Mateu 22:34-36

Përsëri Ungjillori tregon shkakun për të cilin ata duhej të kishin heshtur, dhe pikërisht me këtë na shfaq edhe guximin e tyre. Si e në ç'mënyrë? Sepse, kur ata të tjerët u detyruan të heshtnin, këta e sulmojnë sërish. Ndonëse pikërisht për këtë duhej të kishin heshtur, ata përpiqen t'i shtyjnë më tej përpjekjet e tyre të mëparshme dhe nxjerrin përpara ligjtarin, jo se donin të mësonin, po për ta vënë në provë, dhe e pyesin: «Cili është urdhërimi i parë?»

Sepse, meqë urdhërimi i parë ishte ky, «Duaje Zotin, Perëndinë tënd», ata e shtrojnë pyetjen, duke menduar se ai do t'u jepte ndonjë shkas, sikur do ta ndreqte atë, për të treguar se edhe ai vetë ishte Perëndi. E ç'thotë atëherë Krishti? Duke treguar prej nga u shtynë drejt kësaj, prej mungesës së dashurisë, prej ligështimit nga smira, prej zilisë që i kishte zënë, ai thotë: «Duaje Zotin, Perëndinë tënd. Ky është urdhërimi i parë dhe i madh. Edhe i dyti është i ngjashëm me këtë: Duaje të afërmin tënd si veten tënde.»

Po përse «i ngjashëm me këtë»? Sepse ky i përgatit udhën atij dhe me anë të tij vërtetohet përsëri: «Sepse kushdo që bën të keqen e urren dritën dhe nuk vjen te drita»; dhe përsëri: «I marri tha në zemër të vet: Nuk ka Perëndi». E ç'vjen si pasojë e kësaj? «U prishën dhe u bënë të neveritshëm në udhët e tyre.» Dhe përsëri: «Lakmia e parasë është rrënja e të gjitha të këqijave; disa, duke e lakmuar, u larguan nga besimi»; dhe: «Ai që më do, do të mbajë urdhërimin tim».

Po urdhërimet e tij, dhe përmbledhja e tyre, janë këto: «Duaje Zotin, Perëndinë tënd, edhe të afërmin tënd si veten tënde». Në qoftë se, pra, të duash Perëndinë do të thotë të duash të afërmin, sepse «po të më duash mua, o Pjetër, i thotë, kullot delet e mia», ndërsa të duash të afërmin sjell mbajtjen e urdhërimeve, atëherë me të drejtë thotë: «Nga këto varen gjithë ligji dhe profetët».

Prandaj, atë që bëri më parë, e bën edhe këtu. Dua të them se atje, kur e pyetën për mënyrën e ngjalljes, ai u mësoi edhe ngjalljen, duke u dhënë më tepër nga ç'kërkonin; kurse këtu, kur e pyetën për urdhërimin e parë, ai përmend edhe të dytin, që nuk qëndron shumë më poshtë se i pari (sepse, ndonëse i dytë, është i ngjashëm me të), duke u lënë të kuptonin prej nga kishte nisur pyetja, domethënë prej urrejtjes. «Sepse dashuria nuk ka smirë.» Me këtë ai tregon se i nënshtrohet si ligjit, ashtu edhe profetëve.

Po përse Mateu thotë se ai pyeti duke e vënë në provë, kurse Marku thotë të kundërtën? Sepse ai thotë: «Kur Jisui, thotë, pa se ai ishte përgjigjur me urtësi, i tha: ‹Nuk je larg nga mbretëria e Perëndisë›.»

Ata nuk e kundërshtojnë njëri-tjetrin, po përkundrazi pajtohen plotësisht. Sepse në fillim ai pyeti vërtet duke e vënë në provë, po, pasi nxori dobi nga përgjigjja, u lëvdua. Sepse Jisui nuk e lëvdoi që në fillim, po atëherë kur ai tha se «të duash të afërmin është më tepër se gjithë flijimet e djegura», atëherë i thotë: «Nuk je larg nga mbretëria»; sepse ai i kaloi pa i vënë re gjërat e vogla dhe përqafoi parimin e parë të virtytit. Në të vërtetë, gjithë ato janë për hir të kësaj, si e shtuna, ashtu edhe të tjerat.

