Mateu 25:1-30

Këto shëmbëlltyra i ngjajnë shëmbëlltyrës së mëparshme, asaj të shërbëtorit besnik dhe të atij mosmirënjohësi që hëngri pasurinë e të zotit. Sepse gjithsej janë katër, dhe në mënyra të ndryshme na këshillojnë për të njëjtat gjëra: e kam fjalën për kujdesin në dhënien e lëmoshës dhe për ndihmën ndaj të afërmit me çdo mjet që kemi në dorë, sepse ndryshe s'ka si të shpëtojmë. Por atje Ai flet më përgjithësisht, për çdo ndihmë që duhet t'i jepet të afërmit; kurse te virgjëreshat flet posaçërisht për mëshirën në lëmoshë, madje më me forcë se në shëmbëlltyrën e mëparshme. Sepse atje dënon atë që rreh, që dehet, që shpërdoron e shkapërderdh pasurinë e të zotit; kurse këtu dënon edhe atë që thjesht nuk ndihmon, që nuk e shpenzon bujarisht pasurinë e vet për nevojtarët. Vaj kishin, po jo me bollëk, dhe prandaj edhe ndëshkohen.

Po pse e paraqet këtë shëmbëlltyrë me anë të virgjëreshave, dhe nuk merr thjesht një njeri çfarëdo? Gjëra të mëdha kishte thënë Ai për virgjërinë, kur tha: «Ka eunukë, që e kanë bërë veten eunukë për mbretërinë e qiejve»; dhe: «Kush mund ta pranojë, le ta pranojë». E dinte gjithashtu se shumica e njerëzve do ta çmonin fort. Sepse vërtet vepra është e madhe nga vetë natyra, dhe kjo duket qartë sepse as nën ligjin e vjetër nuk u përmbush prej atyre burrave të lashtë e të shenjtë, as nën të riun nuk u vu nën detyrimin e ligjit. Sepse Ai nuk e urdhëroi, po ua la në dorë dëgjuesve. Prandaj edhe Pavli tha: «Sa për virgjëreshat, nuk kam urdhër nga Zoti». Sikur të thoshte: ‹Ndonëse lëvdoj atë që e arrin, prapëseprapë nuk e detyroj atë që s'do, as nuk e bëj këtë gjë porosi.› Meqë, pra, kjo gjë është edhe e madhe në vetvete, edhe gëzon nder të madh te turma, që të mos ndodhë që dikush, kur ta arrijë, të mendojë sikur i ka arritur të gjitha e të lërë pas dore çka mbetet, Ai e sjell këtë shëmbëlltyrë, të mjaftueshme për t'i bindur se virgjëria, edhe sikur t'i ketë të gjitha të tjerat, po qe se s'ka të mirat që lindin nga lëmosha, hidhet jashtë bashkë me laviret, dhe Ai i vë përkrah tyre të pashpirtët e të pamëshirshmit. Dhe kjo me plot të drejtë, sepse njërën e mundi dashuria e kënaqësisë trupore, kurse këto dashuria e parasë. Po dashuria për kënaqësinë trupore dhe ajo për paranë s'janë të barabarta: ajo për kënaqësinë trupore është shumë më e mprehtë e më tirane. Dhe sa më i dobët të jetë kundërshtari, aq më pak falen ata që munden prej tij. Prandaj edhe i quan të marra, sepse, ndonëse hoqën mundin më të madh, i tradhtuan të gjitha nga mungesa e së voglës. Me llambat këtu Ai nënkupton vetë dhuratën e virgjërisë, dëlirësinë e shenjtërisë; kurse me vajin, dashamirësinë, lëmoshën, ndihmën ndaj atyre që janë në nevojë.

«Dhe, ndërsa dhëndri po vonohej, të gjitha dremitën dhe i zuri gjumi.» Ai tregon se koha që do të kalonte nuk do të ishte e shkurtër, duke i larguar nxënësit nga pritja se mbretëria e tij do të dukej menjëherë. Sepse pikërisht këtë shpresonin, prandaj Ai vazhdimisht i mban larg kësaj shprese. Dhe njëkohësisht lë të kuptohet edhe kjo, se vdekja është një gjumë. Sepse fjetën, thotë Ai.

«Dhe aty nga mesnata u dëgjua një britmë.» Ose po e vazhdonte shëmbëlltyrën, ose përsëri po tregon se ngjallja do të bëhet natën. Këtë britmë e përmend edhe Pavli, kur thotë: «Me një thirrje, me zërin e kryeengjëllit, me borinë e fundit, do të zbresë nga qielli». Po ç'kuptim kanë boritë, dhe ç'thotë britma? «Dhëndri po vjen». Kur, pra, i ndreqën llambat, të marrat u thonë të mençurave: «Na jepni pak nga vaji juaj». Përsëri i quan të marra, duke treguar se s'ka njeri më të marrë se ata që këtu janë të pasur, e shkojnë atje lakuriq, ku më së shumti kemi nevojë për dashamirësi, ku na duhet shumë vaj. Po jo vetëm nga kjo anë ishin të marra, po edhe sepse shpresuan të merrnin vaj atje, dhe e kërkuan pa kohë; e prapë s'kishte gjë më dashamirëse se ato virgjëresha, që pikërisht për këtë u miratuan. As nuk e kërkojnë të gjithin, sepse thonë: «Na jepni nga vaji juaj»; dhe tregohet ngutja e nevojës së tyre: «sepse llambat po na fiken», thonë. Po edhe kështu s'ia dolën: as dashamirësia e atyre që u lutën, as lehtësia e kërkesës, as nevoja e mungesa e tyre nuk i bënë ta merrnin.

Po ç'mësojmë tani nga kjo? Se atje askush s'mund të na mbrojë, po qe se na tradhtojnë veprat tona; jo se nuk do, po se nuk mundet. Sepse edhe këto virgjëresha strehohen te pamundësia. Këtë e tregoi edhe i lumturi Abraham, kur tha: «Midis nesh dhe jush është një humnerë e madhe», kaq sa, edhe kur duan, nuk u lejohet ta kalojnë.

«Po shkoni te ata që shesin, dhe blini». E kush janë ata që shesin? Të varfrit. Dhe ku janë këta? Këtu; dhe atëherë duhej t'i kishin kërkuar, jo në atë çast.

