Mateu 26:17-18

Kur thotë «ditën e parë të festës së bukës së ndorme», ai nënkupton ditën përpara asaj feste. Sepse hebrenjtë e kanë zakon ta nisin gjithnjë ditën nga mbrëmja, dhe Ungjillori përmend pikërisht atë mbrëmje kur duhej të therej Pashka; sepse ditën e pestë të javës erdhën tek ai. Njëri Ungjillor e quan ditën përpara festës së bukës së ndorme, duke folur për çastin kur erdhën tek ai, kurse tjetri thotë kështu: «Erdhi dita e bukës së ndorme, kur duhej të therej Pashka». Me fjalën «erdhi» kupton se ajo ditë ishte afër, ishte te dera, duke e treguar qartë atë mbrëmje. Sepse ditën e nisnin nga mbrëmja, prandaj edhe secili shton: kur therej Pashka.

Dhe nxënësit pyesin: «Ku do të përgatitim që të hash Pashkën?» Edhe vetëm nga kjo duket qartë se ai nuk kishte shtëpi, as vend ku të rrinte; dhe, me sa besoj, as ata nuk kishin. Sepse përndryshe do ta kishin lutur të vinte atje. Por asnjë vend nuk kishin, se tashmë i kishin lënë të gjitha.

Po përse e kremtoi Pashkën? Që me gjithçka të tregonte, deri në ditën e fundit, se nuk është kundër ligjit.

Po për ç'arsye i dërgon ata te një njeri që s'e njihnin? Për të treguar edhe me këtë se mund ta kishte shmangur pësimin. Sepse ai që ia nënshtroi mendjen këtij njeriu, aq sa ky t'i priste, dhe kjo veç me fjalë, çfarë nuk do t'u kishte bërë atyre që e kryqëzuan, po të kishte dashur të mos pësonte? Dhe atë që bëri me gomarin, po atë bëri edhe këtu. Sepse atje thotë: «Në ju thëntë njeri gjë, thoni se Zoti ka nevojë për ta»; po ashtu edhe këtu: «Mësuesi thotë: Do ta bëj Pashkën në shtëpinë tënde». Por nuk çuditem vetëm për këtë, që e priti pa e njohur, po edhe se, ndonëse priste të ngarkonte mbi vete një armiqësi të tillë dhe një urrejtje të papajtueshme, s'e përfilli armiqësinë e turmës.

Pastaj, meqë nuk e njihnin atë njeri, u dha një shenjë, ashtu si profeti për Saulin, kur tha: «Do të gjesh një njeri që ngjitet e mban një kacek»; kurse këtu: «që mban një shtambë». Dhe shih përsëri se si e shfaq fuqinë e tij. Sepse nuk tha vetëm «Do ta bëj Pashkën», po shtoi edhe diçka tjetër: «Koha ime është afër». Dhe këtë e bëri që t'ua kujtonte pareshtur nxënësve pësimin, që, të stërvitur nga parathënia e shpeshtë, të ishin gati për atë që do të ndodhte; njëkohësisht, që t'u tregonte atyre vetë, atij që po e priste dhe gjithë hebrenjve, siç e kam thënë shpesh, se jo pa dashje shkon drejt pësimit. Dhe shton «bashkë me nxënësit e mi», që edhe përgatitja të mjaftonte, edhe ai njeri të mos mendonte se Jisui po fshihej.

«Kur u ngrys, u ul në tryezë bashkë me të dymbëdhjetë nxënësit.» Oh, sa i paturpshëm ishte Juda! Sepse edhe ai ishte i pranishëm atje, dhe erdhi të merrte pjesë si në misteret, ashtu edhe në darkë, e zbulohet pikërisht në tryezë, atje ku, edhe po të kishte qenë bishë e egër, do të ishte zbutur.

Prandaj edhe Ungjillori na e bën të qartë se, teksa po hanin, Krishti flet për tradhtinë kundër tij, që edhe me çastin, edhe me tryezën, të nxjerrë në pah ligësinë e tradhtarit.

