Mateu 16:28

Ai kishte folur gjatë për rreziqet e për vdekjen, për Pësimin e vet dhe për vrasjen e nxënësve, dhe u kishte dhënë ato porosi të rënda; dhe këto ishin të pranishme e të afërta, kurse të mirat mbeteshin veç në shpresë e në pritje. Për shembull: «E shpëtojnë jetën ata që e humbin»; «Ai po vjen në lavdinë e Atit të tij»; «Ai jep shpërblimet e veta». Prandaj Ai, duke dashur t'u jepte siguri vetë syve të tyre dhe t'u tregonte se ç'lloj lavdie është ajo me të cilën do të vijë, aq sa mund ta merrnin vesh, ua shfaq e ua zbulon këtë qysh në këtë jetë, që të mos hidhëroheshin më as për vdekjen e tyre, as për atë të Zotit të tyre, sidomos Pjetri, në trishtimin e tij.

Dhe shihni ç'bën. Kishte folur për ferrin dhe për mbretërinë (sepse i kishte shfaqur të dyja: edhe kur tha «Kush e gjen jetën e tij do ta humbasë, dhe kush ta humbasë për hirin tim, do ta gjejë», edhe kur tha «Ai do t'i shpërblejë gjithkujt sipas veprave të tij»). Pra, pasi foli për të dyja, mbretërinë ua tregon në vegim, kurse ferrin ende jo.

Përse kështu? Sepse, po të ishin njerëz të një lloji tjetër, më të trashë, do të duhej edhe kjo; por, meqë janë të sprovuar e të matur, i udhëheq nga rruga më e butë. Megjithatë, jo vetëm për këtë arsye e bën këtë zbulesë, po edhe sepse Atij vetë i shkonte shumë më për shtat.

Jo se e lë krejt mënjanë as këtë temë; përkundrazi, në disa vende na i sjell gati para syve vetë realitetet e ferrit: kur na paraqet figurën e Llazarit, kur përmend atë që kërkoi njëqind denarët, dhe atë që ishte veshur me rroba të ndyra, e shumë të tjerë.

2. «Dhe pas gjashtë ditësh, ai merr me vete Pjetrin, Jakovin dhe Joanin.»

Një tjetër thotë «pas tetë ditësh», pa e kundërshtuar këtë Ungjillor, po duke u pajtuar plotësisht me të. Sepse i pari përfshiu si ditën kur foli, ashtu edhe atë kur i çoi lart, kurse tjetri numëroi vetëm ditët ndërmjet tyre.

Por vër re, të lutem, mirësinë e rreptë të Mateut, që nuk i fsheh ata që u parapëlqyen para tij. Këtë e bën shpesh edhe Joani, kur shënon me shumë çiltërsi lëvdatat e veçanta të Pjetrit. Sepse kori i këtyre njerëzve të shenjtë ishte kudo i pastër nga smira dhe mendjemadhësia.

Pasi mori pra krerët, «i ngjit në një mal të lartë, veçmas, dhe u metamorfozua para tyre: fytyra e tij shkëlqeu si dielli, dhe rrobat e tij u bënë të bardha si drita. Dhe iu shfaqën Moisiu e Ilia, që bisedonin me të.»

Përse merr me vete vetëm këta? Sepse ishin më të lartë se të tjerët. Pjetri e tregoi epërsinë e vet duke e dashur pa masë; Joani, duke qenë i dashur pa masë prej tij; kurse Jakovi, me përgjigjen që dha bashkë me të vëllanë, kur tha «Mundemi ta pimë kupën». Dhe jo vetëm me përgjigjen, po edhe me veprat: si me gjithçka tjetër, ashtu edhe duke e përmbushur atë që tha. Sepse ishte aq i zjarrtë e aq i rëndë për hebrenjtë, sa vetë Herodi mendoi se u kishte bërë hebrenjve një nder shumë të madh, pikërisht duke e vrarë atë.

Po përse nuk i ngjit menjëherë lart? Që t'i kursente nxënësit e tjerë nga çdo ndjenjë dobësie njerëzore; prandaj heq edhe emrat e atyre që do të ngjiteshin. Këtë e bëri sepse të tjerët do të kishin dashur me gjithë shpirt të shkonin pas, për të parë një shembull të asaj lavdie, dhe do të ndiheshin të lënduar, si të lënë mënjanë. Sepse, ndonëse zbulesën e bëri disi në mënyrë trupore, prapëseprapë ajo kishte shumë gjëra për t'u dëshiruar.

Atëherë përse e paralajmëron fare? Që, duke e paralajmëruar, ata të ishin më të gatshëm ta rroknin kuptimin e lartë; dhe, të mbushur me një dëshirë më të zjarrtë gjatë atij rrethi ditësh, të ishin të pranishëm me mendjen krejt zgjuar e plot kujdes.

