Mateu 24:16-18

Pasi foli për të këqijat që do të binin mbi qytet, për sprovat e apostujve, dhe se ata do të mbeteshin të pamposhtur e do të përhapeshin nëpër gjithë botën, Ai përmend përsëri fatkeqësitë e hebrenjve. Kështu tregon se, ndërsa apostujt do të ishin të lavdishëm, sepse do të kishin mësuar gjithë botën, hebrenjtë do të mbeteshin në fatkeqësi.

Dhe shihni si e rrëfen luftën: me gjëra që duken të vogla, tregon sa e padurueshme do të ishte. Sepse «atëherë, thotë, ata që janë në Jude, le të ikin nëpër male». Atëherë, kur? Kur të ndodhin këto, «kur neveria e shkretimit të qëndrojë në vendin e shenjtë». Prej kësaj, më duket se flet për ushtritë. Ikni, pra, atëherë, thotë, sepse që andej e tutje s'ka më shpresë shpëtimi për ju.

Ngaqë kishte ndodhur shpesh që ata të shpëtonin nga luftëra të rënda, si në kohën e Senaheribit, edhe të Antiokut (sepse edhe atëherë, kur ushtritë u kishin rënë sipër dhe tempulli ishte pushtuar që më parë, Makabenjtë u mblodhën dhe i kthyen punët mbrapsht), pikërisht që të mos mendonin edhe tani se do të kishte ndonjë ndryshim të tillë, Ai u ndalon çdo mendim të këtillë. Sepse do të ishte mirë, thotë, të shpëtonin që andej vetëm me trupin lakuriq. Prandaj as atij që është mbi çati nuk i lejon të hyjë në shtëpi për të marrë rrobat, duke treguar se të këqijat janë të pashmangshme, se fatkeqësia s'ka të mbaruar dhe se ai që zihet brenda saj patjetër do të humbasë. Prandaj shton edhe atë që është në arë: as ky, thotë, të mos kthehet prapa për të marrë rrobat. Sepse po të ikin ata që janë brenda, aq më tepër ata që janë jashtë s'duhet të strehohen brenda.

«Mjerë ato që janë me barrë dhe ato që japin gji»: të parat, për shkak të ngathtësisë më të madhe dhe se s'mund të ikin lehtë, të rënduara nga barra e shtatzënisë; të tjerat, se i lidh dashuria për fëmijët dhe s'mund të shpëtojnë foshnjat e gjirit. Sepse paratë është gjë e lehtë t'i përçmosh dhe t'i gjesh, po ashtu edhe rrobat; po lidhjet e natyrës, si mund t'u shpëtojë njeriu? Si mund të bëhet e shkathët gruaja me barrë? Si mund ajo që jep gji të lërë pas dore atë që lindi?

Pastaj, për të treguar edhe njëherë madhësinë e fatkeqësisë, thotë: «Lutuni që ikja juaj të mos jetë në dimër, as ditën e së shtunës. Sepse atëherë do të jetë shtrëngim i madh, i tillë që s'ka qenë që nga fillimi i botës deri tani, as nuk do të jetë.»

A e sheh se fjala e tij u drejtohet hebrenjve dhe se flet për të këqijat që do t'u binin atyre? Sepse apostujt, sigurisht, s'do ta mbanin të shtunën, as s'do të ishin atje kur Vespasiani i bëri ato gjëra. Sepse shumica e tyre kishin ndërruar jetë që më parë. E po të kishte mbetur ndonjë, ai banonte atëherë në anë të tjera të botës.

Po përse as «në dimër, as ditën e së shtunës»? Jo në dimër, për shkak të vështirësisë që sjell stina; jo të shtunën, për shkak të pushtetit të plotë që ushtron ligji. Sepse ata kishin nevojë të iknin, madje të iknin sa më shpejt, por hebrenjtë s'do të guxonin të iknin të shtunën, për shkak të ligjit, e as në dimër s'ishte gjë e lehtë. Prandaj thotë: «Lutuni; sepse atëherë do të jetë shtrëngim i tillë që s'ka qenë kurrë, as nuk do të jetë.»