Po as kështu nuk e bëri të plotë lëvdatën e tij, po e la ende të mangët. Sepse fjala «Nuk je larg» tregon se ai ende nuk e ka arritur, që kështu të kërkojë atë që i mungon.

Po në qoftë se ai e lëvdoi atë, kur tha «Ka një Perëndi, dhe nuk ka tjetër veç tij», mos u çudit, po vër re edhe këtu se si ai përgjigjet sipas mendimit të atyre që i vijnë. Sepse, ndonëse njerëzit thonë për Krishtin me mijëra gjëra të padenja për lavdinë e tij, këtë të paktën nuk do të guxojnë ta thonë, se ai nuk është aspak Perëndi. Po përse, atëherë, lëvdon atë që tha se, veç Atit, nuk ka Perëndi tjetër?

Jo se e përjashtonte veten nga të qenët Perëndi, larg qoftë! Po, meqë nuk kishte ardhur ende koha të zbulonte hyjninë e tij, e lë atë të mbetet në mësimin e mëparshëm dhe e lëvdon që i njihte mirë parimet e lashta, që kështu ta bënte të gatshëm për mësimin e Dhiatës së Re, të cilin po e sjell në kohën e vet.

Për më tepër, fjala «Ka një Perëndi, dhe nuk ka tjetër veç tij», si në Dhiatën e Vjetër, ashtu edhe kudo, nuk thuhet për të mohuar Birin, po për ta dalluar Perëndinë prej idhujve. Kështu që, kur lëvdon edhe këtë njeri, që kishte folur në këtë mënyrë, e lëvdon me këtë kuptim.

Pastaj, pasi qe përgjigjur, pyet edhe ai nga ana e tij: «Ç'mendoni për Krishtin? I biri i kujt është? I thonë: I biri i Davidit.»

Shih pas sa mrekullish, pas sa shenjash, pas sa pyetjesh, pasi kishte treguar kaq qartë pajtimin e tij të plotë me Atin, si me fjalë, ashtu edhe me vepra; pasi kishte lëvduar këtë njeri që tha se ka një Perëndi, atëherë e bën pyetjen, që ata të mos mund të thoshin se ai bënte vërtet mrekulli, po prapëseprapë ishte kundërshtar i ligjit dhe armik i Perëndisë.

Prandaj, pas kaq gjërash, ai i bën këto pyetje, duke i shpënë fshehurazi që ta pohonin edhe atë si Perëndi. Nxënësit i pyeti më parë se ç'thoshin të tjerët, e pastaj se ç'mendonin vetë; po me këta jo kështu, sepse ata, pa dyshim, do të thoshin se ishte një mashtrues dhe një njeri i lig, ngaqë flisnin gjithçka pa frikë. Për këtë arsye, pra, kërkon mendimin e vetë këtyre njerëzve.

Sepse, meqë tani po shkonte drejt Pësimit të tij, ai sjell përpara profecinë që e shpall haptazi Zot; dhe jo sikur kishte ardhur ta bënte këtë pa shkak, as sikur këtë e kishte vënë si qëllim, po prej një shkaku të arsyeshëm.

Sepse i pyeti më parë. Po, meqë ata nuk u përgjigjën me të vërtetën për të (thanë se ishte thjesht njeri), për t'ua përmbysur mendimin e gabuar, sjell kështu Davidin që shpall hyjninë e tij. Sepse ata me të vërtetë kujtonin se ishte thjesht njeri, prandaj edhe thanë «I biri i Davidit»; po ai, për ta ndrequr këtë, sjell profetin që dëshmon se ai është Zot, se birëria e tij është e vërtetë dhe se është i barabartë në nder me Atin e tij.

Dhe as këtu nuk ndalet, po, që t'i shtijë në frikë, shton edhe atë që vjen më pas, duke thënë: «Deri sa t'i bëj armiqtë e tu stol të këmbëve të tua»; që të paktën në këtë mënyrë t'i fitonte.

