Mateu 19:16

Disa e akuzojnë këtë të ri si njeri që shtiret e ka qëllime të liga, që erdhi për ta tunduar Jisuin. Unë, ndonëse nuk do të thosha se ai nuk e donte paranë e se nuk ishte rob i pasurisë së tij (sepse vetë Krishti e nxori se ishte i tillë), kurrsesi nuk do ta quaja shtirak, edhe sepse nuk është e udhës të rrezikosh me gjëra të pasigurta, aq më tepër kur bëhet fjalë për të fajësuar dikë, edhe sepse Marku e heq këtë dyshim: sepse ai thotë se «erdhi me vrap tek ai, ra në gjunjë para tij dhe iu lut», dhe se «Jisui e vështroi dhe e deshi».

Por e madhe është tirania e pasurisë, dhe kjo duket qartë pikërisht këtu: edhe në qofshim të virtytshëm në çdo gjë tjetër, kjo na i prish të gjitha. Me të drejtë e ka quajtur edhe Pavli rrënjën e të gjitha të këqijave. «Sepse lakmia e parasë është rrënja e të gjitha të këqijave», thotë ai.

Përse, pra, Krishti i përgjigjet kështu, duke thënë «Askush nuk është i mirë»? Sepse i riu erdhi tek ai thjesht si njeri, si një prej njerëzve të zakonshëm, si te një mësues hebre; prandaj edhe Krishti flet me të si njeri. Dhe vërtet, në shumë raste ai u përgjigjet mendimeve të fshehta të atyre që vijnë tek ai, si kur thotë «Ne adhurojmë atë që dimë», ose «Në qoftë se dëshmoj për veten time, dëshmia ime nuk është e vërtetë». Kur, pra, thotë «Askush nuk është i mirë», nuk e thotë këtë sikur ta përjashtonte veten nga mirësia, kurrsesi. Sepse nuk tha «Përse më quan të mirë? Unë nuk jam i mirë», po «Askush nuk është i mirë», domethënë askush ndër njerëz.

Dhe kur thotë pikërisht këtë, nuk e thotë sikur t'ua heqë njerëzve mirësinë, po për ta dalluar nga mirësia e Perëndisë. Prandaj edhe shtoi «Përveç njërit, domethënë Perëndisë». Nuk tha «Përveç Atit tim», që të mësoje se ai nuk ia kishte zbuluar veten të riut. Kështu edhe më parë i quajti njerëzit të këqij, kur tha «Në qoftë se ju, që jeni të këqij, dini t'u jepni dhurata të mira fëmijëve tuaj». Sepse edhe atje i quajti të këqij, jo se dënonte gjithë njerëzimin si të keq (sepse me fjalën «ju» nuk nënkupton «ju njerëz»), po duke krahasuar mirësinë që kanë njerëzit me mirësinë e Perëndisë, kështu e quajti. Prandaj edhe shtoi «Sa më tepër Ati juaj do t'u japë të mira atyre që ia kërkojnë?». E ç'e shtynte të përgjigjej kështu, ose ç'dobi kishte? Ai e udhëheq pak nga pak dhe e mëson të rrijë larg çdo lajke. E shkëput nga ato që u vishen njerëzve veç e veç dhe ia lidh mendjen Perëndisë; e bind të kërkojë gjërat që do të vijnë, të njohë atë që është vërtet e mirë, rrënjën dhe burimin e të gjitha gjërave, dhe t'ia drejtojë atij nderimet.