2. A e sheh sa fitim i madh na vjen nga të varfrit? Po t'i hiqje ata, do të hiqje shpresën e madhe të shpëtimit tonë. Prandaj këtu duhet ta mbledhim vajin, që të na hyjë në punë atje, kur të na thërrasë koha. Sepse ajo nuk është koha për ta mbledhur, po kjo. Mos i shpenzo, pra, të mirat e tua kot, në luks e në mendjemadhësi. Sepse atje do të kesh nevojë për shumë vaj.

Pasi i dëgjuan këto, ato virgjëresha ikën; po s'nxorën asnjë dobi. Dhe këtë Ai e thotë ose duke e ndjekur shëmbëlltyrën dhe duke e zhvilluar, ose, me anë të këtyre, duke treguar se, edhe po të bëhemi të dhembshur pas ikjes sonë prej kësaj jete, s'do të fitojmë asgjë prej andej për t'i shpëtuar dënimit. Prandaj as vrapimi i tyre s'u vlejti këtyre virgjëreshave, sepse shkuan te ata që shesin jo këtu, po atje; as pasanikut s'i vlejti, kur u bë aq bujar, sa u shqetësua edhe për të afërmit e vet. Sepse ai që i kalonte pa e parë atij që dergjej te porta, tani nxiton të shpëtojë nga rreziqet e nga ferri ata që as nuk i pa fare, dhe lutet të dërgohet dikush t'ua thotë këto gjëra. Po prapëseprapë s'nxori dobi prej andej, ashtu si as këto virgjëresha. Sepse, kur ato, pasi dëgjuan këto, ikën, erdhi dhëndri, dhe ato që ishin gati hynë bashkë me të, kurse të tjerat mbetën jashtë. Pas mundimeve të tyre të shumta, pas lodhjeve të panumërta, pas asaj lufte të padurueshme, pas atyre trofeve që kishin ngritur mbi marrëzinë e epshit të natyrës, u tërhoqën të turpëruara, me llambat e fikura, me fytyrat përkulur për tokë. Sepse s'ka gjë më të njollosur se virgjëria pa mëshirë; kaq sa edhe turma e ka zakon t'i quajë të errët të pamëshirshmit. Ku ishte, pra, dobia e virgjërisë, kur nuk e panë dhëndrin? As kur trokitën nuk fituan gjë, po dëgjuan atë fjalë të tmerrshme: «Largohuni, nuk ju njoh». Dhe kur Ai e ka thënë këtë, s'mbetet gjë tjetër veç ferrit dhe atij ndëshkimi të padurueshëm; ose më mirë, kjo fjalë është edhe më e rëndë se vetë ferri. Këtë fjalë ua thotë edhe atyre që punojnë paudhësi.

«Rrini zgjuar, pra, sepse s'e dini as ditën, as orën». A e sheh sa vazhdimisht e shton këtë, duke treguar sa e frikshme është padija jonë për ikjen prej kësaj jete? Ku janë tani ata që gjithë jetën e tyre janë përtacë, po, kur i qortojmë, thonë: ‹Në çastin e vdekjes sime do t'u lë para të varfërve›? Le t'i dëgjojnë këto fjalë dhe le të ndreqen. Sepse vërtet, në atë çast shumë prej tyre s'ia dolën ta bënin këtë, sepse u rrëmbyen befas dhe s'iu lejua as t'u linin porosi të afërmve për atë që dëshironin të bëhej.

Kjo shëmbëlltyrë u tha për mëshirën në lëmoshë; kurse ajo që vjen pas saj, u drejtohet atyre që as me para, as me fjalë, as me mbrojtje, as me asgjë tjetër fare, nuk duan t'i ndihmojnë të afërmit, po i mbajnë të gjitha për vete.

E pse vallë kjo shëmbëlltyrë sjell një mbret, kurse ajo një dhëndër? Që të mësosh sa ngushtë është lidhur Krishti me virgjëreshat që zhvishen nga zotërimet e tyre; sepse pikërisht kjo është virgjëria. Prandaj edhe Pavli e merr këtë si përkufizim të saj. «Gruaja e pamartuar kujdeset për punët e Zotit», thotë ai; dhe: «për atë që është e hijshme, dhe që t'i kushtoheni Zotit pa u shpërqendruar. Këto po ju këshillojmë», thotë.

Dhe po qe se te Lluka shëmbëlltyra e talenteve jepet ndryshe, duhet thënë kjo: se njëra është vërtet e ndryshme nga tjetra. Sepse atje, nga i njëjti kapital u bënë shtesa në shkallë të ndryshme, sepse nga një minë njëri nxori pesë, tjetri dhjetë; prandaj as nuk morën të njëjtin shpërblim. Kurse këtu ndodh e kundërta, dhe prandaj edhe kurora është e barabartë. Sepse ai që mori dy dha dy, dhe ai që kishte marrë pesë po ashtu; kurse atje, meqë nga i njëjti fillim njëri bëri shtesë më të madhe e tjetri më të vogël, siç pritej, edhe në shpërblime nuk gëzojnë të njëjtën gjë.

Po vëre Atë kudo, se s'e kërkon menjëherë atë që i takon. Sepse në rastin e vreshtit, ua dha me qira bujqve dhe iku në një vend të largët; edhe këtu ua besoi talentet dhe u nis në udhëtim, që të mësosh durimin e tij të gjatë. Dhe mua më duket sikur i thotë këto për të lënë të kuptohet ngjallja. Po këtu s'ka më vresht dhe bujq, po të gjithë janë shërbëtorë. Sepse jo vetëm të parëve, as vetëm hebrenjve, po të gjithëve ua drejton fjalimin. Dhe ata që i sjellin fitim rrëfejnë hapur si atë që është e tyre, ashtu edhe atë që është e të Zotit. Njëri thotë: «Zot, ti më dhe pesë talente»; dhe tjetri thotë: «dy», duke treguar se prej tij morën burimin e fitimit të vet, dhe janë shumë mirënjohës, dhe ia njohin të gjitha Atij.

Po ç'thotë i Zoti? «Të lumtë, shërbëtor i mirë» (sepse kjo është mirësia: të kesh sytë te i afërmi) «dhe besnik; ishe besnik në pak gjëra, do të të vë përmbi shumë gjëra: hyr në gëzimin e Zotit tënd», duke nënkuptuar me këto fjalë gjithë lumturinë.

