Mateu 26:36-38

Ngaqë i rrinin ngjitur pas e s'ndaheshin prej tij, prandaj thotë: «Rrini këtu, gjersa unë të shkoj e të lutem». Sepse e kishte zakon të lutej larg tyre. Dhe këtë e bëri për të na mësuar që, në lutjet tona, të përgatisim heshtje për veten dhe vetmi të madhe.

Edhe merr me vete të tre, e u thotë: «Shpirti im është tepër i trishtuar, deri në vdekje». Përse nuk i merr të gjithë me vete? Që të mos dëshpërohen; po merr këta që kishin qenë dëshmitarë të lavdisë së tij. Megjithatë, edhe këta i lë prapa: «Edhe shkoi pak më tutje, e lutet, duke thënë: Ati im, në qoftë e mundur, le të largohet prej meje kjo kupë; megjithatë, jo si dua unë, po si do ti. Edhe vjen tek ata, e i gjen duke fjetur, dhe i thotë Pjetrit: Ç'është kështu, a nuk mundët të rrinit zgjuar një orë bashkë me mua? Rrini zgjuar dhe lutuni, që të mos hyni në ngasje; fryma vërtet është gati, por mishi është i dobët».

Jo pa arsye e qorton më së shumti Pjetrin, ndonëse edhe të tjerët kishin fjetur; po që edhe me këtë t'ia bënte të ndiente, për arsyen që përmenda më parë. Pastaj, ngaqë edhe të tjerët thanë po atë gjë (sepse, kur Pjetri pati thënë (këto janë fjalët): «Edhe sikur të më duhet të vdes bashkë me ty, nuk do të të mohoj», shtohet: «po ashtu thanë të gjithë nxënësit»); ai u drejtohet të gjithëve, duke ua vënë në dukje dobësinë. Sepse ata që dëshironin të vdisnin bashkë me të, atëherë nuk mundën as të hidhëroheshin bashkë me të duke qëndruar zgjuar, po i zuri gjumi.

Edhe lutet me ngulm, që kjo gjë të mos dukej si shtirje. Edhe djersët i rrjedhin për të njëjtën arsye, që heretikët të mos thonë se ai po e luante ankthin. Prandaj doli një djersë si pika gjaku, iu shfaq një engjëll që e forconte, u panë një mijë shenja të sigurta frike, që askush të mos pohonte se fjalët ishin të shtirura. Për këtë arsye ishte edhe kjo lutje. Kur tha, pra, «Në qoftë e mundur, le të largohet prej meje», tregoi natyrën e tij njerëzore; po kur tha «Megjithatë, jo si dua unë, po si do ti», tregoi virtytin dhe vetëpërmbajtjen e tij, duke na mësuar që, edhe kur natyra na tërheq prapa, të ndjekim Perëndinë. Sepse, meqë për të marrët nuk mjaftonte të tregonte veç fytyrën, ai përdor edhe fjalët. Përsëri, vetëm fjalët nuk mjaftonin, po duheshin edhe veprat; edhe këto ai i bashkon me fjalët, që të besojnë, sado kokëfortë të jenë, se ai edhe u bë njeri edhe vdiq. Sepse, në qoftë se, edhe kur gjërat janë kështu, disa prapë nuk e besojnë, aq më pak do ta besonin po të mos kishin ndodhur. Shihni me sa gjëra e tregon realitetin e mishërimit: me atë që flet, me atë që vuan. Pastaj vjen e i thotë Pjetrit, siç është shkruar: «A nuk munde të rrije zgjuar një orë bashkë me mua?» Të gjithë po flinin, po ai e qorton Pjetrin, duke iu drejtuar tërthorazi atij me ato që tha. Edhe fjalët «bashkë me mua» nuk janë përdorur pa arsye; është njësoj sikur të kishte thënë: nuk munde të rrije zgjuar një orë bashkë me mua, e do ta japësh jetën për mua? Edhe ajo që vjen më pas e lë të kuptohet po këtë gjë. Sepse «Rrini zgjuar», thotë, «dhe lutuni që të mos hyni në ngasje». Shihni si i mëson sërish të mos mbështeten te vetja, po të jenë me zemër të thyer, të përulur, dhe t'ia lënë të gjitha Perëndisë.