Kështu edhe kur thotë «Mos quani askënd mësues mbi dhe», e thotë për ta dalluar veten prej tyre, dhe që ata të mësonin cili është pushteti më i lartë mbi gjithçka që është. Sepse jo i vogël ishte zelli që kishte treguar i riu deri atëherë, që kishte rënë në një dëshirë të tillë. Dhe ndërsa nga të tjerët disa vinin për ta tunduar, disa për të shëruar sëmundjet, qoftë të vetat, qoftë të të tjerëve, ai vinte tek ai dhe fliste me të për jetën e përjetshme. Sepse toka ishte pjellore dhe e pasur, po moria e ferrave e mbyti farën. Vër re, sido që të jetë, si është i gatshëm deri këtu për t'iu bindur urdhërimeve. Sepse «Duke bërë çfarë», thotë, «do të trashëgoj jetën e përjetshme?». Aq i gatshëm ishte për të kryer ato që do t'i thuheshin. Po të kishte ardhur tek ai për ta tunduar, Ungjillori do të na e kishte treguar edhe këtë, siç bën edhe për të tjerët, si në rastin e ligjtarit. Edhe sikur ai vetë të kishte heshtur, Krishti nuk do ta kishte lënë të rrinte i fshehur, po do ta kishte zbuluar haptas, ose të paktën do ta kishte lënë të kuptohej, që të mos dukej sikur e kishte mashtruar e i kishte shpëtuar pa u vënë re, e kështu të pësonte dëm.

Po të kishte ardhur për ta tunduar, nuk do të ishte larguar i trishtuar për ato që dëgjoi. Kjo, sido që të jetë, nuk qe kurrë ndjenja e ndonjë prej farisenjve; përkundrazi, ata egërsoheshin kur u mbyllej goja. Po jo ky njeri: ai largohet i dëshpëruar, çka është shenjë jo e vogël se nuk kishte ardhur tek ai me vullnet të keq, po me një vullnet tepër të dobët, dhe se ai vërtet e dëshironte jetën, po e mbante rob një ndjenjë tjetër, shumë e rëndë.

Prandaj, kur Krishti tha «Në qoftë se do të hysh në jetë, zbato urdhërimet», ai pyet «Cilat?». Jo për ta tunduar, kurrsesi, po ngaqë mendonte se kishte edhe të tjera, veç atyre të ligjit, që do t'i siguronin jetën, çka i përngjante një njeriu që dëshironte fort. Pastaj, meqë Jisui përmendi ato të ligjit, ai thotë «Të gjitha këto i kam zbatuar që në rininë time». Dhe as këtu nuk u ndal, po pyet përsëri «Ç'më mungon edhe?», çka ishte sërish shenjë e dëshirës së tij shumë të zjarrtë.

Ç'thotë atëherë Krishti? Meqë do t'i urdhëronte diçka të madhe, i vë përpara shpërblimet dhe thotë «Në qoftë se do të jesh i përsosur, shko, shit ç'ke dhe jepua të varfërve, edhe do të kesh thesar në Qiell; edhe eja, ndiqmë».

2. A e sheh sa çmime, sa kurora cakton ai për këtë garë? Po të kishte ardhur për ta tunduar, nuk do t'ia kishte thënë këto gjëra. Po tani ai edhe e thotë, edhe, për ta tërhequr, i tregon se shpërblimi është i madh, dhe ia lë të gjithën vullnetit të tij, duke lënë në hije me çdo mënyrë atë që dukej e rëndë në këshillën e tij. Prandaj, edhe para se të përmendte betejat dhe mundin, i tregon çmimin, kur thotë «Në qoftë se do të jesh i përsosur», e pastaj thotë «Shit ç'ke dhe jepua të varfërve», dhe menjëherë përsëri shpërblimet, «Do të kesh thesar në Qiell; edhe eja, ndiqmë». Sepse vërtet, ta ndjekësh atë është shpërblim i madh. «Edhe do të kesh thesar në Qiell».

Sepse, meqë fjala e tij ishte për paranë, ai e këshilloi të zhvishej krejt prej saj, duke i treguar se nuk humbet atë që ka, po i shton pasuritë e tij. I dha më shumë nga sa i kërkoi të hiqte dorë; dhe jo vetëm më shumë, po aq më të madhe sa është Qielli më i madh se dheu, madje edhe më tepër.

Po e quajti thesar, për të treguar begatinë e shpërblimit, qëndrueshmërinë e tij, sigurinë e tij, për aq sa ishte e mundur t'i jepej të kuptohej dëgjuesit me anë krahasimesh njerëzore. Nuk mjafton, pra, të përçmosh pasurinë, po duhet edhe të ushqejmë të varfrit dhe, mbi të gjitha, të ndjekim Krishtin, domethënë të bëjmë gjithçka që urdhëron ai, të jemi gati për t'u therur e për vdekje të përditshme. «Sepse kush të dojë të vijë pas meje, le ta mohojë veten, le ta marrë kryqin e tij dhe le të më ndjekë.» Kështu që të flakësh paranë është shumë më pak se ky urdhërim i fundit, të derdhësh madje edhe gjakun tënd; megjithatë, çlirimi ynë nga pasuria na ndihmon jo pak në këtë.

