Mateu 24:32-33

Meqë kishte thënë: «Menjëherë pas shtrëngimit të atyre ditëve», kurse ata donin të mësonin pikërisht këtë, se pas sa kohe do të vinte, dhe kërkonin të dinin veçanërisht vetë ditën, prandaj sjell edhe shëmbëlltyrën e fikut, për të treguar se koha e ndërmjetme nuk ishte e gjatë, po se ardhja e tij do të pasonte menjëherë pas saj. Dhe këtë nuk e bëri të ditur vetëm me shëmbëlltyrën, po edhe me fjalët që vijnë më pas, kur tha: «dijeni se është afër, te dyert».

Me këtë parathotë edhe diçka tjetër: një verë shpirtërore dhe një qetësi që do të mbretërojë atë ditë për të drejtët (pas stuhisë së tanishme), kurse për mëkatarët të kundërtën, dimër pas vere. Këtë e shpall në vijim, kur thotë se dita do t'u bjerë atëherë kur ata jetojnë në shfrenim.

Po Ai nuk e solli këtë për fikun vetëm me këtë qëllim, që të tregonte kohën e ndërmjetme, sepse mund t'ua kishte shpjeguar këtë edhe në mënyra të tjera; po që me këtë të vërtetonte edhe fjalën e tij, se me siguri kështu do të ndodhte. Sepse, ashtu si kjo puna e fikut ndodh me domosdoshmëri, kështu edhe ajo. Prandaj, sa herë do të flasë për diçka që patjetër do të ndodhë, sjell si dëshmi rrjedhat e domosdoshme të natyrës, si Ai vetë, ashtu edhe i lumi Pavël që e imiton. Andaj, kur flet për Ngjalljen e tij, thotë: «Nëse kokrra e grurit bie në tokë dhe nuk vdes, mbetet e vetme; po nëse vdes, jep shumë fryt.» Prej kësaj mori mësim edhe i lumi Pavël, që përdor po atë shëmbëllim: «O i marrë,» thotë, «ajo që ti mbjell nuk ngjallet, po të mos vdesë.»

Pastaj, që të mos kthehen menjëherë sërish tek ajo pyetje dhe të thonë: «Kur?», ua sjell ndër mend ato që kishte thënë: «Me të vërtetë po ju them: nuk do të shkojë ky brez, gjersa të bëhen të gjitha këto.» Të gjitha këto. Cilat, të lutem? Ato për Jerusalemin, ato për luftërat, për zitë e bukës, për murtajat, për tërmetet, për krishtërit e rremë, për profetët e rremë, për mbjelljen e ungjillit kudo, kryengritjet, trazirat dhe gjithë të tjerat, që thamë se do të ndodhnin deri në ardhjen e tij. Po atëherë, mund të pyesë dikush, përse tha «ky brez»? Se nuk fliste për brezin që rronte atëherë, po për brezin e besimtarëve. Sepse Ai e ka zakon ta dallojë një brez jo vetëm sipas kohës, po edhe sipas mënyrës së shërbimit e të jetesës fetare, si kur thotë: «Ky është brezi i atyre që kërkojnë Zotin.»

Sepse atë që tha më lart, «Të gjitha këto duhet të ndodhin», dhe sërish, «ungjilli do të predikohet», po këtë shpall edhe këtu, kur thotë se të gjitha këto patjetër do të ndodhin, dhe brezi i besimtarëve do të mbetet, pa u shfarosur nga asnjë prej gjërave që u përmendën. Sepse edhe Jerusalemi do të shkatërrohet, edhe pjesa më e madhe e hebrenjve do të asgjësohet, por mbi këtë brez s'do të mundë asgjë: as zia e bukës, as murtaja, as tërmeti, as trazirat e luftërave, as krishtërit e rremë, as profetët e rremë, as mashtruesit, as tradhtarët, as ata që të shpien në skandal, as vëllezërit e rremë, as ndonjë tundim tjetër i këtij lloji.

Pastaj, për t'i çuar më tej në besim, thotë: «Qielli dhe dheu do të shkojnë, por fjalët e mia nuk do të shkojnë.» Domethënë, më lehtë do të ishte të fshiheshin këto trupa të fortë, të palëkundur e të patundshëm, sesa të binte për tokë qoftë edhe një fjalë e imja. Dhe kush i kundërshton këto, le t'i vërë në provë fjalët e tij, dhe kur t'i gjejë të vërteta (siç do t'i gjejë me siguri) nga ato që kanë kaluar, le të besojë edhe ato që do të vijnë; le t'i hetojë të gjitha me kujdes, dhe do t'i shohë vetë ngjarjet duke dëshmuar për vërtetësinë e profecisë. Dhe i solli këto elemente, njëherësh për të treguar se Kisha është më e nderuar se qielli dhe dheu, e njëkohësisht për të treguar edhe me këtë se Ai vetë është Krijuesi i gjithçkaje. Sepse, meqë po fliste për fundin, gjë që shumëkush nuk e beson, solli qiellin dhe dheun, tregoi fuqinë e tij të patregueshme e dëshmoi me pushtet të madh se Ai është Zoti i gjithçkaje; dhe kështu i bëri fjalët e tij të denja për t'u besuar edhe nga ata që janë fort të prirur për dyshim.