3. Po përse i sjell në mes edhe Moisiun e Ilian? Mund të përmendësh shumë arsye. Së pari kjo: meqë turmat thoshin se ishte, disa Ilia, disa Jeremia, disa ndonjë nga profetët e lashtë, ai sjell krerët e korit të tij, që të shihnin qoftë edhe kështu ndryshimin midis shërbëtorëve dhe Zotit, dhe se Pjetri me të drejtë u lëvdua që e rrëfeu Bir të Perëndisë.

Por, veç kësaj, mund të përmendet edhe një arsye tjetër. Njerëzit e akuzonin vazhdimisht se shkelte ligjin dhe e quanin blasfemues, sikur t'i vishte vetes një lavdi që nuk i takonte, domethënë lavdinë e Atit. Thoshin: «Ky njeri nuk është prej Perëndisë, sepse nuk e mban të shtunën»; dhe përsëri: «Nuk të vrasim me gurë për ndonjë vepër të mirë, po për blasfemi, sepse ti, që je njeri, e bën veten Perëndi.» Ai i sjell në mes këta dy burra pikërisht që të dyja fajësimet të tregoheshin se lindnin nga smira dhe që Ai të dilte i pafajshëm për të dyja: se as sjellja e tij nuk është shkelje e ligjit, as që e quan veten të barabartë me Atin nuk është përvetësim i një lavdie që s'i takon. Prandaj sjell ata që kishin shkëlqyer pikërisht në secilën nga këto anë. Moisiun, sepse ai dha ligjin, dhe hebrenjtë mund të kuptonin se ai nuk do ta kishte lënë pa vënë re shkeljen e tij, siç pandehnin, as nuk do t'i kishte treguar nderim shkelësit të ligjit e armikut të themeluesit të tij. Edhe Ilia, nga ana e vet, ishte i zjarrtë për lavdinë e Perëndisë; dhe, po të ishte ndokush kundërshtar i Perëndisë, duke e quajtur veten Perëndi e duke u bërë i barabartë me Atin, ndonëse nuk ishte ai që thoshte e s'kishte të drejtë ta bënte, Ilia nuk ishte njeriu që do të rrinte pranë e do t'i vinte veshin.

Mund të përmendet edhe një arsye tjetër, veç atyre që u thanë. Cila është ajo? Që t'u tregonte se ai ka pushtet mbi vdekjen dhe mbi jetën, se sundon si lart, ashtu edhe poshtë. Për këtë arsye sjell në mes edhe atë që kishte vdekur, edhe atë që nuk e kishte provuar kurrë këtë.

Por motivi i pestë (sepse është një i pestë, veç atyre që u përmendën) e ka zbuluar vetë Ungjillori. Cili qe ky? Të tregonte lavdinë e kryqit, të ngushëllonte Pjetrin e të tjerët në frikën e tyre nga Pësimi, dhe t'u ngrinte shpirtin. Sepse, pasi erdhën, aspak nuk heshtën, po, siç thuhet, «folën për lavdinë që ai do të përmbushte në Jerusalem», domethënë për Pësimin dhe për kryqin; sepse kështu e quajnë gjithnjë.

Dhe jo vetëm kështu i ngushëlloi, po edhe me vetë shkëlqimin e këtyre burrave, të cilët ishin pikërisht të tillë siç i kërkonte edhe nxënësve. Dua të them: pasi kishte thënë «Kush do të vijë pas meje, le ta marrë kryqin e vet dhe të më ndjekë», ai u vë përpara pikërisht këta, njerëz që kishin vdekur dhjetë mijë herë për urdhrat e Perëndisë dhe për popullin që u ishte besuar. Sepse secili prej tyre, duke e humbur jetën, e gjeti. Të dy folën me guxim para tiranëve: njëri para egjiptianit, tjetri para Ahabit, dhe kjo për njerëz zemërgurë e të pabindur. Nga vetë ata që u shpëtuan prej tyre, u vunë në rrezik të madh. Të dy deshën t'i largonin njerëzit nga idhujtaria. Të dy ishin të pashkolluar: njëri ishte «me gjuhë të rëndë» dhe i ngathët në të folur, kurse tjetri ishte disi më i vrazhdë në qëndrim. Të dy ishin ruajtës shumë të rreptë të varfërisë së zgjedhur me vullnet: se as Moisiu nuk kishte fituar gjë, as Ilia s'kishte tjetër veç lëkurës së tij të deleve. Dhe këtë e bënin nën ligjin e vjetër, kur nuk kishin marrë një dhuratë kaq të madhe mrekullish. Sepse ç'rëndësi ka që Moisiu çau një det? Pjetri eci mbi ujë, mundi të lëvizte male, shëronte çdo lloj sëmundjeje trupore, dëbonte demonë të egër, dhe me hijen e trupit të tij bënte ato mrekulli të mëdha e të mahnitshme, dhe ndryshoi gjithë botën. Dhe po të ngjalli Ilia një të vdekur, këta ngjallën dhjetë mijë, e këtë para se t'u jepej ende Fryma. Prandaj i sjell në mes edhe për këtë arsye. Sepse do që nxënësit të ndjekin mënyrat e tyre fituese ndaj popullit, gjakftohtësinë dhe palëkundshmërinë e tyre; të jenë të butë si Moisiu, të zjarrtë për Perëndinë si Ilia, dhe plot përkujdesje të dhembshur, siç ishin ata. Sepse njëri duroi një zi buke tre vjet për popullin hebre, kurse tjetri tha: «Në qoftë se do t'ua falësh mëkatin, fale; përndryshe fshij edhe mua nga libri që ke shkruar.» Për gjithë këtë po u kujtonte me anë të vegimit.

