Mateu 18:21

Pjetri pandehte se po thoshte diçka të madhe, prandaj, sikur të synonte diçka të lartë, shtoi: «Deri shtatë herë?» Sepse, thotë ai, këtë që ke urdhëruar të bëj, sa herë duhet ta bëj? Sepse, po të mëkatojë pareshtur, por të pendohet po aq pareshtur kur qortohet, sa herë na urdhëron ta durojmë këtë njeri? Sepse për atë tjetrin, që nuk pendohet e as i pranon fajet e veta, ke vënë një kufi, kur thua: «Le të jetë për ty si johebreu dhe tagrambledhësi»; por për këtë nuk është më kështu, përkundrazi ke urdhëruar ta pranojmë.

Sa herë, pra, duhet ta duroj atë, kur i tregohen fajet dhe pendohet? A mjaftojnë shtatë herë?

Ç'thotë atëherë Krishti, Perëndia i mirë, që e do njeriun? «Nuk po të them deri shtatë herë, por deri shtatëdhjetë herë shtatë», pa vënë këtu ndonjë numër, por diçka të pafund, të pandërprerë e të përjetshme. Sepse, ashtu si «dhjetë mijë herë» do të thotë «shpesh», kështu edhe këtu. Sepse, kur thotë «Shterpa lindi shtatë», Shkrimi nënkupton «shumë». Kështu që Ai nuk e ka kufizuar faljen me numër, po ka shpallur se ajo duhet të jetë e pandërprerë dhe e përjetshme.

Këtë e tregoi të paktën me shëmbëlltyrën që vjen më pas. Sepse, që të mos i dukej ndokujt sikur po urdhëronte gjëra të mëdha e të rënda, kur tha «shtatëdhjetë herë shtatë», shtoi këtë shëmbëlltyrë. Me të njëkohësisht i çon më tej te fjala që kishte thënë, e ul atë që mburrej për këtë, dhe tregon se vepra nuk ishte e rëndë, po përkundrazi fare e lehtë. Ndaj po shtoj: Ai nxori në pah dashurinë e vet për njeriun. Kështu, nga krahasimi, siç thotë, do të mësoje se, edhe po të falësh shtatëdhjetë herë shtatë, edhe po ta falësh vazhdimisht të afërmin tënd për krejt mëkatet e tij, prapë kjo është si një pikë uji përballë një deti të pafund. Po aq, ose më mirë shumë më tepër, mbetet mangët dashuria jote për njeriun përballë mirësisë së pakufishme të Perëndisë, që të duhet ty, sepse ke për t'u gjykuar e për të dhënë llogari.

Prandaj vazhdoi e tha: «Mbretëria e qiejve i përngjan një mbreti që deshi t'u bënte llogaritë shërbëtorëve të vet. Edhe kur zuri të bënte llogaritë, i prunë një që i detyrohej dhjetë mijë talenta. Po, meqë s'kishte t'i paguante, i zoti urdhëroi ta shisnin atë, edhe gruan e fëmijët e tij dhe gjithçka që kishte.»

Pastaj, pasi ky njeri u gëzua për të mirën e mëshirës, doli dhe «e kapi për fyti shokun e vet shërbëtor, që i detyrohej njëqind dinarë»; edhe, duke e nxitur me këto vepra të zotin, bëri që ai ta fuste sërish në burg, derisa ta shlyente krejt borxhin.

A e sheh sa i madh është ndryshimi midis mëkateve kundër njeriut dhe atyre kundër Perëndisë? Aq i madh sa midis dhjetë mijë talentave dhe njëqind dinarëve, ose më mirë edhe shumë më tepër. Kjo del si nga ndryshimi i personave, ashtu edhe nga vargu i pandërprerë i mëkateve tona. Sepse, kur na sheh një njeri, tërhiqemi mbrapa e ruhemi nga mëkati; por, kur na sheh Perëndia përditë, nuk përmbahemi, por i bëjmë e i themi të gjitha pa frikë.

Por jo vetëm kaq: mëkatet tona bëhen edhe më të rënda nga e mira dhe nga nderi që kemi marrë.

