Mateu 27:11-12

A e sheh se për ç'gjë e pyesin më parë? Për atë gjë që e nxirrnin gjithnjë përpara mbi të gjitha, në çdo mënyrë. Sepse, duke parë se Pilati nuk ua vinte veshin çështjeve të ligjit, e drejtojnë akuzën te fajet ndaj shtetit. Kështu vepruan edhe me apostujt: i nxirrnin përherë përpara këto gjëra, thoshin se ata endeshin e shpallnin mbret njëfarë Jisui, flisnin për të si për një njeri të thjeshtë, e i ngarkonin me dyshimin se donin të rrëmbenin pushtetin.

Prej kësaj duket qartë se edhe grisja e rrobës edhe habia qenë shtirje. Por gjithçka e sajuan dhe e vunë në punë, që ta çonin në vdekje.

Këtë, pra, e pyeti atëherë Pilati. Ç'tha atëherë Krishti? «Ti e thua.» Ai pohoi se ishte mbret, por mbret qiellor, gjë që e tha edhe më qartë tjetërkund, kur iu përgjigj Pilatit: «Mbretëria ime nuk është e kësaj bote», që as ata as ky të mos kishin shfajësim për ta akuzuar për gjëra të tilla. Dhe jep një arsye që s'mund të kundërshtohet: «Po të isha prej kësaj bote, shërbëtorët e mi do të luftonin, që të mos dorëzohesha.» Pikërisht për këtë qëllim, them, që ta hidhte poshtë këtë dyshim, ai edhe pagoi taksën, edhe të tjerëve u urdhëroi ta paguanin, dhe kur deshën ta bënin mbret, iku.

Po pse, mund të thotë dikush, nuk i nxori atëherë përpara këto gjëra, kur akuzohej se donte të rrëmbente pushtetin? Sepse, ndonëse kishin prova të panumërta nga veprat e tij, nga fuqia, butësia dhe ëmbëlsia e tij, ata mbyllnin sytë me dashje, silleshin padrejtësisht, dhe gjykata ishte e korruptuar. Për këto arsye, pra, ai nuk përgjigjet për asgjë, po hesht; megjithatë përgjigjet shkurt (që të mos dukej mendjemadh nga heshtja e pandërprerë) kur e përbetoi kryeprifti, kur e pyeti qeveritari; por ndaj akuzave të tyre nuk thotë më asgjë, sepse tani nuk kishte gjasa t'i bindte. Ashtu si profeti, që e kishte shpallur këtë që herët, tha: «Në përuljen e tij iu hoq gjyqi.»

Për këto gjëra qeveritari u çudit; dhe vërtet ia vlente ta admiroje kur e shihje të tregonte një durim kaq të madh e të heshtte, ai që kishte gjëra të panumërta për të thënë. Sepse nuk e akuzuan ngaqë dinin ndonjë të keqe tek ai, po vetëm nga zilia dhe smira. Sepse, kur ngritën dëshmi të rreme, përse, pa pasur ç'të thoshin, prapë ngulnin këmbë? Dhe kur panë se Juda vdiq dhe se Pilati lau duart, përse nuk u prekën nga pendimi? Sepse vërtet ai bëri shumë gjëra pikërisht në atë çast, që të vinin në vete, por me asnjërën nuk u përmirësuan.

Ç'thotë atëherë Pilati? «A nuk dëgjon sa gjëra dëshmojnë këta kundër teje?» Ai donte që Jisui të mbrohej e të shfajësohej, prandaj i tha këto; po, mbasi nuk u përgjigj asgjë, sajon prapë diçka tjetër.

Ç'ishte kjo? Ishte zakon të lironin një nga të dënuarit, dhe me këtë mjet u përpoq ta shpëtonte. Sepse, në mos deshët ta lironi si të pafajshëm, faleni të paktën si fajtor për hir të festës.

A e sheh rendin të përmbysur? Sepse lutja për të dënuarin zakonisht i takonte popullit, kurse dhënia e saj të parëve; po tani ndodhi e kundërta, dhe i pari i lutet popullit; dhe as kështu nuk zbuten, po bëhen më të egër e më gjakatarë, të çmendur nga pasioni i smirës. Sepse s'kishin as për ç'ta akuzonin, edhe pse ai heshtte, po qenë të përgënjeshtruar që atëherë nga bollëku i veprave të tij të drejta; dhe, duke heshtur, i mundi ata që thoshin dhjetë mijë gjëra e ishin të çmendur.