Dhe askush të mos mendojë se kjo është thënë me tepri; por le të studiojë shkrimet e Josif Flavit dhe do të mësojë sa të vërteta janë këto fjalë. Sepse askush s'mund të thotë se ky njeri, duke qenë besimtar, e ka zmadhuar historinë tragjike për të vërtetuar fjalët e Krishtit. Sepse ai ishte hebre, madje hebre i vendosur e shumë i zellshëm, dhe nga ata që jetuan pas ardhjes së Krishtit.

Çfarë thotë, pra, ky njeri? Se ato tmerre e kaluan çdo tragjedi dhe se kombit s'i kishte rënë kurrë ndonjë e tillë. Sepse uria ishte aq e madhe, saqë vetë nënat luftonin për të ngrënë fëmijët e tyre, dhe për këtë bëheshin grindje; dhe thotë se shumë vetave, pasi vdisnin, ua çanin barkun.

Prandaj do të doja t'i pyesja hebrenjtë: nga erdhi mbi ta ky zemërim i padurueshëm i Perëndisë, më i rëndë se gjithçka që u kishte rënë më parë, jo vetëm në Jude, po kudo në botë? A s'është krejt e qartë se ishte për veprën e kryqit dhe për këtë mohim? Këtë do ta pohonte kushdo, dhe bashkë me të gjithë, madje para të gjithëve, do ta pohonte vetë e vërteta e fakteve.

Por vër re, të lutem, sa tepër të mëdha janë të këqijat: ato duken më të rënda jo vetëm në krahasim me kohën e shkuar, po edhe me gjithë kohën që do të vijë. Sepse në asnjë vend të botës, as në asnjë kohë të shkuar a të ardhme, s'do të mund të thotë kush se kanë ndodhur të këqija të tilla. Dhe kjo është krejt e natyrshme; sepse asnjeri, as nga ata që kanë qenë ndonjëherë, as nga ata që do të vijnë më vonë, s'ka bërë vepër aq të keqe e të tmerrshme. Prandaj thotë: «Do të jetë shtrëngim i tillë që s'ka qenë kurrë, as nuk do të jetë.»

«Po të mos shkurtoheshin ato ditë, s'do të shpëtonte asnjë mish; por për hir të të zgjedhurve ato ditë do të shkurtohen.» Me këto fjalë tregon se ata meritonin një ndëshkim më të rëndë sesa u përmend, tashmë duke folur për ditët e luftës dhe të asaj rrethimi. Po ja se çfarë do të thotë. Po të kishte vazhduar më tej lufta e romakëve kundër qytetit, thotë, do të kishin humbur të gjithë hebrenjtë (sepse me «asnjë mish» këtu nënkupton asnjë mish hebre), si ata jashtë vendit, ashtu edhe ata brenda. Sepse jo vetëm kundër atyre në Jude luftonin, po edhe ata që ishin shpërndarë kudo i shpallnin të jashtëligjshëm dhe i dëbonin, për shkak të urrejtjes kundër të parëve.

2. Po cilët nënkupton këtu me «të zgjedhurit»? Besimtarët që gjendeshin të mbyllur në mes të tyre. Sepse, që hebrenjtë të mos thoshin se këto të këqija ndodhën për shkak të ungjillit dhe të adhurimit të Krishtit, Ai tregon se besimtarët jo vetëm s'qenë shkaku, po, sikur të mos ishin ata, do të kishin humbur të gjithë krejtësisht. Sepse, po ta kishte lënë Perëndia luftën të zgjatej, s'do të kishte mbetur as edhe një grusht hebrenjsh; por, që ata prej tyre që ishin bërë besimtarë të mos humbisnin bashkë me hebrenjtë jobesimtarë, Ai e ndaloi shpejt luftimin dhe i dha fund luftës. Prandaj thotë: «Po për hir të të zgjedhurve, ato ditë do të shkurtohen.» E këto i tha për t'u dhënë zemër besimtarëve që gjendeshin të mbyllur mes hebrenjve, dhe për t'i lënë të merrnin frymë, që të mos kishin frikë, thua se do të humbisnin bashkë me ta. E po të jetë kaq i madh këtu kujdesi i tij për ta, sa për hir të tyre shpëtohen edhe të tjerët, dhe sa për hir të të krishterëve u lanë të mbeturit e hebrenjve, sa i madh do të jetë nderi i tyre në kohën e kurorave të tyre?