Edhe, po të doni të mësoni si mëkatet tona kundër Tij janë dhjetë mijë talenta, ose më mirë edhe shumë më tepër, do të përpiqem ta tregoj shkurt. Por kam frikë se mos u jap edhe më tepër siguri atyre që anojnë nga ligësia dhe duan të mëkatojnë pareshtur, ose se mos i shtyj në dëshpërim ata më të butët, e ata të përsërisin fjalën e nxënësve: «Kush mund të shpëtojë?»

Megjithatë, do të flas prapëseprapë, që t'i bëj më të sigurt e më të butë ata që dëgjojnë. Sepse ata që janë sëmurë pashërueshëm dhe s'ndiejnë më asgjë, edhe pa këto fjalët e mia, nuk heqin dorë nga shkujdesja dhe nga ligësia e tyre; dhe, po të nxjerrin që këtej shkas edhe më të madh për përbuzje, faji nuk qëndron te fjala, po te pandjeshmëria e tyre. Sepse ajo që thuhet mjafton, pa dyshim, edhe për të frenuar ata që e dëgjojnë, edhe për t'u shpuar zemrat. Kurse ata më të butët, kur nga njëra anë shohin madhësinë e mëkateve të tyre e nga ana tjetër mësojnë fuqinë e pendimit, do të kapen edhe më fort pas tij; prandaj është e nevojshme të flitet.

Do të flas, pra, dhe do të parashtroj mëkatet tona, si ato me të cilat e fyejmë Perëndinë, ashtu edhe ato kundër njerëzve. Nuk do të parashtroj mëkatet e veçanta të secilit, por ato që janë të përbashkëta; kurse të vetat le t'i shtojë secili pastaj, nga ndërgjegjja e tij.

Edhe këtë do ta bëj, pasi të parashtroj më parë të mirat që na ka bërë Perëndia. Cilat janë, pra, të mirat e Tij? Na krijoi kur nuk ishim, dhe për hirin tonë bëri gjithçka që shihet: qiellin, detin, ajrin dhe gjithë ç'ka në to, gjallesat, bimët, farat; sepse na duhet të flasim shkurt për oqeanin e pafund të veprave. Vetëm te ne, nga gjithë sa janë mbi dhe, hukati një shpirt të gjallë si ky yni, mbolli një kopsht, na dha një ndihmëtare, na vuri mbi gjithë kafshët, na kurorëzoi me lavdi dhe me nder.

Pastaj, kur njeriu u tregua mosmirënjohës ndaj bamirësit të vet, ai i dhuroi një dhuratë edhe më të madhe.

2. Sepse mos shiko vetëm këtë, që e dëboi nga parajsa, po vër re edhe fitimin që erdhi që andej. Sepse, pasi e dëboi nga parajsa, pasi bëri ato vepra të mira të panumërta dhe pasi i çoi në vend planet e Tij të ndryshme, dërgoi madje Birin e vet për ata që kishin marrë prej Tij aq të mira e prapë e urrenin; na e hapi qiellin, na e çeli vetë parajsën dhe na bëri bij, ne që ishim armiq e mosmirënjohës.

Prandaj do të ishte me vend të thuhej edhe tani: «O thellësi e pasurisë së urtësisë dhe së njohjes së Perëndisë!»

Na dha edhe një pagëzim për ndjesën e mëkateve, një çlirim nga ndëshkimi, një trashëgim mbretërie; na premtoi të mira të panumërta po të bëjmë atë që është e drejtë, shtriu dorën e vet dhe e derdhi Frymën e Tij në zemrat tona.

Ç'të themi, pra? Pas kaq shumë bekimesh e kaq të mëdha, si duhet të jetë qëndrimi ynë? A do të mund të shpaguanim vërtet sa duhet, edhe po të vdisnim çdo ditë për Atë që na do kaq shumë, apo do të shlyenim vetëm pjesën më të vogël të borxhit? Aspak; sepse, veç kësaj, edhe kjo prapë kthehet në dobinë tonë.

