Mateu 20:17-19

Nuk ngjitet menjëherë në Jerusalem, kur del nga Galilea, po më parë bën mrekulli, ua mbyll gojën farisenjve edhe u flet nxënësve për heqjen dorë nga pasuria: sepse «Po deshe të jesh i përsosur», thotë, «shit ç'ke»; edhe për virgjërinë: «Ai që mund ta pranojë, le ta pranojë»; edhe për përulësinë: «Po të mos ktheheni e të bëheni si fëmijë të vegjël, nuk do të hyni në mbretërinë e qiejve»; edhe për një shpërblim të gjërave këtu: «Kushdo që ka lënë shtëpi, a vëllezër, a motra, do të marrë njëqindfish në këtë botë»; edhe për shpërblimet atje: «edhe do të trashëgojë», thuhet, «jetën e përjetshme». Pastaj i qaset qytetit edhe, kur është gati të ngjitet, flet përsëri për Pësimin e tij. Sepse kishte gjasa që ta harronin, ngaqë nuk donin që kjo të ndodhte; prandaj ua kujton vazhdimisht, duke ua ushtruar mendjen me shpeshtësinë e kujtimeve, edhe duke ua zbutur dhembjen.

Po ai u flet «veçan», domosdo; sepse nuk ishte e udhës që fjala e tij për këto gjëra t'u përhapej të shumtëve, as të thuhej hapur, sepse nga kjo nuk dilte asnjë dobi. Sepse, po të hutoheshin nxënësit kur i dëgjonin këto, aq më tepër turma e popullit.

Ç'të themi, pra? A nuk iu tha kjo popullit? mund të pyesësh. Iu tha vërtet edhe popullit, po jo aq hapur. Sepse «Prishni», thotë, «këtë tempull, edhe për tri ditë do ta ngre përsëri»; edhe: «Ky brez kërkon shenjë, po nuk do t'i jepet shenjë, veç shenjës së Jonait»; edhe përsëri: «Edhe pak kohë jam me ju, edhe do të më kërkoni, po nuk do të më gjeni.»

Po nxënësve jo kështu: ashtu si gjërat e tjera ua thoshte më hapur, kështu ua tha edhe këtë. Edhe përse u thanë fare, në qoftë se turma nuk e kuptoi forcën e fjalëve të tij? Që të mësonin më pas se, duke e ditur që më parë, erdhi drejt Pësimit të tij edhe me dashje, jo nga padija, as me detyrim. Po nxënësve nuk ua parathoshte vetëm për këtë arsye, po, siç thashë, që, të stërvitur nga pritja, ta duronin më lehtë Pësimin, edhe që të mos i hutonte duke u rënë sipër pa qenë të përgatitur. Prandaj, ndërsa në fillim foli vetëm për vdekjen e tij, kur ata u mësuan e u stërvitën ta dëgjonin, u shton edhe rrethanat e tjera: fjala vjen, se do ta dorëzonin te johebrenjtë, se do ta përqeshnin e do ta fshikullonin; qoftë për këtë arsye, qoftë që, kur të shihnin ngjarjet e trishtueshme të ndodhnin, prej kësaj të prisnin edhe Ngjalljen. Sepse ai që nuk ua fshehu atë që do t'u jepte dhembje edhe atë që dukej si turp, me arsye do të besohej edhe për gjërat e mira.

Po vër re, të lutem, se si edhe përsa i përket kohës e rregullon me urtësi këtë punë. Sepse as në fillim nuk ua tha, që të mos i shqetësonte, as në vetë çastin, që të mos i hutonte përsëri me këtë; po kur morën prova të mjaftueshme të fuqisë së tij, kur u kishte dhënë premtime tepër të mëdha për jetën e përjetshme, atëherë sjell edhe atë që kishte për të thënë për këto gjëra, një herë e dy herë e shpesh, duke e ndërthurur me mrekullitë e me mësimet e tij.

Po një ungjillor tjetër thotë se ai solli edhe profetët si dëshmitarë; edhe një tjetër përsëri thotë se as vetë ata nuk i kuptonin fjalët e tij, po fjala u ishte fshehur, edhe se habiteshin ndërsa e ndiqnin.

Atëherë, mund të thotë dikush, dobia e parathënies humbet. Sepse, po të mos dinin ç'dëgjonin, nuk mund ta prisnin ngjarjen, edhe, pa e pritur, nuk mund të stërviteshin nga pritjet e tyre.

Po unë them edhe një gjë tjetër, më ngatërruese se kjo: Po të mos e dinin, si u hidhëruan? Sepse një tjetër thotë se u hidhëruan. Në qoftë se, pra, nuk e dinin, si u hidhëruan? Si tha Pjetri: «Larg qoftë prej teje, o Zot! Kjo nuk do të të ndodhë»?