Me këtë, gjithashtu, u dha zemër të mos brengoseshin për rreziqet e veta, sepse këta të tjerët po pësojnë të tilla gjëra, dhe pa asnjë dobi, po për të keqe mbi kokën e tyre.

Por jo vetëm u dha zemër, po edhe i largoi fshehtas e pa u ndier nga zakonet e hebrenjve. Sepse, në qoftë se s'do të ketë ndonjë ndryshim më pas dhe tempulli s'do të mbetet në këmbë, është krejt e qartë se edhe ligji do të pushojë.

Megjithatë, këtë s'e tha haptas, po e la të kuptohej tërthorazi nëpërmjet shkatërrimit të tyre të plotë. E s'e tha haptas, që të mos i trembte para kohe. Prandaj as në fillim s'nisi vetë të fliste për këto gjëra; por, pasi vajtoi më parë mbi qytetin, i shtyu t'ia tregonin gurët e ta pyesnin, që, gjoja duke iu përgjigjur pyetjes së tyre, të ua paralajmëronte të gjitha gjërat që do të vinin.

Por vër re, të lutem, ikonominë e Frymës: Joani s'shkroi asgjë nga këto, që të mos dukej sikur shkruante nga vetë historia e ngjarjeve (sepse ai jetoi shumë kohë pas rënies së qytetit); po ata që vdiqën para rënies dhe s'kishin parë asgjë nga këto, ata e shkruajnë, që në çdo mënyrë fuqia e parathënies të shkëlqejë qartë.

«Atëherë, në qoftë se dikush do t'ju thotë: ‹Ja, këtu është Krishti›, ose ‹Atje›, mos e besoni. Sepse do të ngrihen krishtër të rremë dhe profetë të rremë, dhe do të bëjnë shenja e çudira, aq sa të mashtrojnë, po të jetë e mundur, edhe vetë të zgjedhurit. Ja, jua thashë që më parë. Prandaj, në qoftë se do t'ju thonë: ‹Ja, është në shkretëtirë›, mos dilni; ‹Ja, është në dhomat e fshehta›, mos e besoni. Sepse, sikurse vetëtima del nga lindja dhe shkëlqen deri në perëndim, kështu do të jetë edhe ardhja e Birit të Njeriut. Sepse kudo që të jetë kufoma, atje do të mblidhen shqiponjat.»

Pasi mbaroi me sa i përkiste Jerusalemit, kalon te ardhja e vet dhe tregon shenjat e saj, jo vetëm për të mirën e tyre, po edhe për tonën, dhe për të gjithë ata që do të vijnë pas nesh.

«Atëherë.» Kur? Këtu, siç e kam thënë shpesh, fjala «atëherë» s'ka lidhje me radhën kohore të gjërave që u përmendën më parë. Kur deshi të shprehte lidhjen e kohës, Ai shtoi: «Menjëherë pas shtrëngimit të atyre ditëve»; por këtu s'është kështu. «Atëherë» s'do të thotë ajo që do të vinte fill pas këtyre gjërave, po ajo që do të ndodhte në kohën kur do të bëheshin gjërat për të cilat po fliste. Kështu edhe kur thuhet: «Në ato ditë vjen Joan Pagëzori», s'flitet për kohën që vjen menjëherë pas, po për shumë vjet më vonë, për atë kohë kur ndodhën ato gjëra për të cilat po fliste. Sepse, në të vërtetë, pasi foli për lindjen e Jisuit, për ardhjen e magëve dhe për vdekjen e Herodit, thotë menjëherë: «Në ato ditë vjen Joan Pagëzori», ndonëse ndërkohë kishin kaluar tridhjetë vjet. Por kjo është gjë e zakonshme në Shkrim, dua të them, të përdoret kjo mënyrë rrëfimi. Kështu, pra, edhe këtu, pasi kapërceu gjithë kohën e ndërmjetme, nga rënia e Jerusalemit e deri te parashenjat e mbarimit, Ai flet për kohën pak para mbarimit. «Atëherë, thotë, në qoftë se dikush do t'ju thotë: ‹Ja, këtu është Krishti›, ose ‹Atje›, mos e besoni.»