Po ne, si sillemi, ne që duhej të kishim një qëndrim të tillë? Përditë e fyejmë ligjin e Tij. Por mos u zemëroni, në qoftë se ia lëshoj gjuhën kundër atyre që mëkatojnë, sepse nuk do të fajësoj vetëm ju, po edhe veten time.

Nga t'ia nis, pra, sipas jush? Nga skllevërit apo nga të lirët? Nga ata që shërbejnë në ushtri apo nga njerëzit e thjeshtë? Nga sundimtarët apo nga të nënshtruarit? Nga gratë apo nga burrat? Nga pleqtë apo nga të rinjtë? Me ç'moshë? Me ç'racë? Me ç'shtresë? Me ç'zanat?

A doni, pra, t'ia nis me ata që shërbejnë si ushtarë? Cilin mëkat s'e bëjnë këta çdo ditë? Fyejnë, shajnë, tërbohen, nxjerrin fitim nga fatkeqësitë e të tjerëve, janë si ujqër, kurrë të pastër nga shkeljet, veç po të thoshte njeri se edhe deti ishte pa dallgë. Cili pasion s'i trazon? Cila sëmundje s'ia rrethon shpirtin?

Sepse ndaj të barabartëve me ta mbajnë një qëndrim ziliqar, i kanë smirë dhe ndjekin lavdinë e kotë; ndaj atyre që janë nën ta, janë lakmitarë; kurse ndaj atyre që kanë çështje gjyqi e vrapojnë tek ata si te një liman, sillen si armiq e si të betuar rrejshëm. Sa grabitje ka tek ata! Sa mashtrime! Sa shpifje e ulësi! Sa lajka shërbëtorake!

Ejani, pra, t'ia vëmë secilit rast ligjin e Krishtit. «Ai që i thotë të vëllait ‹I marrë!›, do të jetë fajtor për zjarrin e ferrit. Ai që shikon një grua për ta dëshiruar, ka shkelur tashmë kurorën me të. Po të mos përulet dikush si fëmija i vogël, nuk do të hyjë në mbretërinë e qiejve.»

Po këta madje e ushtrojnë kryelartësinë, duke u bërë ndaj atyre që janë nën ta, që u janë lënë në dorë, që dridhen e trembën prej tyre, më të egër se një bishë; për Krishtin nuk bëjnë asgjë, kurse gjithçka e bëjnë për barkun, për paranë, për lavdinë e kotë.

A mund t'i numërojë vërtet njeri me fjalë shkeljet e veprave të tyre? Ç'të thuash për vendimet e tyre, për të qeshurat, për bisedat e pavend, për fjalët e ndyra? Kurse për lakminë s'mund as të flasësh. Sepse, ashtu si murgjit në male nuk e dinë as ç'është lakmia, kështu s'e dinë as këta, po në mënyrë të kundërt me ta. Ata, ngaqë janë larg nga sëmundja, nuk e njohin këtë pasion; kurse këta, ngaqë janë dehur së tepërmi prej saj, nuk kanë as ndjesinë më të vogël se sa e madhe është kjo e keqe. Sepse ky ves e ka shtyrë mënjanë virtytin dhe sundon si tiran aq shumë, sa te ata të marrë as që quhet fare një faj i rëndë.

Po a doni t'i lëmë këta e të kalojmë te të tjerë, të një lloji më të butë? Ejani, pra, të shqyrtojmë grupin e punëtorëve dhe të zejtarëve. Sepse këta, më shumë se të gjithë, duket sikur rrojnë me punë të ndershme e me djersën e ballit të vet. Por edhe këta, kur nuk kujdesen për veten, mbledhin që andej shumë të këqija. Sepse pandershmërinë që lind nga blerja e shitja e sjellin në punën e ndershme; shpesh i shtojnë lakmisë së tyre betime, betime të rreme e gënjeshtra; merren vetëm me gjërat e kësaj bote e rrinë të mbërthyer pas dheut. Ndërsa bëjnë çdo gjë për të fituar para, nuk kujdesen shumë t'u japin nevojtarëve, sepse gjithnjë duan t'i shtojnë të mirat e tyre. Ç'të thuash për sharjet që thuhen rreth këtyre punëve, për fyerjet, për huatë, për fitimet me fajde, për marrëveshjet plot tregti të ndyrë, për blerjet e shitjet e paturpshme?