Herë i drejtohet Pjetrit, herë të gjithëve bashkë. Atij i thotë: «Simon, Simon, Satanai ju kërkoi, që t'ju shoshë si grurin; por unë u luta për ty»; e të gjithëve bashkë: «Lutuni që të mos hyni në ngasje»; duke ua shkulur me çdo mënyrë nga rrënja çdo mbështetje te vetja, dhe duke i bërë të vëmendshëm e të zellshëm. Pastaj, që fjala e tij të mos dukej krejt dënuese, thotë: «Fryma vërtet është gati, por mishi është i dobët». Sepse, edhe në qoftë se dëshiron ta përçmosh vdekjen, prapë s'do të mundësh, gjersa Perëndia të shtrijë dorën e tij, sepse mendja e mishit të tërheq poshtë.

Edhe përsëri u lut po në atë mënyrë, duke thënë: «Ati im, në qoftë se kjo nuk mund të largohet prej meje veçse po ta piva, u bëftë vullneti yt», duke treguar këtu se ai pajtohet plotësisht me vullnetin e Perëndisë, dhe se ne duhet ta ndjekim gjithnjë këtë e ta kërkojmë.

«Edhe erdhi e i gjeti duke fjetur.» Sepse, veç asaj që ishte natë vonë, edhe sytë u rëndoheshin nga ligështia. Edhe të tretën herë shkoi e tha po atë gjë, duke vërtetuar se ishte bërë njeri. Sepse hera e dytë dhe e tretë në Shkrime tregon veçanërisht të vërtetën; ashtu siç i tha edhe Josifi Faraonit: «Ëndrra t'u shfaq për të dytën herë? Sepse me të vërtetë u bë kjo, dhe që të jesh i sigurt se kjo do të ndodhë me siguri». Prandaj edhe ai një herë, dy herë e tri herë tha po atë gjë, për të provuar mishërimin.

Po përse erdhi për të dytën herë? Që t'i qortojë, ngaqë ishin zhytur aq shumë në ligështi, sa nuk ndienin as praninë e tij. Megjithatë, nuk i qortoi, po qëndroi pak larg tyre, duke treguar dobësinë e tyre të papërshkrueshme, se as kur ishin qortuar nuk mundën të duronin. Po nuk i zgjon e nuk i qorton sërish, që të mos i godasë ata që tashmë ishin goditur, po u largua e u lut, dhe kur u kthye sërish, thotë: «Flini tani dhe prehuni». E prapë atëherë duhej të rrinin zgjuar. Por ai thotë: «Flini tani dhe prehuni; ja, u afrua ora, dhe Biri i Njeriut po jepet në duart e mëkatarëve.» Këtë e thotë për të treguar se s'do të duronin as pamjen e rreziqeve, po do të merrnin arratinë e do ta braktisnin nga tmerri; se s'ka nevojë për ndihmën e tyre; dhe se me çdo kusht duhej të dorëzohej.

Tregon sërish se ajo që po bëhet i përket një ikonomie hyjnore.

2. Po nuk bën vetëm këtë, por, duke thënë «në duart e mëkatarëve», u jep zemër, duke treguar se kjo ishte pasojë e ligësisë së tyre, jo se ai kishte ndonjë faj.