Po jo kështu ai tjetri, por si? «E dija se je njeri i ashpër, korr atje ku s'ke mbjellë, dhe mbledh atje ku s'ke shpërndarë; dhe pata frikë, dhe e fsheha talentin tënd: ja, ke atë që është jotja». Po ç'thotë i Zoti? «Duhej t'ua kishe dhënë paratë e mia këmbyesve», domethënë: «duhej të kishe folur, të kishe këshilluar, të kishe qortuar». Po ata janë të pabindur? Kjo s'ka lidhje me ty.

Ç'mund të ishte më i butë se ky? Sepse njerëzit vërtet s'veprojnë kështu, po atë që i ka dhënë paratë me kamatë, edhe atë e bëjnë përgjegjës që t'i kërkojë prapë. Po Ai jo kështu; por, thotë, ‹duhej t'i kishe dhënë, dhe të ma kishe lënë mua kërkimin e tyre prapë. Dhe unë do t'i kisha kërkuar me shtesë›, dhe me këtë shtesë, që vjen nga dëgjimi, nënkupton shfaqjen e veprave. ‹Duhej të bëje atë që është më e lehtë, dhe të më lije mua atë që është më e vështirë.› Meqë, pra, ai nuk e bëri këtë, «Merrjani, thotë, talentin, dhe jepjani atij që ka dhjetë talente. Sepse kujtdo që ka do t'i jepet, dhe do të ketë me tepri; kurse atij që s'ka do t'i merret edhe ajo që ka». Po ç'do të thotë kjo? Ai që ka dhuratën e fjalës e të mësimit, që të nxjerrë dobi prej saj, dhe nuk e përdor, do ta humbasë edhe dhuratën; kurse ai që përpiqet, do ta shtojë dhuratën edhe më me bollëk, ashtu si tjetri humbet atë që kishte marrë. Po ndëshkimi për të përtuarin nuk kufizohet me kaq, po është edhe i padurueshëm, dhe bashkë me ndëshkimin vjen edhe vendimi, që është plot me një akuzë të rëndë. Sepse «flakeni, thotë, shërbëtorin e padobishëm në errësirën e jashtme: atje do të jetë të qarët dhe kërcëllima e dhëmbëve». A e sheh se jo vetëm plaçkitësi dhe lakmitari, as vetëm ai që bën të këqija, po edhe ai që nuk bën të mira, ndëshkohet me ndëshkimin më të rëndë?

Le t'u vëmë veshin, pra, këtyre fjalëve. Sa kemi rast, le ta ndihmojmë shpëtimin tonë, le të gjejmë vaj për llambat tona, le të mundohemi ta shtojmë talentin tonë. Sepse, po të jemi të plogët e ta kalojmë kohën këtu në përtaci, askush s'do të na mëshirojë më atje, edhe sikur të vajtojmë dhjetë mijë herë. Edhe ai që kishte veshur rrobat e ndyra e dënoi veten dhe s'nxori asnjë dobi. Edhe ai që kishte marrë një talent e ktheu atë që i qe besuar, e prapë u dënua. Virgjëreshat përsëri u lutën, dhe erdhën tek Ai e trokitën, e të gjitha më kot, pa asnjë dobi.

Duke i ditur, pra, këto, le të japim njësoj pasuri, e zell, e mbrojtje, e gjithçka për të mirën e të afërmit. Sepse talentet këtu janë zotësia e secilit, qoftë në mbrojtje, qoftë në para, qoftë në mësim, qoftë në çfarëdo gjëje të tillë. Askush le të mos thotë: ‹Kam vetëm një talent, dhe s'mund të bëj asgjë›; sepse edhe me një të vetëm mund ta tregosh veten të denjë. Sepse s'je më i varfër se ajo e veja; s'je më i pamësuar se Pjetri dhe Joani, që të dy ishin «njerëz të pashkolluar e të thjeshtë»; e prapëseprapë, meqë treguan zell dhe bënë gjithçka për të mirën e përbashkët, arritën në Qiell. Sepse asgjë s'i pëlqen Perëndisë aq sa të jetosh për të mirën e përbashkët.

Për këtë qëllim Perëndia na dha fjalën, duart, këmbët, fuqinë e trupit, mendjen dhe mendimin: që t'i përdorim të gjitha këto, edhe për shpëtimin tonë, edhe për të mirën e të afërmit. Sepse fjala na vlen jo vetëm për himne e falënderime, po është e dobishme edhe për mësim e këshillë. Dhe po ta përdornim vërtet për këtë qëllim, do të ngjanim me Zotin tonë; por po ta përdornim për qëllimet e kundërta, me djallin. Sepse edhe Pjetri, kur rrëfeu Krishtin, u lumturua, sepse foli fjalët e Atit; po kur e hodhi poshtë kryqin dhe u përpoq ta shmangte, u qortua rëndë, sepse mendonte gjërat e djallit. Po nëse, atje ku fjala u tha nga padija, faji është kaq i rëndë, kur ne bëjmë me dashje shumë mëkate, ç'falje do të kemi?

Të tilla gjëra, pra, le të themi, që të duken qartë prej vetes fjalët e Krishtit. Sepse jo vetëm po të them «Ngrihu dhe ec», as vetëm po të them «Tabitha, ngrihu», flas fjalët e Krishtit, po shumë më tepër, kur, i sharë, bekoj, kur, i keqtrajtuar, lutem për atë që më keqtrajton. Së fundmi vërtet thashë se gjuha jonë është një dorë që kap këmbët e Perëndisë; po tani them shumë më tepër, se gjuha jonë është një gjuhë që ngjan me gjuhën e Krishtit, po qe se tregon rreptësinë që na ka hije, po qe se themi ato gjëra që do Ai. Po cilat janë gjërat që Ai do t'i themi? Fjalë plot butësi e përulësi, ashtu si i thoshte edhe Ai vetë atyre që e fyenin: «Unë s'kam demon»; dhe përsëri: «Në kam folur keq, dëshmo për të keqen». Në folsh edhe ti kështu, në folsh për ndreqjen e të afërmit, do të fitosh një gjuhë si ajo gjuhë. Dhe këto i thotë vetë Perëndia: «Ai që nxjerr të çmuarën nga e pavlera, do të jetë si goja ime»; të tilla janë fjalët e tij.

