shkelmoi.» Prandaj edhe Moisiu tha: «Kur të kesh ngrënë e pirë e të jesh ngopur, kujto Zotin, Perëndinë tënd.»

Sepse pas asaj gostie, atëherë ata u lëshuan në ato vepra të paligjshme e të pacipa.

Prandaj edhe ti kije kujdes, që të mos të gjejë diçka e ngjashme. Sepse, ndonëse nuk i flijon gurit a arit as dhen as dema, ki kujdes se mos i flijon zemërimit shpirtin tënd, se mos i flijon kurvërisë a pasioneve të tjera të ngjashme shpëtimin tënd. Po, pikërisht për këtë, e shihni, ata, nga frika e këtyre rrëzimeve, kur kanë shijuar vaktin e tyre, ose më mirë agjërimin (sepse vakti i tyre është në fakt agjërim), ia kujtojnë vetes fronin e tmerrshëm të gjyqit dhe atë ditë. Dhe, në qoftë se ata që e ndreqin veten edhe me agjërim, edhe me net të kaluara përtokë, me vigjilje, e me rrobë thesi, e me dhjetë mijë mjete, prapë kanë nevojë edhe për këtë kujtesë, kur do të jetë e mundur për ne të jetojmë me virtyt, ne që shtrojmë tryeza të ngarkuara me mbytje anijesh të panumërta, e as që lutemi fare, as në fillim as në fund?

7. Prandaj, që t'u japim fund këtyre mbytjeve, le ta sjellim para nesh atë himn e ta shpalosim të tërin, që, duke parë dobinë e tij, edhe ne ta këndojmë vazhdimisht mbi tryezën tonë, e t'i qetësojmë lëvizjet e egra të barkut, duke i futur në shtëpitë tona edhe zakonet edhe ligjet e atyre engjëjve. Sepse ju vërtet duhet të shkonit atje e t'i korrnit këto fryte; por, meqë nuk doni, të paktën nëpërmjet fjalëve tona, dëgjoni këtë melodi shpirtërore, e le të thotë secili pas vaktit të vet këto fjalë, duke filluar kështu.

«I bekuar Perëndi.» Sepse menjëherë përmbushin ligjin apostolik, që urdhëron: «Çfarëdo që bëjmë me fjalë a me vepër, ta bëjmë në emër të Zotit tonë Jisu Krisht, duke i dhënë falënderim Perëndisë Atë me anë të tij.»

Pastaj, falënderimi bëhet jo vetëm për atë ditë të vetme, por për gjithë jetën e tyre. Sepse «që më ushqen, thuhet, që në rininë time». Dhe prej andej nxirret një mësim vetëpërmbajtjeje: se, kur na ushqen Perëndia, ne s'duhet të merakosemi. Sepse, në qoftë se, kur një mbret të premton të të japë ushqimin e përditshëm nga depot e veta, ti do të kishe shpresë të mirë për të ardhmen, aq më tepër, kur jep Perëndia dhe çdo gjë derdhet mbi ty si nga burimet, do të duhej të çliroheshe nga çdo ankth. Po, dhe pikërisht për këtë qëllim flasin kështu, që të bindin edhe veten, edhe ata që bëhen nxënës prej tyre, të heqin çdo merak të kësaj bote.

Pastaj, që të mos mendosh se e ngrenë këtë falënderim vetëm për vete, shtojnë më tej: «që i jep ushqim çdo mishi», duke falënderuar në emër të gjithë botës; dhe si etër të gjithë dheut, kështu i ngrenë lëvdatat e veta për të gjithë, e stërviten në një dashuri vëllazërore të çiltër. Sepse s'është as e mundur t'i urrejnë ata, për të cilët falënderojnë Perëndinë që ushqehen.

A e sheh si me falënderimin e tyre hyn edhe dashuria, edhe hidhet jashtë meraku i kësaj bote, si me fjalët e mëparshme, ashtu edhe me këto? Sepse, në qoftë se Ai ushqen çdo mish, aq më tepër ata që i janë kushtuar; në qoftë se ushqen ata që janë ngatërruar në meraqet e kësaj bote, aq më tepër ata që janë çliruar prej tyre.

Për ta vërtetuar këtë, vetë Krishti tha: «Sa më shumë vleni ju se harabelat?» E këtë e tha, duke i mësuar të mos e vënë besimin te pasuria e te toka e te farat; sepse nuk janë këto që na ushqejnë, por fjala e Perëndisë.

Me këtë ua mbyllin gojën edhe manikeasve, edhe valentinianëve, edhe të gjithë atyre që janë sëmurë në atë mënyrë. Sepse me siguri kjo Qenie nuk është e keqe, që i vë depot e veta para të gjithëve, madje edhe para atyre që e blasfemojnë.