«Ngrihuni, të shkojmë; ja, u afrua ai që po më tradhton.» Sepse me çdo mënyrë ua mësoi se puna nuk vinte nga nevoja, as nga dobësia, po nga një ikonomi e fshehtë. Sepse, siç e shohim, ai e dinte që më parë se do të vinte Juda, dhe, në vend që të ikte, madje i doli para. Sidoqoftë: «Ndërsa ai po fliste ende, ja, erdhi Juda, një nga të dymbëdhjetët, dhe bashkë me të një turmë e madhe me shpata e me shkopinj, nga kryepriftërinjtë dhe pleqtë e popullit». Të hijshme, vërtet, veglat e priftërinjve! Me shpata e me shkopinj vijnë kundër tij! Dhe Juda, thuhet, bashkë me ta, një nga të dymbëdhjetët. Sërish e quan «nga të dymbëdhjetët», dhe nuk turpërohet. Tani ai që e tradhtoi u dha atyre një shenjë, duke thënë: «Atë që të puth, ai është; kapeni fort». Oh, ç'shthurje kishte marrë shpirti i tradhtarit! Sepse me ç'sy vallë e shikonte atëherë Mësuesin e tij? Me ç'gojë e puthi? Oh, qëllim i mallkuar! Çfarë kurdisi? Çfarë guxoi? Ç'lloj shenje tradhtie dha? «Atë që të puth», thotë. E kishte marrë guximin nga butësia e Mësuesit të tij, e cila më shumë se çdo gjë mjaftonte për ta turpëruar, dhe për t'i hequr çdo shfajësim, ngaqë po tradhtonte një njeri kaq të butë.

Po përse e thotë këtë? Sepse shpesh, kur e zinin, u kalonte nëpër mes pa e ditur ata. Megjithatë, edhe atëherë kjo gjë do të kishte ndodhur sërish, po të mos kishte qenë vetë vullneti i tij që të kapej. Të paktën për t'ua mësuar këtë, atëherë ua verboi sytë, dhe vetë pyeti: «Kë kërkoni?» Dhe nuk e njohën, ndonëse ishin me fenerë e me pishtarë, dhe kishin Judën me vete. Pastaj, kur ata thanë «Jisui», ai thotë: «Unë jam» ai që kërkoni; dhe këtu përsëri: «Mik, përse ke ardhur?»

Sepse, pasi tregoi fuqinë e tij, atëherë menjëherë iu dorëzua. Po Joani thotë se deri në çastin e fundit vazhdoi ta qortonte, duke thënë: «Juda, me puthje po e tradhton Birin e Njeriut?» A nuk turpërohesh as nga mënyra e tradhtisë? thotë. Megjithatë, meqë as kjo nuk e ndaloi, ai pranoi të puthej dhe u dha me dashje; vunë duart mbi të dhe e zunë atë natë kur hëngrën Pashkën, aq shumë vlonin nga tërbimi dhe ishin bërë si të çmendur. Megjithatë, nuk do të kishin pasur asnjë fuqi, po të mos e kishte lejuar vetë ai. Prapë kjo nuk e shpëton Judën nga një ndëshkim i padurueshëm, po e dënon edhe më rëndë, sepse, ndonëse kishte marrë prova të tilla të fuqisë, të zemërgjerësisë, të butësisë e të mirësisë së tij, ai u bë më i egër se çdo bishë.

Duke i ditur, pra, këto gjëra, le t'i ikim lakmisë. Sepse ajo ishte që e çoi atëherë në çmenduri; ajo i stërvit ata që i zë në mizorinë e në çnjerëzinë më të skajshme. Sepse, kur i bën të dëshpërohen për shpëtimin e vet, aq më tepër i bën të mos e vrasin mendjen për shpëtimin e njerëzve të tjerë. Dhe kaq tiranik është ky pasion, sa ndonjëherë ia kalon edhe epshit më të fortë. Prandaj, vërtet, kam turp të madh që kursimi i parave ua ka frenuar ndoshta shthurjen, kurse për frikën e Krishtit nuk deshën të jetonin me dëlirësi e me hijerëndësi.