Kur, pra, gjuha jote është si gjuha e Krishtit, dhe goja jote është bërë goja e Atit, dhe ti je një tempull i Frymës së Shenjtë, atëherë ç'nder mund të barazohet me këtë? Sepse edhe sikur goja jote të ishte prej ari, madje edhe prej gurësh të çmuar, s'do të shkëlqente si tani, kur ndriçohet me stolinë e butësisë. Sepse ç'ka më të hijshme se një gojë që s'di të fyejë, po e ka zakon të bekojë e të japë fjalë të mira? Po nëse s'e duron dot ta bekosh atë që të mallkon, hesht, dhe kryeje të paktën këtë tani për tani; dhe, duke ecur me radhë e duke u përpjekur ashtu si të takon, do ta arrish edhe atë pikën tjetër, dhe do të fitosh një gojë të tillë siç e thamë.

4. Dhe mos e quaj të pamatur këtë fjalë. Sepse Zoti është dashamirës me njeriun, dhe dhurata vjen nga mirësia e tij. E pamatur është të kesh një gojë si të djallit, të kesh një gjuhë që i ngjan gjuhës së një demoni të lig, sidomos për atë që merr pjesë në mistere të tilla dhe kungohet me vetë mishin e Zotit. Duke menduar, pra, për këto gjëra, bëhu si Ai, sa të mundësh. Atëherë djalli s'do të jetë më i zoti as të të shohë në fytyrë, kur të jesh bërë i tillë. Sepse ai e njeh shëmbëllimin e Mbretit, i njeh armët e Krishtit, me të cilat u mund. E cilat janë këto? Butësia dhe përulësia. Sepse, kur në mal Krishti e përmbysi dhe e rrëzoi djallin që po e sulmonte, s'e bëri duke shpallur se ishte Krishti, po e zuri në kurth me këto fjalë, e mundi me butësi, e vuri në arrati me përulësi. Edhe ti duhet ta bësh këtë; po të shohësh një njeri që bëhet djall dhe të vjen kundër, ngadhënje edhe ti po kështu. Krishti të dha edhe ty pushtet të bëhesh si Ai, sa të lërë forca jote. Mos ki frikë kur e dëgjon këtë. Frika është të mos jesh si Ai. Fol, pra, si Ai, dhe në këtë pikë je bërë i tillë siç është Ai, sa është e mundur për një njeri të bëhet.

Prandaj më i madh është ai që flet kështu, se ai që profetizon. Sepse kjo është krejt dhuratë, kurse te tjetra është edhe mundi e lodhja jote. Mësoje shpirtin tënd të të bëjë një gojë si goja e Krishtit. Sepse ai mund të krijojë të tilla gjëra, po të dojë; e njeh mjeshtërinë, po të mos jetë përtac. Po si bëhet një gojë e tillë? mund të pyesë dikush. Me ç'ngjyra? me ç'lëndë? Jo me ngjyra, vërtet, as me lëndë; po vetëm me virtyt, e butësi, e përulësi.

Le të shohim edhe si bëhet një gojë djalli, që të mos e bëjmë kurrë atë. E si bëhet, pra? Me mallkime, me fyerje, me smirë, me betim të rremë. Sepse, kur dikush flet fjalët e tij, i merr gjuhën. Ç'shfajësim do të kemi, pra, ose më mirë, ç'lloj ndëshkimi s'do të pësojmë, kur këtë gjuhën tonë, me të cilën na lejohet të shijojmë mishin e Zotit, kur këtë, po them, e lëmë pas dore, duke folur fjalët e djallit?

Le të mos e lëmë pas dore, po le të vëmë gjithë zellin, që ta stërvitim të imitojë Zotin e vet. Sepse, po ta stërvitim për këtë, do të na vendosë me shumë guxim përpara fronit të gjyqit të Krishtit. Po qe se dikush s'di të flasë kështu, gjykatësi as që do ta dëgjojë. Sepse, ashtu si, kur gjykatësi qëllon të jetë romak, s'do ta dëgjojë mbrojtjen e atij që s'di të flasë ashtu, po ashtu edhe Krishti, po qe se nuk flet si Ai, s'do të dëgjojë, as s'do të të vërë veshin.

Le të mësojmë, pra, të flasim ashtu si e ka zakon të dëgjojë Gjykatësi ynë; le të përpiqemi ta imitojmë atë gjuhë. Dhe po të biesh në pikëllim, ruaju se mos tirania e ligështisë ta shtrembëron gjuhën, po fol si Krishti. Sepse edhe Ai vajtoi për Llazarin dhe për Judën. Po të biesh në frikë, kërko përsëri të flasësh ashtu si Ai. Sepse edhe Ai vetë ra në frikë për hir tënd, për sa i përket natyrës së tij njerëzore. Dhentë e tjera, që të tregojë shterpësinë e njërës palë, sepse nga keca s'do të vijë asnjë fryt; dhe fitimin e madh nga tjetra, sepse vërtet nga delet fitimi është i madh, si nga qumështi, ashtu edhe nga leshi e nga të vegjlit, gjëra që i mungojnë kecit.

Po, ndërsa kafshët e kanë nga natyra shterpësinë e frytshmërinë e tyre, këta e kanë nga zgjedhja, prandaj disa ndëshkohen e të tjerët kurorëzohen. Dhe Ai s'i ndëshkon, para se t'u ketë folur me lutje; prandaj edhe, pasi i ka vënë në vend, u përmend akuzat kundër tyre. Dhe ata flasin me butësi, po s'kanë tani asnjë dobi prej saj; dhe fare me të drejtë, sepse lanë pas dore një vepër aq të dëshirueshme. Sepse vërtet profetët kudo e thonë këtë: «Dua mëshirë e jo flijim»; dhe ligjvënësi me çdo mënyrë i nxiti drejt saj, edhe me fjalë, edhe me vepra; edhe vetë natyra e mësoi këtë.

Po vëri re ata, se si u mungojnë jo vetëm një a dy gjëra, po të gjitha. Sepse jo vetëm s'i ushqyen të uriturit, as s'i veshën të zhveshurit; po as të sëmurët s'i vizituan, gjë që ishte më e lehtë.