Njëfarë kohe i ruan nga mashtrimi për sa i përket vendit, duke përmendur shenjat dalluese të ardhjes së tij të dytë dhe treguesit e mashtruesve. Sepse s'do të jetë atëherë ashtu si në ardhjen e tij të parë, kur u shfaq në Betlehem, në një cep të vogël të botës, dhe askush s'e njohu në fillim; po do të vijë haptas dhe në sy të gjithësisë, aq sa të mos ketë nevojë për ndonjë që t'i tregojë këto gjëra. Dhe kjo s'është shenjë e vogël se s'do të vijë fshehurazi.

Por vër re si këtu s'thotë asgjë për luftë (sepse po shtjellon mësimin për ardhjen e tij), po flet për ata që përpiqen të mashtrojnë. Sepse disa, në ditët e apostujve, e mashtruan turmën, «sepse do të vijnë, thotë, dhe do të mashtrojnë shumë veta»; e të tjerë do ta bëjnë këtë para ardhjes së tij të dytë, dhe këta do të jenë më të rëndë se të parët. «Sepse do të bëjnë, thotë, shenja e çudira, aq sa të mashtrojnë, po të jetë e mundur, edhe vetë të zgjedhurit.» Këtu flet për Antikrishtin dhe tregon se edhe disa do t'i shërbejnë atij. Për të flet edhe Pavli kështu. Pasi e quajti «njeriu i mëkatit» dhe «biri i humbjes», shtoi: «Ardhja e tij është sipas veprimit të Satanait, me çdo fuqi, me shenja e çudira të rreme, dhe me çdo mashtrim padrejtësie mbi ata që humbin.»

Dhe shihni si i ruan: «Mos dilni nëpër shkretëtira, mos hyni në dhomat e fshehta.» S'tha: «Shkoni, po mos besoni»; po: «Mos dilni, as mos shkoni atje.» Sepse mashtrimi atëherë do të jetë i madh, sepse do të bëhen edhe çudira mashtruese.

3. Pasi u tregoi si vjen Antikrishti, për shembull se do të jetë në një vend të caktuar, thotë si vjen edhe Ai vetë. Si vjen, pra, Ai vetë? «Sikurse vetëtima del nga lindja dhe shkëlqen deri në perëndim, kështu do të jetë edhe ardhja e Birit të Njeriut. Sepse kudo që të jetë kufoma, atje do të mblidhen edhe shqiponjat.»

Si shkëlqen, pra, vetëtima? S'ka nevojë për ndonjë që të flasë për të, s'ka nevojë për lajmëtar; por edhe atyre që rrinë në shtëpi, edhe atyre nëpër dhoma, u shfaqet në një çast në gjithë botën. Kështu do të jetë ajo ardhje: do të shfaqet menjëherë kudo, për shkak të shkëlqimit të lavdisë së tij. Por përmend edhe një shenjë tjetër: «Ku të jetë kufoma, atje do të jenë edhe shqiponjat», me të cilën nënkupton shumësinë e engjëjve, të martirëve, të gjithë shenjtorëve.

Pastaj tregon shenja të tmerrshme. Ç'janë këto shenja? «Menjëherë pas shtrëngimit të atyre ditëve, thotë, dielli do të erret.» Për shtrëngimin e cilave ditë flet? Për atë të Antikrishtit dhe të profetëve të rremë. Sepse do të jetë shtrëngim i madh, ngaqë do të ketë kaq shumë mashtrues. Por nuk do të zgjasë gjatë. Në fakt, në qoftë se lufta e hebrenjve u shkurtua për hir të të zgjedhurve, aq më tepër kjo sprovë do të kufizohet për hir të po atyre. Prandaj s'tha «pas shtrëngimit», po «menjëherë pas shtrëngimit të atyre ditëve do të erret dielli», sepse gati në të njëjtën kohë ndodhin të gjitha. Ngaqë profetët e rremë dhe krishtërit e rremë do të vijnë e do të shkaktojnë rrëmujë, dhe menjëherë do të jetë këtu Ai vetë. Sepse s'është e vogël trazira që do të mbizotërojë atëherë mbi botën.