Prandaj them: le t'i ikim; sepse nuk do të pushoj kurrë së thëni këtë. Sepse përse, o njeri, grumbullon ar? Përse e bën robërinë tënde më të hidhur? Përse rojën tënde më të rëndë? Përse ankthin tënd më të dhembshëm? Quaji të tuat metalet e groposura në miniera, ato në pallatet e mbretërve. Sepse, edhe po të kishe gjithë atë grumbull, do ta ruaje vetëm, e nuk do ta përdorje. Sepse, në qoftë se as tani nuk i përdor gjërat që zotëron, po rri larg tyre si të ishin të të tjerëve, aq më tepër do të ishte kështu me ty, po të kishe më shumë. Sepse ky është zakoni i lakmitarëve: sa më shumë grumbullojnë rreth vetes, aq më shumë kursejnë. «Po unë e di», thua ti, «se këto gjëra janë të miat». Atëherë zotërimi është vetëm në mendje, jo në gëzim. «Po unë do të isha njeri që të tjerët i kanë frikë», thua ti. Jo, po me këtë do të bëheshe pre më e lehtë si për të pasurit, ashtu edhe për të varfrit, për grabitësit, për shpifësit, për shërbëtorët, dhe përgjithësisht për të gjithë ata që kanë ndër mend të kurdisin kundër teje. Sepse, po të duash të jesh dikush që të kanë frikë, hiq rastet nga të cilat mund të të kapin e të të lëndojnë ata që ia kanë vënë syrin. A nuk e dëgjon fjalën e urtë që thotë se njeriun e varfër e të zhveshur nuk mund ta zhveshin kurrë as njëqind veta të mbledhur bashkë? Sepse ai e ka varfërinë si mbrojtjen e tij më të madhe, të cilën as mbreti nuk do të mundë kurrë ta mposhtë e ta marrë.

3. Lakmitarin, në të vërtetë, të gjithë bashkohen për ta bezdisur. Po pse them njerëz, kur edhe tenjat e krimbat i bëjnë luftë një njeriu të tillë? Po pse flas për tenjat? Vetëm kalimi i kohës mjafton, edhe kur askush nuk e shqetëson, për t'i shkaktuar dëmin më të madh një njeriu të tillë.

Cila është, atëherë, kënaqësia e pasurisë? Sepse unë i shoh mundimet e saj, po ti më trego kënaqësinë e saj. «E cilat janë mundimet e saj?» thua ti: ankthet, kurthet, armiqësitë, urrejtja, frika; të jesh përherë i etur dhe në dhembje.

Sepse, po të përqafonte dikush një vajzë që e do, po të mos mund ta shuante dëshirën e tij, do të pësonte mundimin më të madh. Kështu edhe i pasuri. Sepse ka me bollëk, dhe është me të, po nuk mund ta shuajë krejt dëshirën e tij; po ndodh e njëjta gjë që përmend një njeri i urtë: «Si dëshira e eunukut për të çnderuar një virgjëreshë»; dhe: «Si eunuku që përqafon një virgjëreshë e psherëtin»; të tillë janë të gjithë të pasurit.

Ç'nevojë ka të flasim për të tjerat? Se si një njeri i tillë u vjen i pakëndshëm të gjithëve: shërbëtorëve, punëtorëve, fqinjëve, atyre që merren me punët e shtetit, atyre që i ka dëmtuar, atyre që nuk i ka dëmtuar, gruas së tij mbi të gjithë, dhe fëmijëve të tij më shumë se kujtdo. Sepse nuk i rrit si njerëz, po më keq se shërbëtorët dhe skllevërit e blerë.

Dhe shkakton pafund raste zemërimi, mërzitjeje, fyerjeje e talljeje kundër vetes, duke u bërë gazi i të gjithëve. Pra, mundimet janë këto, e ndoshta më shumë se këto; kurrë nuk mund t'i rreshtojë njeriu të gjitha me fjalë, po përvoja do të mundë të na i vërë përpara.

Po më trego kënaqësinë prej andej. «Dukem i pasur», thotë, «dhe njihem si i pasur». E ç'lloj kënaqësie është të njihesh kështu? Është një emër fort i madh për zili. Them emër, sepse pasuria është vetëm një emër, pa asnjë realitet.

«Po ai që është i pasur», thotë, «kënaqet dhe dëfren me këtë mendim». Ai dëfren me ato gjëra për të cilat duhej të pikëllohej. «Të pikëllohet? përse?» pyet ai. Sepse kjo e bën të padobishëm për çdo gjë, frikacak e pa burrëri, si përpara mërgimit ashtu edhe përpara vdekjes, sepse e ndien dyfish këtë, duke i dashur paratë më shumë se dritën. Një njeri të tillë as qielli nuk e gëzon, sepse nuk prodhon ar; as dielli, sepse nuk lëshon rreze të arta.