Sepse i solli ata në lavdi jo që nxënësit të mbeteshin aty ku ishin, po që t'i kalonin edhe kufijtë e tyre. Për shembull, kur ata thanë «A të urdhërojmë të zbresë zjarr nga qielli?» dhe përmendën Ilian se kishte bërë kështu, Ai u tha: «Nuk e dini nga ç'frymë jeni», duke i stërvitur në durim me anë të epërsisë së dhuratës së tyre.

Dhe askush le të mos mendojë se e dënojmë Ilian si të papërsosur; nuk e themi këtë; sepse me të vërtetë ishte tejet i përsosur, po për kohën e tij, kur mendja e njerëzve ishte disi si fëmijërore dhe u duhej ky lloj mësimi. Sepse edhe Moisiu ishte i përsosur në këtë pikë; megjithatë këtyre u kërkohet më shumë se atij. Sepse «po të mos e kalojë drejtësia juaj drejtësinë e skribëve dhe të farisenjve, kurrsesi nuk do të hyni në mbretërinë e qiejve». Sepse ata nuk hynë në Egjipt, po në gjithë botën, e cila ishte më keq e prirur se egjiptianët; as nuk do të flisnin me Faraonin, po do të luftonin trup me trup me djallin, vetë princin e ligësisë. Po, dhe beteja e tyre e caktuar ishte edhe ta lidhnin atë, edhe t'i plaçkitnin tërë pasurinë; dhe këtë e bënë duke çarë jo detin, po një humnerë paperëndishmërie, me anë të shkopit të Jeseut, një humnerë me valë shumë më të tmerrshme. Shihni, sido që të jetë, sa gjëra kishte për t'i futur burrat në frikë: vdekja, varfëria, çnderimi, vuajtjet e tyre të panumërta; dhe para tyre dridheshin më shumë se hebrenjtë e vjetër para atij deti. Por, prapëseprapë, kundër gjithë këtyre gjërave Ai i bindi të hidheshin pa frikë dhe të kalonin, si nëpër tokë të thatë, me çdo siguri.

Prandaj, për t'i stërvitur për gjithë këtë, solli në mes ata që kishin shkëlqyer nën ligjin e vjetër.

4. Ç'thotë atëherë Pjetri i zjarrtë? «Mirë është të rrimë këtu.» Sepse, meqë kishte dëgjuar se Krishti do të shkonte në Jerusalem e do të vuante, dhe ende druhej e dridhej për të, edhe pas qortimit, nuk guxoi tashmë t'i afrohej e t'i thoshte përsëri të njëjtën gjë, «Larg qoftë prej teje», por, nga ajo frikë, po atë gjë e lë të kuptohet tërthorazi me fjalë të tjera. Domethënë, kur pa një mal, aq vetmi e aq largim, mendoi me vete: «Këtu ka siguri të madhe, qoftë edhe nga vetë vendi; e jo vetëm nga vendi, po edhe se s'do të shkojë më në Jerusalem.» Sepse donte që Ai të rrinte aty vazhdimisht; prandaj flet edhe për «tenda». Sepse «po të bëhet kjo, mendonte, s'do të ngjitemi në Jerusalem; e po të mos ngjitemi, Ai s'do të vdesë, sepse atje tha se skribët do t'i sulen.»

Por kështu, në të vërtetë, nuk guxoi ta thoshte; megjithatë, duke dashur t'i rregullonte gjërat ashtu, tha pa asnjë dyshim: «Mirë është të rrimë këtu», ku është i pranishëm edhe Moisiu, edhe Ilia, Ilia që solli zjarr mbi mal, dhe Moisiu që hyri në errësirën e dendur e foli me Perëndinë; dhe askush as nuk do ta marrë vesh se ku jemi.

A e sheh sa me zjarr e do Krishtin? Mos e shiko tani atë, se mënyra e nxitjes së tij nuk qe e peshuar mirë, po shih sa i zjarrtë ishte, sa e flaktë ishte dashuria e tij për Krishtin. Sepse, si dëshmi se këto s'i thoshte aq nga frika për veten, dëgjo ç'thotë, kur Krishti po parashikonte vdekjen e vet të ardhshme dhe sulmin kundër tij: «Do të jap jetën time për ty. Edhe sikur të më duhej të vdes bashkë me ty, prapë s'do të të mohoj.»