Po si vjen? Vetë krijesa do të shndërrohet atëherë, sepse «dielli do të erret», jo se shkatërrohet, po ngaqë e mund drita e pranisë së tij; dhe yjet do të bien, sepse ç'nevojë do të ketë më për ta, kur s'do të ketë natë? Dhe «fuqitë e qiejve do të tunden», dhe kjo është fare e natyrshme, kur shohin një ndryshim kaq të madh. Sepse, në qoftë se atëherë kur u bënë yjet, engjëjt u drodhën dhe u mrekulluan («sepse kur u bënë yjet, thuhet, të gjithë engjëjt më lëvduan me zë të madh»), aq më tepër, kur të shohin se gjithçka po ndryshon, se shokët e tyre të shërbimit po japin llogari, se gjithë bota po qëndron para atij froni të tmerrshëm të gjyqit, dhe se atyre që kanë jetuar nga Adami e deri te ardhja e tij po u kërkohet llogari për gjithçka që bënë, si mund të mos dridhen e të mos tunden?

«Atëherë do të duket shenja e Birit të Njeriut në qiell»: domethënë kryqi, më i ndritshëm se dielli, meqë ky i fundit do të erret e do të fshihet, kurse kryqi do të duket atëherë kur s'do të dukej, po të mos ishte shumë më i ndritshëm se rrezet e diellit. Po përse duket kjo shenjë? Që të mbyllet edhe më plotësisht paturpësia e hebrenjve. Sepse Krishti, meqë e ka kryqin si mbrojtjen më të madhe, vjen kështu para atij froni të gjyqit, duke treguar jo vetëm plagët e tij, po edhe vdekjen e turpshme. «Atëherë do të vajtojnë fiset», sepse s'do të ketë nevojë për ndonjë padi, kur të shohin kryqin; dhe do të vajtojnë, sepse s'kanë asnjë dobi nga vdekja e tij, sepse kryqëzuan atë që duhej të kishin adhuruar.

A e sheh sa tmerrshëm e ka përshkruar ardhjen e vet? Si i ka ngritur peshë shpirtrat e nxënësve të tij? Për këtë arsye, po e shtoj, Ai i vë të parat gjërat e hidhura, e pastaj të mirat, që edhe kështu t'i ngushëllojë e t'u japë çlodhje. Dhe u kujton Pësimin e vet, edhe Ngjalljen; dhe, me një shpalosje lavdie, përmend kryqin, që të mos turpërohen e të mos hidhërohen, sepse Ai vjen atëherë duke e paraqitur kryqin si shenjën e vet. Dhe një tjetër thotë: «Do të shohin atë që shpuan.» Prandaj do të vajtojnë, kur të shohin se ky është Ai.

Dhe, meqë kishte përmendur kryqin, shtoi: «Do të shohin Birin e Njeriut duke ardhur», jo më mbi kryq, po «mbi retë e qiellit, me fuqi dhe lavdi të madhe».

Sepse mos mendo, do të thotë, se, ngaqë dëgjon për kryqin, ai është përsëri diçka e hidhur, sepse Ai do të vijë me fuqi dhe lavdi të madhe. Por e sjell kryqin, që mëkati i tyre të dënohet vetvetiu, si të ishte dikush që, i goditur nga një gur, tregon vetë gurin, ose rrobat e veta të njollosura me gjak. Dhe vjen mbi një re, ashtu si u ngrit lart, dhe fiset, kur t'i shohin këto, vajtojnë. Por tmerret me ta s'do të mbeten vetëm sa te vajtimet; përkundrazi, vajtimi do të jetë i tillë, që ata të nxjerrin nga brenda dënimin e tyre dhe të dënojnë veten.

Dhe përsëri: «Do të dërgojë engjëjt e tij me buri të madhe, edhe do të mbledhin të zgjedhurit e tij nga të katër erërat, nga një anë e qiellit e deri në tjetrën.»