3. Po a doni t'i lëmë edhe këta e të kalojmë te të tjerë, që duken më të drejtë? Cilët janë, pra, ata? Ata që zotërojnë toka dhe korrin pasurinë që buron nga dheu. Edhe kush mund të jetë më i padrejtë se këta? Sepse, po të shihte njeri se si i trajtojnë punëtorët e tyre të mjerë e të rraskapitur nga mundi, do t'i gjente më mizorë se egërsirat. Sepse mbi ata që po treten nga uria e që mundohen gjithë jetën, vënë pagesa të vazhdueshme e të padurueshme, u ngarkojnë barrë të rënda dhe ua trajtojnë trupat si të gomarëve a mushkave, ose më mirë si të gurëve, pa i lënë as të marrin pak frymë. Kur jep dheu e kur nuk jep, njësoj i lodhin deri në fund e s'u falin asgjë. Edhe ç'mund të jetë më për të ardhur keq se kjo, kur, pasi kanë punuar gjithë dimrin dhe janë rrënuar nga ngrica, nga shiu e nga netët pa gjumë, ikin duarbosh, madje edhe të ngarkuar me borxhe, dhe më shumë trembën e druajnë mundimet e mbikëqyrësve, tërheqjet e tyre andej-këtej, kërkesat, burgosjet dhe angaritë, prej të cilave s'i shpëton asnjë lutje, sesa urinë e anijembytjen!

Pse të flasësh për tregtinë që bëjnë me ta, për fitimet e ndyra që nxjerrin prej tyre? Me mundin dhe me djersën e këtyre njerëzve mbushin shtrydhëset dhe voznat e verës, po nuk i lënë të marrin në shtëpi as edhe një masë të vogël, por e kullojnë krejt frytin në fuçitë e ligësisë së tyre, e u hedhin për këtë pak para.

Shpikin edhe lloje të reja fajdesh, që s'janë të lejueshme as sipas ligjeve të paganëve, dhe hartojnë kontrata huaje plot me mallkime. Sepse nuk kërkojnë e nuk marrin një të qindtën e shumës, por gjysmën e saj; edhe këtë nga një njeri që ka grua, që rrit fëmijë, që është qenie njerëzore dhe që ua mbush lëmin e shtrydhësen e rrushit me mundin e vet.

Por asnjë nga këto gjëra nuk e vështrojnë. Prandaj tani do të ishte me vend të sillnim profetin e të thoshim: «Habitu, o qiell, edhe tmerrohu fort, o dhe», se drejt ç'egërsie të madhe është rrëmbyer si e marrë raca njerëzore!

Por këto i them jo për të fajësuar zejet, as bujqësinë, as shërbimin ushtarak, po veten tonë. Sepse edhe Korneli ishte kryeqindës, edhe Pavli punonte lëkurën dhe, pas predikimit, ushtronte zejen e vet; Davidi ishte mbret, edhe Jobi gëzonte tokë e të ardhura të mëdha, e asgjë prej këtyre nuk i pengoi këta njerëz në udhën e virtytit.

Duke i pasur parasysh të gjitha këto, dhe duke menduar për dhjetë mijë talentat, le të nxitojmë të paktën që këtej t'ua falim të afërmve tanë borxhet e tyre të pakta e të parëndësishme. Sepse edhe ne kemi për të dhënë llogari për urdhërimet që na janë besuar, dhe s'jemi në gjendje t'i shlyejmë të gjitha, sado që të bëjmë. Prandaj Perëndia na ka dhënë një udhë shpagimi të gatshme e të lehtë, që mund t'i fshijë të gjitha këto: dua të them, të mos jemi hakmarrës.