Dhe, që të mos thoshin se prej lajkatimi e quajti kështu dhe se ky ishte një gjykim njerëzor, shih se ç'thotë: «Si, pra, Davidi me anë të Frymës e quan Zot?» Shih me sa përulje e paraqet vendimin dhe gjykimin për veten e tij. Së pari, kishte thënë: «Ç'mendoni? I biri i kujt është?», që me një pyetje t'i sillte drejt një përgjigjeje. Pastaj, kur ata thanë «I biri i Davidit», ai nuk tha «E megjithatë Davidi këto gjëra thotë», po përsëri, në trajtën e një pyetjeje: «Si, pra, Davidi me anë të Frymës e quan Zot?», që fjalët të mos i fyenin. Prandaj as nuk tha «Ç'mendoni për mua», po «për Krishtin». Për këtë arsye edhe apostujt arsyetuan me përulje, duke thënë: «Le të flasim lirisht për patriarkun David, se ai vdiq dhe u varros».

Dhe po ashtu edhe ai vetë, për këtë arsye, e paraqet mësimin në trajtë pyetjeje dhe përfundimi, duke thënë: «Si, pra, Davidi me anë të Frymës e quan Zot, kur thotë: ‹Zoti i tha Zotit tim: Rri në të djathtën time, deri sa t'i bëj armiqtë e tu stol të këmbëve të tua›?» Dhe përsëri: «Në qoftë se, pra, Davidi e quan Zot, si është i biri i tij?» Me këtë nuk mohon se është i biri i tij, larg qoftë, sepse përndryshe nuk do ta kishte qortuar Pjetrin për këtë, po e thotë për të ndrequr mendimet e tyre të fshehta. Kështu që, kur thotë «Si është i biri i tij?», këtë do të thotë: jo ashtu siç thoni ju. Sepse ata thoshin se ai është vetëm Bir, e jo edhe Zot. Dhe këtë e thotë pas dëshmisë, e pastaj me përulje: «Në qoftë se, pra, Davidi e quan Zot, si është i biri i tij?»

Po, megjithatë, edhe kur i dëgjuan këto gjëra, nuk u përgjigjën asgjë, sepse as që donin të mësonin ndonjë nga gjërat e nevojshme. Prandaj ai vetë shton dhe thotë se «Ai është Zoti i tij». Ose më mirë, as këtë gjë nuk e thotë pa e mbështetur, po duke marrë me vete profetin, sepse ata nuk i zinin fare besë dhe e përflisnin keq. Kësaj gjëje duhet t'i kushtojmë vëmendje të veçantë, dhe, në qoftë se ai thotë ndonjë gjë të përulur e të nënshtruar, të mos na vijë rëndë; sepse shkaku është ky, bashkë me shumë të tjera: që ai bisedon me ta duke iu përshtatur atyre.

Prandaj edhe tani ai e jep mësimin e tij në trajtë pyetjeje dhe përgjigjeje; po, edhe në këtë mënyrë, e lë të kuptohet tërthorazi madhështinë e tij. Sepse nuk ishte aq gjë të quhej Zot i hebrenjve, sa të quhej Zot i Davidit.

Po vër re edhe ti, të lutem, sa me vend është. Sepse, kur tha «Ka një Zot», atëherë foli për veten se është Zot, dhe e tregoi me anë të profecisë, jo më vetëm me anë të veprave të tij. Dhe e tregon vetë Atin që merr hak mbi ta për hir të tij, sepse thotë: «Deri sa t'i bëj armiqtë e tu stol të këmbëve të tua»; e me këtë tregon edhe pajtimin e madh e nderin që Ati, i cili e lindi, ka ndaj tij. Dhe arsyetimeve që bën me ta u vë një përfundim të lartë e të madh, të mjaftueshëm për t'ua mbyllur fort gojën.

Sepse që atëherë e tutje heshtën, jo me dëshirë, po ngaqë s'kishin ç'të thoshin; dhe pësuan një goditje kaq vdekjeprurëse, sa nuk guxuan më të provonin të njëjtat gjëra. Sepse, thuhet, «askush, që nga ajo ditë, nuk guxoi më ta pyeste».

Dhe kjo qe një dobi jo e vogël për turmën. Prandaj, që atëherë, ua drejton fjalën atyre, pasi i largoi ujqit dhe i zmbrapsi kurthet e tyre.