«Dhe, kur u ul në fronin e gjyqit, gruaja e tij i dërgoi fjalë: ‹Mos u përziej fare me këtë njeri të drejtë, sepse sot vuajta shumë në ëndërr për shkak të tij.›» Shih ç'ndodh përsëri, diçka që mjaftonte t'i sillte të gjithë në vete. Sepse, bashkë me provën nga sa qenë bërë, edhe ëndrra nuk ishte gjë e vogël. Po përse nuk e sheh vetë atë? Ose ngaqë ajo ishte më e denjë, ose ngaqë ai, po ta kishte parë, nuk do të ishte besuar njësoj, ose as që do ta kishte treguar fare. Prandaj u urdhërua që ta shihte gruaja, që t'u bëhej e qartë të gjithëve. Dhe ajo jo vetëm e sheh, po edhe vuan shumë, që nga dashuria e tij për gruan njeriu të bëhej më ngurrues për vrasjen. Edhe koha ndihmoi jo pak, sepse pikërisht atë natë e pa.

Po nuk ishte e sigurt, mund të thotë dikush, që ai ta linte të shkonte, sepse thoshin se e bënte veten mbret. Atëherë duhej të kishte kërkuar prova e një dënim me faj, dhe të gjitha ato që janë shenja të pagabueshme të një rrëmbimi pushteti: për shembull, a mblodhi ushtri, a grumbulloi para, a farkëtoi armë, a provoi ndonjë gjë tjetër të tillë. Po ai lihet të tërhiqet kuturu, prandaj as Krishti nuk e shfajëson nga faji, kur thotë: «Ai që më dorëzon te ti ka mëkat më të madh.» Kështu, ishte nga dobësia që u dha, e fshikulloi dhe e dorëzoi.

Ai, pra, ishte frikacak e i dobët; kurse kryepriftërinjtë të ligj e kriminelë. Sepse, mbasi ai kishte gjetur një mjet, domethënë ligjin e festës që i kërkonte të lironte një të dënuar, ç'kurdisin ata kundër tij? «Bindën turmën», thuhet, «që të kërkonte Barabën.»

2. Shih sa kujdes tregon ai për ta, që t'i çlirojë nga faji, dhe sa zell vunë ata, që të mos i linin vetes as edhe hijen e një shfajësimi. Sepse cila ishte e drejtë? Të lironin kriminelin e njohur, apo atë për fajin e të cilit kishte dyshim? Sepse, në qoftë se për keqbërësit e njohur ishte me vend të kishte një lirim, aq më tepër për ata për të cilët kishte dyshim. Sepse ky njeri, pa dyshim, nuk u dukej më i keq se vrasësit e njohur. Prandaj nuk thuhet thjesht se kishin një kusar, po një të shquar, domethënë një që ishte famëkeq në ligësi, që kishte kryer vrasje të panumërta. Po, megjithatë, edhe atë ia parapëlqyen Shpëtimtarit të botës, dhe as nuk nderuan kohën, ngaqë ishte e shenjtë, as ligjet e njerëzisë, as ndonjë gjë tjetër të këtij lloji, po smira i kishte verbuar njëherë e mirë. Dhe përveç ligësisë së vet, prishin edhe popullin, që, duke e mashtruar edhe atë, të pësonin dënimin më të skajshëm.

Mbasi, pra, kërkojnë tjetrin, ai thotë: «Ç'të bëj atëherë me Krishtin?», duke dashur kështu t'i turpërojë, tek u jepte pushtetin të zgjidhnin, që të paktën nga turpi ta kërkonin atë, dhe e gjitha të ishte nga bujaria e tyre. Sepse, ndonëse të thoshte se ai s'kishte bërë keq i bënte më kokëfortë, prapë, po të kërkoje që ai të shpëtohej për arsye njerëzie, kjo mbart me vete një bindje e një lutje që s'kundërshtohet dot.