Që ta mësojmë, pra, mirë këtë, le ta dëgjojmë tërë shëmbëlltyrën, duke ecur me radhë nëpër të. «I prunë», thotë, «një që i detyrohej dhjetë mijë talenta, edhe, kur s'kishte t'i paguante, urdhëroi ta shisnin atë, edhe gruan e fëmijët e tij.» Përse, të lutem? Jo nga mizoria, as nga çnjerëzia (sepse humbja i kthehej prapë vetes, meqë edhe ajo ishte skllave), po nga një butësi e patregueshme.

Sepse qëllimi i tij ishte ta trembte me këtë kërcënim, që ta sillte në lutje, jo që ai të shitej. Sepse, po ta kishte bërë me këtë synim, nuk do t'i kishte plotësuar kërkesën, as nuk do t'i kishte dhënë faljen.

Përse, pra, nuk e bëri këtë, as nuk ia fali borxhin para llogarisë? Sepse deshi ta mësonte se nga sa detyrime po e çlironte, që kështu të paktën të bëhej më i butë ndaj shokut të vet shërbëtor. Sepse, edhe pasi e mësoi peshën e borxhit të tij dhe madhësinë e faljes, ai prapë e mbante shokun për fyti; po të mos e kishte ndrequr më parë me ilaçe të tilla, deri në ç'shkallë mizorie mund të kishte shkuar?

Ç'thotë atëherë tjetri? «Ki durim me mua, edhe do të t'i paguaj të gjitha. Edhe të zotit iu dhimbs, e liroi dhe ia fali borxhin.»

A e sheh sërish mirëdashjen e pamasë? Shërbëtori kërkoi vetëm shtyrje e afat, por ai i dha më shumë nga ç'kërkoi: ndjesën dhe faljen e tërë borxhit. Sepse dëshira e tij kishte qenë t'ia jepte që në fillim, po nuk deshi që dhurata të ishte vetëm e tij, por edhe të vinte nga lutja e këtij njeriu, që ai të mos ikte pa kurorë. Sepse shkaku i faljes tregoi se e tëra vinte prej tij, edhe pse ky tjetri iu përul e iu lut: sepse «iu dhimbs» dhe ia fali. Megjithatë, edhe kështu deshi që edhe ai tjetri të dukej sikur jepte ndonjë gjë, që të mos mbulohej së tepërmi nga turpi, dhe që ai, i mësuar nga fatkeqësitë e veta, të bëhej i butë ndaj shokut të tij shërbëtor.

4. Deri këtu, pra, ky njeri ishte i mirë e i pëlqyeshëm; sepse rrëfeu, premtoi ta shlyente borxhin, iu përul, iu lut, dënoi mëkatet e veta dhe e kuptoi madhësinë e borxhit. Por ajo që pasoi është e padenjë për veprat e tij të mëparshme. Sepse, sapo doli, jo pas shumë kohe, po menjëherë, kur e mira ishte ende e freskët mbi të, e përdori keq për ligësi dhuratën, madje lirinë që ia dha i zoti.

Sepse «gjeti një nga shokët e vet shërbëtorë, që i detyrohej njëqind dinarë, edhe e kapi për fyti, duke thënë: ‹Ma paguaj atë që më detyrohesh.›»

A e sheh mirëdashjen e të zotit? A e sheh mizorinë e shërbëtorit? Dëgjoni, ju që i bëni këto gjëra për para. Sepse, në qoftë se s'duhet të veprojmë kështu për mëkate, aq më tepër s'duhet ta bëjmë për para.

Ç'thotë atëherë tjetri? «Ki durim me mua, edhe do të t'i paguaj të gjitha.» Por ai s'ua vuri veshin as fjalëve me të cilat qe shpëtuar (sepse ai vetë, duke i thënë këto, qe çliruar nga dhjetë mijë talentat), as e njohu limanin nga i cili i shpëtoi anijembytjes; shenja e lutjes nuk ia solli ndër mend mirësinë e të zotit, por ai i largoi tej të gjitha këto, nga lakmia, nga mizoria e nga hakmarrja, dhe u bë më i egër se çdo bishë, duke e kapur për fyti shokun e vet shërbëtor.