Por, kur t'i dëgjosh këto, mendo për ndëshkimin e atyre që mbeten. Sepse s'do të pësojnë vetëm atë dënimin e mëparshëm, po edhe këtë. Dhe, ashtu si më lart tha se do të thoshin: «I bekuar ai që vjen në emër të Zotit», kështu edhe këtu tregon se do të vajtojnë. Sepse, meqë u kishte folur për luftëra të rënda, që të mësonin se, bashkë me gjërat e frikshme këtu, i presin mundimet edhe atje, Ai i sjell në vajtim, të ndarë nga të zgjedhurit dhe të dërguar në ferr; dhe me këtë përsëri i nxit nxënësit, duke u treguar nga sa të këqija do të shpëtojnë dhe sa të mira do të gëzojnë.

4. E përse tani i thërret nëpërmjet engjëjve, në qoftë se vjen kaq haptas? Që t'i nderojë edhe në këtë mënyrë. Por Pavli thotë se ata «do të rrëmbehen mbi retë». Dhe këtë e tha kur po fliste për ngjalljen. «Sepse vetë Zoti, thuhet, do të zbresë nga qielli me një britmë, me zërin e kryeengjëllit.» Kështu që, kur të jenë ngjallur, engjëjt do t'i mbledhin; kur të jenë mbledhur, retë do t'i rrëmbejnë; dhe të gjitha këto bëhen brenda një çasti, në një çast të vetëm. Sepse nuk është që Ai i thërret duke qëndruar lart, po vjen Ai vetë me tingullin e burisë. E ç'kuptim kanë buritë dhe tingulli? Ato janë për të zgjuar, për gëzim, për të paraqitur natyrën e mahnitshme të gjërave që do të bëhen atëherë, dhe për hidhërim për ata që mbeten.

Mjerë unë për atë ditë të frikshme! Sepse, ndonëse duhet të gëzohemi kur i dëgjojmë këto gjëra, ne ndiejmë dhimbje, dëshpërohemi dhe fytyra na rëndohet. A jam vetëm unë që ndiej kështu, dhe ju gëzoheni kur i dëgjoni këto? Sepse mua të paktën më kap një lloj drithme kur thuhen këto gjëra, dhe vajtoj hidhur e psherëtij nga vetë thellësia e zemrës. Sepse unë s'kam pjesë në këto, po në ato që thuhen më pas, në ato që u thuhen virgjëreshave, atij që fshehu talentet që kishte marrë, shërbëtorit të lig. Për këtë qaj, kur mendoj se nga ç'lavdi do të flakemi jashtë, nga ç'shpresë të mirash, dhe kjo përgjithmonë, në jetë të jetëve, vetëm e vetëm që t'i kursejmë vetes pak mund. Sepse, po të ishte kjo vërtet një mundim i madh e një ligj i rëndë, prapëseprapë do të duhej t'i bënim të gjitha; megjithatë, shumë prej të plogëtve do të dukej sikur kishin të paktën ndonjë shfajësim, një shfajësim të varfër vërtet, po prapë do të dukej sikur kishin diçka, se mundi ishte i madh, koha e pafund dhe barra e padurueshme. Por tani s'mund të parashtrojmë asnjë kundërshtim të tillë; dhe pikërisht kjo rrethanë do të na brejë më shumë se çdo gjë, po aq sa ferri atë ditë, kur, për mungesë të pak përpjekjeje e pak mundi, do të kemi humbur qiellin dhe të mirat e patregueshme. Sepse edhe koha është e shkurtër, edhe mundi është i vogël, e prapë ne ligështohemi e rrimë duarkryq. Ti mundohesh mbi tokë, po kurora është në qiell; ti ndëshkohesh nga njerëzit, po nderohesh nga Perëndia; gara zgjat dy ditë, po shpërblimi është për jetë të pambaruara; përpjekja bëhet me një trup që prishet, po shpërblimet janë në një trup që s'prishet.