«Për atë ditë dhe orë askush nuk di, as engjëjt e qiellit, as Biri, po vetëm Ati.» Kur thotë se as engjëjt nuk e dinë, ua mbylli gojën, që të mos kërkonin të mësonin atë që s'e dinë as engjëjt; e kur thotë «as Biri», i ndalon jo vetëm ta mësojnë, po edhe ta pyesin. Dhe që kjo qe arsyeja pse e tha, shihe pas Ngjalljes së tij: kur i pa se ishin bërë tepër kureshtarë, si ua mbylli gojën më prerë. Sepse tani u ka përmendur shenja të pagabueshme, të shumta e të panumërta; por atëherë thotë thjesht: «Nuk ju takon juve të njihni kohët ose stinët.» Dhe që të mos thoshin: «na lanë në mëdyshje, na përçmuan krejt, s'na çmuan të denjë as për kaq», u thotë: «që Ati i ka vënë në pushtetin e tij.» E këtë e bëri, ngaqë kujdesej tejmase t'i nderonte dhe të mos u fshihte asgjë. Prandaj ia lë Atit të vet, edhe për ta bërë çështjen të frikshme, edhe për ta nxjerrë jashtë kërkimit të tyre atë për të cilën kishte folur. Sepse, po të mos jetë kështu, po të mos e dijë vërtet, kur do ta marrë vesh? Vallë bashkë me ne? Po kush do ta thoshte këtë? Atin e njeh qartë, po aq qartë sa njeh Birin, e s'do ta dijë ditën? Për më tepër, «Fryma i heton edhe thellësitë e Perëndisë»: a nuk do ta dijë Ai qoftë edhe kohën e gjyqit? Po Ai e di se si duhet të gjykojë, e ka njohjen e plotë të fshehtësive të gjithsecilit; e atë që është shumë më e rëndomtë se kjo, a mund të mos e dinte? E si, në qoftë se «të gjitha u bënë me anë të tij, edhe pa atë nuk u bë asnjë gjë e vetme», nuk e dinte ditën? Sepse Ai që i bëri botët, është krejt e qartë se i bëri edhe kohët; e po të bëri kohët, bëri edhe atë ditë. Si, pra, nuk e di atë që Ai vetë e bëri?

2. Dhe ju, pra, thoni se e dini madje edhe thelbin e tij, por se Biri nuk di as ditën, Biri, që rri përherë në gjirin e Atit; e megjithatë thelbi i tij është shumë më i madh se ditët, madje pafundësisht më i madh. Si, pra, ndërsa vetes i jepni gjërat më të mëdha, nuk i lejoni Birit as më të voglat, atij «tek i cili janë fshehur gjithë thesaret e urtësisë dhe të diturisë»? Por as ju s'e dini se ç'është Perëndia në thelbin e tij, sado që e thoni dhjetë mijë herë me kaq marrëzi; e as Biri nuk e ka të panjohur ditën, po e di me siguri të plotë.

Pikërisht për këtë, them unë, pasi u tha të gjitha, edhe kohët edhe stinët, dhe e solli punën gjer te vetë dyert («sepse është afër,» thotë, «te dyert»), heshti për ditën. Sepse, po të kërkosh ditën dhe orën, s'do t'i dëgjosh prej meje, thotë; por po të kërkosh kohët dhe shenjat paraprijëse, do të t'i them të gjitha me përpikëri, pa fshehur asgjë.

Sepse që unë vërtet nuk e kam të panjohur atë, e kam treguar me shumë gjëra: përmenda kohët e ndërmjetme dhe gjithë ato që do të ndodhin, edhe sa e shkurtër është koha nga tani e gjer në atë ditë (këtë e tregoi shëmbëlltyra e fikut), dhe të çoj gjer te vetë pragu; e nëse nuk t'i hap dyert, edhe këtë e bëj për të mirën tuaj.

Dhe që të mësosh edhe nga një gjë tjetër se heshtja nuk është shenjë padijeje nga ana e tij, shih, krahas atyre që përmendëm, si paraqet edhe një shenjë tjetër: «Ashtu si në ditët e Noeut ata hanin e pinin, martoheshin e martonin, gjer në ditën kur erdhi përmbytja dhe i mori të gjithë, kështu do të jetë edhe ardhja e Birit të Njeriut.» Këto i tha për të treguar se do të vinte befas, kur s'e prisnin, atëherë kur pjesa më e madhe do të jetonte në shfrenim. Sepse edhe Pavli e thotë këtë, kur shkruan kështu: «Kur të flasin për paqe dhe siguri, atëherë u bie papritur shkatërrimi.» Dhe për të treguar se sa e papritur do të jetë, tha: «si dhembjet e lindjes mbi gruan shtatzënë.» Po si, pra, thotë «pas shtrëngimit të atyre ditëve»? Sepse, në qoftë se atëherë ka shfrenim, paqe e siguri, siç thotë Pavli, si thotë «pas shtrëngimit të atyre ditëve»? Në pastë shfrenim, si ka shtrëngim? Shfrenim për ata që janë në gjendje pandjeshmërie e paqeje. Prandaj nuk tha «kur të ketë paqe», po «kur të flasin për paqe e siguri», duke treguar se pandjeshmëria e tyre është si ajo e njerëzve në kohën e Noeut, sepse mes të tilla të këqija ata jetonin në shfrenim.