Dhe shih se si, edhe në mes të vetë rreziqeve, ai gjykoi keq për veten. E dimë se, kur i rrethoi një turmë kaq e madhe, ai jo vetëm që nuk iku, po nxori edhe shpatën dhe i preu veshin shërbëtorit të kryepriftit. Deri në atë shkallë e la pas dore interesin e vet e u frikësua për Mësuesin e tij. Pastaj, meqë kishte folur sikur pohonte një fakt, e përmban veten dhe, duke menduar se ç'do të bëhej po të qortohej sërish, thotë: «Në qoftë se do, le të bëjmë këtu tri tenda, një për ty, një për Moisiun dhe një për Ilian.»

Ç'thua, o Pjetër? A nuk e dalloje pak më parë prej shërbëtorëve? A po e numëron sërish bashkë me shërbëtorët? A e sheh sa tejet të papërsosur ishin para kryqëzimit? Sepse, ndonëse Ati ia kishte zbuluar këtë, prapë ai nuk e mbante gjithnjë zbulesën, po e trazonte tmerri i tij; jo vetëm ky që përmenda, po edhe një tjetër, që lindi nga ajo pamje. Në të vërtetë, ungjillorët e tjerë, për ta treguar këtë e për të shënuar se hutimi i mendjes së tij, me të cilin i tha këto fjalë, lindi nga ai tmerr, thanë kështu: Marku thotë «Nuk dinte ç'të thoshte, sepse ishin shumë të frikësuar»; kurse Lluka, pas fjalëve të tij «Le të bëjmë tri tenda», shtoi «pa ditur se ç'thoshte». Pastaj, për të treguar se e mbante një frikë e madhe, atë dhe të tjerët, thotë: «Ishin rënduar nga gjumi, dhe kur u zgjuan panë lavdinë e tij»; me «gjumë të thellë» këtu nënkupton hutimin e thellë që lindi tek ata nga ajo pamje. Sepse, ashtu si sytë errësohen nga një shkëlqim i tepërt, kështu ndodhi edhe atëherë me ta. Sepse s'ishte, me sa mendoj, natë, po ditë; dhe madhështia e jashtëzakonshme e dritës ua rëndoi dobësinë e syve.

5. Ç'ndodh atëherë? Ai vetë s'thotë asgjë, as Moisiu, as Ilia, po Ai që është më i madh se të gjithë e më i denjë për t'u besuar, Ati, lëshon një zë prej resë.

Përse prej resë? Kështu shfaqet gjithnjë Perëndia. «Sepse re dhe errësirë janë përqark tij»; dhe «Ai rri mbi një re të lehtë»; dhe përsëri «Ai që i bën retë qerre të vetën»; dhe «Një re e mori nga sytë e tyre»; dhe «Si Biri i Njeriut që vjen mbi retë».

Pra, që të besonin se zëri vjen prej Perëndisë, ai vjen prej andej.

Dhe reja ishte e ndritshme. Sepse «ndërsa ai fliste ende, ja, një re e ndritshme i mbuloi; dhe ja, një zë prej resë, që tha: ‹Ky është Biri im i dashur, tek i cili gjeta pëlqimin tim; dëgjojeni atë›.»

Sepse, ashtu si, kur kërcënon, tregon një re të errët (si mbi malin Sinai, sepse, siç thuhet, «Moisiu hyri në re dhe në errësirën e dendur; dhe tymi ngjitej si avull»; dhe profeti, kur foli për kërcënimin e tij, tha «Ujë i errët në retë e ajrit»), kështu edhe këtu, meqë dëshira e tij ishte jo të trembte, po të mësonte, reja është e ndritshme.

Dhe, meqë Pjetri kishte thënë «Le të bëjmë tri tenda», Ai tregoi një tendë të pabërë me duar. Prandaj atje qe tym dhe avull furre, kurse këtu, dritë e patregueshme dhe një zë.

Pastaj, për të treguar se s'u fol thjesht për ndonjë nga të tre, po vetëm për Krishtin, sapo u lëshua zëri, ata u larguan. Sepse, po të ishte folur thjesht për ndonjë nga ata, kurrsesi nuk do të kishte mbetur ky vetëm, ndërsa të dy të tjerët të ndaheshin prej tij.

Po përse, atëherë, reja nuk e mori vetëm Krishtin, po të gjithë bashkë? Po të kishte marrë vetëm Krishtin, do të mendohej se zërin e kishte lëshuar ai vetë. Prandaj edhe Ungjillori, për të mos lënë asnjë dyshim pikërisht për këtë, thotë se zëri qe prej resë, domethënë prej Perëndisë.