Dhe, veç këtyre, duhet të kemi parasysh edhe një gjë tjetër: se, edhe në qoftë se s'zgjedhim të pësojmë asgjë nga ato që janë të dhimbshme për hir të Krishtit, prapëseprapë do të na duhet t'i durojmë ato në mënyra të tjera. Sepse, edhe po të mos vdesësh për Krishtin, s'do të bëhesh i pavdekshëm; edhe po të mos i flakësh pasuritë për Krishtin, s'do të ikësh që këtej bashkë me to. Këto gjëra t'i kërkon Ai, të cilat, edhe sikur të mos t'i kërkonte, do të duhej t'i lëshoje, sepse je i vdekshëm; Ai do që t'i bësh me zgjedhjen tënde ato që do të duhet t'i bësh nga nevoja. Vetëm kaq kërkon të shtohet: që të bëhet për hir të tij; sepse që këto i ndodhin njeriut dhe ikin, ndodh nga vetë nevoja e natyrës. A e sheh sa e lehtë është përpjekja? Atë që të duhet patjetër ta pësosh, zgjidhe ta pësosh për hirin tim; le të shtohet vetëm kjo, dhe kam bindje të mjaftueshme. Arin që ke ndër mend t'ia japësh hua tjetrit, jepma mua, edhe me më shumë fitim, edhe me më shumë siguri. Trupin, me të cilin do të shkosh të luftosh për tjetrin, bëje të luftojë për mua, sepse unë me shpërblime i kaloj shumëfish mundimet e tua. E prapë, në gjithçka tjetër, ti parapëlqen atë që të jep më shumë, si në hua, ashtu edhe në tregti e në luftë; po vetëm Krishtin, kur të jep më shumë, madje pafundësisht më shumë se të gjithë, ti s'e pranon. E ç'është kjo armiqësi kaq e madhe? Ç'është kjo mëri kaq e madhe? Ku do të të mbetet ndonjë shfajësim a mbrojtje, kur arsyet për të cilat parapëlqen njeriun kundrejt njeriut s'të nxitin të parapëlqesh Perëndinë kundrejt njeriut?

Përse ia beson thesarin tënd tokës? «Ma jep në dorë», thotë Ai. A s'të duket Zoti i tokës më i denjë për t'i pasur besë se vetë toka? Toka, në të vërtetë, ta kthen atë që i le brenda, ndonëse shpesh as edhe kaq; kurse Ai të jep edhe shpërblim për ruajtjen e tij. Sepse Ai vërtet na do pa masë. Prandaj, po të duash të japësh hua, Ai është gati; po të duash të mbjellësh, Ai e pranon; po të duash të ndërtosh, Ai të tërheq drejt vetes, duke thënë: «Ndërto në trojet e mia.» Përse vrapon te njerëz të varfër e lypës, të cilët, madje për pak fitim, të shkaktojnë shqetësim të madh? Megjithatë, as edhe kur i dëgjojmë këto, s'e vëmë mendjen; por atje ku ka rrahje e luftëra, përleshje të egra, gjyqe e padi, dhe shpifje, atje nxitojmë.

5. A s'largohet me të drejtë prej nesh dhe s'na ndëshkon, kur Ai po ia jep veten për çdo gjë, e ne po i rrimë kundër? Kjo është, sigurisht, e qartë për të gjithë. Sepse, në qoftë se do të stolisesh, «le të jetë, thotë, me stolitë e mia»; në do të armatosesh, «me armët e mia»; në do të vishesh, «me rrobat e mia»; në do të ushqehesh, «në tryezën time»; në do të udhëtosh, «në udhën time»; në do të trashëgosh, «trashëgiminë time»; në do të hysh në një vend, «në qytetin, ndërtues e krijues i të cilit jam unë»; në do të ndërtosh një shtëpi, «ndër banesat e mia». «Sepse unë, larg qoftë që të të kërkoj shpërblim për ato që të jap, madje bëhem borxhli ndaj teje pikërisht për këtë, po të duash të përdorësh gjithçka që kam.» Ç'mund të barazohet me këtë bujari? «Unë jam Ati, unë jam vëllai, unë jam dhëndri, unë jam banesa, unë jam ushqimi, unë jam veshja, unë jam rrënja, unë jam themeli; gjithçka që të duash, unë jam. Mos ki nevojë për asgjë: unë do të bëhem edhe shërbëtor, sepse erdha të shërbej, jo të më shërbejnë; unë jam mik e gjymtyrë, krye e vëlla, motër e nënë; unë jam gjithçka; vetëm rri i lidhur ngushtë pas meje. Për ty u bëra i varfër, për ty u bëra endacak, për ty hipa mbi kryq, për ty u shtriva në varr; lart ndërmjetoj për ty tek Ati, mbi tokë erdha për hirin tënd, i dërguar nga Ati im. Ti je gjithçka për mua: vëlla e bashkëtrashëgimtar, mik e gjymtyrë.» Ç'do më shumë? Përse i largohesh Atij që të do? Përse mundohesh për botën? Përse mbush ujë në një sternë të prishur? Sepse pikërisht kjo është të mundosh për jetën e tashme. Përse kreh lesh në zjarr? Përse «rrah ajrin»? Përse «vrapon më kot»?