«Po i riu, kur i dëgjoi këto, u largua i trishtuar.» Pas kësaj Ungjillori, sikur për të treguar se i riu nuk ndjeu asgjë që s'ishte e natyrshme ta ndiente, thotë «Sepse kishte pasuri të madhe». Sepse ata që kanë pak nuk mbahen rob njësoj si ata që janë të përmbytur nga bollëku i madh, sepse atëherë dashuria për të bëhet më tiranike. Këtë gjë nuk pushoj kurrë së thëni: se shtimi i pasurive e ndez zjarrin edhe më shumë dhe i bën më të varfër ata që i grumbullojnë, sepse i fut në një dëshirë më të madhe dhe i bën ta ndiejnë më shumë mungesën.

Shih, për shembull, edhe këtu ç'fuqi tregoi ky pasion. Atë që kishte ardhur tek ai me gëzim e me zell, kur Krishti e urdhëroi të flakte pasuritë, aq shumë e mundi dhe e rëndoi, sa nuk e la as të përgjigjej për këto gjëra, po e la pa gojë dhe, i dëshpëruar e i vrenjtur, iku.

Ç'thotë atëherë Krishti? «Sa vështirë do të hyjnë të pasurit në mbretërinë e qiejve!», duke fajësuar jo pasurinë, po ata që mbahen rob prej saj. Por, në qoftë se i pasuri hyn me vështirësi, aq më tepër lakmitari. Sepse, në qoftë se të mos japësh të tuat është pengesë për të hyrë në mbretëri, atëherë të marrësh të mirat e të tjerëve, mendo sa zjarr grumbullon!

Po pse vallë ua tha nxënësve të tij se «me vështirësi do të hyjë i pasuri», kur ata ishin të varfër e s'kishin pasuri? Për t'i mësuar të mos kishin turp për varfërinë e tyre, dhe, si të thuash, duke u shfajësuar para tyre që i kishte lënë të mos kishin asgjë.

Po, pasi tha se ishte e vështirë, ndërsa vazhdon, tregon se është madje e pamundur, dhe jo thjesht e pamundur, po e pamundur në shkallën më të lartë; dhe këtë e tregoi me krahasimin e devesë e të gjilpërës.

«Është më lehtë», thotë, «që deveja të kalojë nga vrima e gjilpërës, se sa i pasuri të hyjë në mbretërinë e qiejve.» Prej kësaj tregohet se nuk ka shpërblim të zakonshëm për ata të pasur që janë të zotët të përmbahen. Prandaj edhe e quajti vepër të Perëndisë, që të tregonte se duhet hir i madh për atë që do ta arrijë këtë. Të paktën, kur nxënësit u trazuan, ai tha «Për njerëzit kjo është e pamundur, po për Perëndinë të gjitha janë të mundura».

E pse trazohen nxënësit, kur janë të varfër, madje shumë të varfër? Pse, pra, hutohen? Ngaqë dhembeshin për shpëtimin e të tjerëve, ngaqë kishin dashuri të madhe për të gjithë dhe kishin marrë tashmë mbi vete dhembshurinë e butë të mësuesve. Ata ishin, sido që të jetë, në një dridhje e frikë të tillë për gjithë botën prej kësaj fjale, sa u duhej shumë ngushëllim.

Prandaj, pasi «i vështroi, u tha atyre: Ato që janë të pamundura për njerëzit, janë të mundura për Perëndinë». Sepse me një vështrim të butë e të përulur, pasi ua qetësoi mendjen që u dridhej dhe i dha fund shqetësimit të tyre (sepse këtë e tregoi Ungjillori duke thënë «i vështroi»), pastaj i lehtëson edhe me fjalët e tij, duke u vënë përpara fuqinë e Perëndisë, e kështu duke i bërë të ndiejnë siguri.