Por jo kështu të drejtët: ata e kalonin kohën në shtrëngim e në pikëllim. Me këtë tregon se, kur të vijë Antikrishti, ndjekja e kënaqësive të paligjshme do të jetë më e ethshme mes shkelësve dhe atyre që kanë mësuar të mos shpresojnë më për shpëtimin e tyre. Atëherë do të ketë grykësi, atëherë gostira e dehje. Prandaj mbi të gjitha sjell një shembull që i përgjigjet vetë çështjes. Sepse, ashtu si kur po ndërtohej arka ata nuk besuan, thotë; por ndërsa ajo qëndronte në mes tyre, duke i paralajmëruar të këqijat që do të vinin, ata, kur e shihnin, jetonin në kënaqësi, sikur asgjë e tmerrshme s'do të ndodhte; kështu edhe tani: do të shfaqet Antikrishti, pas të cilit vjen fundi, dhe ndëshkimet në fund, dhe hakmarrja e padurueshme; por ata që i ka zënë dehja e ligësisë s'do ta ndiejnë as sa është e tmerrshme natyra e gjërave që po vijnë. Prandaj edhe Pavli thotë: «si dhembjet e lindjes mbi gruan shtatzënë», kështu do t'u bien ato të këqija të frikshme e të pashërueshme.

Po përse nuk foli për të këqijat në Sodomë? Deshi të sillte një shembull që i përfshin të gjithë njerëzit dhe që nuk u besua edhe pasi qe parathënë. Prandaj, meqë të ardhmet nga shumica nuk besohen, ai i vërteton ato me anë të së kaluarës, duke ua trembur mendjet. Dhe krahas gjërave që përmenda, tregon edhe këtë: se edhe ato të mëparshmet i bëri Ai vetë. Pastaj sërish vë një shenjë tjetër, me të cilat të gjitha e bën të qartë se nuk e ka të panjohur ditën. Cila është shenja? «Atëherë dy do të jenë në arë; njëri do të merret e tjetri do të lihet. Dy gra do të bluajnë në mokër; njëra do të merret e tjetra do të lihet. Rrini zgjuar, pra, sepse nuk e dini se në ç'orë vjen Zoti juaj.» Dhe të gjitha këto janë njëherësh dëshmi se e dinte, dhe të llogaritura për t'i larguar nga kërkimi i tyre. Për këtë arsye foli edhe për ditët e Noeut, për këtë arsye tha edhe: «Dy do të jenë në shtrat», duke treguar se do t'u vinte kështu papritur, kur ata s'do ta çonin ndër mend, e «dy gra që bluajnë në mokër», gjë që edhe në vetvete nuk është puna e njerëzve që rrinë të kujdesshëm.

Bashkë me këtë, tregon se do të merren e do të lihen si shërbëtorët, ashtu edhe zotërinjtë, si ata që rrinë në rehati, ashtu edhe ata që mundohen, si nga njëra shtresë, ashtu edhe nga tjetra; ashtu siç thotë në Dhiatën e Vjetër: «Nga ai që rri mbi fron e gjer te robëresha që rri në mokër.» Sepse, meqë kishte thënë se me vështirësi shpëtojnë të pasurit, tregon se as këta nuk janë krejt të humbur, e as të varfrit nuk shpëtojnë të gjithë, por edhe nga këta edhe nga ata ka njerëz që shpëtojnë e që humbin.

Dhe mua më duket se lë të kuptohet se ardhja do të jetë natën. Këtë e thotë edhe Lluka. E sheh sa saktë i di të gjitha?

Pastaj sërish, që të mos pyesin për të, shtoi: «Rrini zgjuar, pra, sepse nuk e dini se në ç'orë vjen Zoti juaj.» Nuk tha «Unë nuk e di», po «ju nuk e dini». Sepse, pasi i solli thuajse gjer te vetë ora dhe i vendosi aty, sërish i largon nga pyetja, ngaqë do që ata të përpiqen përherë. Prandaj thotë «Rrini zgjuar», duke treguar se pikërisht për këtë nuk ua tha.

«Po dijeni këtë: sikur i zoti i shtëpisë ta dinte se në ç'roje të natës vjen vjedhësi, do të rrinte zgjuar dhe nuk do të lejonte t'i shpohej shtëpia. Prandaj bëhuni gati edhe ju, sepse Biri i Njeriut vjen në atë orë që nuk e mendoni.»

Për këtë qëllim nuk ua thotë, që ata të rrinë zgjuar, që të jenë përherë gati; prandaj thotë: kur nuk e prisni, atëherë do të vijë, sepse do që ata të rrinë në pritje me ankth dhe gjithnjë në vepra të virtytshme.

Po kuptimi i tij është ky: sikur njerëzit e zakonshëm ta dinin se kur do të vdisnin, me siguri do të përpiqeshin fort në atë orë.