«Po ka disa», thotë, «që e gëzojnë atë që kanë, duke jetuar në luks, në grykësi, në dehje, duke shpenzuar me shumicë». Ti po më flet për njerëz më të këqij se të parët. Sepse këta të fundit janë, mbi të gjithë, njerëzit që s'kanë asnjë gëzim. Sepse i pari të paktën rri larg të këqijave të tjera, ngaqë është i lidhur me një dashuri të vetme; po të tjerët janë më të këqij se këta: përveç asaj që thamë, tërheqin mbi vete një turmë zotërinjsh mizorë, dhe i shërbejnë çdo ditë barkut, epshit, dehjes e llojeve të tjera të shthurjes, si të ishin shumë tiranë mizorë: mbajnë lavire, shtrojnë gosti të kushtueshme, blejnë parazitë e lajkatarë, kthehen pas epsheve të panatyrshme, e mbështjellin trupin e shpirtin e tyre në një mijë sëmundje që lindin prej andej.

Sepse ata nuk i shpenzojnë të mirat e tyre për atë që u duhet, po për të shkatërruar trupin, dhe bashkë me të edhe shpirtin; dhe bëjnë njësoj sikur dikush, kur zbukuron trupin e vet, të mendonte se po i shpenzon paratë për nevojat e veta.

Kështu që vetëm ai gëzon kënaqësi dhe është zot i të mirave të tij, që e përdor pasurinë për një qëllim të drejtë; kurse këta janë skllevër e robër, sepse i rëndojnë edhe pasionet e trupit, edhe sëmundjet e shpirtit. Ç'lloj gëzimi është ky, ku ka rrethim e luftë, dhe një stuhi më të keqe se gjithë tërbimi i detit? Sepse, po t'i gjejë njerëzit të marrë, pasuria i bën edhe më të marrë; po t'i gjejë të shthurur, edhe më të shthurur.

«E ç'dobi ka mendja», do të thuash, «për të varfrin?» Siç pritej, je i paditur; sepse as i verbri nuk e di ç'dobi ka drita. Dëgjo Solomonin, që thotë: «Sa ia kalon drita errësirës, aq ia kalon urtësia marrëzisë».

Po si do ta mësojmë atë që është në errësirë? Sepse dashuria për paranë është errësirë, që nuk lejon asgjë të duket ashtu siç është, po ndryshe. Sepse, ashtu si ai që është në errësirë, edhe po të shohë një enë të artë, një gur të çmuar, rroba të purpurta, i quan për asgjë, sepse nuk ua sheh bukurinë; kështu edhe ai që është në lakmi, nuk e njeh siç duhet bukurinë e atyre gjërave që meritojnë kujdesin tonë. Shpërndaje, pra, të lutem, mjegullën që ngrihet prej këtij pasioni, dhe atëherë do ta shohësh natyrën e gjërave.

Po askund nuk duken këto gjëra kaq qartë sa në varfëri, askund nuk përgënjeshtrohen kaq mirë ato gjëra që duken se janë, po nuk janë, sa në vetëmohim.

4. Po, oh, njerëz të marrë! Ata madje i mallkojnë të varfrit, dhe thonë se edhe shtëpitë edhe jeta turpërohen nga varfëria, duke ngatërruar çdo gjë. Sepse ç'është turp për një shtëpi? Të lutem, thuamë. Nuk ka shtrat prej fildishi, as enë prej argjendi, po të gjitha prej balte e prej druri. Përkundrazi, kjo është lavdia dhe dallimi më i madh për një shtëpi. Sepse të jesh i shkujdesur për gjërat e kësaj bote, shpesh bën që gjithë koha e lirë e njeriut të shkojë për kujdesin e shpirtit.