E ç'thotë zëri? «Ky është Biri im i dashur.» Tani, në qoftë se është i dashur, mos ki frikë, o Pjetër. Sepse ti duhej ta dije që tani fuqinë e tij dhe të ishe plotësisht i sigurt për Ngjalljen e tij; po, meqë s'e di, të paktën merr zemër nga zëri i Atit. Sepse, në qoftë se Perëndia është i fuqishëm, siç është vërtet i fuqishëm, fare qartë edhe Biri është i tillë. Mos ki frikë, pra, nga ato gjëra të tmerrshme.

Po, në qoftë se ende s'e pranon këtë, mendo të paktën atë faktin tjetër: se ai është edhe Bir, edhe i dashur. Sepse, siç thuhet, «Ky është Biri im i dashur». Tani, në qoftë se është i dashur, mos ki frikë. Sepse askush nuk e braktis atë që do. Mos u huto, pra: ndonëse ti e do pa masë, s'e do aq sa e do Ai që e lindi.

«Tek i cili gjeta pëlqimin tim.» Sepse Ai nuk e do vetëm ngaqë e lindi, po edhe ngaqë është i barabartë me të në çdo pikë dhe në një mendje me të. Kështu që hijeshia e dashurisë është e dyfishtë, madje edhe e trefishtë: sepse është Bir, sepse është i dashur, sepse tek ai gjeti pëlqimin.

Po ç'do të thotë «Tek i cili gjeta pëlqimin tim»? Sikur të kishte thënë: «Tek i cili prehem, tek i cili kënaqem»; sepse ai është në çdo pikë krejtësisht i barabartë me Të, dhe tek ai e tek Ati ka vetëm një vullnet, dhe, ndonëse mbetet Bir, është në çdo pikë një me Atin.

«Dëgjojeni atë.» Kështu që, ndonëse ai zgjedh të kryqëzohet, ju s'duhet t'i kundërviheni.

6. «Dhe, kur e dëgjuan, ranë me fytyrë përdhe dhe u frikësuan shumë. Dhe Jisui erdhi, i preku dhe u tha: ‹Ngrihuni dhe mos u frikësoni.› Dhe, kur ngritën sytë, s'panë njeri, veç Jisuit vetëm.»

Si ndodhi që u tmerruan kur i dëgjuan këto fjalë? Edhe pse më parë u dëgjua një zë i ngjashëm në Jordan, dhe kishte turmë të pranishme, askush s'ndjeu gjë të tillë; dhe më vonë përsëri, kur ata thanë «Bubulliu», as atëherë nuk provuan diçka të këtillë. Si ranë, atëherë, përdhe mbi mal? Sepse atje ishte vetmia, lartësia, qetësia e madhe, vetë Metamorfoza plot druajtje, drita e kulluar dhe reja e shtrirë; të gjitha këto i futën në frikë të madhe. Dhe habia i mbuloi nga çdo anë, dhe ranë përdhe njëherësh nga frika dhe në adhurim.

Por, që frika, po të zgjaste kaq shumë, të mos u shuante kujtesën, Ai menjëherë i jep fund tmerrit të tyre, duket vetëm ai, dhe i urdhëron të mos i tregojnë askujt këtë, derisa të ngjallej prej së vdekurish.

Sepse «kur po zbritnin nga mali, ai i porositi të mos i tregonin askujt vegimin, derisa të ishte ngjallur prej së vdekurish». Se ç'kishin përpara.

7. Asgjë, pra, s'është më e lumtur se apostujt, e sidomos se të tre, që qenë çmuar të denjë të ishin nën të njëjtën strehë me Zotin, madje edhe brenda resë.

Por, po të duam, edhe ne do ta sodisim Krishtin, jo si ata atëherë mbi mal, po në një shkëlqim shumë më të madh. Sepse s'do të vijë kështu në të ardhmen. Sepse, ndërsa atëherë, për t'i kursyer nxënësit, zbuloi vetëm aq nga shkëlqimi i tij sa mund të duronin, në të ardhmen do të vijë në vetë lavdinë e Atit, jo vetëm me Moisiun e Ilian, po me ushtrinë e pafund të engjëjve, me kryeengjëjt, me kerubinët, me ato radhë të panumërta, pa pasur një re mbi kokë, po me vetë qiellin që do të mbështillet.

Sepse, ashtu si me gjykatësit, kur gjykojnë botërisht, shërbëtorët tërheqin perdet e ua tregojnë ata të gjithëve, kështu edhe atëherë të gjithë do ta shohin të ulur, dhe gjithë gjinia njerëzore do të rrijë përpara, dhe ai do t'u përgjigjet vetë. Disave do t'u thotë: «Ejani, të bekuarit e Atit tim; sepse pata uri, dhe më dhatë të ha»; të tjerëve: «Të lumtë, shërbëtor i mirë e besnik, ke qenë besnik në pak gjëra, do të të vë mbi shumë gjëra.»