3. Pra, që të përpiqen jo vetëm në atë orë, prandaj nuk u tregon as orën e përbashkët, as orën e secilit, ngaqë do që ta presin përherë këtë, që të përpiqen pareshtur. Për këtë e bëri të pasigurt edhe fundin e jetës së secilit.

Pas kësaj, e quan hapur veten Zot, ndonëse askund s'kishte folur kaq qartë. Por këtu më duket se turpëron edhe të shkujdesurit: se as aq kujdes sa tregojnë ata që presin një vjedhës për paratë e tyre, as aq kujdes nuk tregojnë këta për shpirtin e vet. Sepse ata, kur e presin, rrinë zgjuar dhe s'lënë t'u merret asgjë nga shtëpia; kurse ju, ndonëse e dini se do të vijë, e do të vijë me siguri, nuk rrini zgjuar, thotë, e as gati, që të mos rrëmbeheni prej këtej të papërgatitur. Kështu që dita vjen si shkatërrim për ata që flenë. Sepse, ashtu si ai njeri do të kishte shpëtuar po ta dinte, kështu edhe ju, po të jeni gati, do të shpëtoni pa u dëmtuar.

Pastaj, meqë ra fjala te gjyqi, e drejton fjalimin te mësuesit, duke folur për ndëshkim e për nderime; dhe, pasi vë të parët ata që bëjnë mirë, e mbyll me ata që ngulmojnë në mëkat, që fjala e tij të përfundojë me atë që të tremb.

Prandaj thotë së pari këtë: «Cili, pra, është shërbëtori besnik e i urtë, që zotëria e tij do ta vërë mbi shtëpiakët e vet, për t'u dhënë ushqimin në kohën e duhur? Lum ai shërbëtor që, kur të vijë zotëria e tij, do ta gjejë duke bërë kështu. Me të vërtetë po ju them se do ta vërë mbi gjithë pasurinë e tij.»

Thuamë, a është edhe kjo gjuha e dikujt që s'di? Sepse, po të thuash se Ai s'e di ditën vetëm ngaqë tha «as Biri nuk di», atëherë, kur thotë «Cili, pra?», ç'do të thuash? Do të thuash se Ai s'e di as këtë? Larg qoftë ky mendim! Sepse as edhe një nga të çmendurit s'do ta thoshte këtë. Dhe ndërsa në rastin e parë do të mund të gjeje ndonjë shkak, këtu s'ka as kaq. E ç'të themi kur tha «Pjetër, a më do?», e kur e pyeti, a nuk e dinte as kaq? As kur tha «Ku e keni vënë?»?

Edhe Ati do të gjendet duke thënë të tilla gjëra. Sepse edhe Ai vetë thotë «Adam, ku je?», dhe «Britma e Sodomës dhe e Gomorës u shtua fort para meje. Do të zbres, pra, dhe do të shoh nëse veprat e tyre janë sipas britmës që vjen tek unë, e, në mos qoftë, do ta marr vesh.» Dhe gjetkë thotë «Nëse do të dëgjojnë, nëse do të kuptojnë.» Edhe në ungjill, «Ndoshta do të nderojnë Birin tim»: të gjitha këto janë shprehje padijeje. Por Ai s'i tha këto nga padija, po për të arritur qëllime të tilla që i kanë hije: në rastin e Adamit, që ta shtynte të kërkonte një shfajësim për mëkatin e vet; në rastin e sodomianëve, që të na mësojë të mos jemi kurrë të prerë para se t'i shohim vetë veprat me sytë tanë; në rastin e profetit, që parathënia të mos i dukej gjykimit të të marrëve si një lloj detyrimi për mosbindje; e në shëmbëlltyrën e ungjillit, që të tregonte se ata duhej ta kishin bërë këtë dhe të kishin nderuar Birin; kurse këtu, si që të mos jenë kureshtarë e të mos ngulmojnë sërish, ashtu edhe që të tregonte se kjo ishte një gjë e rrallë dhe e çmuar. Dhe shih se ç'padije të madhe do të tregonte kjo fjalë, po të mos e dinte Ai as atë që vihet përgjegjës. Sepse e bekon, po: «Lum ai shërbëtor,» thotë; por s'thotë se cili është ky. «Sepse cili është,» thotë, «ai që zotëria do ta vërë përgjegjës?» dhe «Lum ai që do ta gjejë duke bërë kështu.»

Por këto s'thuhen vetëm për paratë, po edhe për fjalën, për pushtetin, për dhuntitë dhe për çdo kujdestari që i besohet secilit. Kjo shëmbëlltyrë do t'u shkonte edhe sundimtarëve në shtet, sepse secili është i detyruar ta përdorë plotësisht atë që ka për të mirën e përbashkët. Në pastë urtësi, në pastë pushtet, në pastë pasuri, çfarëdo qoftë, le të mos jetë për dëm të bashkëshërbëtorëve të tu, as për shkatërrimin tënd. Prandaj, për këtë arsye, kërkon prej tij të dyja gjërat, urtësinë dhe besnikërinë, sepse mëkati lind edhe nga marrëzia. E quan besnik, ngaqë s'vodhi asgjë e as i harxhoi kot, pa qëllim e pa fryt, të mirat e zotërisë; dhe i urtë, ngaqë dinte t'i shpërndante ashtu si duhej gjërat që iu dhanë. Sepse na duhen të dyja: edhe të mos vjedhim të mirat e Zotërisë sonë, edhe t'i shpërndajmë ashtu si duhet. Por, po të mungojë njëra, tjetra çalon. Sepse, po të jetë besnik e të mos vjedhë, e prapëseprapë t'i shpenzojë kot për atë që s'i takonte, faji do të ishte i madh; e po të dijë t'i shpërndajë mirë, po prapë të vjedhë, sërish s'i shpëton dënimit.