Ç'të themi, pra? Se ai do të vdiste vërtet e dinin, ndonëse nuk e dinin qartë misterin e Mishërimit. As për Ngjalljen nuk dinin qartë, as se ç'do të kryente; edhe kjo u ishte fshehur.

Prandaj edhe ndienin dhembje. Sepse dinin se disa ishin ngjallur nga të tjerë, po që dikush të ngjallte veten, edhe ta ngjallte ashtu që të mos vdiste më, këtë nuk e kishin ditur kurrë.

Këtë, pra, nuk e kuptonin, ndonëse u thuhej shpesh; madje as për vetë atë vdekje nuk dinin qartë se ç'ishte edhe se si do t'i vinte. Prandaj edhe habiteshin ndërsa e ndiqnin, po jo vetëm për këtë arsye; po mua të paktën më duket se i habiste edhe vetë duke folur për Pësimin e tij.

2. Megjithatë, asnjë nga këto gjëra nuk i bëri të merrnin zemër, edhe kjo, kur dëgjonin vazhdimisht për Ngjalljen e tij. Sepse, veç vdekjes së tij, i shqetësonte veçanërisht edhe kjo, të dëgjonin se do «ta përqeshnin e do ta fshikullonin» dhe të tjera të tilla. Sepse, kur mendonin për mrekullitë e tij, për të pushtuarit nga demonët që i kishte çliruar, për të vdekurit që i kishte ngjallur, për gjithë veprat e tjera të mahnitshme që bënte, edhe pastaj dëgjonin këto, habiteshin se si ai që bën këto vepra do të pësonte kështu. Prandaj ranë edhe në ngatërresë, edhe herë besonin, herë s'besonin, edhe nuk mund t'i kuptonin fjalët e tij. Aq larg ishin, të paktën, nga të kuptuarit qartë të asaj që thoshte, sa bijtë e Zebedeut erdhën po në atë kohë tek ai edhe i folën për vendin e parë. «Duam», thuhet, «që njëri të rrijë në të djathtën tënde, edhe tjetri në të majtën.» Si thotë, pra, ky ungjillor se erdhi nëna e tyre tek ai? Ka gjasë të jenë bërë të dyja: dua të them, se e morën nënën me vete, me qëllim që ta bënin lutjen më të fortë, edhe kështu t'ia mbushnin mendjen Krishtit.

Vër re se si Krishti ua drejton fjalët atyre, si dëshmi që kjo është e vërtetë, siç them unë: kërkesa ishte më tepër e tyrja, e nga turpi nxorën përpara nënën.

Po më mirë le të mësojmë, së pari, çfarë kërkojnë, me ç'prirje, edhe nga se u shtynë në këtë. Nga se, pra, u shtynë në këtë? E panë veten të nderuar mbi të tjerët, edhe pritnin që prej kësaj të fitonin edhe këtë kërkesë. Po ç'mund të jetë ajo që kërkojnë? Dëgjo një ungjillor tjetër që e thotë këtë haptas. Sepse, «duke qenë se ishte afër Jerusalemit», thuhet, «edhe duke menduar se mbretëria e Perëndisë do të shfaqej menjëherë», kërkuan këto gjëra. Sepse pandehnin se ajo ishte te dera, e dukshme, edhe se, pasi të merrnin atë që kërkonin, nuk do të pësonin asnjë nga gjërat e dhimbshme. Sepse nuk e kërkonin vetëm për vetë atë, po sikur të shpëtonin edhe nga vështirësitë.

Prandaj edhe Krishti më së pari i shkëput nga këto mendime, duke i urdhëruar të presin therje e rreziqe edhe tmerret më të mëdha. Sepse «A mundeni», thotë, «të pini kupën që pi unë?»

Po askush të mos shqetësohet që apostujt ishin në një gjendje kaq të papërsosur. Sepse ende nuk ishte kryer kryqi, ende nuk ishte dhënë hiri i Frymës. Po, në daç të mësosh virtytin e tyre, vër re pas këtyre gjërave, edhe do t'i shohësh më lart se çdo pasion. Sepse pikërisht për këtë ua zbulon të metat, që pas kësaj të dish ç'lloj njerëzish u bënë me anë të hirit.

Se ata, pra, nuk kërkonin në të vërtetë asgjë shpirtërore, as e kishin mendjen te mbretëria e epërme, duket qartë prej kësaj. Po le të shohim edhe se si vijnë tek ai edhe ç'thonë. «Duam», thuhet, «që të bësh për ne çdo gjë që do të të kërkojmë.»