Dhe vër re sa të lehta janë porositë e tij. Ai s'tha: ‹Isha në burg, dhe më liruat; isha i sëmurë, dhe më ngritët përsëri›; po: ‹më vizituat›, dhe: ‹erdhët tek unë›. As në uri s'është e rëndë ajo që urdhërohet. Sepse s'kërkoi tryezë të shtrenjtë, po vetëm atë që duhet, ushqimin e tij të nevojshëm, dhe e kërkoi në petkun e një lypësi, kaq sa çdo gjë mjaftonte për t'i ndëshkuar: lehtësia e kërkesës, sepse ishte bukë; gjendja për të ardhur keq e atij që kërkon, sepse ishte i varfër; dhembshuria e natyrës, sepse ishte njeri; dëshirueshmëria e premtimit, sepse premtoi një mbretëri; frikshmëria e ndëshkimit, sepse kërcënoi me ferr; denjësia e atij që merr, sepse ishte Perëndia që merrte me anë të të varfërve; madhështia e tejskajshme e nderit, se denjoi të ulet kaq poshtë; e drejta e tij për atë që i jepnin, sepse merrte prej të vetave. Po kundër gjithë këtyre gjërave lakmia i verboi njëherë e mirë ata që i kishte pushtuar; dhe kjo, ndonëse ishte ngritur kundër saj një kërcënim kaq i madh.

Sepse edhe më parë Ai thotë se ata që s'i presin këta të tillë do të pësojnë gjëra më të rënda se Sodoma; dhe këtu thotë: «Sa herë nuk ia bëtë njërit prej këtyre vëllezërve të mi më të vegjël, nuk ma bëtë mua». Ç'thua, o Zot? Janë vëllezërit e tu; e si i quan më të vegjël? Ja, pikërisht për këtë arsye janë vëllezër: sepse janë të përulur, sepse janë të varfër, sepse janë të flakur. Sepse pikërisht të tillët Ai i fton më së shumti në vëllazëri, të panjohurit, të përbuzurit; dhe me këta s'ka parasysh vetëm murgjit dhe ata që kanë zënë malet, po çdo besimtar; edhe sikur të jetë njeri i kësaj bote, prapë, po qe se është i uritur, e i vdekur për bukë, e i zhveshur, e i huaj, dëshira e tij është që të gëzojë gjithë këtë kujdes. Sepse pagëzimi e bën njeriun vëlla, edhe pjesëmarrja në misteret hyjnore.

2. Pastaj, që ta shohësh edhe në një mënyrë tjetër drejtësinë e vendimit, Ai së pari lëvdon ata që bënë drejt, dhe thotë: «Ejani, të bekuar të Atit tim, trashëgoni mbretërinë e përgatitur për ju që para krijimit të botës. Sepse pata uri, dhe më dhatë të haja», e gjithë çka vjen më pas. Sepse, që të mos thonë ‹s'e kishim›, Ai i dënon me anë të shokëve të tyre të shërbimit: ashtu si virgjëreshat me anë të virgjëreshave, dhe shërbëtorin e dehur e llupës me anë të shërbëtorit besnik, dhe atë që varrosi talentin me anë të atyre që sollën dy talentet, dhe secilin nga ata që qëndrojnë në mëkat me anë të atyre që bënë drejt.

Dhe ky krahasim bëhet ndonjëherë me dikë të barabartë, si këtu, edhe në rastin e virgjëreshave, e ndonjëherë me dikë që ka epërsi, si kur tha: «Njerëzit e Ninevisë do të ngrihen dhe do ta dënojnë këtë brez, sepse besuan me predikimin e Jonës; dhe ja, këtu është një më i madh se Jona»; dhe: «Mbretëresha e Jugut do ta dënojë këtë brez, sepse erdhi të dëgjonte urtësinë e Solomonit»; dhe përsëri me dikë të barabartë: «Ata do të jenë gjykatësit tuaj»; dhe përsëri me dikë që ka epërsi: «A nuk e dini se ne do të gjykojmë engjëjt, aq më tepër gjërat që i përkasin kësaj jete?».

Këtu, megjithatë, është me dikë të barabartë; sepse krahason të pasurin me të pasurin, dhe të varfrin me të varfrin. Dhe Ai e tregon vendimin të dhënë me drejtësi jo vetëm sepse shokët e tyre të shërbimit bënë atë që ishte drejt kur ishin në të njëjtat rrethana, po edhe sepse ata nuk u bindën as në ato gjëra ku varfëria s'ishte pengesë; si, për shembull, t'i japësh të pijë të eturit, të shohësh atë që është në pranga, të vizitosh të sëmurin. Dhe, pasi lëvdoi ata që bënë drejt, tregon sa i madh ishte që në fillim lidhja e dashurisë së tij ndaj tyre. Sepse: «Ejani, thotë, të bekuar të Atit tim, trashëgoni mbretërinë e përgatitur për ju që nga krijimi i botës». Me sa të mira barazohet vetëm kjo, të jesh i bekuar, dhe i bekuar nga Ati? E pse u çmuan të denjë për nderime kaq të mëdha? Cila është arsyeja? «Pata uri, dhe më dhatë të haja; pata etje, dhe më dhatë të pija»; e çka vjen më pas.

Ç'nder, ç'lumturi mbartin këto fjalë? Dhe Ai s'tha ‹Merrni›, po «Trashëgoni», si diçka tuajën, si të Atit tuaj, si tuajën, si diçka që ju takon që në fillim. Sepse, para se të ishit ju, thotë, këto gjëra qenë përgatitur e bërë gati për ju, sepse e dija se do të ishit të tillë siç jeni.

E në shkëmbim të çfarë i marrin këto gjëra? Për strehën e një çatie, për një rrobë, për bukë, për ujë të ftohtë, për një vizitë, për të hyrë në burg. Sepse vërtet, në çdo rast është për atë që duhet; dhe ndonjëherë as për aq. Sepse pa dyshim, siç thashë, i sëmuri dhe ai që është në pranga s'kërkojnë vetëm këtë, po njëri të zgjidhet, tjetri të shpëtojë nga sëmundja e tij. Po Ai, meqë është i mëshirshëm, kërkon vetëm atë që kemi në dorë, ose më mirë, edhe më pak nga sa kemi në dorë, duke na lënë ne ta tregojmë bujarinë tonë duke bërë më shumë.

Kurse të tjerëve u thotë: «Largohuni prej meje, të mallkuar» (jo më ‹të Atit›; sepse s'ua vuri mallkimin Ai, po vetë veprat e tyre), «në zjarrin e përjetshëm, të përgatitur», jo për ju, po «për djallin dhe engjëjt e tij». Sepse, sa për mbretërinë, kur tha «Ejani, trashëgoni mbretërinë», shtoi «të përgatitur për ju që para krijimit të botës»; kurse për zjarrin, jo më kështu, po «të përgatitur për djallin». Unë, thotë, e përgatita mbretërinë për ju, po zjarrin jo më për ju, po «për djallin dhe engjëjt e tij»; po, meqë ju vetë u hodhët në të, ia vishni vetes fajin. Dhe jo vetëm kështu, po edhe me anë të asaj që vjen më pas, sikur t'u jepte shpjegim vetes së tij, Ai i parashtron shkaqet.