Sepse, kur nxënësit bënë ashtu si i kishte porositur Jisui, «kur u ngrys, u ul në tryezë bashkë me të dymbëdhjetët. Dhe, ndërsa po hanin, tha», na thotë Ungjillori, «Me të vërtetë po ju them se një nga ju do të më tradhtojë». Madje, përpara darkës, i kishte larë edhe këmbët. Dhe shih se si e kursen tradhtarin. Sepse nuk tha «filani do të më tradhtojë», po «një nga ju», që t'i jepte prapë mundësi pendimi duke mos e zbuluar. Dhe zgjedh t'i trembë të gjithë, për të shpëtuar këtë njeri. «Një nga ju të dymbëdhjetët», thotë, «që rrini kudo bashkë me mua, që ua lava këmbët, që u premtova kaq shumë gjëra».

Atëherë një dëshpërim i padurueshëm e pushtoi atë shoqëri të shenjtë. Joani thotë se ata «ishin në mëdyshje dhe shihnin njëri-tjetrin», dhe secili pyeste me frikë për veten e tij, ndonëse s'kishin ndër mend asgjë të tillë. Kurse ky Ungjillor thotë se, «tejet të dëshpëruar, secili nisi t'i thoshte: Mos jam unë, Zot? Dhe ai u përgjigj e tha: Ai është, atij që do t'i jap kafshatën, pasi ta ngjyej».

Vër re në ç'çast e zbuloi. Ishte pikërisht kur deshi t'i çlironte të tjerët nga ai ankth, sepse kishin vdekur fare nga frika, prandaj edhe s'reshtnin së pyeturi. Por këtë s'e bëri vetëm nga dëshira t'i shpëtonte nga shqetësimi, po edhe se donte ta ndreqte tradhtarin. Sepse ky, edhe pasi e kishte dëgjuar shpesh e në përgjithësi, mbetej i pandreqshëm e pa asnjë ndjenjë. Prandaj Jisui, që donte ta bënte të ndiente më shumë, ia heq maskën.

Sepse, kur ata, të dëshpëruar, nisën të thoshin «Mos jam unë, Zot?», ai u përgjigj e tha: «Ai që ngjyen bashkë me mua në pjatë, ai do të më tradhtojë. Biri i Njeriut po ikën, ashtu siç është shkruar për të; por mjerë ai njeri nga i cili tradhtohet Biri i Njeriut. Më mirë do të ishte për atë njeri të mos kishte lindur».

Disa thonë se ai qe aq i pacipë sa nuk e nderoi Mësuesin, po ngjeu bashkë me të; mua, megjithatë, më duket se Krishti e bëri edhe këtë për ta turpëruar më tepër dhe për ta sjellë në një gjendje më të mirë. Sepse edhe ky veprim ka diçka më shumë brenda.

2. Por këto s'duhet t'i kalojmë shkel e shko, po duhet t'i ngulisim në mendjen tonë, dhe atëherë zemërimi s'do të gjejë vend asnjëherë.

Sepse kush, po të mbajë ndër mend atë darkë, tradhtarin ulur në tryezë bashkë me Shpëtimtarin e të gjithëve, dhe atë që do të tradhtohej duke folur me kaq butësi, kush s'do ta hidhte tej gjithë vrerin e zemërimit dhe të mërisë? Shih, sido që të jetë, sa butë sillet me të: «Biri i Njeriut po ikën, ashtu siç është shkruar për të».

Dhe këto i tha prapë për dy arsye: që t'i qetësonte nxënësit, që të mos mendonin se kjo ishte shenjë dobësie, dhe që ta ndreqte tradhtarin.

«Por mjerë ai njeri nga i cili tradhtohet Biri i Njeriut! Më mirë do të ishte për atë njeri të mos kishte lindur.» Shih prapë, në qortimet e tij, butësinë e tij të papërshkrueshme. Sepse as këtu s'e flet me fyerje, po më tepër me dhembshuri, dhe prapë në mënyrë të mbuluar. E megjithatë jo vetëm marrëzia e tij e mëparshme, po edhe paturpësia e tij e mëpasme meritonte zemërimin më të madh. Sepse, pas këtij zbulimi, ai thotë: «Mos jam unë, Zot?» Oh, sa i pandjeshëm! Pyet, kur e di vetë se ç'ka bërë. Sepse edhe Ungjillori, i habitur nga pacipësia e tij, e thotë këtë. Po ç'thotë atëherë Jisui, tepër i butë e i urtë? «Ti e thua.» E prapëseprapë mund t'i kishte thënë: O ti i pashenjtë, krejt i pashenjtë; i mallkuar dhe i ndyrë; kaq kohë në barrë me ligësinë, ti që more udhën tënde e bëre marrëveshje me djallin, dhe pranove të merrje para, dhe u zbulove edhe prej meje, si guxon ende të pyesësh? Por asnjë prej këtyre s'i tha; po si? «Ti e thua», duke na vënë ne kufij dhe rregulla durimi.