Ç'po bën, o njeri? A nuk e kupton se po ia kërkon borxhin vetes, se po e fut shpatën në veten tënde dhe se po e prish vendimin dhe dhuratën? Por asnjë nga këto gjëra nuk i mendoi, as nuk iu kujtua gjendja e vet, as nuk u zbut; ndonëse lutja nuk ishte për gjëra të barabarta.

Sepse njëri u lut për dhjetë mijë talenta, tjetri për njëqind dinarë; njëri iu lut shokut të vet shërbëtor, tjetri të zotit; njëri mori falje të plotë, tjetri kërkoi shtyrje, dhe as edhe kaq nuk i dha, sepse «e futi në burg».

«Po kur e panë shokët e vet shërbëtorë, e paditën te i zoti.» As te njerëzit s'është kjo e pëlqyer, e jo më te Perëndia. Ndaj ata që s'i detyroheshin gjë, u bënë pjesë e hidhërimit.

Ç'thotë atëherë i zoti i tyre? «O shërbëtor i lig, unë ta fala tërë atë borxh, sepse m'u lute; a nuk duhej të kishe pasur edhe ti dhembshuri, ashtu si pata mëshirë unë për ty?»

Shih sërish butësinë e të zotit. Ai i lutet dhe shfajësohet, ndonëse gati e prish dhuratën e vet; ose më mirë, nuk qe ai që e prishi, po ai që e kishte marrë. Prandaj thotë: «Unë ta fala tërë atë borxh, sepse m'u lute; a nuk duhej të kishe pasur edhe ti dhembshuri për shokun tënd shërbëtor?» Sepse, edhe në qoftë se gjëja të duket e rëndë, prapë duhej të kishe parë fitimin që ka qenë e që do të vijë. Edhe në qoftë se urdhri të mundon, duhet të mendosh për shpërblimin, e jo se ai të ka hidhëruar, po se ti ke zemëruar Perëndinë, të cilin e ke pajtuar me një lutje të thjeshtë. Por, edhe në qoftë se prapë të vjen e rëndë të bëhesh mik me atë që të ka hidhëruar, të biesh në ferr është shumë më e rëndë; dhe, po ta kishe vënë këtë përballë asaj, do ta kishe kuptuar se falja është një gjë shumë më e lehtë.

Edhe, ndërsa kur i detyrohej dhjetë mijë talenta nuk e quajti të lig, as nuk e qortoi, po i tregoi mëshirë, kur ky u bë i ashpër ndaj shokut të vet shërbëtor, atëherë thotë: «O shërbëtor i lig.»

Le të dëgjojmë ne lakmitarët, sepse edhe për ne është thënë kjo fjalë. Le të dëgjojmë edhe ne të pamëshirshmit e mizorët, sepse s'jemi mizorë ndaj të tjerëve, po ndaj vetes sonë. Kur, pra, të kesh në mendje të hakmerresh, mendo se po hakmerresh kundër vetes, jo kundër tjetrit; se po i lidh mëkatet e tua, jo ato të të afërmit. Sepse ti, çfarëdo që t'i bësh këtij njeriu, e bën si njeri dhe në këtë jetë, por Perëndia jo kështu: Ai do të hakmerret më fuqishëm kundër teje, edhe me hakmarrjen e botës tjetër.

«Sepse e dorëzoi derisa të shlyente atë që detyrohej», domethënë përgjithmonë, sepse kurrë s'ka për të shlyer. Sepse, meqë nuk u bëre më i mirë nga mirësia që të treguan, mbetet të ndreqesh me ndëshkim.

E megjithatë, «hiret dhe dhuntitë janë pa pendim», por ligësia pati aq fuqi, sa e la mënjanë edhe këtë ligj. Ç'mund të jetë, pra, më e rëndë se të jesh hakmarrës, kur duket se përmbys një dhuratë kaq të madhe të Perëndisë?