Sepse ata njerëz nuk fituan asgjë, të zënë robër nga mendjemadhësia dhe të rënë në këtë pasion të tmerrshëm. Sepse i tmerrshëm është ky pasion dhe shumëkokësh: disa e vënë zemrën te pushteti për hir të tij, disa te pasuria, disa te forca. Po, duke ecur me radhë, shkon deri te lëmosha, te agjërimi, te lutjet dhe te mësimdhënia; e shumë janë kokat e këtij përbindëshi.

Po të jesh mendjemadh për ato gjërat e tjera nuk është ndonjë çudi; po të jesh i tillë për agjërimin dhe për lutjen, kjo është gjë e çuditshme dhe fort e dhimbshme.

Po, që të mos qortojmë vetëm përsëri, ejani të tregojmë mjetet me të cilat do ta shmangim këtë. Kundër kujt të përgatitemi të luftojmë së pari: kundër atyre që mbahen më të mëdhenj për paranë, apo për veshjen, apo për postet e pushtetit, apo për shkencat, apo për artin, apo për trupin e tyre, apo për bukurinë, apo për stolitë, apo për mizorinë, apo për njerëzinë dhe lëmoshën, apo për ligësinë, apo për vdekjen, apo për ato që vijnë pas vdekjes? Sepse, siç e thashë, ky pasion ka shumë hallka dhe shkon përtej jetës sonë. Sepse, thuhet, filani ka vdekur dhe, që ta kenë në admirim, ka lënë porosi të bëhet kjo e ajo; e kështu, filani është i varfër, filani i pasur.

Sepse gjëja e rëndë është kjo: që ky pasion përbëhet edhe prej gjërash të kundërta.

Kundër kujt, pra, të qëndrojmë dhe të rreshtohemi së pari? Sepse një fjalim i vetëm nuk mjafton kundër të gjithëve. A doni, pra, të jetë kundër atyre që mbahen më të mëdhenj për lëmoshën?

Mua të paktën më duket me vend; sepse e dua së tepërmi këtë gjë dhe më dhemb ta shoh të prishur, e mendjemadhësinë ta shoh që kurdis kundër saj, si një dado tutore kundër ndonjë vajze mbretërore. Sepse e ushqen, është e vërtetë, po për turp e për të keq: e nxjerr në kurvëri dhe e urdhëron ta përbuzë të atin, po të stoliset për t'u pëlqyer njerëzve të pashenjtë e shpesh të poshtër; dhe e vesh me një petk të tillë, siç e duan të huajt, të turpshëm e të pandershëm, jo siç do i ati.

Eja, pra, tani, le ta drejtojmë shigjetën kundër këtyre; e le të bëhet një lëmoshë me bollëk, për t'u dukur para turmës. Atëherë, sigurisht, së pari mendjemadhësia e nxjerr atë nga dhoma e Atit të saj. Dhe, ndërsa Ati i saj kërkon që ajo të mos duket as para dorës së majtë, kjo e shfaq atë para skllevërve dhe njerëzve të ultë, që as që e kanë njohur ndonjëherë.

A e sheh një lavire dhe një tutore, që e hedh atë në dashurinë e njerëzve të marrë, që ajo të rregullohet sipas asaj që kërkojnë ata? A do të shohësh si e bën ajo një shpirt të tillë jo vetëm lavire, po edhe të çmendur?

Vër re, pra, mendjen e saj. Sepse, kur ajo lëshon qiellin dhe vrapon pas të arratisurve e skllevërve të fundit, duke ndjekur nëpër rrugë e rrugica ata që e urrejnë, të shëmtuarit e të shformuarit, ata që as nuk duan të hedhin sy nga ajo, ata që, kur ajo digjet nga dashuria për ta, e urrejnë, ç'mund të jetë më e çmendur se kjo? Sepse turma nuk urren askënd aq shumë sa ata që kanë nevojë për lavdinë që vetëm ajo mund të japë. Të paktën, ata thurin kundër tyre akuza të panumërta, dhe përfundimi është i njëjtë, sikur dikush të ulte një bijë të virgjër të mbretit nga froni mbretëror dhe të kërkonte që ajo të kurvërohej me gladiatorët, që e neveritnin. Këta, pra, sa më shumë t'i ndjekësh, aq më shumë të kthejnë kurrizin; po Perëndia, në qoftë se kërkon lavdinë që vjen prej tij, aq më shumë të tërheq pas vetes dhe të lëvdon, dhe i madh është shpërblimi që të jep.