Edhe Krishti u thotë: «Ç'doni?» jo se nuk e dinte, po që t'i detyronte të përgjigjeshin, të hapte plagën edhe kështu të vinte barin. Po ata, nga turpi e nga skuqja e fytyrës, sepse kishin ardhur ta bënin këtë nën ndikimin e një pasioni njerëzor, e morën veçan, larg nxënësve, edhe e pyetën. Sepse dolën përpara, thuhet, që të mos e vinin re ata, edhe kështu thanë atë që donin. Sepse, siç e mendoj unë, ngaqë dëgjuan «do të rrini mbi dymbëdhjetë frone», dëshironin të zinin vendin e parë ndër këto frone. Edhe se kishin epërsi mbi të tjerët e dinin, po kishin frikë nga Pjetri, edhe thonë: «Urdhëro që njëri të rrijë në të djathtën tënde, edhe tjetri në të majtën», edhe e nxitin duke thënë: «Urdhëro.»

Ç'thotë, pra? Duke treguar se nuk kërkonin asgjë shpirtërore, edhe se, po ta dinin sërish çfarë kërkonin, nuk do të guxonin të kërkonin kaq shumë, thotë: «Nuk dini ç'kërkoni», sa e madhe, sa e mrekullueshme, sa e tejkalon edhe vetë fuqitë lart. Pastaj shton: «A mundeni të pini kupën që do të pi unë, edhe të pagëzoheni me pagëzimin me të cilin pagëzohem unë?» E sheh se si i shkëputi menjëherë nga dyshimi i tyre, duke e ndërtuar fjalën nga gjëra të kundërta? Sepse ju, thotë, më flisni për nder e për kurora, kurse unë juve për përleshje e mundime. Sepse kjo nuk është koha e shpërblimeve, as do të shfaqet tani ajo lavdia ime, po koha e tashme është kohë therjeje, luftërash e rreziqesh.

Edhe shih se si me formën e pyetjes së tij i nxit edhe i tërheq. Sepse nuk tha: «A mundeni të vriteni?» «A mundeni të derdhni gjakun tuaj?», po si? «A mundeni të pini kupën?» Pastaj, që t'i tërheqë drejt saj, thotë: «që do të pi unë», që, duke marrë pjesë me të në atë kupë, të bëheshin më të gatshëm.

Edhe e quan përsëri pagëzim, duke treguar se i madh ishte pastrimi që do t'i vinte botës nga gjërat që po bëheshin.

«I thonë: Mundemi.» Nga vrulli i tyre e morën përsipër menjëherë, pa e ditur as këtë që thoshin, po me shpresë të dëgjonin atë që kishin kërkuar.

Ç'thotë, pra? «Do ta pini vërtet kupën time, edhe do të pagëzoheni me pagëzimin me të cilin pagëzohem unë.» Bekime të mëdha u parathoshte. Do të thotë: do të çmoheni të denjë për martirizim edhe do të pësoni ato që pësoj unë; do ta mbyllni jetën me një vdekje të dhunshme, edhe në këto do të jeni pjesëtarë bashkë me mua; «po të rrini në të djathtën time e në të majtën, kjo nuk është imja për ta dhënë, po do t'u jepet atyre për të cilët është përgatitur nga Ati im.»

3. Pasi ua lartësoi më parë shpirtin, i bëri me karakter më të lartë e i bëri të tillë që hidhërimi të mos i mundte, atëherë ua qorton kërkesën.

Po ç'mund të jetë kjo fjalë e tanishme? Sepse vërtet ka dy pika që i hetojnë shumë veta: e para, në qoftë se është përgatitur për ndonjë të rrijë në të djathtën e tij; edhe pastaj, në qoftë se Zoti i të gjithëve nuk ka pushtet t'ua japë atyre për të cilët është përgatitur.

Ç'do të thotë, pra, kjo fjalë? Po ta zgjidhim pikën e parë, atëherë edhe e dyta do të bëhet e qartë për ata që pyesin. Ç'është kjo, pra? Askush nuk do të rrijë as në të djathtën, as në të majtën e tij. Sepse ai fron është i paarritshëm për të gjithë, jo vetëm për njerëzit, thashë, e për shenjtorët e apostujt, po edhe për engjëjt e kryeengjëjt e për gjithë fuqitë që janë lart.

Të paktën Pavli e paraqet si privilegj të veçantë të të Vetëmlindurit, duke thënë: «Cilit prej engjëjve i tha ndonjëherë: Rri në të djathtën time? Edhe për engjëjt thotë: Ai që i bën engjëjt e tij frymë; po për Birin: Froni yt, o Perëndi.»