Le t'i dëgjojmë edhe ne, që kemi para, këto gjëra. Sepse nuk u flet vetëm mësuesve, po edhe të pasurve. Sepse të dyja palëve iu besua pasuri: atyre që mësojnë, pasuria më e nevojshme; juve, ajo më e ulët. Kur, pra, mësuesit shpërndajnë të mëdhatë, e ju nuk doni të tregoni bujarinë tuaj as në të voglat, ose më mirë jo bujari, po ndershmëri (sepse jepni gjënë e tjetrit), ç'shfajësim do të keni? Por tani, para se të flasim për ndëshkimin e atyre që bëjnë të kundërtën, le të dëgjojmë nderin e atij që del i denjë: «Sepse me të vërtetë po ju them se do ta vërë mbi gjithë pasurinë e tij.»

Ç'mund të barazohet me këtë nder? Ç'lloj fjale do të mund ta shprehte madhështinë, lumturinë, kur Mbreti i Qiellit, Ai që zotëron gjithçka, do të vërë një njeri mbi «gjithë pasurinë e tij»? Prandaj edhe e quan të urtë, ngaqë dinte të mos i lëshonte gjërat e mëdha për të voglat, po, duke qenë i përkorë këtu, arriti gjer në Qiell.

4. Pas kësaj, siç bën gjithnjë, i ndreq dëgjuesit jo vetëm me nderin që u ruhet të mirëve, po edhe me ndëshkimin që u kanoset të ligjve. Prandaj shtoi: «Por, në qoftë se ai shërbëtor i lig thotë me veten e tij: ‹Zotëria im po vonon të vijë›, dhe fillon të rrahë bashkëshërbëtorët e vet, dhe ha e pi me të dehurit, zotëria e atij shërbëtori do të vijë në një ditë kur ai nuk e pret dhe në një orë që ai s'e di, dhe do ta presë në dysh, dhe do t'i japë pjesën bashkë me hipokritët: atje do të jetë të qarët dhe kërcëllima e dhëmbëve.»

Po, në qoftë se dikush thotë: «A e sheh ç'mendim i hyri në kokë, ngaqë dita s'dihet, ‹Zotëria im po vonon të vijë›?», ne do të përgjigjeshim se s'qe ngaqë dita s'dihet, po ngaqë shërbëtori është i lig. Përndryshe, përse s'i hyri ky mendim në zemër shërbëtorit besnik e të urtë? Sepse, edhe sikur Zotëria të vonojë, o njeri i mjerë, ti me siguri e pret që do të vijë. Përse, pra, nuk tregon kujdes?

Nga kjo, pra, mësojmë se Ai as që vonon fare. Sepse ky gjykim s'është i Zotërisë, po i mendjes së shërbëtorit të lig, prandaj edhe qortohet për të. E, si dëshmi se Ai nuk vonon, dëgjo Pavlin që thotë: «Zoti është afër; mos u shqetësoni për asgjë»; dhe: «Ai që do të vijë, do të vijë dhe nuk do të vonojë.»

Por dëgjo edhe ti se ç'vjen më pas, dhe mëso si ua kujton pareshtur padijen e tyre për ditën, duke treguar se kjo u është e dobishme shërbëtorëve dhe e aftë t'i zgjojë e t'i nxisë tërësisht. Sepse ç'ka, edhe sikur disa të mos fitonin asgjë prej kësaj? Sepse disa s'u bënë dobi as nga gjëra të tjera të dobishme për ta, e megjithatë Ai nuk resht së bëri pjesën e vet.

Cili, pra, është kuptimi i asaj që vjen më pas? «Sepse do të vijë në një ditë kur ai nuk e pret dhe në një orë që ai s'e di», dhe do t'i japë ndëshkimin më të skajshëm. E sheh si kudo e vë këtë, faktin e padijes së tyre, duke treguar se ishte e dobishme dhe duke i bërë kështu përherë me mendje të përqendruar? Sepse pikërisht për këtë mundohet, që të rrimë gjithnjë zgjuar; dhe, meqë gjithnjë biem në plogështi kur jemi në shfrenim, kurse në vështirësi forcohemi, prandaj kudo e thotë këtë, se, kur ka shlodhje, atëherë vijnë tmerret. Dhe, ashtu si më parë e tregoi këtë me shembullin e Noeut, po ashtu edhe këtu thotë se ndodh kur ai shërbëtor është i dehur, kur rreh, dhe se ndëshkimi i tij do të jetë i padurueshëm.