«Sepse pata uri, dhe s'më dhatë të haja». Sepse, edhe sikur ai që erdhi te ti të kishte qenë armiku yt, a s'mjaftonin vuajtjet e tij për të mundur e për të zbutur edhe të pamëshirshmit? Uria, e të ftohtët, e prangat, e lakuriqësia, e sëmundja, e të endesh gjithkund pa shtëpi? Këto gjëra mjaftojnë edhe për të shuar armiqësinë. Po ju s'i bëtë këto as për një mik, ndonëse ishte njëherësh mik, e bamirës, e Zot. Edhe një qen kur e shohim të uritur, shpesh na mund; edhe një bishë kur e shohim, na zbut; po, kur sheh Zotin, ti s'zbutesh? E ku janë këto gjëra të denja për shfajësim?

Sepse, edhe sikur të ishte vetëm kjo, a s'do të mjaftonte për shpërblim? (Nuk e kam fjalën për të dëgjuar një zë të tillë, para gjithë botës, nga Ai që rri në fronin e Atit, e për të fituar mbretërinë), po vetë të bërit e saj a s'do të mjaftonte për shpërblim? Kurse tani, edhe para gjithë botës, edhe në shfaqjen e asaj lavdie të papërshkrueshme, Ai të shpall e të kurorëzon, dhe të pranon si atë që e ushqeu e që e strehoi, dhe s'ka turp të thotë të tilla gjëra, që të ta bëjë kurorën më të ndritur.

Kështu, për këtë arsye, ndërsa të parët ndëshkohen me drejtësi, të tjerët kurorëzohen me anë të hirit. Sepse, edhe sikur të kishin bërë dhjetë mijë gjëra, bujaria do të ishte prej hirit: që, në shkëmbim të shërbimeve kaq të vogla e të lira, t'u jepej një qiell i tillë, e një mbretëri, e një nder kaq i madh.

«Dhe ndodhi që, kur Jisui i mbaroi këto fjalë, u tha nxënësve të tij: Ju e dini se pas dy ditësh është Pashka, dhe Biri i Njeriut do të tradhtohet për t'u kryqëzuar». Me kohë të mbarë përsëri flet për Pësimin, pasi u kishte kujtuar mbretërinë, e shpërblimin atje, e ndëshkimin që s'ka vdekje; sikur të kishte thënë: ‹Pse keni frikë nga rreziqet që zgjasin një çast, kur ju presin të mira të tilla?›.

3. Po vër re, të lutem, si i ka zbutur e hedhur në hije, në të gjitha fjalët e para dhe në një mënyrë të re, ato që u ishin më të dhimbshme. Sepse Ai s'tha ‹Ju e dini se pas dy ditësh unë tradhtohem›, po «Ju e dini se pas dy ditësh është Pashka», për të treguar se ajo që bëhet është një mister, dhe se po mbahet një festë e kremtim për shpëtimin e botës, dhe se Ai i pësoi të gjitha me paradije. Kështu, pra, sikur kjo t'u mjaftonte për ngushëllim, tani as që u tha gjë për ngjalljen; sepse ishte e tepërt, pasi kishte folur aq shumë për të, të fliste përsëri. Dhe për më tepër, siç thashë, tregon se edhe vetë Pësimi i tij është një çlirim nga të këqija të panumërta, sepse me anë të Pashkës u kujtoi të mirat e lashta në Egjipt.

«Atëherë u mblodhën bashkë kryepriftërinjtë, skribët dhe pleqtë e popullit, në pallatin e kryepriftit, që quhej Kajafa, dhe u këshilluan që ta kapnin Jisuin me dredhi dhe ta vrisnin. Po thoshin: Jo në ditën e festës, që të mos bëhet trazirë në popull».

A e sheh prishjen e patregueshme të shtetit hebre? Ndërsa nisin vepra të paligjshme, vijnë te kryeprifti, duke dëshiruar të marrin pushtetin prej atje, prej nga duhej të kishin gjetur pengesë.

E sa kryepriftërinj kishte? Sepse ligji do që të jetë një, po atëherë ishin shumë. Prej kësaj duket qartë se rendi hebre kishte nisur të shthurej. Sepse Moisiu, siç thashë, urdhëroi që të ishte një, dhe që, kur ai të vdiste, të ishte një tjetër, dhe me jetën e këtij njeriu Ai maste mërgimin e atyre që kishin vrarë njeri pa dashje. E si kishte, pra, në atë kohë shumë kryepriftërinj? U bënë më vonë me afat njëvjeçar. Dhe këtë e tregoi Ungjillori, kur fliste për Zakarian, duke thënë se ishte nga rendi i Abisë. Prandaj këtu quan kryepriftërinj ata që kishin qenë kryepriftërinj.

Për çfarë u këshilluan bashkë? Që ta kapnin fshehurazi, apo që ta vrisnin? Për të dyja; sepse kishin frikë popullin. Prandaj edhe pritën të kalonte festa, sepse «thoshin: Jo në ditën e festës». Sepse djalli, që të mos e bënte të dukshëm Pësimin, s'donte të bëhej gjatë Pashkës; kurse ata, që të mos bëhej trazirë. Vëri re, pra, se si kanë frikë përherë jo të këqijat që vijnë nga Perëndia, as se mos u vjen ndonjë ndotje më e madhe nga koha e kremtes, po në çdo rast të këqijat që vijnë nga njerëzit.