Prandaj, kur të shohësh kujdes të madh për gjërat e jashtme, atëherë turpërohu për shëmtinë e madhe. Sepse shtëpive të të pasurve, mbi të gjitha, u mungon hijeshia. Sepse, kur të shohësh tryeza të mbuluara me perde, e divane të veshura me argjend, si në teatër, si në shfaqjen e skenës, çfarë mund të barazohet me këtë shëmti? Sepse cila shtëpi i ngjan më shumë skenës dhe gjërave të skenës? E të pasurit apo e të varfrit? A nuk është krejt e qartë se është e të pasurit? Kjo, pra, është plot shëmti. Cila shtëpi i ngjan më shumë asaj të Pavlit apo të Abrahamit? Është krejt e dukshme se është ajo e të varfrit. Kjo, pra, është më e stolisura dhe e denjë për lavdërim. Dhe, që ta mësosh se kjo është, mbi të gjitha, stolisja e një shtëpie, hyr në shtëpinë e Zakheut, dhe mëso, kur Krishti ishte gati të hynte atje, se si e stolisi Zakheu. Sepse ai nuk vrapoi te fqinjët për të lypur perde, ndenjëse e karrige prej fildishi, as nuk nxori nga dollapët perde lakonike; po e stolisi me një stoli të përshtatshme për Krishtin. Cila ishte kjo? «Gjysmën e pasurisë sime», thotë, «do t'ua jap të varfërve; dhe atij që i kam marrë padrejtësisht, do t'ia kthej katërfish». Kështu le t'i stolisim edhe ne shtëpitë tona, që Krishti të hyjë edhe tek ne. Këto janë perdet e bukura, këto janë punuar në qiell, atje janë endur. Ku janë këto, atje është edhe Mbreti i qiellit. Po të stolisësh ndryshe, po fton djallin dhe shoqërinë e tij.

Ai hyri edhe në shtëpinë e Mateut tagrambledhësit. Ç'bëri, pra, edhe ky njeri? Së pari e stolisi veten me gatishmërinë e vet, duke lënë çdo gjë dhe duke ndjekur Krishtin.

Kështu edhe Korneli e stolisi shtëpinë e tij me lutje e me lëmosha; prandaj edhe deri sot ajo shkëlqen mbi vetë pallatin. Sepse gjendja e ulët e një shtëpie nuk qëndron te enët e shpërndara pa rregull, as te shtrati i parregullt, as te muret e mbuluara me blozë, po te ligësia e atyre që banojnë brenda. Dhe Krishti e tregon këtë, sepse në një shtëpi të tillë, po të jetë i virtytshëm banori, nuk turpërohet të hyjë; po në atë tjetrën, edhe në pastë çati të artë, kurrë nuk do të hyjë. Kështu që, ndërsa kjo është më madhështore se pallati, ngaqë pret Zotin e gjithësisë, ajo tjetra, me çatinë e me shtyllat e saj të arta, i ngjan kanaleve e gropave të fëlliqura, sepse mban brenda enët e djallit.

Po këto gjëra i thamë jo për ata që janë të pasur për një qëllim të dobishëm, po për grabitqarët dhe lakmitarët. Sepse te këta nuk ka as zell as kujdes për gjërat e nevojshme, po vetëm për të ushqyer barkun, për dehjen e për shëmti të tjera të ngjashme; kurse te të tjerët, kujdesi është për vetëpërmbajtjen. Prandaj Krishti askund nuk hyri në ndonjë shtëpi madhështore, po në atë të tagrambledhësit e të kryetagrambledhësit, e të peshkatarit, duke lënë pallatet e mbretërve dhe ata që janë veshur me rroba të buta.

Në qoftë se, pra, dëshiron edhe ti ta ftosh atë, stolise shtëpinë tënde me lëmosha, me lutje, me përgjërime, me vigjilje. Këto janë stolitë e Krishtit Mbret, kurse ato të tjerat janë të mamonait, armikut të Krishtit. Le të mos turpërohet, pra, askush për një shtëpi të thjeshtë, po të ketë këtë stoli; asnjë i pasur le të mos mburret që ka një shtëpi të shtrenjtë, po më mirë le ta fshehë fytyrën, dhe le ta kërkojë atë tjetrën, duke braktisur këtë, që edhe këtu ta presë Krishtin, edhe atje të gëzojë banesat e përjetshme, me anë të hirit dhe të njeridashjes së Zotit tonë Jisu Krisht, të cilit i qoftë lavdia dhe pushteti, tani e përherë e në jetë të jetëve. Amin.