Por dikush do të thotë: Në qoftë se ishte shkruar që ai t'i pësonte këto, përse fajësohet Juda, kur bëri ato që ishin shkruar? Sepse s'i bëri me këtë qëllim, po nga ligësia. Sepse, po të mos pyesësh për qëllimin, do të shfajësoje edhe djallin nga akuzat kundër tij. Por s'është kështu, aspak s'është kështu. Sepse edhe njëri edhe tjetri meritojnë dënime të panumërta, ndonëse bota u shpëtua. Sepse jo tradhtia e Judës na solli shpëtimin, po urtësia e Krishtit dhe shkathtësia e tij e bekuar, që i përdori ligësitë e të tjerëve për të mirën tonë.

«Po ç'të themi», mund të thotë dikush, «edhe sikur Juda të mos e kishte tradhtuar, a nuk do ta tradhtonte një tjetër?» Po ç'lidhje ka kjo me pyetjen? «Sepse, në qoftë se Krishti duhej patjetër të kryqëzohej, kjo duhej të bëhej me anë të dikujt; dhe në qoftë se me anë të dikujt, atëherë me siguri me anë të një njeriu si ky. Por, po të kishin qenë të gjithë të mirë, plani i shpëtimit për ne do të ishte penguar.» S'është ashtu. Sepse i Gjithurti di si t'i sjellë të mirat tona edhe sikur të kishte ndodhur kjo. Sepse urtësia e tij është e pasur në mjete dhe e pakapshme. Prandaj, që askush të mos mendonte se Juda qe bërë shërbëtor i planit të shpëtimit, ai shpall mjerimin e këtij njeriu. Por dikush prapë do të thotë: «Në qoftë se do të ishte më mirë të mos kishte lindur kurrë, përse la që edhe ky njeri, edhe gjithë të ligjtë, të vinin në botë?» Kur ti duhet të fajësosh të ligjtë, se, ndonëse kishin fuqinë të mos bëheshin të tillë, u bënë të ligj, ti e lë këtë, e merresh e bëhesh kureshtar për punët e Perëndisë, ndonëse e di se askush nuk është i lig prej domosdoje.

«Po të lindnin vetëm të mirët», do të thoshte ai, «atëherë s'do të kishte nevojë as për ferr, as për dënim, as për ndëshkim, as për gjurmë vesi, po të ligjtë ose të mos lindnin fare, ose, po të lindnin, të niseshin menjëherë prej kësaj jete.»

Së pari, pra, do të ishte mirë të të përsërisja fjalën e apostullit: «Po kush je ti, o njeri, që i kundërpërgjigjesh Perëndisë? A do t'i thotë vepra atij që e gatoi: Përse më bëre kështu?»

Por, po të kërkosh ende arsye, do të thoshim këtë: se të mirët çmohen më shumë kur janë në mes të të ligjve, sepse atëherë duket më së miri durimi i tyre dhe vetëpërmbajtja e tyre e madhe. Ti, duke folur kështu, ua heq atyre rastin e ndeshjeve dhe të përpjekjeve. «Po si», thotë ai, «vallë të tjerët dënohen që këta të dalin të mirë?» Kurrsesi, po dënohen për ligësinë e tyre. Sepse nuk u bënë të ligj ngaqë u sollën në botë, po për ligësinë e tyre; prandaj edhe dënohen. Sepse si të mos e meritojnë dënimin, kur kanë kaq mësues virtyti e s'nxjerrin asnjë dobi prej tyre? Sepse, ashtu si fisnikët dhe të mirët meritojnë nder të dyfishtë, sepse edhe u bënë të mirë, edhe s'u dëmtuan nga të ligjtë, po ashtu edhe të pavlerët meritojnë dënim të dyfishtë: edhe se u bënë të ligj kur mund të bëheshin të mirë (dhe këtë e dëshmojnë ata që u bënë të mirë), edhe se s'nxorën asnjë dobi nga të mirët.