Po në qoftë se do të mësosh edhe mënyrën se si e pamundura mund të bëhet e mundur, dëgjo. Sepse jo për këtë qëllim e tha «Ato që janë të pamundura për njerëzit, janë të mundura për Perëndinë», që ti të hiqje dorë e të rrije larg, si nga gjëra të pamundura, po që ti, pasi të kesh peshuar madhështinë e kësaj vepre të mirë, të nxitosh me gatishmëri drejt saj, dhe, pasi t'i lutesh Perëndisë të të ndihmojë në këto beteja fisnike, të arrish jetën.

3. Si, pra, mund të bëhet kjo e mundur? Në qoftë se flak atë që ke, në qoftë se e zbraz veten prej pasurisë, në qoftë se përmbahesh nga dëshira e keqe. Sepse, që të vërtetojë se nuk ia lë vetëm Perëndisë, po e tha për këtë qëllim, që ti të njohësh pafundësinë e kësaj vepre të mirë, dëgjo ç'vjen më pas. Sepse, kur Pjetri tha «Ja, ne i lamë të gjitha dhe të ndoqëm», dhe pyeti «Ç'do të kemi, pra?», ai, pasi u caktoi shpërblimin, shtoi «Edhe kushdo që ka lënë shtëpi, ose ara, ose vëllezër, ose motra, ose atë, ose nënë, do të marrë njëqindfish dhe do të trashëgojë jetën e përjetshme». Kështu ajo që është e pamundur bëhet e mundur. Po si mund të bëhet pikërisht kjo, mund të thotë ndonjë, t'i braktisësh këto? Si është e mundur që ai që një herë ka rënë kaq thellë në lakminë e pasurisë, të vijë në vete? Në qoftë se fillon të zbrazë veten prej pasurive dhe të presë atë që është e tepërt. Sepse kështu do të përparojë më tej dhe do ta vazhdojë udhën më lehtë më pas.

Mos kërko, pra, gjithçka menjëherë, po butësisht, pak nga pak, ngjitu nëpër këtë shkallë që të çon lart, në Qiell. Sepse, ashtu si ata që kanë ethe dhe u tepron brenda vrer i idhët, kur i shtojnë sipër ushqime e pije, jo vetëm që s'ua shuajnë etjen, po edhe ua ndezin flakën, kështu edhe lakmitarët, kur i shtojnë pasurinë e tyre mbi këtë dëshirë të ligë, që është më e idhët se ai vrer, më shumë e ndezin. Sepse asgjë nuk e ndal aq sa të përmbahesh për një kohë nga lakmia e fitimit, ashtu si vreri i idhët ndalet me përmbajtje e me zbrazje.

Po vetë kjo, me ç'mjete do të bëhet? mund të thotë ndonjë. Në qoftë se mendon se, sa kohë je i pasur, kurrë s'do të pushosh së ndieri etje e s'do të reshtësh së lënguari nga lakmia për më shumë; kurse, i çliruar prej pasurive të tua, do të jesh i zoti ta ndalësh edhe këtë sëmundje. Mos u rretho, pra, me më shumë, që të mos ndjekësh gjëra të paarritshme, të mos bëhesh i pashërueshëm dhe më i mjerë se të gjithë, i çmendur kështu.

Sepse përgjigjmu: cilin do të themi se mundohet e vuan? Atë që dëshiron ushqime e pije të shtrenjta e s'është i zoti t'i shijojë si të dojë, apo atë që s'ka një dëshirë të tillë? Është krejt e qartë se duhet thënë: atë që dëshiron, po s'mund ta arrijë atë që dëshiron. Sepse kaq e dhimbshme është të dëshirosh e të mos gëzosh, të kesh etje e të mos pish, sa Krishti, kur deshi të na e përshkruante ferrin, e përshkroi pikërisht kështu dhe e paraqiti të pasurin duke u munduar kështu. Sepse dëshira për një pikë ujë, pa e shijuar atë, kjo qe ndëshkimi i tij. Kështu, ai që e përçmon pasurinë e qetëson dëshirën, kurse ai që dëshiron të pasurohet e ka ndezur atë edhe më shumë, e prapë nuk ndalet: po edhe sikur të ketë fituar dhjetë mijë talenta, dëshiron po aq të tjera; edhe sikur t'i arrijë këto, sërish synon dyfishin; e, duke shkuar kështu, dëshiron madje edhe malet, edhe dheun, edhe detin, edhe që gjithçka të bëhet ar për të, i çmendur nga një çmenduri e re dhe e frikshme, e tillë që kurrë s'mund të shuhet kështu.