Pastaj vjen lutja: «Mbushi zemrat tona me gëzim e hare.» Për ç'lloj gëzimi, pra, e ka fjalën? Për gëzimin e kësaj bote? Kurrsesi: sepse, po ta kishin fjalën për këtë, nuk do të kishin zënë majat e maleve e shkretëtirat, as do të mbështilleshin me rrobë thesi; por e kanë fjalën për atë gëzim që s'ka asgjë të përbashkët me këtë jetë të tanishme, gëzimi i engjëjve, gëzimi i epërm.

Dhe nuk e kërkojnë thjesht, por me tepri të madhe; sepse nuk thonë «jep», por «mbush», e nuk thonë «ne», por «zemrat tona». Sepse ky është veçanërisht një gëzim i zemrës: «Sepse fryti i Frymës është dashuria, gëzimi, paqja.»

Kështu, ngaqë mëkati solli hidhërimin, ata kërkojnë që me anë të gëzimit të mbillet tek ata drejtësia, sepse ndryshe s'do të mund të lindte gëzimi.

«Që, duke pasur përherë çdo mjaftueshmëri, të tepërojmë në çdo vepër të mirë.» Shikoni si e përmbushin atë fjalë të ungjillit që thotë: «Bukën tonë të përditshme jepna neve sot», e si e kërkojnë edhe këtë për qëllime shpirtërore. Sepse shprehja e tyre është: «Që të tepërojmë në çdo vepër të mirë.» Nuk thanë «Që të kryejmë vetëm detyrën tonë», por «edhe më shumë se ç'urdhërohet», sepse «që të tepërojmë» do të thotë kjo. Dhe, ndërsa nga Perëndia kërkojnë mjaftueshmëri në gjërat e nevojshme, vetë janë të gatshëm të binden jo vetëm sa mjafton, por me tepri të madhe e në të gjitha. Kjo është pjesa e shërbëtorëve zemërmirë, kjo e njerëzve të rreptë në mirësi: të tepërojnë përherë e në të gjitha.

Pastaj, duke ia kujtuar sërish vetes dobësinë e vet, e se pa ndihmën nga lart s'mund të bëhet asgjë fisnike, pasi thanë «që të tepërojmë në çdo vepër të mirë», shtojnë «në Krishtin Jisu, Zotin tonë; me të cilin qoftë te Ti lavdia, nderi e pushteti përjetë. Amin», duke e stolisur këtë fund, si edhe fillimin e tyre, me një fill falënderimi.

8. Pas kësaj përsëri, duket sikur fillojnë nga e para, por qëndrojnë te po ai mendim. Ashtu si edhe Pavli, në fillim të një letre, pasi mbylli me një dhoksologji, ku thotë: «Sipas vullnetit të Perëndisë e Atit tonë, të cilit i qoftë lavdia përjetë. Amin», e nis sërish temën për të cilën po shkruante. Dhe përsëri, në një vend tjetër, kur pat thënë: «I adhuruan e i shërbyen krijesës më shumë se Krijuesit, që është i bekuar përjetë. Amin», nuk e mbaroi fjalimin, por fillon sërish.

Prandaj as ne le të mos i qortojmë këta engjëjt tanë, si të vepronin çrregullt, që, pasi mbyllin me një dhoksologji, fillojnë sërish himnet e shenjta. Sepse ata ndjekin ligjet apostolike: fillojnë nga një dhoksologji, mbarojnë po aty, e pas atij mbarimi bëjnë sërish një fillim.

Prandaj thonë: «Lavdi Ty, o Zot; lavdi Ty, o i Shenjtë; lavdi Ty, o Mbret; që na dhe ushqim për të na gëzuar.»

Sepse jo vetëm për gjërat më të mëdha, por edhe për ato më të voglat, duhet të falënderojmë. Dhe ata falënderojnë edhe për këto, duke turpëruar herezinë e manikeasve e të sa vetëve që pohojnë se jeta jonë e tanishme është e keqe. Sepse, për shkak të vetëpërmbajtjes së tyre të lartë e të përçmimit të barkut, mund t'i dyshoje si njerëz që e neverisin ushqimin, ashtu si heretikët e sipërpërmendur, që e mbysin veten deri në vdekje. Prandaj ata, me lutjen e tyre, të mësojnë se nuk përmbahen nga shumica e ushqimeve prej neverisë ndaj krijesave të Perëndisë, por si njerëz që ushtrojnë vetëpërmbajtjen.

Dhe shikoni si, pas falënderimit për dhuratat e tij të shkuara, ata janë ngulmues edhe për gjërat më të mëdha, e nuk ndalen te punët e kësaj jete, por ngjiten përmbi qiej e thonë: «Na mbush me Frymën e Shenjtë.» Sepse s'është as e mundur ta dëshmosh veten ashtu si duhet, pa u mbushur me atë hir; ashtu si s'ka si të bësh gjë fisnike a të madhe, pa ndihmën e Krishtit.