Si thotë, pra: «Të rrini në të djathtën time e në të majtën nuk është imja për ta dhënë», sikur ka disa që do të rrinë atje? Jo se ka; kurrsesi; po ai u përgjigjet mendimeve të atyre që kërkojnë këtë të mirë, duke zbritur te kuptimi i tyre. Sepse as nuk e njihnin atë fron të lartë, e ndenjjen e tij në të djathtën e Atit; e si ta njihnin, kur nuk i kuptonin as gjërat që ishin shumë më të ulëta se këto e që u ngulnin çdo ditë në mendje? Po kërkonin vetëm një gjë: të gëzonin nderet e para, të qëndronin përpara të tjerëve, edhe që askush të mos qëndronte përpara tyre bashkë me të; ashtu siç e thashë edhe më parë, se, ngaqë dëgjuan për dymbëdhjetë frone, pa ditur ç'mund të thoshte kjo fjalë, kërkuan vendin e parë.

Ajo që thotë, pra, Krishti është kjo: «Do të vdisni vërtet për mua edhe do të vriteni për hir të ungjillit, edhe do të jeni pjesëtarë bashkë me mua, përsa i përket Pësimit; po kjo nuk mjafton t'ju sigurojë gëzimin e fronit të parë e t'ju vërë në vendin e parë. Sepse, po të vijë ndonjë tjetër që, veç martirizimit, të ketë edhe gjithë pjesët e tjera të virtytit shumë më plotësisht se ju, jo se ju dua tani e ju parapëlqej mbi të tjerët, do të lë mënjanë atë që dallohet për veprat e tij të mira e do t'jua jap juve nderet e para.»

Po kështu, në të vërtetë, nuk e tha, që të mos i dhembte, po me mjegull lë të kuptohet po ajo gjë, duke thënë: «Do ta pini vërtet kupën time, edhe do të pagëzoheni me pagëzimin me të cilin pagëzohem unë; po të rrini në të djathtën time e në të majtën, kjo nuk është imja për ta dhënë, po do t'u jepet atyre për të cilët është përgatitur.»

Po për kë është përgatitur? Për ata që mund të dallohen me veprat e tyre. Prandaj nuk tha: Nuk është imja për ta dhënë, po e Atit tim, që të mos thoshte ndokush se ishte tepër i dobët ose i mangët në fuqi për t'i shpërblyer; po si? Nuk është imja, po e atyre për të cilët është përgatitur.

Edhe që ajo që them të bëhet më e qartë, le ta shpjegojmë me një shembull. Le të marrim me mend se ishte një drejtues lojërash edhe se shumë garues të shkëlqyer zbritën në garë, edhe se dy prej garuesve, që ishin më të afërt me drejtuesin e lojërave, erdhën tek ai e i thanë: «Bëj që të kurorëzohemi e të shpallemi fitues», duke u mbështetur në dashamirësinë e në miqësinë e tyre me të; edhe se ai u tha: «Kjo nuk është imja për ta dhënë, po do t'u jepet atyre për të cilët është përgatitur, me mundimet e me djersën e tyre», a do ta dënonim vërtet si të paaftë? Kurrsesi, po do ta lëvdonim për drejtësinë e tij edhe se s'mban anë. Ashtu, pra, si nuk do të thoshim se nuk e dha kurorën nga mungesa e fuqisë, po sepse nuk deshi të prishte ligjin e lojërave, as të trazonte rendin e drejtësisë, po kështu them tani se Krishti e tha këtë, me çdo qëllim që t'i shtynte, pas hirit të Perëndisë, ta mbështetnin shpresën e shpëtimit e të miratimit te dëshmia e veprave të tyre të mira.

Prandaj thotë: «Për ata për të cilët është përgatitur.» Sepse ç'të bëhet, thotë, në qoftë se të tjerë dalin më të mirë se ju? Ç'të bëhet, në qoftë se bëjnë gjëra më të mëdha? Sepse a do t'i gëzoni ju nderet e para, ngaqë u bëtë nxënësit e mi, në qoftë se vetë ju nuk dilni të denjë për zgjedhjen?

Sepse që ai vetë ka pushtet mbi gjithçka, duket qartë ngaqë gjithë gjykimi është i tij. Sepse edhe Pjetrit i flet kështu: «Do të të jap çelësat e qiejve.» Edhe Pavli e bën këtë të qartë, kur thotë: «Tashti më është ruajtur kurora e drejtësisë, të cilën Zoti, gjykatësi i drejtë, do të ma japë atë ditë; edhe jo vetëm mua, po edhe të gjithë atyre që kanë dashur ardhjen e tij.» Po ardhja ishte e Krishtit. Edhe se askush nuk do të qëndrojë përpara Pavlit, është me siguri e qartë për këdo.