Po edhe atëherë thanë: «Kryqëzoje! Po ai tha: ‹Përse, ç'të keqe ka bërë?› Po ata bërtitën edhe më fort: ‹Le të kryqëzohet!› Po ai, kur pa se s'bënte dobi, lau duart e tha: ‹Jam i pafajshëm.›» Po pse, atëherë, e dorëzove? Pse nuk e shpëtove, ashtu si kryeqindësi shpëtoi Pavlin? Sepse edhe ai njeri e dinte se do t'u pëlqente hebrenjve; dhe për shkak të tij kishte ndodhur një trazirë e një rrëmujë, megjithatë ai qëndroi i patundur kundër të gjithëve. Po jo kështu ky njeri, po ai qe tejet frikacak e i dobët, dhe të gjithë qenë të prishur bashkë. Sepse as ky njeri nuk qëndroi i patundur para turmës, as turma para krerëve hebrenj, dhe në çdo mënyrë shfajësimi i tyre u hoq. Sepse ata «bërtitën edhe më fort», domethënë bërtitën më shumë: «Le të kryqëzohet!» Sepse dëshironin jo vetëm ta vrisnin, po edhe që kjo të ishte nën një akuzë ligësie; dhe, ndonëse gjykatësi i kundërshtonte, ata vazhduan të bërtisnin të njëjtën gjë.

A e sheh sa gjëra bëri Krishti që t'i sillte në vete? Sepse, ashtu si e frenoi shpesh Judën, kështu i frenoi edhe këta njerëz, si përgjatë gjithë Ungjillit të tij, ashtu edhe pikërisht në çastin e dënimit të tij. Sepse, pa dyshim, kur panë të parin dhe gjykatësin duke larë duart e duke thënë: «Jam i pafajshëm nga ky gjak», duhej të ishin prekur nga pendimi si prej asaj që u tha, ashtu edhe prej asaj që u bë, si kur panë se Juda u var, ashtu edhe kur panë vetë Pilatin duke iu lutur të merrnin një tjetër në vend të tij. Sepse, kur akuzuesi dhe tradhtari e dënon veten, kur ai që jep vendimin e heq nga vetja fajin, kur një vegim i tillë shfaqet pikërisht atë natë, e kur, edhe pse e mbanin si të dënuar, Pilati lutet ta lëshojnë, ç'shfajësim do të kenë? Sepse, edhe po të mos donin që ai të ishte i pafajshëm, prapë nuk duhej t'i parapëlqenin një kusar, një që njihej si i tillë dhe fort famëkeq.

Ç'bënë atëherë? Kur panë gjykatësin duke larë duart e duke thënë: «Jam i pafajshëm», bërtitën: «Gjaku i tij qoftë mbi ne dhe mbi fëmijët tanë!» Atëherë më në fund, mbasi dhanë vendimin kundër vetes, ai u dha që të kryhej gjithçka.

Shih edhe këtu marrëzinë e tyre të madhe. Sepse pasioni dhe dëshira e ligë janë të tilla: nuk i lënë njerëzit të shohin asgjë nga ajo që është e drejtë. Le të jetë që mallkoni veten; po pse e tërhiqni mallkimin edhe mbi fëmijët tuaj?

Megjithatë, Njeridashësi, ndonëse ata vepruan me kaq marrëzi, si kundër vetes, ashtu edhe kundër fëmijëve të tyre, jo vetëm që nuk e vulosi vendimin e tyre mbi fëmijët, po nuk e vulosi as mbi ata vetë, po edhe nga njëra palë edhe nga tjetra priti ata që u penduan dhe i çmon të denjë për të mira të panumërta. Sepse vërtet edhe Pavli qe nga ata, edhe mijërat që besuan në Jerusalem; sepse thuhet: «Sheh, o vëlla, sa mijëra hebrenj ka që kanë besuar.» Dhe në qoftë se disa mbetën në mëkatin e tyre, le t'ia veshin vetes dënimin e tyre.

«Atëherë ua lëshoi Barabën, kurse Jisuin, pasi e fshikulloi, e dorëzoi që të kryqëzohej.»