E prapëseprapë, duke vluar nga zemërimi, e ndryshuan përsëri qëllimin. Sepse, ndonëse kishin thënë «Jo në kohën e festës», kur e gjetën tradhtarin, s'e pritën kohën, po e vranë gjatë festës. Po pse e kapën pikërisht atëherë? Vlonin nga tërbimi, siç thashë; dhe prisnin ta gjenin pikërisht atëherë, dhe gjithçka e bënë si të verbër. Sepse, ndonëse Ai vetë e përdori më së shumti ligësinë e tyre për planin e vet të shpëtimit, ata prapë s'ishin për këtë të pafajshëm, po të denjë për ndëshkime të panumërta, për shkak të prirjes së mendjes së tyre. Së paku, kur duhej të lironin të gjithë, madje edhe fajtorët, pikërisht atëherë këta vranë të Pafajshmin, Atë që u kishte dhënë të mira të panumërta, dhe që, për një kohë, kishte lënë pas dore johebrenjtë për hir të tyre. Po, o dashamirësi! ata që qenë kaq të prishur, ata që qenë kaq kokëfortë e plot me të këqija të panumërta, Ai përsëri i shpëton, dhe dërgon apostujt që të vriten për ta, dhe me anë të apostujve u përgjërohet. «Sepse jemi lajmëtarë në vend të Krishtit».

Meqë kemi, pra, të tilla shembuj, s'po them le të vdesim për armiqtë tanë, ndonëse duhet ta bëjmë edhe këtë; po, meqë jemi tepër të dobët për këtë, po them tani për tani: së paku le të mos i shohim me sy të keq miqtë tanë, le të mos ua kemi zili bamirësve tanë. S'po them tani për tani: le t'u bëjmë mirë atyre që na keqtrajtojnë, ndonëse e dëshiroj edhe këtë; po, meqë ju jeni ende tepër të papjekur për këtë, të paktën mos merrni hak. Ç'jemi ne, një skenë dhe një lojë aktori? Përse i vini vetes drejtpërdrejt kundër atyre që urdhërohen? S'është më kot që u shkrua gjithë kjo tjetra, dhe sa gjëra bëri Ai në vetë kryqin, të mjaftueshme për t'i tërhequr te vetja; po që ti të imitosh mirësinë e tij, që ti të përpiqesh të arrish dashamirësinë e tij. Sepse vërtet Ai i hodhi për tokë, dhe ia riktheu veshin shërbëtorit, dhe foli me durim; dhe tregoi mrekulli të mëdha kur qe ngritur në kryq: i ktheu mënjanë rrezet e diellit, çau shkëmbinjtë, ngjalli të vdekurit, trembi me ëndrra gruan e atij që po e gjykonte, shfaqi në vetë gjyqin gjithë butësinë (që s'kishte fuqi më të pakët se mrekullitë për t'i fituar ata), i paralajmëroi për gjëra të panumërta në sallën e gjyqit; e në vetë kryqin thirri me zë të lartë: «O Atë, fali ata për mëkatin e tyre». E kur qe varrosur, sa gjëra tregoi për shpëtimin e tyre? Dhe, pasi u ngjall, a nuk i thirri hebrenjtë menjëherë? A nuk u dha faljen e mëkateve? A nuk u vuri përpara bekime të panumërta? Ç'mund të jetë më e çuditshme se kjo? Ata që e kryqëzuan, dhe merrnin frymë me vrasje, pasi e kryqëzuan, u bënë bij të Perëndisë.

Ç'mund të barazohet me këtë butësi? Kur i dëgjojmë këto, le t'i fshehim fytyrat, kur mendojmë se jemi kaq larg prej Atij që na urdhërohet ta imitojmë. Le ta shohim të paktën sa e madhe është largësia, që të paktën ta dënojmë veten, sepse luftojmë me ata për të cilët Krishti dha jetën e tij, dhe s'duam të pajtohemi me ata që, për t'i pajtuar, Ai s'refuzoi as të vritej; veç në qoftë edhe kjo ndonjë shpenzim e harxhim parash, që ju e ngrini si kundërshtim te lëmosha.

4. Mendo për sa gjëra je fajtor; dhe, në vend që të ngurrosh t'i falësh ata që të kanë dëmtuar, do të vraposh madje drejt atyre që të kanë hidhëruar, që të kesh një bazë për falje, që të gjesh një ilaç për veprat e tua të këqija.

Bijtë e grekëve, që s'presin asgjë të madhe, shpesh kanë treguar vetëpërmbajtje ndaj këtyre gjërave; kurse ti, që do të ikësh prej kësaj jete me shpresa të tilla, tërhiqesh e nguron të veprosh; dhe atë që e bën koha, ti s'e duron ta bësh, para kohe, për hir të ligjit të Perëndisë, po do që kjo mëri të shuhet pa shpërblim, në vend që të shuhet për një shpërblim? Sepse, po qe se kjo do të kishte ardhur nga koha, s'do të kesh asnjë dobi, po përkundrazi ndëshkimi do të jetë i madh, sepse atë që e bëri koha, ligji i Perëndisë nuk arriti të të bindte ta bëje.

Po nëse thua se digjesh nga kujtimi i fyerjes, sill ndër mend nëse të ka bërë ndonjë të mirë ai që të ka fyer, dhe sa të këqija u ke shkaktuar ti të tjerëve.

Ka folur keq për ty, dhe të ka turpëruar? Mendo se edhe ti ke folur kështu për të tjerët. Si do të marrësh, pra, falje, të cilën nuk ua jep të tjerëve? Po s'ke folur keq për askënd? Po ke dëgjuar njerëz që flisnin kështu, dhe e ke lejuar. As kjo s'është pa faj.

Do të mësosh sa gjë e mirë është të mos mbash mend fyerjet, dhe se si kjo, më shumë se çdo gjë, i pëlqen Perëndisë? Ata që gëzohen me pahir mbi njerëzit e ndëshkuar me drejtësi prej vetes së tij, Ai i ndëshkon. E prapë ata janë ndëshkuar me drejtësi; po ti s'duhet të gëzohesh mbi ta. Kështu profeti, pasi solli shumë akuza, shtoi edhe këtë, duke thënë: «S'ndien asgjë për fatkeqësinë e Josifit»; dhe përsëri: «Ajo që banon në Enan, s'doli të vajtojë për vendin pranë saj». E prapë, si Josifi (domethënë fiset që dolën prej tij), ashtu edhe fqinjët e këtyre të tjerëve, u ndëshkuan sipas vullnetit të Perëndisë; megjithatë, dëshira e tij është që të dhembemi edhe për këta. Sepse, në qofshim ne, që jemi të këqij, kur po ndëshkojmë një shërbëtor, po të shohim njërin nga shokët e tij skllevër duke qeshur, në atë çast zemërohemi edhe më shumë dhe e kthejmë mërinë tonë kundër tij; aq më tepër Perëndia do të ndëshkojë ata që gëzohen mbi ata që Ai i qorton. Po nëse mbi ata që qortohen nga Perëndia s'është drejt të shkelim, po duhet të dhembemi bashkë me ta, aq më tepër me ata që kanë mëkatuar kundër nesh. Sepse kjo është shenja e dashurisë; dashurinë Perëndia e parapëlqen mbi të gjitha. Sepse, ashtu si te purpuri mbretëror janë të çmuara ndër lulet e ngjyrat ato që e ngrenë këtë veshje, po ashtu edhe këtu, të çmuara janë ato virtyte që ruajnë dashurinë. Po asgjë s'e ruan dashurinë aq sa të mos mbash mend ata që kanë mëkatuar kundër nesh.