Dhe, që të mësosh se kjo e keqe ndalet jo me shtim, po me heqje: po të kishe pasur ndonjëherë një dëshirë të marrë të fluturoje e të mbarteshe nëpër ajër, si do ta shuaje këtë dëshirë të paarsyeshme? Duke bërë krahë e duke përgatitur vegla të tjera, apo duke e bindur mendjen se dëshiron gjëra të pamundura dhe se s'duhet provuar asnjë prej tyre? Është krejt e qartë: duke e bindur mendjen. Po kjo, mund të thuash, është e pamundur. Mirëpo edhe kjo tjetra është më e pamundur: t'i gjesh një cak kësaj dëshire. Sepse vërtet, më lehtë është të fluturojnë njerëzit, se sa ta ndalësh këtë lakmi duke i shtuar gjithnjë e më shumë. Sepse, kur gjërat që dëshirojmë janë të mundshme, mund të qetësohesh duke i gëzuar, po kur janë të pamundura, duhet të mundohesh vetëm për një gjë: të shkëputesh nga dëshira, sepse përndryshe s'ka mundësi ta shpëtosh shpirtin.

Prandaj, që të mos kemi hidhërime të tepërta, le ta braktisim lakminë e parasë, e cila gjithnjë të mundon dhe kurrë s'duron të rrijë e qetë, dhe le të kalojmë në një dashuri tjetër, e cila edhe na bën të lumtur, edhe arrihet fort lehtë; le të dëshirojmë me mall thesaret e sipërme. Sepse as mundimi këtu s'është aq i madh, dhe fitimi është i patregueshëm, dhe s'ka si të mos i arrijë ato ai që rri sadopak syhapur e i matur dhe i përçmon gjërat e tanishme; ashtu siç, nga ana tjetër, ai që u është bërë rob këtyre të fundit e u është dorëzuar krejt, patjetër do t'i humbasë ato pasuri më të mira.

4. Duke i pasur, pra, parasysh të gjitha këto, hidhe tej dëshirën e ligë për pasuri. Sepse as nuk mund të thuash se ajo të jep gjërat e tanishme, ndonëse na privon nga gjërat që do të vijnë; po edhe sikur të ishte kështu, kjo do të ishte ndëshkim e hakmarrje e skajshme. Po tani as kjo s'është e vërtetë. Sepse, veç ferrit dhe përpara atij ferri, ajo të hedh edhe këtu në një ndëshkim më të rëndë. Sepse shumë shtëpi i ka rrënuar kjo lakmi, luftëra të egra ka nxitur, dhe i ka shtrënguar njerëzit t'u japin fund jetës me vdekje të dhunshme; e, para këtyre rreziqeve, ajo shkatërron fisnikërinë e shpirtit dhe shpesh e bën atë që e ka frikacak, të pamashkullt, të pamatur, gënjeshtar, shpifës, të pangopur, grabitqar dhe të gjitha të këqijat më të mëdha.

Po ndoshta, kur sheh shkëlqimin e argjendit, morinë e shërbëtorëve, bukurinë e ndërtesave, nderimet që të bëjnë në sheshin e tregut, ti magjepsesh prej tyre? Ç'ilaç mund të ketë, atëherë, për këtë plagë të keqe? Në qoftë se mendon si ndikojnë këto gjëra në shpirtin tënd, sa të errët, të shkretë e të fëlliqur e bëjnë atë dhe sa të shëmtuar; në qoftë se llogarit me sa të këqija u fituan këto gjëra, me sa mundime ruhen, me sa rreziqe. Ose, më mirë, ato nuk ruhen deri në fund: pasi t'u kesh shpëtuar kurtheve të të gjithëve, vdekja që të vjen shpesh i shpie këto gjëra në duart e armiqve të tu, dhe të merr me vete zhveshur, pa të lënë të marrësh me vete asnjë prej tyre, veç plagëve e vragave që shpirti mori prej tyre para se të ikte. Kur, pra, sheh ndonjë që shkëlqen nga jashtë me rroba e me shpurë të madhe, hapja ndërgjegjen dhe do të shohësh brenda shumë rrjeta merimangash e shumë pluhur. Sill ndër mend Pavlin, Pjetrin. Sill ndër mend Joanin, Ilinë, ose më mirë vetë Birin e Perëndisë, që s'ka ku ta mbështesë kokën. Bëhu imitues i tij dhe i shërbëtorëve të tij, dhe përfytyro pasuritë e patregueshme të tyre.