Po pse e fshikulloi? Ose si të dënuar, ose duke dashur t'i jepte gjyqit formën e duhur, ose për t'u pëlqyer atyre. E prapëseprapë duhej t'u kishte bërë ballë. Sepse vërtet edhe përpara kësaj kishte thënë: «Merreni ju dhe gjykojeni sipas ligjit tuaj.» Dhe kishte shumë gjëra që mund ta kishin frenuar atë dhe ata njerëz: shenjat dhe mrekullitë, dhe durimi i madh i atij që pësonte këto, e mbi të gjitha heshtja e tij e patregueshme. Sepse, mbasi edhe me mbrojtjen e vetes edhe me lutjet e tij kishte treguar njerëzinë e tij, përsëri tregon lartësinë e tij dhe madhështinë e natyrës së tij, si me heshtjen, ashtu edhe duke përçmuar sa thuhej; me të gjitha duke i shpënë të mrekulloheshin me të. Po asnjërës prej këtyre gjërave nuk iu përkulën.

3. Sepse, kur fuqitë e arsyes mbyten njëherë si nga dehja a nga ndonjë marrëzi e egër, do të ishte e vështirë që shpirti, tek fundoset, të ngrihej sërish, po të mos jetë fort fisnik.

Sepse është e frikshme, është e frikshme t'u lësh vend këtyre pasioneve të liga; prandaj do të ishte me vend që në çdo mënyrë t'ua pengoje e t'ua sprapsje hyrjen. Sepse, kur e kapin shpirtin dhe marrin pushtet mbi të, ashtu si zjarri që bie mbi një pyll, kështu e ndezin flakën në një zjarr të madh.

Prandaj ju lutem t'i bëni të gjitha, që t'ua mbyllni hyrjen; dhe të mos e ngushëlloni veten me këtë arsyetim zemërgur, tek sillni mbi vete çdo ligësi, kur thoni: ‹Ç'ka nga kjo? Ç'ka nga ajo?› Sepse prej andej lindin të këqija të panumërta. Sepse djalli, meqë është i lig, përdor shumë dredhi, mund dhe vetëposhtërim për shkatërrimin e njerëzve, dhe e nis sulmin kundër tyre me gjëra më të vogla.

Dhe vëri re: deshi ta fuste Saulin në besëtytninë e magjisë. Por, po ta kishte këshilluar këtë që në fillim, tjetri nuk do t'i kishte vënë veshin; sepse si t'i vinte veshin ai që madje po i përzinte ata? Prandaj butësisht e pak nga pak e shpie drejt saj. Sepse, kur nuk i qe bindur Samuelit dhe kishte bërë të kushtohej flijimi i djegur, pa qenë i pranishëm Samueli, dhe qortohej për këtë, thotë: «Shtrëngimi prej armikut qe tepër i madh»; dhe, kur duhej të kishte qarë, ndihej sikur s'kishte bërë asgjë.

Përsëri Perëndia i dha urdhërat për amalekitët, po ai i shkeli edhe këto. Prej andej kaloi te krimet e tij kundër Davidit, dhe kështu, tek rrëshqiste lehtë e pak nga pak, nuk u ndal, derisa arriti te vetë gropa e shkatërrimit e u hodh brenda. Kështu edhe në rastin e Kainit: nuk e nxiti menjëherë të vriste të vëllanë, sepse nuk do ta kishte bindur, po së pari e shtyu të kushtonte gjëra pak a shumë të pavlera, tek i thoshte: «Nuk është mëkat»; së dyti ndezi smirën e zilinë, tek i thoshte se as në këtë s'ka gjë; së treti e bindi të vriste dhe të mohonte vrasjen; dhe nuk e la para se t'i vinte kurorën e së keqes.

Prandaj është e domosdoshme që ne t'i bëjmë ballë fillimit. Sepse, sido që të jetë, edhe sikur mëkatet e para të mbeteshin te vetja, prapë nuk do të ishte e drejtë t'i përçmonim mëkatet e para; po tani ato kalojnë edhe në atë që është më e madhe, kur mendja është e shkujdesur. Prandaj duhet të bëjmë gjithçka që t'ua heqim fillimet.

Sepse mos shiko tani natyrën e mëkatit, se është i vogël, po se bëhet rrënjë e një mëkati të madh, kur lihet pas dore. Sepse, në qoftë se mund të thuhet diçka e çuditshme, mëkatet e mëdha nuk kërkojnë aq zell sa ato që janë të vogla e me pak vlerë. Sepse te të parat vetë natyra e mëkatit na bën t'i urrejmë, kurse mëkatet e vogla pikërisht me këtë na hedhin në shpërfillje dhe nuk na lënë të zgjohemi me gjithë zemër për t'i hequr. Prandaj edhe shpejt bëhen të mëdha, ndërsa ne flemë. Këtë mund ta shohësh që ndodh edhe në trupa.