Dhe, duke dhënë përsëri një vendim të kundërt, disave do t'u përgjigjet: «Shkoni në zjarrin e përjetshëm, që është përgatitur për djallin dhe engjëjt e tij»; e të tjerëve: «O shërbëtorë të ligj e përtacë.» Disa do t'i «presë më dysh» e do t'i «dorëzojë te mundonjësit»; kurse të tjerëve do t'u urdhërojë të «lidhen këmbë e duar dhe të hidhen në errësirën e jashtme». Dhe pas sëpatës do të vijë furra; dhe gjithçka që hidhet tej prej rrjetës, atje do të bjerë.

«Atëherë të drejtët do të shkëlqejnë si dielli», madje më shumë se dielli. Por kaq thuhet jo sepse drita e tyre do të jetë vetëm aq e jo më shumë, po, meqë s'njohim yll tjetër më të ndritshëm se ky, Ai zgjodhi shembullin e njohur për të paraqitur shkëlqimin e ardhshëm të shenjtorëve.

Sepse edhe mbi mal, kur thotë «Shkëlqeu si dielli», për të njëjtën arsye foli kështu. Sepse që krahasimi nuk e arrinte dritën e tij, e treguan apostujt duke rënë përdhe. Sepse, po të mos kishte qenë shkëlqimi i papërzier, po i krahasueshëm me diellin, ata s'do të kishin rënë, po do ta kishin duruar lehtë.

Të drejtët, pra, do të shkëlqejnë si dielli, madje më shumë se dielli në atë kohë; kurse mëkatarët do të pësojnë çdo skajshmëri. Atëherë s'do të nevojiten regjistra, prova, dëshmitarë. Sepse Ai që gjykon është vetë gjithçka: edhe dëshmitar, edhe provë, edhe gjykatës. Sepse i njeh të gjitha me saktësi; «sepse të gjitha janë lakuriq e të zbuluara para syve të tij».

Askush s'do të dalë atje i pasur a i varfër, i fuqishëm a i dobët, i urtë a i marrë, skllav a i lirë; po këto maska do të bëhen copë-copë, dhe hetimi do të jetë vetëm mbi veprat e tyre. Sepse, në qoftë se në gjykatat tona, kur dikush gjykohet për uzurpim a për vrasje, cilido qoftë ai, qoftë qeveritar, qoftë konsull, qoftë ç'të duash, tërë ato tituj zhduken, dhe ai që dënohet pëson ndëshkimin më të rëndë, aq më tepër do të jetë kështu atje.

8. Prandaj, që të mos jetë kështu, le t'i heqim rrobat tona të ndyra, le të veshim armët e dritës, dhe lavdia e Perëndisë do të na mbështjellë. Sepse ç'ka të rëndë madje edhe në porositë e tij? A ç'ka aty që s'është e lehtë? Dëgjoni, për shembull, profetin që flet, e atëherë do ta merrni vesh sa e lehtë është: «As edhe po ta ulësh qafën si rreth, e po të shtrosh nën vete thes e hi, as kështu s'do të quash agjërim të pëlqyeshëm; po zgjidh çdo lidhje paudhësie, shkoqit nyjet e përdredhura të marrëveshjeve shtypëse.»

Shihni urtësinë e profetit: si, duke përmendur së pari çdo gjë të mundimshme e duke e hequr, i nxit ata të fitojnë shpëtimin me detyra që janë të lehta; duke treguar se Perëndia s'ka nevojë për mundime, po për bindje.

Pastaj, duke lënë të kuptohet se virtyti është i lehtë, kurse vesi i rëndë e i mundimshëm, e nxjerr këtë qartë vetëm nga vetë emrat: «Sepse, thotë, vesi është lidhje» dhe «nyjë e përdredhur», kurse virtyti është zgjidhje e çlirim nga të gjitha këto.

«Shqyej çdo marrëveshje të padrejtë», duke i quajtur kështu dëftesat e njerëzve për kamatën që u detyrohet dhe për shumat që kanë dhënë hua.

«Liro ata që janë të thyer», domethënë ata që janë të munduar. Sepse i tillë është borxhliu: kur sheh huadhënësin e vet, i thyhet shpirti dhe e ka frikë më shumë se një bishë të egër.

«Sill në shtëpinë tënde të varfrit që janë hedhur jashtë; po të shohësh dikë të zhveshur, vishe, dhe mos i shpërfill ata që janë prej fisit tënd.»

Në fjalimin tonë të fundit, kur ju shpallëm shpërblimet, ju treguam pasurinë që buron nga këto vepra; por tani le të shohim a është ndonjë prej porosive e rëndë e mbi natyrën tonë. Jo, asgjë të tillë s'do të gjejmë, po krejt të kundërtën: se, ndërsa këto udhë janë shumë të lehta, ato të vesit janë plot mundim. Sepse ç'është më e bezdisshme se të japësh hua e të merakosesh për kamatë e për marrëveshje, të kërkosh dorëzanë, dhe të kesh frikë e të dridhesh për garancitë, për kapitalin, për shkresat, për kamatën, për dorëzanët?