Po le të shohim ç'thotë ky njeri i mjerë, kur zbulohet nga Mësuesi i tij. Ç'thotë, pra? «Mos jam unë, Rabbi?» Dhe përse s'e pyeti këtë që në fillim? Ai mendoi t'i shpëtonte zbulimit, ngaqë u tha «një nga ju»; po kur Jisui e nxori në shesh, guxoi të pyeste prapë, duke u mbështetur në zemërgjerësinë e Mësuesit të tij, se nuk do ta zbulonte.

3. O verbëri! Ku e çoi atë? E tillë është lakmia: i bën njerëzit të marrë e të pamend, madje të pamatur, dhe qen në vend të njerëzve, ose më mirë edhe më të egër se qentë, dhe djaj pasi bëhen qen. Sepse ky njeri të paktën e priti te vetja djallin, i cili po komplotonte kundër tij, kurse Jisuin, edhe pse i bënte mirë, e tradhtoi, ngaqë tashmë ishte bërë djall me vullnetin e tij. Sepse kështu i bën njerëzit dëshira e pangopur e fitimit: jashtë mendsh, të goditur nga çmenduria, të dhënë krejt pas fitimit, siç ndodhi edhe me Judën.

Po si e thonë Mateu dhe Ungjillorët e tjerë se, kur bëri marrëveshjen për tradhtinë, atëherë e pushtoi djalli, kurse Joani thotë se «pas kafshatës Satanai hyri në të»? Edhe vetë Joani e dinte këtë, sepse më parë thotë: «Djalli tashmë ia kishte vënë në zemër Judës që ta tradhtonte». Si thotë, pra, «pas kafshatës Satanai hyri në të»? Sepse ai nuk hyn befas, as menjëherë, po së pari e vë shumë në provë, siç u bë edhe këtu. Sepse, pasi e provoi që në fillim dhe e sulmoi pa zhurmë, kur pa se ky ishte gati ta priste, që atëherë iu fut i tëri brenda dhe e mundi krejtësisht.

Po si, në qoftë se po hanin Pashkën, e hëngrën në kundërshtim me ligjin? Sepse s'duhej ta hanin ulur në tryezë. Ç'mund të thuhet, pra? Se, pasi e hëngrën Pashkën, u ulën më pas në darkë.

Po një Ungjillor tjetër thotë se atë mbrëmje ai jo vetëm e hëngri Pashkën, po edhe tha: «Me dëshirë kam dashur të ha këtë Pashkë bashkë me ju», domethënë atë vit. Për ç'arsye? Sepse atëherë do të kryhej shpëtimi i botës, do të jepeshin misteret, dhe me vdekjen e tij do të hiqeshin gjërat që shkaktojnë dëshpërim; kaq i mirëpritur ishte kryqi për të. Por asgjë nuk e zbuti përbindëshin e egër, as e preku, as e turpëroi. E quajti të mjerë, kur tha: «Mjerë ai njeri». E trembi prapë, kur tha: «Më mirë do të ishte për të të mos kishte lindur». E turpëroi, kur tha: «Atij që do t'i jap kafshatën, pasi ta ngjyej». Dhe asnjë nga këto s'e ndali, po e kishte kapur lakmia, si nga një çmenduri, ose më mirë nga një sëmundje më e rëndë. Sepse vërtet kjo është çmenduria më e rëndë.

Sepse ç'do të bënte i çmenduri të ngjashme me këtë? Ai nuk nxori shkumë nga goja, po nxori vrasjen e Zotit të tij. S'i shtrembëroi duart, po i shtriu për çmimin e gjakut të çmuar. Prandaj çmenduria e tij ishte më e madhe, sepse ishte i çmendur duke qenë i shëndoshë.