Por të mos shohim vetëm ndëshkimin e caktuar për të, po le t'i hedhim sytë edhe kësaj ane tjetër, që të mos jemi edhe ne vetë, pa e vënë re, duke bërë të njëjtat gjëra. Sepse këtij shërbëtori i ngjajnë ata që kanë para dhe nuk u japin nevojtarëve. Sepse edhe ti je kujdestar i pasurisë sate, jo më pak se ai që shpërndan lëmoshat e kishës. Ashtu si ai s'ka të drejtë t'i harxhojë kuturu e rastësisht gjërat që i keni dhënë ju për të varfrit, sepse u dhanë për mbajtjen e të varfrve, po ashtu as ti s'mund t'i harxhosh kuturu të tuat. Sepse, edhe sikur të kesh marrë trashëgimi nga yt atë dhe kështu të kesh gjithçka që zotëron, prapëseprapë të gjitha janë të Perëndisë. Dhe ti, nga ana jote, do që ajo që ke dhënë të shpërndahet me kujdes; e nuk mendon se Perëndia do të na e kërkojë të vetën me rreptësi më të madhe, apo se do t'i lërë të shpërdorohen kuturu? Nuk është kështu, jo, s'është kështu. Sepse pikërisht për këtë t'i la në dorë këto gjëra, që «t'u japësh ushqimin në kohën e duhur». Po ç'do të thotë «në kohën e duhur»? Nevojtarëve, të uriturve. Sepse, ashtu si ti ia dhe bashkëshërbëtorit tënd që t'i shpërndante, po ashtu Zoti do që edhe ti t'i shpenzosh këto gjëra për atë që është e nevojshme. Prandaj, ndonëse mundej të t'i merrte, t'i la, që të kesh rastin të tregosh virtyt; që, duke na sjellë në nevojë për njëri-tjetrin, ta bëjë më të zjarrtë dashurinë tonë për njëri-tjetrin.

Por ti, pasi ke marrë, jo vetëm që nuk jep, po madje edhe rreh. E, në qoftë se të mos japësh është faj, ç'shfajësim ka të rrahësh? Por këtë, më duket, e thotë duke lënë të kuptohet për të paturpshmit e për lakmitarët, dhe duke treguar se faji është i rëndë, kur i rrahin ata që i kishin urdhëruar t'i ushqenin.

5. Por këtu duket se lë të kuptohet edhe për ata që jetojnë në shfrenim, sepse edhe për shfrenimin ka të ruajtur një ndëshkim të madh. «Sepse ha e pi,» thuhet, «me të dehurit», duke treguar me gisht grykësinë. Sepse nuk e more për këtë qëllim, që ta harxhosh në shfrenim, po që ta japësh si lëmoshë. Si?! Të tuat janë gjërat që ke? Të mirat e të varfrve të janë besuar, ndonëse i zotëron me punë të ndershme, a qoftë edhe me trashëgimi nga yt atë. Vallë, a nuk mundej Perëndia të t'i merrte këto? Por s'e bën këtë, që të të japë mundësinë të jesh bujar me të varfrit.

Por vër re, të lutem, si përgjatë gjithë shëmbëlltyrave i ndëshkon ata që nuk i harxhojnë paratë e tyre për nevojtarët. Sepse as virgjëreshat s'kishin vjedhur gjënë e të tjerëve, po s'kishin dhënë të tyren; as ai që varrosi talentin e vetëm s'kishte përvetësuar gjë, po s'e kishte dyfishuar; as ata që i lanë pas dore të uriturit s'ndëshkohen ngaqë rrëmbyen pasuritë e të tjerëve, po ngaqë s'dhanë të tyren, ashtu si edhe ky shërbëtor.

Le të dëgjojmë, sa e sa që i bëjmë qejfin barkut, sa e sa që i harxhojmë në gosti të shtrenjta ato pasuri që s'na përkasin aspak, po u takojnë nevojtarëve. Sepse, ngaqë prej dashurisë së madhe për njeriun je urdhëruar t'i japësh sikur të ishin të tuat, mos mendo se këto janë vërtet të tuat. Ai t'i dha hua, që të mund të dilje i denjë. Mos i quaj, pra, të tuat, kur i jep Atij të vetën. Sepse, po t'i kishe dhënë hua dikujt që të shkonte e të mund të gjente mënyra fitimi, s'do të thoshe se paraja ishte e tij. Kështu pra edhe ty t'i dha Perëndia, që të tregtosh për Qiellin. Mos e bëj, pra, madhështinë e tepërt të dashurisë së tij për njeriun shkak për mosmirënjohje.

Mendo se ç'lutje do të ishte e denjë ta kërkonte këtë: të mund të gjeje pas pagëzimit një udhë për të shlyer mëkatet. Sikur Ai të mos e kishte thënë këtë, «Jepni lëmoshë», sa e sa do të kishin thënë: «Ah, sikur të ishte e mundur të jepje para e kështu të çliroheshe nga të këqijat që vijnë!» Por, meqë kjo u bë e mundur, sërish ranë në plogështi.