Sepse e tillë është natyra e gjërave të kësaj bote: po, asgjë s'është aq e pasigurt e e dyshimtë sa ajo që quhet garanci dhe sajohet pikërisht për këtë. Kurse të tregosh mëshirë është e lehtë dhe të çliron nga çdo ankth.

Le të mos bëjmë, pra, tregti me fatkeqësitë e të tjerëve, as të mos e kthejmë mirëdashjen tonë në zanat. E di, në të vërtetë, se shumë veta i dëgjojnë këto fjalë me pakënaqësi; po ç'dobi ka heshtja? Sepse, edhe sikur të heshtja e të mos ju shqetësoja me fjalët e mia, me këtë heshtje s'do të mund t'ju çliroja nga ndëshkimi juaj; përkundrazi, del krejt e kundërta: ndëshkimi shtohet, dhe jo vetëm për ju, po edhe për mua ma sjell ndëshkimin një heshtje e tillë. Ç'vlejnë, atëherë, fjalët tona të ëmbla, kur në veprat tona s'na ndihmojnë, po më tepër na dëmtojnë? Ç'dobi ka të kënaqësh njerëzit me fjalë, ndërsa i mundon me vepra, duke u sjellë kënaqësi veshëve e ndëshkim shpirtit? Prandaj m'u desh t'ju hidhëroj këtu, që të mos pësojmë ndëshkim atje.

9. Sepse me të vërtetë një sëmundje e tmerrshme, të dashur, e tmerrshme dhe që lyp shumë kujdes, ka rënë mbi Kishën. Ata, pikërisht, të cilëve u urdhërohet të mos grumbullojnë thesare as me punë të ndershme, po t'ua hapin shtëpitë të nevojshmëve, bëjnë fitim nga varfëria e të tjerëve, duke sajuar një grabitje me pamje të hijshme, një lakmi që duket e ligjshme.

Sepse mos më fol për ligjet e jashtme; sepse edhe tagrambledhësi e përmbush ligjin e jashtëm, e megjithatë ndëshkohet, gjë që do të na ndodhë edhe neve, po të mos heqim dorë nga shtypja e të varfërve dhe nga përdorimi i nevojës e i skamjes së tyre si rast për tregti të pacipë.

Sepse për këtë qëllim ke pasuri: për të lehtësuar varfërinë, jo për të bërë fitim prej saj; por ti, me petkun e ndihmës, e bën fatkeqësinë më të madhe dhe e shet mirëdashjen për para. Shite, s'të ndaloj, po për një mbretëri qiellore. Mos merr një çmim të vogël për një vepër kaq të mirë, atë të njëqindtën tënde çdo muaj, po atë jetë të pavdekshme. Përse je lypës, i varfër e i mjerë, duke i shitur gjërat e tua të mëdha për një grusht, madje për mallra që prishen, kur duhej të ishin për një mbretëri të përjetshme? Përse e lë Perëndinë e fiton fitime njerëzore? Përse kalon pranë të pasurit dhe shqetëson atë që s'ka? Dhe, duke e lënë paguesin e sigurt, bën pazar me mosmirënjohësin? Ai i pari digjet të të shpërblejë, kurse ky ngurron edhe kur të shpërblen. Ky mezi të shlyen një të qindtën, kurse ai «njëqindfish dhe jetën e përjetshme». Ky me fyerje e sharje, kurse ai me lëvdata e fjalë të bekuara. Ky të ngjall smirën kundër teje, kurse ai të thur edhe kurora. Ky mezi këtu, kurse ai edhe atje edhe këtu.

A s'është, pra, marrëzia më e madhe të mos dish as të fitosh? Sa e sa e kanë humbur vetë kapitalin për hir të kamatës! Sa e sa kanë rënë në rreziqe për fitime nga kamata! Sa e sa i kanë futur veten e të tjerët në varfëri të skajshme nga lakmia e tyre e patregueshme!

Sepse mos më thuaj se ai gëzohet që merr e është mirënjohës për huanë. Kjo, në fakt, është pasojë e mizorisë sate. Sepse edhe Abrahami, duke kurdisur si t'i ecte plani me barbarët, ua dorëzoi vetë gruan e tij, jo me dëshirë, po nga frika e Faraonit. Kështu edhe i varfëri, meqë ti s'e çmon as sa aq para, detyrohet me të vërtetë të jetë mirënjohës për mizorinë.

Dhe më duket se, edhe po ta shpëtoje nga rreziqet, do t'i kërkoje pagesë për atë shpëtim. «Larg qoftë, thotë ai, mos qoftë!» Ç'thua? Kur e shpëton nga e keqja më e madhe, s'do të kërkosh para; po për të keqen më të vogël, tregon kaq shumë çnjerëzillëk?