Po ai nuk nxjerr, thua ti, tinguj pa kuptim. E ç'ka më të pakuptimtë se kjo gjuhë? «Ç'do të më jepni, që t'jua dorëzoj?» «Do ta dorëzoj»: djalli foli me atë gojë. Po ai nuk e goditi tokën me këmbë duke u përpëlitur? Ani, sa më mirë të përpëlitesh ashtu, sesa të rrish në këmbë kështu! Po nuk çahej me gurë, thua ti? E prapë, sa më mirë kjo, sesa të bësh gjëra të tilla si këto!

A doni t'i sjellim përpara të demonizuarin dhe lakmitarin, e të bëjmë një krahasim mes të dyve? Po askush të mos e marrë si fyerje për vete atë që themi. Sepse ne nuk e qortojmë natyrën, po vajtojmë veprën. I demonizuari nuk vishej kurrë me rroba, po çahej me gurë dhe, me vrap, sulej nëpër udhë të ashpra, i shtyrë kokëposhtë nga djalli. A nuk duken këto të tmerrshme? Po ç'të thoni, në qoftë se do t'ju tregoj se lakmitarët i bëjnë shpirtit të vet gjëra më të rënda se këto, dhe aq më të rënda, sa këto të duken lodër fëmijësh përballë atyre? A do ta shmangni vërtet këtë murtajë? Ejani, pra, të shohim a janë në ndonjë pikë në gjendje më të durueshme se ata. Në asnjë, po edhe në gjendje më të rëndë; sepse vërtet janë më shumë për turp se dhjetë mijë njerëz lakuriq. Sepse do të ishte shumë më mirë të jesh lakuriq për nga veshja, sesa, i veshur me frytet e lakmisë, të sillesh si ata që kremtojnë orgjitë për Bakun. Sepse, ashtu si ata mbajnë maskat dhe rrobat e të çmendurve, po ashtu i mbajnë edhe këta. Dhe, ashtu si lakuriqësia e të demonizuarit vjen nga çmenduria, po ashtu edhe këtë veshje e prodhon çmenduria, dhe veshja është më e mjerë se lakuriqësia.

Dhe këtë do të përpiqem ta provoj kështu. Sepse cilin do të quanim më të çmendur, mes vetë të çmendurve: atë që çan veten, apo atë që, bashkë me veten, dëmton edhe ata që i dalin përpara? Është krejt e qartë se ky i fundit. Të çmendurit, pra, zhveshin veten nga rrobat, kurse këta zhveshin gjithë ata që u dalin përpara. «Po këta i grisin rrobat copë-copë.» E sa lehtë do të pranonte secili prej të dëmtuarve që t'i grisej rroba, sesa t'i merret gjithë pasuria!

«Po ata nuk godasin në fytyrë.» Së pari, lakmitarët e bëjnë edhe këtë; dhe, po të mos e bëjnë të gjithë, prapë të gjithë, me anë të urisë dhe të skamjes, i shkaktojnë barkut dhimbje më të rënda.

«Po ata nuk kafshojnë me dhëmbë.» Ah, të ishte me dhëmbë, e jo me shigjetat e lakmisë, më të egra se dhëmbët! «Sepse dhëmbët e tyre janë armë e shigjeta.» Sepse cili do të ndiejë më shumë dhimbje: ai që u kafshua një herë e u shërua menjëherë, apo ai që brehet përgjithmonë nga dhëmbët e skamjes? Sepse skamja, kur është e padashur, është më e rëndë se furra e zjarrit ose se bisha e egër.

«Po ata nuk vërsulen nëpër shkretëtira, si të demonizuarit.» Ah, të ishin shkretëtirat, e jo qytetet, ato që i përshkojnë, që kështu të gjithë në qytete të gëzonin siguri! Sepse tani, edhe në këtë pikë, janë më të padurueshëm se gjithë të marrët, sepse i bëjnë nëpër qytete ato gjëra që të tjerët i bëjnë nëpër shkretëtira, duke i kthyer qytetet në shkretëtira, dhe, ashtu si në një shkretëtirë ku s'ka kush t'i pengojë, plaçkitin pasurinë e të gjithëve.