Kështu edhe në rastin e Judës lindi ajo ligësi e madhe. Sepse, po të mos i qe dukur gjë e vogël të vidhte paratë e të varfërve, nuk do të ishte shpënë deri te kjo tradhti. Po të mos u qe dukur hebrenjve gjë e vogël të robëroheshin nga mendjemadhësia, nuk do të ishin përplasur në shkëmbin që i bëri vrasës të Krishtit. Dhe vërtet mund të shohim se të gjitha të këqijat lindin prej kësaj.

Sepse askush nuk sulet shpejt e menjëherë në vese. Sepse shpirti ka, po, ka një turp të mbjellë brenda nesh, dhe një nderim për gjërat e drejta; dhe nuk do të bëhej menjëherë aq i paturp sa të flakte gjithçka me një veprim të vetëm, po ngadalë e pak nga pak humbet, kur është i shkujdesur. Kështu hyri edhe idhujtaria, kur njerëzit nderoheshin pa masë, si të gjallët, si të vdekurit; kështu u adhuruan edhe idhujt; kështu mbizotëroi edhe kurvëria, dhe të këqijat e tjera.

Dhe shih. Njëri qeshi pa vend; një tjetër e qortoi; një i tretë ia hoqi frikën, tek thoshte se prej kësaj s'del gjë. «Sepse ç'është e qeshura? Ç'mund të dalë prej saj?» Prej saj lindin shakatë e pahijshme; prej tyre të folurit e ndyrë; pastaj veprat e ndyra.

Përsëri, një tjetër, kur qortohej se shpifte për të afërmit, i shante e i përgojonte, e përçmoi këtë, tek thoshte se të folurit keq nuk është gjë. Me këtë lind urrejtje të patregueshme, sharje pa fund; prej sharjeve grushta, e prej grushtave shpeshherë vrasje.

4. Prej këtyre gjërave të vogla, pra, ajo frymë e ligë sjell kështu mëkatet e mëdha; dhe prej të mëdhave dëshpërimin, mbasi shpiku edhe këtë, jo më pak të dëmshëm se i pari. Sepse të mëkatosh nuk të shkatërron aq sa të dëshpërohesh. Sepse ai që ka mëkatuar, po të jetë syçelë, shpejt me pendim ndreq atë që është bërë; kurse ai që ka mësuar të ligështohet e nuk pendohet, pikërisht për këtë e humbet këtë ndreqje, ngaqë nuk i vë ilaçet e pendimit.

Dhe ka edhe një kurth të tretë të rëndë: kur e vesh mëkatin me një petk përshpirtshmërie. Po ku ka arritur djalli të mbizotërojë aq sa të mashtrojë deri në këtë shkallë? Dëgjoni dhe ruhuni nga dredhitë e tij. Krishti, me anë të Pavlit, urdhëroi «që gruaja të mos ndahet nga burri i saj, dhe të mos ia mohojnë njëri-tjetrit, veçse me pëlqim»; po disa, gjoja nga dashuria për vetëpërmbajtjen, mbasi u larguan nga burrat e vet, sikur po bënin diçka të përshpirtshme, i shtynë ata në kurorëshkelje. Mendoni tani ç'e keqe është që ato, tek heqin kaq mund, të qortohen si të kishin bërë padrejtësinë më të madhe, e të pësojnë dënim të skajshëm, e t'i shtyjnë burrat e tyre në gropën e shkatërrimit.

Të tjerë përsëri, tek përmbahen nga disa ushqime për një rregull agjërimi, dalëngadalë kanë arritur deri aty sa t'i urrejnë ato; gjë që, edhe në vetvete, sjell një dënim fort të madh.

Po kjo ndodh, kur dikush mban fort paragjykimet e veta, në kundërshtim me atë që miratohet nga Shkrimet. Edhe ata ndër korinthasit menduan se ishte pjesë e përsosjes të haje nga çdo gjë pa dallim, madje edhe nga gjërat e ndaluara; po megjithatë kjo nuk ishte prej përsosjeje, po prej paudhësisë më të madhe. Prandaj edhe Pavli i qorton me këmbëngulje dhe i shpall të denjë për dënim të skajshëm. Të tjerë përsëri mendojnë se është shenjë përshpirtshmërie të mbash flokë të gjata. E prapë kjo është ndër gjërat e ndaluara dhe mbart me vete shumë turp.