Edhe në qoftë se i shprehu këto gjëra pak errët, mos u çudit. Sepse me anë të errësisë arrin të dyja këto qëllime: t'i udhëheqë me mësim të fshehtë, që të mos e shtrëngonin ashpër, pa qëllim e pa shkak, për nderet e para (sepse këtë e ndienin nga një pasion njerëzor), edhe të mos u jepte dhembje.

«Atëherë të dhjetët u zemëruan për të dy.» Atëherë. Kur? Kur i qortoi. Përsa kohë që gjykimi ishte i Krishtit, nuk zemëroheshin; po kur i shihnin të parapëlqyer, duronin e heshtnin, nga nderimi e nga respekti për Mësuesin e tyre.

Edhe në u mërzitën në mendje, prapë nuk guxuan ta shprehnin këtë. Edhe kur ndien njëfarë dobësie njerëzore ndaj Pjetrit, në kohën kur ai dha didrahmat, nuk ia lëshuan zemërimit, po pyetën vetëm: «Kush pra është më i madhi?» Po ngaqë këtu kërkesa ishte e vetë nxënësve, zemërohen. Edhe as këtu nuk zemërohen menjëherë, kur kërkuan, po kur Krishti i qortoi e tha se nuk do t'i gëzonin nderet e para, në mos u tregofshin të denjë për këto.

4. E sheh se si të gjithë ishin në një gjendje të papërsosur, kur këta të dy ngriheshin mbi të dhjetët, kurse ata i kishin zili të dy? Po, siç thashë, tregomi pas këtyre gjërave, edhe do t'i shohësh të çliruar nga gjithë këto pasione. Dëgjo të paktën se si ky vetë Joani, ai që tani erdhi tek ai për këto gjëra, kudo ia lë Pjetrit vendin e parë, si kur i flet popullit, si kur bën mrekulli, në Veprat e Apostujve.

Edhe nuk i fsheh veprat e mira të Pjetrit, po tregon edhe pohimin që bëri haptas kur të gjithë heshtnin, edhe hyrjen e tij në varr, edhe e vë apostullin përpara vetes. Sepse, ngaqë të dy qëndruan me të gjatë kryqëzimit, duke ia hequr vetes shkakun e lëvdimit, thotë: «Ai nxënës ishte i njohur me kryepriftin.»

Kurse Jakovi nuk jetoi gjatë, po që në fillim u mbush me aq zjarr, edhe i braktisi krejt gjërat njerëzore, edhe u ngjit në një lartësi të pashprehshme, sa u vra menjëherë. Kështu, në çdo drejtim, ata pas këtyre gjërave u bënë të shkëlqyer.

Po atëherë, «u zemëruan». Ç'thotë, pra, Krishti? «I thirri pranë vetes edhe tha: Të parët e johebrenjve i sundojnë ata.» Sepse, meqë ishin të shqetësuar e të trazuar, i qetëson me thirrjen para fjalës edhe duke i afruar pranë vetes. Sepse të dy, që ishin ndarë nga shoqëria e të dhjetëve, kishin qëndruar më afër tij, duke mbrojtur çështjen e vet. Prandaj i afron pranë vetes edhe këta, pikërisht me këtë veprim, edhe, duke e nxjerrë e duke e zbuluar përpara të tjerëve, qetëson pasionin e njërës e të tjetrës palë.

Edhe nuk i qorton njësoj si më parë. Sepse, ndërsa më parë solli fëmijët e vegjël në mes edhe urdhëroi t'u përngjanin thjeshtësisë e përulësisë së tyre, këtu i qorton më ashpër nga ana e kundërt, duke thënë: «Të parët e johebrenjve i sundojnë ata, edhe të mëdhenjtë e tyre ushtrojnë pushtet mbi ta; po ndër ju nuk do të jetë kështu; po kush të dojë të bëhet i madh ndër ju, le të jetë shërbëtor i të gjithëve; edhe kush të dojë të jetë i pari, le të jetë i fundit i të gjithëve», duke treguar se një ndjenjë e tillë është e johebrenjve, dua të them, të duash vendin e parë. Sepse ky pasion është tiranik edhe pengon vazhdimisht edhe njerëzit e mëdhenj; prandaj i duhet një fshikullim më i rëndë. Prandaj i godet edhe më thellë, duke ua turpëruar shpirtin e ndezur me krahasimin me johebrenjtë, edhe u heq njërëve zilinë e tjerëve mendjemadhësinë, thua se u thotë: «Mos u zemëroni, sikur të jeni fyer. Sepse më shumë se kushdo i bëjnë dëm e turp vetes ata që kërkojnë kështu vendet e para, sepse janë ndër të fundit. Sepse punët tek ne nuk janë si punët përjashta. ‹Të parët e johebrenjve i sundojnë ata›, po tek unë i fundit, pikërisht ai është i pari.»