Edhe nuk e «dorëzoi» thjesht, po «u zemërua». Sepse, kur urdhëroi ta shisnin, fjalët e tij s'ishin fjalë zemërimi (prandaj as e bëri), po ishin një rast fort i madh për mirëdashje; kurse tani vendimi është plot indinjatë, hakmarrje e ndëshkim.

Ç'do të thotë, pra, shëmbëlltyra? «Kështu do t'ju bëjë edhe Ati im», thotë, «në qoftë se secili nuk ia fal me gjithë zemër të vëllait fajet e tij.»

Nuk thotë «Ati juaj», po «Ati im». Sepse nuk i ka hije Perëndisë të quhet Ati i një njeriu të tillë, kaq të lig e keqdashës.

5. Dy gjëra, pra, kërkon Ai këtu: edhe ta dënojmë veten për mëkatet tona, edhe t'i falim të tjerët; dhe të parën për hir të së dytës, që kjo të bëhet më e lehtë (sepse ai që mendon për mëkatet e veta është më i butë ndaj shokut të vet shërbëtor); dhe jo thjesht të falim me buzë, po me zemër.

Le të mos e fusim, pra, shpatën në veten tonë duke qenë hakmarrës. Sepse ç'hidhërim të ka shkaktuar ai që të ka hidhëruar, sa ai që do t'i shkaktosh vetes, kur mban në mendje zemërimin e tërheq mbi vete vendimin e Perëndisë që të dënon? Sepse, po të jesh vërtet syçelë e ta mbash veten nën fre, e keqja do t'i bjerë mbi kokë atij, dhe ai do të jetë që do të pësojë dëm; por, po të vazhdosh të jesh i indinjuar e i pakënaqur, atëherë vetë do të pësosh dëmin, jo prej tij, po prej vetes sate.

Mos thuaj, pra, se ai të fyeu, të shpifi dhe të bëri të këqija të panumërta; sepse, sa më shumë t'i tregosh, aq më tepër e shpall atë bamirës. Sepse ai të ka dhënë një rast për t'i larë mëkatet e tua; kështu që, sa më të mëdha dëmet që të ka bërë, aq më tepër bëhet për ty shkak i një faljeje më të madhe të mëkateve.

Sepse, po të duam, askush s'do të mundë të na dëmtojë, por edhe armiqtë tanë do të na sjellin dobinë më të madhe. E ç'them për njerëzit? Sepse ç'mund të jetë më i lig se djalli? E megjithatë, edhe që andej kemi një rast të madh për ta treguar veten të denjë; edhe Jobi e dëshmon këtë. Por, në qoftë se djalli u bë shkak kurorash, pse i trembesh ti njeriut si armik?

Shih, pra, sa fiton, kur i duron me butësi veprat lige të armiqve të tu. E para dhe më e madhja, çlirimi nga mëkatet; e dyta, forca dhe durimi; e treta, butësia dhe mirëdashja: sepse ai që s'di të zemërohet me ata që e hidhërojnë, aq më tepër do të jetë gati t'u shërbejë atyre që e duan. E katërta, të jesh vazhdimisht i çliruar nga zemërimi, gjë së cilës asgjë s'mund t'i barazohet. Sepse për atë që është i çliruar nga zemërimi, është krejt e qartë se ai çlirohet edhe nga ligështia që lind prej tij, dhe s'do ta shpenzojë jetën në mundime e në brenga të kota. Sepse ai që s'di të urrejë, as di të hidhërohet, por do të gëzojë kënaqësi dhe dhjetë mijë bekime. Kështu që e ndëshkojmë veten kur urrejmë të tjerët, ashtu siç, nga ana tjetër, i bëjmë mirë vetes kur i duam.

Veç gjithë këtyre, do të jesh i nderuar edhe nga vetë armiqtë e tu, qofshin edhe demonë; ose më mirë, s'do të kesh fare armik, sa kohë që je me një qëndrim të tillë.