Ashtu, pra, si, kur thanë «Që të tepërojmë në çdo vepër të mirë», shtuan «Në Krishtin Jisu», kështu edhe këtu thonë: «Na mbush me Frymën e Shenjtë, që të gjendemi të pëlqyer para Teje.»

A e sheh si për gjërat e kësaj jete ata nuk luten, por vetëm falënderojnë, kurse për gjërat e Frymës edhe falënderojnë edhe luten? Sepse «kërkoni, thotë, mbretërinë e qiejve, dhe të gjitha këto do t'ju shtohen».

Dhe vini re edhe një lloj tjetër mirësie të rreptë tek ata, domethënë kur thonë: «Që të gjendemi të pëlqyer para Teje, pa u turpëruar.» Sepse «ne s'na intereson, thonë, turpi që vjen nga të shumtët; por çfarëdo që të thonë njerëzit për ne, duke qeshur, duke na qortuar, ne as që e vëmë re; përpjekja jonë e vetme është të mos turpërohemi atëherë». Por me këto shprehje sjellin edhe lumin e zjarrit, e çmimet, e shpërblimet.

Nuk thanë «që të mos ndëshkohemi», por «që të mos turpërohemi». Sepse kjo është për ne shumë më e frikshme se ferri: të duket sikur e kemi fyer Zotin tonë.

Por, meqë pjesa më e madhe dhe njerëzit më të trashë s'kanë frikë prej kësaj, ata shtojnë: «Kur t'i shpërblesh gjithsecilit sipas veprave të tij.» A e sheh sa shumë na kanë bërë mirë këta të huaj e shtegtarë, këta qytetarë të shkretëtirës, ose më mirë qytetarë të Qiejve? Sepse, ndërsa ne jemi të huaj për Qiejt, por qytetarë të tokës, këta janë pikërisht e kundërta.

Dhe pas këtij himni, të mbushur me shumë brengë shpirtërore e me lot të shumtë e të zjarrtë, kështu shkojnë të flenë, duke rrëmbyer prej gjumit vetëm aq sa për t'u freskuar pak. E përsëri, netët i bëjnë ditë, duke i kaluar me falënderime e me këndim psalmesh.

Por jo vetëm burrat, po edhe gratë e ushtrojnë këtë vetëmohim, duke e mundur dobësinë e natyrës së tyre me tepricën e zellit.

Le të turpërohemi, pra, nga zelli i tyre, ne që jemi burra; le të mos rrimë më të lidhur pas gjërave të tanishme, pas hijes, pas ëndrrave, pas tymit. Sepse pjesa më e madhe e jetës sonë kalon në pandjeshmëri.

Sepse edhe periudha e parë e jetës sonë është plot marrëzi, edhe ajo tjetra që shkon drejt pleqërisë bën që të veniten të gjitha ndjenjat tona, e i vogël është hapësira në mes, që është në gjendje të shijojë kënaqësinë me ndjenjë; ose më mirë, as ajo nuk e ka të pastër pjesëmarrjen në të, për shkak të merakeve e mundimeve të panumërta që e mundojnë.

Prandaj, ju lutem, le të kërkojmë të mirat e palëvizshme e të përjetshme, dhe jetën që s'plaket kurrë.

Sepse edhe ai që banon në qytet mund ta imitojë vetëmohimin e murgjve; po, edhe ai që ka grua e është zënë me punët e shtëpisë, mund të lutet, e të agjërojë, e të mësojë brengën shpirtërore. Meqenëse edhe ata që në fillim u mësuan nga apostujt, ndonëse banonin në qytete, prapë treguan devotshmërinë e banorëve të shkretëtirave; dhe të tjerë sërish që kishin për të drejtuar punishte, si Priskila dhe Akuila.

Edhe profetët, të gjithë kishin edhe gra edhe shtëpi, si Isaia, si Ezekieli, si Moisiu i madh, dhe nuk pësuan asnjë dëm prej kësaj në lidhje me virtytin.

Këta, pra, le t'i imitojmë edhe ne, e t'i ngrejmë pareshtur falënderim Perëndisë, e t'i këndojmë pareshtur himne; le t'i kushtojmë vëmendje vetëpërmbajtjes e të gjitha virtyteve të tjera, e vetëmohimin që ushtrohet në shkretëtira, le ta sjellim në qytetet tona; që të dukemi edhe të pëlqyer para Perëndisë, edhe të miratuar para njerëzve, e të arrijmë te të mirat që do të vijnë, me anë të hirit dhe të njeridashjes së Zotit tonë Jisu Krisht, nëpërmjet të cilit dhe bashkë me të cilin i qoftë Atit lavdia, nderi e pushteti, bashkë me Frymën e Shenjtë e jetëbërëse, tani e përherë e në jetë të jetëve. Amin.