«Edhe që ta dini se nuk i them këto pa shkak, merrni provën e fjalëve të mia nga ato që bëj e që pësoj. Sepse unë vetë kam bërë diçka edhe më tepër. Sepse, ndonëse isha Mbret i fuqive lart, pranova të bëhem njeri edhe u përula të më përbuznin e të më keqtrajtonin. Edhe as me këto nuk u kënaqa, po arrita gjer në vdekje. Prandaj», thotë,

«ashtu si Biri i Njeriut nuk erdhi që t'i shërbejnë, po që të shërbejë edhe të japë jetën e tij si shpengim për shumë veta.» «Sepse as këtu nuk u ndala», thotë, «po dhashë edhe jetën time si shpengim; edhe për kë? Për armiqtë. Kurse ti, po të të fyejnë, e pëson për veten tënde, po unë e pësova për ty.»

Mos ki frikë, pra, sikur po të hiqet nderi. Sepse, sado që të përulesh, nuk mund të zbresësh aq sa Zoti yt. E megjithatë, zbritja e tij u bë ngjitja e të gjithëve edhe bëri të shkëlqejë lavdia e tij. Sepse para se të bëhej njeri, njihej vetëm ndër engjëj; po pasi u bë njeri e u kryqëzua, jo vetëm që nuk ia paksoi atë lavdi, po fitoi edhe një tjetër, atë që i erdhi nga njohja e botës.

Mos ki frikë, pra, sikur po të ulet nderi kur përulesh; sepse kështu lavdia jote lartësohet më shumë, kështu ajo bëhet më e madhe. Kjo është dera e mbretërisë. Le të mos shkojmë, pra, në rrugën e kundërt, as të mos luftojmë kundër vetes. Sepse, po të duam të dukemi të mëdhenj, nuk do të jemi të mëdhenj, po edhe më të çnderuarit nga të gjithë.

E sheh se si kudo i nxit me anë të gjërave të kundërta, duke u dhënë atë që dëshirojnë? Sepse edhe në pjesët e mëparshme e kemi treguar këtë në shumë raste, edhe te lakmitarët, edhe te mendjemëdhenjtë, ai veproi kështu. Sepse përse, thotë, jep lëmoshë përpara njerëzve? Që të gëzosh lavdi? Atëherë mos e bëj kështu, edhe do ta gëzosh me siguri. Përse mbledh thesare? Që të pasurohesh? Atëherë mos mblidh thesare, edhe do të pasurohesh. Po kështu edhe këtu: përse ia ke vënë zemrën vendeve të para? Që të jesh përpara të tjerëve? Atëherë zgjidh vendin e fundit, edhe do të gëzosh të parin. Kështu që, po të duash të bëhesh i madh, mos kërko të bëhesh i madh, edhe atëherë do të jesh i madh. Sepse e kundërta të bën të vogël.

5. E sheh se si i shkëputi nga sëmundja, duke u treguar se andej nuk e arrijnë synimin, kurse këtej fitojnë, që të ikin nga njëra e të ndjekin tjetrën?

Edhe për johebrenjtë prandaj ua kujtoi, që kështu të tregonte edhe një herë se kjo gjë është e turpshme edhe e neveritshme.

Sepse mendjemadhi është medoemos i ulët, edhe përkundrazi, i përuluri është i lartë. Sepse kjo është lartësia e vërtetë dhe e mirëfilltë, që s'qëndron vetëm në emër, as në titullin që të japin. Edhe ajo që vjen nga jashtë është prej detyrimi e frike, kurse kjo i ngjan asaj të Perëndisë. I tilli, edhe pse s'e admiron askush, mbetet i lartë; ashtu si përsëri tjetri, edhe pse i shkojnë pas të gjithë, është më i ulëti nga të gjithë njerëzit. Edhe njëri është nder që jepet me detyrim, prandaj edhe kalon lehtë; kurse tjetri buron nga vetë parimi, prandaj edhe mbetet i qëndrueshëm. Sepse për këtë i admirojmë edhe shenjtorët, se, ndonëse ishin më të mëdhenj se të gjithë, u përulën më shumë se të gjithë. Prandaj edhe sot e kësaj dite mbeten të lartë, edhe as vdekja nuk ua uli atë lartësi.