«Po unë jap,» thua ti. E ç'është kjo? S'ke dhënë ende as sa ajo që hodhi dy monedhat e vogla; ose më mirë, as sa gjysma, as një pjesë fare e vogël e asaj që dha ajo, po pjesën më të madhe e harxhon në shpenzime të kota, në gosti, në dehje e në shkapërderdhje të tepruar; herë duke ftuar, herë i ftuar; herë duke shpenzuar, herë duke i shtrënguar të tjerët të shpenzojnë; kështu që ndëshkimi të dyfishohet, si nga ajo që bën vetë, edhe nga ajo që i nxit të tjerët të bëjnë. Shih, sido që të jetë, si e qorton Ai vetë shërbëtorin e tij për këtë: «Sepse ha,» thotë, «e pi me të dehurit.» Sepse ndëshkon jo vetëm të dehurit, po edhe ata që rrinë me ta, dhe me shumë të drejtë, sepse (bashkë me shthurjen e vetvetes) e marrin për të lehtë edhe shpëtimin e të tjerëve. Por asgjë s'e zemëron Perëndinë aq sa prirja jonë për t'i lënë pas dore gjërat që kanë të bëjnë me të afërmin. Prandaj, duke treguar zemërimin e tij, urdhëron ta presin në dysh. Për këtë edhe e cilësoi dashurinë si shenjën dalluese të nxënësve të tij, sepse është krejt e domosdoshme që ai që dashuron të kujdeset për punët e të dashurit të vet.

Le t'i përmbahemi, pra, kësaj udhe, sepse pikërisht kjo është udha që të ngjit në Qiell, që i bën njerëzit ndjekës të Krishtit, që i bën, sa të jetë e mundur, të ngjashëm me Perëndinë. Shih, sido që të jetë, si janë më të nevojshme këto virtyte, që banojnë pranë kësaj udhe. Dhe, po të doni, le t'i shqyrtojmë, e le t'i sjellim vendimet nga gjyqi i Perëndisë.

Le të jenë, pra, dy udhë të një jete shumë të shenjtë, dhe njëra le të sigurojë të mirën e atij që e ndjek, kurse tjetra edhe të mirën e të afërmit. Le të shohim cila është më e miratuar dhe na çon në majën e virtytit. Me siguri, ai që kërkon vetëm të veten do të marrë qortim të pafund madje edhe nga Pavli, e kur them nga Pavli, kam parasysh nga Krishti; kurse tjetri, lëvdata e kurora. Nga se merret vesh kjo? Dëgjo se ç'gjuhë mban për njërin e ç'për tjetrin. «Askush të mos kërkojë të veten, po secili të mirën e tjetrit.» E sheh si e hedh poshtë njërin e sjell tjetrin? Sërish: «Secili prej jush le t'i pëlqejë të afërmit për të mirë, për ndërtim.» Pastaj vjen edhe lavdërimi që s'shprehet me fjalë, bashkë me një këshillë: «Sepse edhe Krishti nuk i pëlqeu vetes.»

Edhe këto vendime, pra, mjaftojnë për ta treguar fitoren; por, që kjo të bëhet me tepri, le të shohim mes veprave të mira cilat kufizohen te vetja jonë dhe cilat kalojnë nga ne edhe te të tjerët. Agjërimi, pra, fjetja në tokë të zhveshur, ruajtja e virgjërisë dhe jeta e vetëmohimit i sjellin dobi vetë atyre që i bëjnë; kurse ato që kalojnë nga vetja jonë te të afërmit janë lëmosha, mësimdhënia, dashuria. Dëgjo, pra, Pavlin që thotë edhe për këtë: «Edhe sikur t'i ndaj gjithë të mirat e mia për të ushqyer të varfrit, edhe sikur ta jap trupin tim që të digjet, po s'kam dashuri, s'më bën asnjë dobi.»

6. E sheh se si ajo vetë lëvdohet me lavdi dhe kurorëzohet?

Por, po të doni, le t'i krahasojmë edhe nga një anë e tretë: le të agjërojë njëri, le ta mohojë veten, le të jetë martir e të digjet për vdekje, kurse tjetri le ta shtyjë martirizimin e vet për ndërtimin e të afërmit; e jo vetëm le ta shtyjë, po le të largohet edhe pa martirizim: cili do të jetë më i miratuar pas ikjes prej këtej? S'na duhen shumë fjalë, as fjalë të tepërta. Sepse i lumi Pavël është pranë e jep gjykimin e vet, kur thotë: «Të ndahem e të jem bashkë me Krishtin është shumë më mirë; po të mbetem në mish është më e nevojshme për ju.» Madje ndërtimin e të afërmit e vuri përpara vetë ikjes së tij te Krishti. Sepse kjo do të thotë, në kuptimin më të lartë, të jesh bashkë me Krishtin: të bësh vullnetin e tij; e asgjë s'është aq shumë vullneti i tij sa ajo që bëhet për të mirën e të afërmit.