A s'ka fund çdo mjeshtëri? Kjo është, sigurisht, e qartë për këdo. Trego, pra, edhe ti fundin e zellit tënd të kësaj bote. Po s'mundesh; sepse «Kotësi e kotësive, gjithçka është kotësi». Le të shkojmë te varret; tregomë babanë tënd, tregomë gruan tënde. Ku është ai që vishej me rroba të arta? Ai që hipte në qerre? Ai që kishte ushtri, që kishte brezin, që kishte lajmëtarët? Ai që vriste këta e hidhte ata në burg? Ai që vriste kë të donte dhe lironte kë t'i tekej? S'shoh gjë tjetër veç eshtrave, një krimbi dhe një rrjete merimange; të gjitha ato janë dhé, të gjitha përrallë, të gjitha ëndërr e hije, një rrëfim i thatë, një pikturë, ose më mirë as edhe pikturë. Sepse pikturën së paku e shohim si një përngjasim, kurse këtu s'ka as edhe përngjasim.

Ah, sikur të këqijat të mbaronin me kaq! Sepse tani nderi, luksi dhe shkëlqimi mbarojnë me një hije, me fjalë; po pasojat e tyre s'kufizohen më te një hije e te fjalë, po vazhdojnë, dhe do të kalojnë bashkë me ne diku tjetër, dhe do të bëhen të dukshme për të gjithë: grabitjet, lakmia, kurvëritë, shkeljet e kurorës, gjërat e tmerrshme pa numër; këto jo në përfytyrim, as në hi, po të shkruara atje lart, edhe fjalë, edhe vepra.

Me ç'sy do ta shohim atëherë Krishtin? Sepse, në qoftë se dikush s'mund ta durojë të shohë të atin, kur e ndien veten se ka mëkatuar kundër tij, si do të shohim atëherë Atë që i kalon pambarimisht baballarët në durim? Si do ta durojmë? Sepse me të vërtetë do të qëndrojmë para fronit të gjyqit të Krishtit, dhe atje do të bëhet një hetim i rreptë për gjithçka.

Por, në qoftë se dikush s'i beson gjyqet që do të vijnë, le t'i shohë gjërat këtu: ata në burgje, ata në miniera, ata mbi plehërishte, të pushtuarit nga demonët, të marrët, ata që përpiqen me sëmundje të pashërueshme, ata që luftojnë me varfëri të pandërprerë, ata që rrojnë në uri, ata që janë të shpuar nga hidhërime pa ilaç, ata në robëri. Sepse këta njerëz s'do t'i pësonin këto gjëra këtu, po të mos i prisnin hakmarrja dhe ndëshkimet edhe të gjithë të tjerët që kanë bërë mëkate të tilla. E, në qoftë se të tjerët s'kanë pësuar asgjë këtu, ti duhet ta marrësh pikërisht këtë si shenjë se sigurisht diçka do të vijë pas ikjes sonë prej këtej. Sepse i njëjti Perëndi i të gjithëve s'do të merrte hak mbi disa dhe të linte të tjerët pa ndëshkim, ata që kanë bërë të njëjtat faje ose më të rënda, po të mos kishte ndër mend të sjellë ndonjë ndëshkim mbi ta atje.

Me këto arsyetime, pra, dhe me këta shembuj, le të përulemi edhe ne; dhe ata që janë mosbesimtarë kokëfortë të gjyqit, le ta besojnë që tani e tutje dhe le të bëhen njerëz më të mirë; që, pasi të kemi jetuar këtu në një mënyrë të denjë për mbretërinë, të arrijmë te të mirat që do të vijnë, me anë të hirit dhe të njeridashjes së Zotit tonë Jisu Krisht, të cilit i qoftë lavdia në jetë të jetëve. Amin.