Përsëri, të tjerë ndjekin hidhërimin e tepërt për mëkatet e tyre si gjë të dobishme; e prapë edhe kjo vjen nga dredhitë e djallit, dhe Juda e tregoi këtë, sepse, si pasojë e saj, madje edhe u var. Prandaj Pavli sërish kishte frikë për atë që kishte bërë kurvëri, se mos i ndodhte ndonjë gjë e tillë, dhe i bindi korinthasit ta falnin shpejt, «që një i tillë të mos gëlltitej nga hidhërimi i tepërt.» Pastaj, tek tregonte se një përfundim i tillë vjen nga kurthet e atij të ligut, thotë: «Që të mos na mundë Satanai, sepse dredhitë e tij nuk na janë të panjohura», tek donte të thoshte se ai na sulmon me shumë dinakëri. Sepse, po të luftonte kundër nesh haptas e sheshit, fitorja do të ishte e gatshme dhe e lehtë; ose më mirë, edhe tani, po të jemi syçelë, fitorja do të jetë e gatshme. Sepse vërtet kundër secilës prej atyre udhëve Perëndia na ka armatosur.

Sepse, që të na bindë të mos i përçmojmë as këto gjëra të vogla, dëgjoni ç'paralajmërim na jep, kur thotë: «Ai që i thotë të vëllait ‹I marrë›, do të jetë fajtor për ferrin»; dhe ai që ka shikuar me sy të papastër është kurorëshkelës i plotë. Dhe mbi ata që qeshin shqipton mjerimin; kudo heq fillimin e farat e së keqes; e thotë se do të japim llogari për një fjalë të kotë. Prandaj edhe Jobi vuri ilaç edhe për mendimet e fëmijëve të tij.

Po për të mos u dëshpëruar, thuhet: «A rrëzohet dikush e nuk ngrihet? A kthehet mbrapsht e nuk kthehet përsëri?»; dhe: «Nuk e dua vdekjen e mëkatarit, aq sa dua që të kthehet e të rrojë»; dhe: «Sot, në dëgjofshi zërin e tij»; dhe shumë gjëra të tjera të tilla, si thënie, si shembuj, janë vënë në Shkrim. Dhe që të mos shkatërrohemi nën petkun e frikës së perëndishme, dëgjoni Pavlin që thotë: «Që një i tillë të mos gëlltitet nga hidhërimi i tepërt.»

Duke i ditur, pra, këto gjëra, le ta vëmë urtësinë që nxirret nga Shkrimet si pengesë në të gjitha udhët që çorodisin të pakujdesshmit. As mos thuaj: ‹Po ç'ka, po të vështroj me kureshtje një grua të bukur?› Sepse, po të kryesh kurorëshkeljen në zemër, shpejt do të guxosh atë në mish. Mos thuaj: ‹Po ç'ka, po të kaloj pranë këtij të varfri?› Sepse, po të kalosh pranë këtij, do të kalosh edhe pranë tjetrit; po të lësh atë, atëherë edhe të tretin.

As mos thuaj përsëri: ‹Po ç'ka, po të dëshiroj pasurinë e fqinjit tim?› Sepse pikërisht kjo, kjo shkaktoi shkatërrimin e Ahabit; ndonëse do të kishte paguar një çmim, prapë e mori nga një njeri që s'donte. Sepse njeriu nuk duhet të blejë me forcë, po me bindje. Po, në qoftë se ai, që do të kishte paguar çmimin e drejtë, u dënua kaq rëndë, ngaqë e mori nga një që s'donte, ai që as kaq nuk bën, po merr me dhunë nga ai që s'do, e madje duke jetuar nën hir, për ç'dënim nuk do të jetë i denjë?

Prandaj, që të mos dënohemi, tek e mbajmë veten krejt të pastër nga çdo dhunë e grabitje, dhe tek ruhemi nga burimet e mëkateve bashkë me vetë mëkatet, le t'i kushtojmë me shumë zell vëmendje virtytit; sepse kështu do të gëzojmë edhe të mirat e përjetshme, me anë të hirit e të njeridashjes së Zotit tonë Jisu Krisht, të cilit i qoftë lavdia në jetë të jetëve. Amin.