A nuk e sheh sa ndëshkim i madh është caktuar për këtë vepër? A nuk dëgjon se edhe në ligjin e vjetër kjo është e ndaluar? Po cili është justifikimi i shumicës? «Kur të marr kamatën, ua jap të varfërve», më thotë njëri. Fol me nderim, o njeri; Perëndia s'i do flijime të tilla. Mos u sillu me dinakëri ndaj ligjit. Më mirë të mos i japësh një të varfëri, sesa të japësh nga ai burim; sepse paranë që është mbledhur me punë të ndershme, shpesh e bën të paligjshme për shkak të asaj shtese të ligë, si të detyroje një bark të pastër të lindte akrepa.

E përse flas për ligjin e Perëndisë? A nuk e quani edhe ju vetë «ndyrësirë»? Po, në qoftë se ju, që fitoni prej saj, e jepni kështu mendimin tuaj, mendoni ç'vendim do të japë Perëndia mbi ju.

Dhe, po të pyesësh edhe ligjvënësit johebrenj, do të të thuhet se edhe prej tyre kjo gjë quhet dëshmi e pacipërisë më të skajshme. Ata, për shembull, që janë në poste nderi e i përkasin këshillit të madh, të cilin e quajnë senat, s'kanë të drejtë me ligj të turpërojnë veten me fitime të tilla; sepse ndër ta ka një ligj që e ndalon këtë.

Si, atëherë, s'është gjë e tmerrshme, në qoftë se ti nuk i jep as aq nder rendit qiellor sa ligjvënësit këshillit të romakëve, po Qielli të marrë më pak se dheu, dhe ti as që turpërohesh nga vetë marrëzia e kësaj pune? Sepse ç'mund të ishte më e marrë se kjo, veç po të ngulte këmbë të mbillte dikush pa tokë, pa shi, pa parmendë? Egjër, pra, për t'u hedhur në zjarr, korrin ata që kanë shpikur këtë bujqësi të ligë.

Vallë, a s'ka shumë zanate të ndershme? Në ara, në kope, në tufa, në rritjen e bagëtive, në zejet, në ruajtjen e pronës? Përse të bërtasësh e të çmendesh, duke lëruar ferra pa asnjë të mirë? Ç'rëndësi ka po qenë se frytet e tokës i gjen ndonjë fatkeqësi, breshër, vrug e shi i tepërt? Prapë, jo aq sa punët e parasë. Sepse, në çdo rast të atij lloji që ndodh, dëmi natyrisht prek prodhimin, po kapitali mbetet, dua të them, toka. Kurse këtu shumë veta shpesh kanë pësuar mbytje deri edhe në vetë kapitalin; dhe, para se ta pësojnë humbjen, janë prapë në një dëshpërim të pareshtur. Sepse kamatari kurrë s'gëzon zotërimet e veta, as s'gjen kënaqësi në to; po, kur i sjellin kamatën, ai s'gëzohet që mori fitim, po hidhërohet që kamata s'ka arritur ende sa kapitali. Dhe, para se kjo pjellë e ligë të lindet e plotë, e detyron edhe atë të pjellë, duke e bërë kamatën kapital dhe duke e shtrënguar të nxjerrë pjellën e vet të parakohshme e të dështuar prej nëpërkash. Sepse e tillë është natyra e fitimeve nga kamata: më shumë se ato kafshë të egra i gllabërojnë e i shqyejnë shpirtrat e të mjerëve. Kjo «është lidhja e paudhësisë»; kjo, «nyja e përdredhur e marrëveshjeve shtypëse».

Po, «jap, duket se thotë ai, jo që ti të marrësh, po që të kthesh më shumë». Dhe, ndërsa Perëndia urdhëron të mos marrësh as atë që jep (sepse «jepni, thotë, atyre nga të cilët nuk prisni të merrni»), ti kërkon edhe më shumë nga ç'ke dhënë, dhe atë që nuk e ke dhënë e detyron marrësin ta paguajë si borxh.

Dhe ti, në të vërtetë, mendon se pasuria jote shtohet me këtë, po, në vend të pasurisë, po ndez zjarrin e pashuar.

Prandaj, që të mos jetë kështu, le ta presim barkun e ligë të fitimeve nga kamata, le t'i vrasim këto lindje të paligjshme, le ta thajmë këtë vend të mbarështimit të dëmshëm, dhe le të ndjekim vetëm fitimet e vërteta e të mëdha. «Po cilat janë këto?» Dëgjoni Pavlin që thotë: «Perëndishmëria, bashkë me kënaqësinë, është fitim i madh.»

Prandaj le të pasurohemi vetëm në këtë pasuri, që edhe këtu të gëzojmë siguri, edhe të arrijmë të mirat e ardhshme, me anë të hirit dhe të dashurisë për njeriun të Zotit tonë Jisu Krisht, të cilit i qoftë lavdia dhe pushteti, bashkë me Atin dhe Frymën e Shenjtë, tani e përherë e në jetë të jetëve. Amin.