«Po ata nuk i qëllojnë me gurë ata që u dalin përpara.» E ç'është kjo? Prej gurëve do të ishte lehtë të ruheshe; po prej plagëve që u shkaktojnë të mjerëve të varfër me letër e me bojë (duke ngritur shkresa plot me goditje të panumërta), cili, nga ata që u bien në dorë, mund të ruhet ndonjëherë me lehtësi?

4. Le të shohim edhe se ç'i bëjnë vetes. Ecin lakuriq lart e poshtë nëpër qytet, sepse s'kanë rrobën e virtytit. Po, në qoftë se kjo s'u duket turp, edhe kjo vjen nga çmenduria e tyre e tepërt, sepse s'e ndiejnë fare këtë paturpësi, po, ndonëse turpërohen ta kenë trupin lakuriq, e mbajnë shpirtin lakuriq dhe krenohen me të. Dhe, po të doni, po ju them edhe arsyen e pandjeshmërisë së tyre. Cila është, pra, arsyeja? Janë lakuriq mes shumë të tjerëve po kaq lakuriq, prandaj edhe nuk turpërohen, ashtu si nuk turpërohemi as ne në banjë. Kështu që, po të kishte vërtet shumë veta të veshur me virtyt, atëherë turpi i tyre do të dukej më shumë. Po tani kjo është, mbi të gjitha, gjë që meriton shumë lot: që, ngaqë të ligjtë janë të shumtë, as gjërat e liga s'çmohen më si turp. Sepse, veç të tjerave, djalli ka sjellë edhe këtë: të mos i lërë të fitojnë as ndjenjën e veprave të tyre të liga, po, me shumicën e atyre që ushtrojnë ligësinë, të hedhë hije mbi turpin e tyre; sepse, po të ndodhte të ishte në mes të një shumice njerëzish që ushtrojnë vetëpërmbajtjen, i tilli do ta shihte më shumë lakuriqësinë e vet.

Se janë më lakuriq se të demonizuarit, kjo duket qartë nga këto; dhe se shkojnë nëpër shkretëtira, as këtë s'mund ta mohojë kush. Sepse udha e gjerë dhe e hapur është më shkretëtirë se çdo shkretëtirë. Sepse, ndonëse ka shumë veta që udhëtojnë nëpër të, prapë asnjë nga njerëzit, po gjarpërinj, akrepa, ujqër, nepërka dhe gjarpërinj helmues. Të tillë janë ata që ushtrojnë ligësinë. Dhe kjo udhë s'është vetëm shkretëtirë, po edhe shumë më e ashpër se ajo e të çmendurve. Dhe kjo duket kështu. Sepse gurët, humnerat dhe shkëmbinjtë nuk i plagosin aq ata që u ngjiten, sa i plagosin grabitja dhe lakmia shpirtrat e atyre që i ushtrojnë.

Dhe se banojnë pranë varreve, si të demonizuarit, ose më mirë se ata vetë janë varre, kjo duket nga kjo. Ç'është një varr? Një gur që ka brenda tij një trup të vdekur. Në ç'gjë ndryshojnë, pra, trupat e këtyre njerëzve nga ata gurë? Ose më mirë, janë edhe më të mjerë se ata. Sepse s'është gur që mban brenda një trup të vdekur, po një trup më i pandjeshëm se gurët, që mban brenda një shpirt të vdekur. Prandaj s'do të gabonte kush po t'i quante varre. Sepse kështu i quajti edhe Zoti ynë hebrenjtë, pikërisht për këtë arsye; të paktën vazhdoi e tha: «Të brendshmet e tyre janë plot me grabitje e lakmi».