Edhe po të doni, le ta shqyrtojmë me arsyetime edhe vetë këtë gjë. Dikush thuhet se është i lartë, ose kur është i tillë prej madhësisë së shtatit, ose kur ka rënë të vihet në një vend të lartë; edhe i ulët po ashtu, prej të kundërtave.

Le të shohim, pra, cili është i tillë: mburracaku apo ai që rri brenda masës, që të kuptosh se s'ka gjë më të lartë se përulësia e mendjes, edhe s'ka gjë më të ulët se mburrja.

Mburracaku, pra, dëshiron të jetë më i madh se të gjithë edhe pohon se askush nuk është i barabartë me të në vlerë; edhe sado nder që të fitojë, ia ka vënë zemrën më shumëve e i kërkon, e quan veten sikur s'ka fituar asgjë, i përbuz njerëzit krejtësisht, e prapëseprapë kërkon nderin që vjen prej tyre; e ç'mund të jetë më e paarsyeshme se kjo? Sepse kjo vërtet i ngjan një gjëegjëze. Nga ata që s'i çmon aspak, dëshiron të lavdërohet.

E sheh se si ai që dëshiron të lartësohet, bie poshtë e mbetet për tokë? Sepse që i quan të gjithë njerëzit asgjë përballë vetes, e shpall vetë, sepse kjo është mburrja. Përse, pra, i hidhesh atij që s'është asgjë? Përse kërkon nder prej tij? Përse sjell rrotull me vete turma kaq të mëdha?

E sheh një njeri të ulët, të vënë në një vend të ulët. Eja, pra, le të pyesim për njeriun e lartë. Ky e di ç'është njeriu, edhe se njeriu është gjë e madhe, edhe se ai vetë është i fundit i të gjithëve; prandaj, çfarëdo nderi që të gëzojë, e quan të madh, kështu që mbetet në pajtim me veten, i lartë, e nuk e ndryshon gjykimin. Sepse ata që i quan të mëdhenj, edhe nderet që vijnë prej tyre i çmon të mëdha, ndonëse mund të jenë të vogla, sepse ata që i japin i quan të mëdhenj. Kurse mburracaku i quan asgjë ata që japin nderet, po nderet që jepen prej tyre i quan të mëdha.

Përsëri, i përulurin nuk e pushton asnjë pasion, asnjë zemërim s'mund ta trazojë shumë këtë njeri, as dashuri për lavdi, as smirë, as zili; e ç'mund të jetë më i lartë se shpirti që është çliruar nga këto gjëra? Kurse mburracakun e mbajnë nën zgjedhë të gjitha këto, si ndonjë krimb që zvarritet në baltë, sepse zilia e smira e zemërimi ia trazojnë përherë shpirtin.

Cili, pra, është i lartë? Ai që është më lart se pasionet e veta, apo ai që është skllav i tyre? Ai që dridhet para tyre e ka frikë prej tyre, apo ai që s'mundet e nuk kapet kurrë prej tyre? Cili zog do të thoshim se fluturon më lart? Ai që rri më lart se duart e se shigjetat e gjuetarit, apo ai që as nuk i lë gjuetarët të kenë nevojë për shigjetë, ngaqë fluturon rrëzë tokës e nuk mund të ngrihet kurrë lart? A nuk është, pra, mendjemadhi si ky? Sepse vërtet çdo rrjetë e kap lehtë, ngaqë zvarritet përtokë.

6. Po të duash, provoje këtë edhe nga ai demon i lig. Sepse ç'mund të jetë më i poshtër se djalli, që e lartësoi veten? Edhe ç'më i lartë se njeriu që pranon të përulë veten? Sepse i pari zvarritet përtokë nën thembrën tonë (sepse «shkelni», thotë, «mbi gjarpërinj e mbi akrepa»), kurse i dyti vihet lart me engjëjt.

Po në dëshirofsh ta mësosh këtë edhe nga shembulli i njerëzve kryelartë, mendo atë mbret barbar që udhëhoqi një ushtri kaq të madhe, e që nuk dinte as gjërat që janë të qarta për të gjithë: fjala vjen, se guri ishte gur edhe idhujt ishin idhuj; prandaj ishte më poshtë edhe se këto. Kurse besnikët e perëndishëm ngrihen edhe përmbi diell; e ç'mund të jetë më i lartë se ata, që ngjiten përmbi vetë kupën e qiellit e, duke kaluar përtej engjëjve, qëndrojnë pranë vetë fronit të Mbretit?