Po, në qoftë se, pasi more pak dritë prej këtyre, errësohesh sërish, si në ndonjë mbytje anijeje kur bie stuhia, dëgjo fjalën e Krishtit, që pohon se është e pamundur «që i pasuri të hyjë në mbretërinë e qiejve». Dhe përballë kësaj fjale vër malet, dheun e detin; edhe gjithçka, po deshe, merre se është ar: prapëseprapë s'do të shohësh asgjë të barabartë me humbjen që të vjen prej andej. Ti, pra, përmend hektarë tokë, kaq e kaq, shtëpi dhjetë a njëzet a edhe më shumë, po aq banja, një mijë skllevër a dyfishin, e qerre të mbërthyera me argjend e të veshura me ar. Po unë them këtë: edhe sikur secili prej jush që jeni të pasur ta linte këtë varfëri (sepse këto gjëra janë varfëri përballë asaj që do të them), e të zotëronte një botë të tërë, dhe secili të kishte aq njerëz sa ka tani kudo në tokë e në det, dhe secili një botë të tërë, det e tokë, dhe kudo ndërtesa, qytete e kombe, dhe nga çdo anë, në vend të ujit, në vend të burimeve, të buronte ar për të, prapë s'do të thosha se ata që janë kaq të pasur vlejnë as tre grosh, kur i flakin jashtë mbretërisë.

Sepse, në qoftë se tani, kur synojnë pasuri që prishen, mundohen po t'i humbasin, po të kuptonin ç'janë ato bekime të patregueshme, çfarë do t'u mjaftonte për ngushëllim? Asgjë. Mos më fol, pra, për bollëkun e pasurive të tyre, po mendo sa humbje të madhe pësojnë prej tij ata që e duan këtë bollëk, sepse për këto gjëra humbasin Qiellin dhe gjenden në po atë gjendje sikur dikush, pasi është flakur nga nderi më i lartë në oborret e mbretërve, të krenohej me një grumbull plehu që ka. Sepse grumbullimi i parasë s'ndryshon aspak nga ai, ose, më mirë, ai është edhe më i dobishëm. Sepse plehu vlen edhe për bujqësi, edhe për të ngrohur një banjë, edhe për përdorime të tjera të tilla, kurse ari i groposur për asnjë prej këtyre. Dhe sikur të ishte veç i padobishëm! Po ashtu si është, ai i ndez për më tepër shumë furra atij që e ka, po të mos e përdorë si duhet; të paktën, prej tij mbijnë të këqija të panumërta.

Prandaj ata të jashtmit e quanin lakminë e parasë kalanë e të këqijave; po i lumi Pavël foli shumë më mirë e më gjallë, kur e quajti «rrënjën e të gjitha të këqijave».

Duke i pasur, pra, parasysh të gjitha këto, le të kemi si shembull atë që ia vlen ta ndjekim: jo ndërtesat madhështore, jo pronat e shtrenjta, po njerëzit që kanë shumë guxim përpara Perëndisë, ata që kanë pasuri në Qiell, zotëruesit e atyre thesareve, ata që janë vërtet të pasur, ata që janë të varfër për hir të Krishtit; që të arrijmë të mirat e amshimit me anë të hirit dhe të dashurisë për njeriun të Zotit tonë Jisu Krisht, të cilit i qoftë, bashkë me Atin edhe me Frymën e Shenjtë, lavdia, pushteti dhe nderimi, tani e përherë e në jetë të jetëve. Amin.