A doni t'ju tregoj tani se si i çajnë edhe kokat me gurë? Nga ç'gjë, pra, të lutem, do ta mësosh këtë së pari? Nga gjërat e kësaj bote, apo nga gjërat e botës që vjen? Po për gjërat e botës që vjen ata s'kanë shumë kujdes; le të flasim, pra, për gjërat e kësaj bote. Sepse a nuk janë ankthet më të rënda se shumë gurë, që s'të plagosin kokën, po të gllabërojnë shpirtin? Sepse kanë frikë se mos u dalin me të drejtë nga shtëpia ato gjëra që u kanë hyrë padrejtësisht; dridhen nga frika e të këqijave më të mëdha, zemërohen, ndizen kundër atyre të shtëpisë së vet, kundër të huajve; dhe herë ligështia, herë frika, herë mëria u bien njëra pas tjetrës, dhe janë sikur po kalojnë humnerë pas humnere, dhe presin me etje, ditë për ditë, atë që ende s'e kanë fituar. Prandaj as nuk ndiejnë kënaqësi për ato që kanë, edhe pse s'ndihen të sigurt për to, edhe se me gjithë mendjen janë ngulur pas asaj që ende s'e kanë kapur. Dhe, ashtu si ai që ka etje pareshtur, edhe sikur të pijë dhjetë mijë burime, s'e ndien kënaqësinë, sepse s'ngopet, po ashtu edhe këta, larg së ndieri kënaqësi, madje mundohen sa më shumë grumbullojnë rreth vetes, sepse s'i ndiejnë asnjë cak një dëshire të tillë.

Dhe gjërat e kësaj bote janë kështu; po le të flasim edhe për ditën që vjen. Sepse, ndonëse ata s'ia vënë veshin, prapë ne na duhet të flasim. Në ditën që vjen, pra, do t'i shohësh kudo njerëz të tillë duke u ndëshkuar. Sepse, kur ai thotë: «Pata uri, dhe nuk më dhatë të ha; pata etje, dhe nuk më dhatë të pi», po i ndëshkon këta; dhe, kur thotë: «Ikni në zjarrin e përjetshëm, të përgatitur për djallin», po i çon atje ata që e përdorin keq pasurinë. Edhe shërbëtori i lig, që s'u jep bashkëshërbëtorëve të vet të mirat e Zotit të tij, është nga radha e këtyre njerëzve, edhe ai që groposi talentin e tij, edhe të pesë virgjëreshat.

Dhe kudo që të shkosh, do t'i shohësh lakmitarët të ndëshkuar. Herë do të dëgjojnë: «Midis nesh e jush ka një humnerë»; herë: «Ikni prej meje në zjarrin e përgatitur». Dhe, të prerë më dysh, do të shkojnë atje ku është kërcëllima e dhëmbëve, dhe nga çdo anë do t'i shohësh të dëbuar, pa gjetur vend askund, po të mbledhur vetëm në ferr.

5. Ç'dobi na sjell, pra, besimi i drejtë për shpëtim, kur dëgjojmë këto gjëra? Atje, kërcëllima e dhëmbëve, dhe errësira e jashtme, dhe zjarri i përgatitur për djallin, dhe të prerët më dysh, dhe të dëbuarit; këtu, armiqësi, thashetheme, shpifje, rreziqe, brenga, komplote, të jesh i urryer nga të gjithë, i neveritur nga të gjithë, madje edhe nga vetë ata që duket sikur na lajkatojnë. Sepse, ashtu si njerëzit e mirë admirohen jo vetëm nga të mirët, po edhe nga të ligjtë, po ashtu njerëzit e ligj i urrejnë jo vetëm të mirët, po edhe të pavlerët. Dhe, për të provuar se kjo është e vërtetë, me kënaqësi do t'i pyesja lakmitarët a nuk e ndiejnë me dhimbje njëri-tjetrin; a nuk i quajnë të tillët armiq më të mëdhenj se ata që u kanë bërë dëmin më të madh; a nuk e akuzojnë veten; a nuk e quajnë fyerje, po t'ua hedhë dikush këtë qortim. Sepse vërtet ky është një qortim i skajshëm dhe një provë e sigurt e shumë ligësisë; sepse, po të mos durosh ta përçmosh pasurinë, mbi çfarë do të dalësh ndonjëherë fitimtar? Mbi epshin, apo mbi dëshirën e marrë të lavdisë, apo mbi inatin, apo mbi mërinë? E si do të bindej kush për këtë? Sepse epshin, inatin dhe mërinë shumë veta ua veshin edhe natyrës së trupit, dhe te kjo studiuesit e mjekësisë i lidhin tepricat e tyre; dhe atë që ka natyrë më të nxehtë e më të plogët, e quajnë më epshor; kurse atë që rrëshqet drejt një natyre më të thatë e të ashpër, e quajnë të vrullshëm, të prekshëm dhe gjaknxehtë. Po për lakminë, askush s'e ka dëgjuar ndonjëherë të thonë ndonjë gjë të tillë. Kaq krejtësisht kjo murtajë është pasojë veç e shkujdesjes dhe e një shpirti pa asnjë ndjenjë.