Edhe që ta mësosh nga një anë tjetër ulësinë e tyre: kush do të përulet? Ai që ka Perëndinë aleat, apo ai me të cilin Perëndia është në luftë? Është krejt e qartë se është ai me të cilin ai është në luftë. Dëgjo, pra, ç'thotë Shkrimi për secilin prej tyre: «Perëndia u kundërvihet mendjemëdhenjve, po u jep hir të përulurve.»

Përsëri, do t'ju pyes edhe një gjë tjetër. Cili është më i lartë? Ai që i shërben Perëndisë si prift edhe kushton flijim, apo ai që rri diku larg, pa guxim ndaj tij? Edhe çfarë flijimi kushton i përuluri? mund të thotë dikush. Dëgjo Davidin që thotë: «Flijim për Perëndinë është një frymë e thyer; një zemër të thyer e të përulur Perëndia nuk do ta përbuzë.»

E sheh pastërtinë e këtij njeriu? Shih edhe ndyrësinë e tjetrit; sepse «kushdo që është kryelartë në zemër është i papastër përpara Perëndisë.» Veç kësaj, mbi njërin prehet Perëndia («Sepse mbi kë do të shoh», thotë, «veç mbi atë që është i butë e i qetë edhe që dridhet përpara fjalëve të mia»), kurse tjetri zvarritet bashkë me djallin, sepse ai që ngrihet me kryelartësi do të pësojë dënimin e djallit. Prandaj edhe Pavli tha: «Që të mos ngrihet mendjemadh e të bjerë në dënimin e djallit.»

Edhe i ndodh e kundërta e asaj që dëshiron. Sepse dëshira e tij është të jetë mendjemadh, që të nderohet; po njeriu i tillë përbuzet më shumë se kushdo. Sepse pikërisht këta bëhen më shumë se të gjithë lojë për t'u tallur, kundërshtarë e armiq për të gjithë njerëzit, më të lehtët për t'u mundur nga armiqtë e tyre, njerëz që bien lehtë në zemërim, të papastrit përpara Perëndisë.

Ç'mund të jetë, pra, më keq se kjo, kur kjo është maja e të këqijave? Edhe ç'ka më të ëmbël se të përulurit, ç'ka më të lumtur, kur ata dëshirohen edhe i do Perëndia? Edhe atë lavdinë që vjen nga njerëzit, pikërisht këta e gëzojnë më shumë se të gjithë, edhe të gjithë i nderojnë si etër, i përqafojnë si vëllezër, i presin si gjymtyrët e veta.

Le të bëhemi, pra, të përulur, që të jemi të lartë. Sepse mendjemadhësia të ul më së shumti. Kjo e uli Faraonin. Sepse «nuk e njoh», thotë, «Zotin», edhe u bë më i ulët se mizat e bretkosat e karkalecat, edhe pastaj u mbyt në det bashkë me armët e me kuajt e tij. Krejt përkundër tij, Abrahami thotë: «Unë jam pluhur e hi», edhe mundi barbarë të panumërt, edhe, pasi ra në mes të egjiptianëve, u kthye duke sjellë një trofe më të lavdishme se e mëparshmja, edhe, duke u kapur pas këtij virtyti, u ngjit gjithnjë e më lart. Prandaj lavdërohet kudo, prandaj kurorëzohet e shpallet; kurse Faraoni është baltë e hi, e ç'mund të ketë më të poshtër se këto. Sepse asgjë s'e neverit Perëndinë aq sa mendjemadhësia. Për këtë ka bërë gjithçka që në fillim, që ta shkulë me rrënjë këtë pasion. Për shkak të kësaj u bëmë të vdekshëm edhe jemi në hidhërime e në vajtime. Për shkak të kësaj jemi në mundim e në djersë, në lodhje të pandërprerë, të përzier me pikëllim. Sepse vërtet nga mendjemadhësia mëkatoi njeriu i parë, duke kërkuar barazi me Perëndinë. Prandaj as ato që kishte nuk vazhdoi t'i mbajë, po humbi edhe këto.

Sepse mendjemadhësia është e tillë: jo vetëm që nuk na shton asnjë të mirë në jetën tonë, po na heq edhe atë që kemi; ndërsa, përkundrazi, përulësia, jo vetëm që nuk na heq nga ajo që kemi, po na shton edhe atë që s'e kemi.

Këtë virtyt, pra, le ta ndjekim me zell, pas tij le të rendim, që të gëzojmë edhe nderin e tanishëm edhe të arrijmë lavdinë që do të vijë, me anë të hirit dhe të dashurisë për njeriun të Zotit tonë Jisu Krisht, bashkë me të cilin i qoftë Atit lavdi e pushtet, së bashku me Frymën e Shenjtë, tani e përherë e në jetë të jetëve. Amin.