Po, në qoftë se do të dallosh edhe në një mënyrë tjetër dëmin e saj: kur jep për t'u dukur e për t'u krekosur, mendo sa i madh është trishtimi që të bie atëherë dhe sa e pandërprerë ligështia, ndërsa zëri i Krishtit dëgjohet në veshët e tu, duke thënë: «E ke humbur gjithë shpërblimin tënd». Sepse në çdo gjë mendjemadhësia është gjë e keqe, po më së shumti në bamirësi, sepse është mizoria më e madhe: të bësh shfaqje me fatkeqësitë e të tjerëve dhe gati-gati t'i qortosh ata që rrojnë në varfëri. Sepse, në qoftë se të përmendësh vetë veprat e tua të mira është njëlloj si t'i hedhësh në fytyrë, ç'mendon se është t'i shpallësh ato edhe para shumë të tjerëve?

Si, pra, do t'i shpëtojmë rrezikut? Në qoftë se mësojmë si të japim lëmoshë, në qoftë se shohim se lëvdatën e kujt duhet të kërkojmë. Sepse, ma thuaj, kush e ka mjeshtërinë e lëmoshës? Sigurisht, Perëndia, që e bëri të njohur këtë gjë, që e di më mirë se kushdo dhe që e ushtron pa masë. Po ç'të themi? Në qoftë se mëson të bëhesh mundës, kujt i drejton sytë? Ose kujt ia tregon arritjet e tua në shkollën e mundjes: shitësit të barishteve e të peshkut, apo stërvitësit? E megjithatë ata janë shumë, kurse ai është një. Po ç'të bëhet, në qoftë se, ndërsa ai të admiron, të tjerët të përqeshin, a nuk do t'i përqeshësh edhe ti bashkë me të?

Po ç'të bëhet, në qoftë se mëson të luftosh me grushte, a nuk do t'i drejtohesh po ashtu atij që di ta mësojë këtë? Dhe, në qoftë se ushtron oratorinë, a nuk do të pranosh lëvdatën e mësuesit të retorikës dhe do t'i përbuzësh të tjerët?

Si, pra, të mos jetë gjë pa vend që në artet e tjera t'i drejtohesh vetëm mësuesit, kurse këtu të bësh të kundërtën? Ndonëse humbja nuk është e njëjtë. Sepse atje, po të ndeshesh sipas mendimit të turmës e jo sipas mendimit të mësuesit, humbja është vetëm në mundje; kurse këtu është në jetën e përjetshme. U bëre i ngjashëm me Perëndinë duke dhënë lëmoshë; bëhu, pra, si ai edhe duke mos u dukur. Sepse edhe ai vetë tha, kur shëronte, që të mos i tregonin askujt.

Po a dëshiron të quhesh i mëshirshëm ndër njerëz? E ç'është fitimi? Fitimi është hiç, kurse humbja e pafund. Sepse pikërisht ata persona, që i thërret si dëshmitarë, bëhen kusarë të thesareve të tua që janë në qiej; ose më mirë, jo ata, po ne vetë, që shkatërrojmë pasuritë tona dhe shpërndajmë atë që kemi grumbulluar atje lart.

O fatkeqësi e re! O pasion i çuditshëm! Atje ku tenja nuk bren dhe ku vjedhësi nuk shpon, mendjemadhësia shpërndan. Kjo është tenja e atyre thesareve atje lart; ky është vjedhësi i pasurisë sonë në qiell; kjo grabit pasurinë që s'mund të prishet; kjo prish dhe shkatërron gjithçka. Sepse, ngaqë djalli pa se ai vend është i papushtueshëm për vjedhësit dhe për krimbin, dhe se as kurthet e tjera s'kanë fuqi kundër tyre, ai me anë të mendjemadhësisë e grabit pasurinë.