Prandaj, ju lutem, le të përpiqemi t'i ndreqim gjithë këto gjëra dhe t'u japim një drejtim të kundërt pasioneve që na vijnë në çdo moshë. Por, në qoftë se në çdo pjesë të jetës kalojmë pranë punëve të virtytit pa i prekur, duke pësuar kudo mbytje anijeje, atëherë, kur të arrijmë në liman pa asnjë ngarkesë shpirtërore, do të pësojmë ndëshkimin më të rëndë. Sepse jeta jonë e tanishme është një det i gjerë e i shtrirë. Dhe, ashtu si këtu në det ka gjire të ndryshme të goditura nga stuhi të ndryshme, dhe Egjeu është i vështirë për shkak të erërave, ngushtica e Tirrenit për shkak të vendit të ngushtë, Karibda pranë Afrikës për shkak të cektinave, Propontidi, që ndodhet jashtë Detit të Euksinit, për shkak të dhunës dhe të rrymave të tij, brigjet përtej Gadirit për shkak të shkretisë, të mungesës së shtigjeve dhe të vendeve të panjohura atje, dhe pjesë të tjera për arsye të tjera, po ashtu është edhe në jetën tonë.

Dhe deti i parë që na del përpara është ai i ditëve tona të fëmijërisë, plot stuhi për shkak të marrëzisë së saj dhe të lëkundshmërisë së saj, sepse s'është e qëndrueshme. Prandaj edhe i vëmë asaj kujdestarë e mësues, duke i shtuar me kujdesin tonë natyrës atë që i mungon, ashtu si atje me mjeshtërinë e timonierit.

Pas kësaj moshe vjen deti i rinisë, ku erërat janë të dhunshme si në Egje, ndërsa epshi shtohet mbi ne. Edhe kjo moshë sidomos është pa ndreqje, jo vetëm sepse i riu sulmohet më ashpër, po edhe sepse fajet e tij nuk qortohen, sepse edhe mësuesi edhe kujdestari tërhiqen që atëherë. Kur, pra, erërat fryjnë më ashpër, dhe timonieri është më i dobët, dhe s'ka asnjë ndihmës, mendo sa e madhe është stuhia.

Pas kësaj vjen prapë një periudhë tjetër e jetës, ajo e burrërisë, në të cilën na rëndojnë hallet e shtëpisë, kur ka grua e martesë, lindje fëmijësh, drejtim shtëpie dhe reshje të dendura hallesh. Atëherë sidomos lulëzon edhe lakmia edhe smira.

Kur, pra, e kalojmë çdo pjesë të jetës me mbytje anijesh, si do t'i dalim zot jetës së tanishme? Si do t'i shpëtojmë ndëshkimit të ardhshëm? Sepse, kur së pari, në moshën më të hershme, s'mësojmë asgjë të shëndetshme, dhe pastaj, në rini, s'ushtrojmë përkorë, dhe, kur rritemi e bëhemi burra, s'e mundim lakminë, tek arrijmë në pleqëri si në gropën e një anijeje plot me ujë të ndenjur, dhe, si ta kemi bërë të dobët barkën e shpirtit nga gjithë këto goditje, me dërrasat e shkëputura nga njëra-tjetra, do të arrijmë në atë liman duke bartur shumë fëlliqësi në vend të mallit shpirtëror, dhe djallit do t'i japim të qeshura, kurse vetes vajtim, dhe do të sjellim mbi vete ndëshkime të padurueshme.

Që të mos ndodhin këto, le të forcohemi nga çdo anë dhe, duke u qëndruar gjithë pasioneve tona, le ta dëbojmë lakminë e pasurisë, që të arrijmë edhe ne të mirat që do të vijnë, me anë të hirit dhe të dashurisë për njeriun të Zotit tonë Jisu Krisht, të cilit i qoftë lavdia në jetë të jetëve. Amin.