Por ajo që është më e madhe nga të gjitha, dhe e para, fiton pëlqimin e Perëndisë. Në qoftë se ke mëkatuar, do të marrësh falje; në qoftë se ke bërë atë që është e drejtë, do të fitosh një guxim më të madh. Le ta arrijmë, pra, të mos urrejmë askënd, që edhe Perëndia të na dojë, e që, edhe pse jemi borxhlinj për dhjetë mijë talenta, të na vijë keq e të na mëshirojë.

Po të ka dëmtuar ai? Atëherë ki mëshirë për të, mos e urre; qaj e vajto për të, mos ia kthe shpinën. Sepse nuk je ti ai që ka fyer Perëndinë, po ai; kurse ti madje e ke treguar veten të denjë, po ta durosh. Mendo se Krishti, kur po shkonte drejt kryqit, gëzohej për veten, por qante për ata që po e kryqëzonin. I tillë duhet të jetë edhe qëndrimi ynë; dhe, sa më shumë të dëmtohemi, aq më tepër duhet të vajtojmë për ata që na dëmtojnë. Sepse për ne të mirat që dalin që andej janë të shumta, kurse për ata janë të kundërtat.

Po të fyeu e të goditi para të gjithëve? Atëherë e ka turpëruar e çnderuar veten para të gjithëve, ka hapur gojët e një mijë paditësve, kurse për ty ka thurur më shumë kurora dhe ka mbledhur shumë veta që të shpallin durimin tënd.

Po të shpifi para të tjerëve? E ç'është kjo? Perëndia është Ai që do të kërkojë llogari, jo ata që e dëgjuan këtë. Sepse ai i shtoi vetes një shkak ndëshkimi, kështu që do të japë llogari jo vetëm për mëkatet e veta, po edhe për ato që tha për ty. Edhe mbi ty solli emër të keq te njerëzit, kurse ai vetë fitoi emër të keq te Perëndia.

Edhe në qoftë se këto s'të mjaftojnë, mendo se edhe për Zotin tënd u përfol keq, si nga Satanai, ashtu edhe nga njerëzit, madje para atyre që i donte Ai më shumë; edhe për të Vetëmlindurin e Tij, po ashtu. Prandaj tha: «Në qoftë se të zotin e shtëpisë e quajtën Veelzevul, aq më tepër do t'i quajnë ashtu shtëpiakët e tij.»

Edhe ai demon i lig jo vetëm e shpifi, po edhe e besuan; dhe e shpifi jo për gjëra të zakonshme, po me qortimet e akuzat më të rënda. Sepse pohoi se Ai ishte i pushtuar nga një demon, se ishte mashtrues dhe kundërshtar i Perëndisë.

Po ti a ke bërë mirë dhe ke marrë të keqe? Atëherë, pikërisht për këtë, vajto e hidhërohu më shumë se kurrë për atë që ta bëri padrejtësinë, kurse për veten gëzohu më mirë, sepse u bëre i ngjashëm me Perëndinë, «që bën të lindë dielli mbi të ligj e mbi të mirë».

Por, në qoftë se të ndjekësh Perëndinë e ke përtej fuqisë sate, ndonëse për atë që rri syçelë as kjo s'është e rëndë, prapëseprapë, në qoftë se kjo të duket tepër e madhe për ty, eja të të çojmë te shokët e tu shërbëtorë: te Josifi, që pësoi gjëra të panumërta dhe u bëri mirë vëllezërve të vet; te Moisiu, që, pas kurtheve të tyre të panumërta kundër tij, u lut për ta; te i lumturi Pavël, që as nuk mund t'i numërojë ato që pësoi prej tyre, dhe që është gati të mallkohet për ta; te Stefani, që vritet me gurë dhe lutet që ky mëkat t'u falet atyre. Edhe, pasi t'i keni pasur parasysh të gjitha këto, flakni tej çdo zemërim, që Perëndia të na i falë edhe ne të gjitha fajet tona, me anë të hirit dhe të dashurisë për njeriun të Zotit tonë Jisu Krisht, bashkë me të cilin i qoftë Atit dhe Frymës së Shenjtë lavdia, fuqia dhe nderi, tani e përherë e në jetë të jetëve. Amin.