«Po pse? A nuk e ruajti Perëndia edhe anën tjetër? Po pse? A nuk e shtyu atë që bëri padrejtësinë drejt atij që u padrejtësua? A nuk e dërgon nga altari te tjetri, dhe kështu, pas pajtimit, e fton te tryeza?» Po mos e prit, pra, tjetrin të vijë, sepse kështu i ke humbur të gjitha. Sepse pikërisht për këtë qëllim Ai të cakton një shpërblim të patregueshëm: që t'ia dalësh përpara tjetrit; sepse, po të pajtohesh me lutjet e tij, miqësia s'është më fryt i urdhrit hyjnor, po i zellit të palës tjetër. Prandaj edhe ti ikën pa kurorë, kurse ai i merr shpërblimet.

Ç'thua? Ke një armik, dhe s'ke turp? Pse s'na mjafton djalli, që sjellim mbi vete edhe ata të fisit tonë? Sikur të mos kishte pasur as ai ndër mend të luftonte kundër nesh; sikur të mos ishte as ai një djall!

A nuk e di sa e madhe është kënaqësia pas pajtimit? E ç'rëndësi ka, edhe pse, sa jemi në armiqësi, s'duket e madhe? Sepse do të mund ta mësosh fare mirë, pasi të jetë shuar armiqësia, se është më ëmbël ta duash atë që na bën padrejtësi sesa ta urresh.

5. Pse, pra, i imitojmë të marrët, duke gllabëruar njëri-tjetrin, duke luftuar kundër mishit tonë?

Dëgjo edhe nën Dhiatën e Vjetër sa vëmendje kishte për këtë: «Udhët e njerëzve hakmarrës të çojnë në vdekje. Njeriu mban zemërim kundër tjetrit, dhe kërkon shërim nga Perëndia?». «E prapë Ai lejoi ‹sy për sy› dhe ‹dhëmb për dhëmb›; si gjen, pra, faj?» Sepse i lejoi ato gjëra jo që t'ia bëjmë njëri-tjetrit, po që, nga frika e vuajtjes, të përmbahemi nga kryerja e krimit. Dhe përveç kësaj, ato vepra janë frytet e një zemërimi jetëshkurtër, kurse të mbash mend fyerjet është puna e një shpirti që stërvitet në ligësi.

Po a pësove ndonjë të keqe? Prapë asgjë aq të madhe sa ajo që do t'i bësh vetes duke mbajtur mend fyerjet. Dhe përveç kësaj, s'është as e mundur që një njeri i mirë të pësojë ndonjë të keqe. Sepse le të marrim me mend se ka ndonjë njeri që ka edhe fëmijë edhe grua, dhe le të ushtrojë virtytin, dhe le të ketë veç kësaj shumë raste për t'u dëmtuar, si pasuri me bollëk, ashtu edhe pushtet sovran, dhe shumë miq, dhe le të gëzojë nder; mjafton të ushtrojë virtytin, sepse kjo duhet shtuar; dhe le t'i vëmë me hamendje mbi kokë plagë. Dhe le t'i vijë ndonjë njeri i lig dhe le ta fusë në humbje. E ç'rëndësi ka kjo për atë që s'e çmon fare paranë? Le t'ia vrasë fëmijët. Ç'rëndësi ka kjo për atë që mëson të jetë i urtë përsa i përket ngjalljes? Le t'ia vrasë gruan; ç'rëndësi ka kjo për atë që është mësuar të mos pikëllohet për ata që kanë fjetur? Le ta hedhë në çnderim. Ç'rëndësi ka kjo për atë që i çmon gjërat e tanishme si lule bari? Në dashsh, le t'ia mundojë edhe trupin, dhe le ta hedhë në burg; ç'rëndësi ka kjo për atë që ka mësuar: «Ndonëse njeriu ynë i jashtëm prishet, njeriu i brendshëm përtërihet»; dhe se «shtrëngimi sjell qëndresë të provuar»?

Tani unë kisha marrë përsipër të tregoja se ai s'do të pësonte asnjë dëm; po fjala, teksa eci përpara, tregoi se ai madje përfiton, sepse përtërihet dhe bëhet i provuar.

Le të mos e mundojmë, pra, veten me të tjerët, duke dëmtuar veten dhe duke e bërë shpirtin tonë të dobët. Sepse mundimi nuk vjen aq nga ligësia e të afërmve tanë, sa nga dobësia jonë. Prandaj, po të na fyejë dikush, qajmë dhe vrenjtemi; po të na vjedhë dikush, pësojmë të njëjtën gjë, si ata fëmijët e vegjël që shokët më dinakë i ngacmojnë për asgjë, duke i hidhëruar për shkaqe të vogla; e prapëseprapë edhe këta, po t'i shohin të mërzitur, vazhdojnë t'i ngacmojnë, por po t'i shohin duke qeshur, përkundrazi heqin dorë. Po ne jemi edhe më të marrë se këta, kur vajtojmë për ato gjëra për të cilat duhej të qeshnim.

Prandaj ju përgjërohem, le ta lëmë këtë mendje fëmijërore, dhe le të kapim Qiellin. Sepse vërtet Krishti do që të jemi burra, burra të përsosur. Kështu urdhëroi edhe Pavli: «Vëllezër, mos u bëni fëmijë në mendje», thotë, «po në ligësi jini foshnja».

Le të jemi, pra, fëmijë në ligësi, dhe le t'i ikim ligësisë, dhe le të kapim virtytin, që të arrijmë edhe të mirat e përjetshme, me anë të hirit dhe të dashurisë për njeriun të Zotit tonë Jisu Krisht, të cilit i qoftë lavdia dhe pushteti, në jetë të jetëve. Amin.