A do që të të them edhe një dëshmi të katërt për këto? «Pjetër, a më do?», thotë; «Ushqe delet e mia.» Dhe, pasi e pyeti për të tretën herë, e shpalli këtë si dëshmi të pagabueshme të dashurisë. Por kjo s'u thuhet vetëm priftërinjve, po edhe secilit prej nesh, që na është besuar gjithashtu një kope e vogël. Sepse mos e përçmo, ngaqë është kope e vogël, sepse «Ati im,» thotë, «kënaqet me ta». Secili prej nesh ka një dele: le ta çojë atë në kullotat e duhura. Dhe njeriu, sapo të jetë ngritur nga shtrati, le të mos kërkojë gjë tjetër, veçse si të bëjë e të thotë diçka që ta bëjë gjithë shtëpinë e vet më të devotshme. Gruaja, nga ana e saj, le të jetë vërtet shtëpiake e mirë; po, para se t'i kushtohet kësaj, le të ketë një kujdes tjetër më të nevojshëm: që gjithë shtëpia të bëjë veprat e Qiellit. Sepse, në qoftë se në punët e kësaj bote, para se t'u kushtohemi çështjeve të shtëpisë sonë, mundohemi me zell të paguajmë detyrimet publike, që të mos rrihemi e të tërhiqemi zvarrë nëpër sheshet e tregut për shkak të mospërmbushjes sonë në këto gjëra, e të pësojmë dhjetë mijë gjëra të pahijshme, aq më tepër duhet ta bëjmë këtë në gjërat shpirtërore, dhe t'i japim së pari atë që i takon Perëndisë, Mbretit të gjithçkaje, që të mos përfundojmë në atë vend «ku është kërcëllima e dhëmbëve».

Dhe pas këtyre, le të kërkojmë ato virtyte që, bashkë me shpëtimin tonë, do të mund t'i bëjnë dobinë më të madhe të afërmit. E tillë është lëmosha, e tillë është lutja; ose më mirë, edhe kjo e dyta bëhet e fuqishme e pajiset me krahë nga e para. «Sepse lutjet e tua,» thuhet, «dhe lëmoshat e tua u ngjitën si përkujtim para Perëndisë.» Por jo vetëm lutja, po edhe agjërimi e merr fuqinë prej këtej. Po të agjërosh pa lëmoshë, vepra as që quhet fare agjërim; përkundrazi, i tilli është më keq se një grykës e se një i dehur; dhe aq më keq, sa më e rëndë është mizoria se shfrenimi. E përse flas për agjërimin? Ndonëse ushtron vetëmohim, ndonëse ruan virgjërinë, mbetesh jashtë dhomës së dhëndrit, po të mos kesh lëmoshë. E megjithatë, ç'barazohet me virgjërinë, që as në ligjin e ri s'ka rënë nën detyrimin e ligjit, për shkak të epërsisë së saj të lartë? Po prapëseprapë dëbohet jashtë, kur s'ka lëmoshë. E, në qoftë se virgjëreshat dëbohen jashtë ngaqë s'e kanë këtë me bollëkun e duhur, kush do të mund të fitojë falje pa të? S'ka njeri, po duhet patjetër të humbasë, ai që s'e ka këtë.

Sepse, në qoftë se në punët e kësaj bote askush s'jeton për veten e vet, po zejtari, ushtari, bujku dhe tregtari, të gjithë japin ndihmesën e tyre për të mirën e përbashkët dhe për dobinë e të afërmit, aq më tepër duhet ta bëjmë këtë në gjërat shpirtërore. Sepse pikërisht kjo do të thotë të jetosh vërtet; sepse ai që jeton vetëm për veten dhe i lë pas dore të gjithë të tjerët është i padobishëm, dhe as që është qenie njerëzore, as nga fisi ynë.

Po ç'të bëhet, do të thoshe ti, nëse i lë pas dore interesat e mia, ndërsa kërkoj të mirën e të tjerëve? S'është e mundur që ai që kërkon të mirën e të tjerëve të lërë pas dore të veten; sepse ai që kërkon të mirën e të tjerëve s'i shkakton dhembje askujt, po u vjen keq për të gjithë, i ndihmon sa të ketë fuqi; s'do të vjedhë askënd, s'do të lakmojë të mirat e askujt, s'do të grabisë, s'do të japë dëshmi të rreme; do të ruhet nga çdo ligësi, do t'i përkushtohet çdo virtyti, do të lutet për armiqtë e vet, do t'u bëjë mirë atyre që kurdisin kundër tij, e s'do të shajë askënd, as s'do të flasë keq për ta, ndonëse dëgjon prej tyre dhjetë mijë të këqija; por do të thotë fjalët e apostullit: «Cili është i dobët, e unë të mos jem i dobët? Cili skandalizohet, e unë të mos digjem?» Kurse, kur shohim vetëm të mirën tonë, s'është aspak e sigurt që do të pasojë e mira e të tjerëve.

Duke u bindur nga të gjitha këto se s'është e mundur të shpëtojë ai që nuk ka shikuar të mirën e përbashkët, dhe duke parë këtë njeri që u pre në dysh dhe atë që varrosi talentin e vet, le ta zgjedhim këtë udhë, që të arrijmë edhe ne në jetën e përjetshme, të cilën Perëndia dhëntë ta arrijmë të gjithë, me hirin dhe dashurinë për njeriun të Zotit tonë Jisu Krisht, të cilit i qoftë lavdia në jetë të jetëve. Amin.