Po a dëshiron lavdi? A nuk të mjafton, atëherë, ajo që ta jep vetë ai që e merr, domethënë ajo që vjen prej Perëndisë sonë hirplotë, po e vë zemrën edhe te ajo që vjen prej njerëzve? Ki kujdes, se mos të ndodhë e kundërta: se mos dikush të dënon jo si njeri që tregon mëshirë, po si njeri që bën shfaqje, që kërkon nder dhe që bën shfaqje me fatkeqësitë e të tjerëve.

Sepse, në të vërtetë, tregimi i mëshirës është një mister. Mbylli, pra, dyert, që askush të mos shohë atë që s'është e hijshme të shfaqet. Sepse edhe misteret tona janë, mbi çdo gjë, një shfaqje e mëshirës së Perëndisë dhe e dashurisë së tij për njeriun. Sipas mëshirës së tij të madhe, na mëshiroi ne që ishim të pabindur.

Edhe lutja e parë është plot mëshirë, kur lutemi për të demonizuarit; e dyta përsëri, për ata të tjerë që janë vënë në pendim dhe kërkojnë shumë mëshirë; edhe e treta për ne vetë, dhe kjo sjell përpara fëmijët e pafajshëm të popullit, që i luten Perëndisë për mëshirë. Sepse, meqë ne e dënojmë veten për mëkate, për ata që kanë mëkatuar shumë dhe meritojnë të qortohen, thërrasim ne vetë; po për ne thërrasin fëmijët, sepse atyre që ua imitojnë thjeshtësinë këtyre fëmijëve u është ruajtur mbretëria e qiejve. Sepse kjo figurë e tregon këtë: se ata që u ngjajnë atyre fëmijëve, të përulur e të thjeshtë, këta, më shumë se gjithë njerëzit, janë të zotë t'i shpëtojnë fajtorët me lutjet e tyre.

Po vetë misteri, se me sa mëshirë e me sa dashuri për njeriun është plot, e dinë ata që janë futur në mistere.

Prandaj edhe ti, kur, sipas fuqisë tënde, i tregon mëshirë një njeriu, mbylli dyert; le ta shohë vetëm ai që merr mëshirën tënde, po, në qoftë se është e mundur, as edhe ai. Po, në qoftë se i lë të hapura, po e përdhos misterin tënd, duke e nxjerrë në shesh.

Mendo se pikërisht ai person, lëvdatën e të cilit kërkon, vetë ai do të të dënojë; dhe, në qoftë se është mik, do të të akuzojë me vete, po, në qoftë se është armik, do të të përqeshë edhe para të tjerëve. Dhe do të pësosh të kundërtën e asaj që dëshiron. Sepse ti dëshiron që ai të të quajë njeri të mëshirshëm; po ai nuk do të të quajë kështu, po mendjemadh, njeri që kërkon t'u pëlqejë njerëzve, dhe me emra të tjerë shumë më të rëndë se këta.

Po, në qoftë se e fsheh, ai do të të quajë me gjithçka të kundërt me këtë: i mëshirshmi, i miri. Sepse Perëndia nuk e lë të mbetet e fshehur; po, në qoftë se ti e mban të fshehtë, tjetri do ta bëjë të njohur, dhe më i madh do të jetë admirimi, e më i bollshëm fitimi. Kështu që, edhe për vetë këtë qëllim, që të lavdërohesh, të bësh shfaqje na del kundër; sepse pikërisht në atë gjë drejt së cilës ne nxitojmë e ngulmojmë më shumë, pikërisht aty na del kundër më së shumti kjo gjë. Sepse, në vend që të fitojmë emrin e njeriut të mëshirshëm, fitojmë madje të kundërtën, dhe, veç kësaj, e madhe është humbja që pësojmë.

Për çdo arsye, pra, le të heqim dorë nga kjo dhe ta vëmë dashurinë tonë vetëm te lëvdata e Perëndisë. Sepse kështu do të arrijmë edhe nderin këtu, edhe do të gëzojmë të mirat e përjetshme, me anë të hirit dhe të dashurisë për njeriun të Zotit tonë Jisu Krisht, të cilit i qoftë lavdia dhe pushteti, tani e përherë e në jetë të jetëve. Amin.