Mateu 27:27-29

Si me një shenjë të dhënë, djalli po hynte atëherë si ngadhënjimtar te të gjithë. Le të pranojmë se hebrenjtë, të brejtur nga smira dhe zilia, ishin çmendur kundër tij; po ushtarët, nga u erdhi kjo, e nga ç'shkak? A nuk është e qartë se ishte djalli ai që hynte atëherë me tërbim në zemrat e të gjithëve? Sepse ata e bënin kënaqësi fyerjen e tij, njerëz të egër e të pamëshirshëm. Dua të them: atëherë kur duhej të drithëroheshin, kur duhej të qanin, siç bëri madje edhe populli, ata këtë s'e bënë, po përkundrazi ishin plot ligësi e paturpësi; ndoshta duke kërkuar edhe vetë t'u pëlqenin hebrenjve, ose ndoshta duke bërë gjithçka sipas natyrës së tyre të keqe.

Edhe fyerjet ishin të ndryshme e të llojllojshme. Sepse atë Kokë Hyjnore herë e godisnin, herë e fyenin me kurorën e gjembave, herë e rrihnin me kallamin, njerëz të pashenjtë e të mallkuar!

Ç'shfajësim do të kemi më pas, që të nxehemi për fyerjet që na bëhen, pasi Krishti i duroi këto? Sepse ajo që u bë, ishte kufiri i fundit i paturpësisë. Sepse jo një gjymtyrë e vetme, po tërë trupi nga fillimi në fund u bë shënjestër e fyerjes: koka, me kurorën, me kallamin e me goditjet; fytyra, duke u pështyrë; faqet, duke u rrahur me shuplaka; tërë trupi, me kamzhikët, duke u mbështjellë me mantelin dhe me adhurimin e shtirur; dora, me kallamin që i vunë të mbante në vend të skeptrit; goja përsëri, me uthullën që i dhanë. Ç'mund të ishte më e rëndë se këto? Ç'më fyese?

Sepse ato që u bënë, s'shprehen dot me fjalë. Thua se kishin frikë se mos dukeshin sikur mbetnin prapa qoftë edhe pak në krim, ata që profetët i kishin vrarë me duart e veta, po këtë me vendimin e një gjykatësi, prandaj në çdo vepër veprojnë kështu: e bëjnë veprën e duarve të tyre, e dënojnë dhe e gjykojnë si midis tyre, si përpara Pilatit, duke thënë: «Gjaku i tij qoftë mbi ne dhe mbi fëmijët tanë!»; e fyejnë, e keqtrajtojnë vetë, e lidhin, e heqin tutje, bëhen vetë shkaktarë të fyerjeve që kryen ushtarët, e gozhdojnë në kryq, e shajnë, e pështyjnë, e tallin. Sepse Pilati s'dha asgjë në këtë punë, po ata vetë bënë gjithçka: u bënë paditës, gjykatës, xhelatë, gjithçka.

Këto lexohen mes nesh, kur mblidhemi të gjithë bashkë. Sepse, që të mos thonë paganët se ju u tregoni popujve dhe kombeve gjërat e lavdishme e të shkëlqyera, si shenjat e mrekullitë, po i fshihni këto që janë të turpshme, hiri i Frymës bëri që, në kremtimin e plotë, kur janë të pranishëm shumë burra e gra, dhe, si të thuash, të gjithë në mbrëmjen e madhe të Pashkës, atëherë të lexohen të gjitha këto; kur është i pranishëm gjithë bota, atëherë të gjitha këto vepra shpallen me zë të lartë. Dhe pasi lexohen këto e u bëhen të njohura të gjithëve, Krishti besohet se është Perëndi dhe, veç gjithë të tjerave, adhurohet pikërisht për këtë: se denjoi të përulej aq shumë për ne, sa t'i pësonte vërtet këto dhe të na mësonte çdo virtyt.

Këto, pra, le t'i lexojmë vazhdimisht; sepse vërtet i madh është fitimi, e madhe dobia që merret prej tyre. Sepse kur ta shohësh atë, me gjeste e me vepra, të përqeshur e të adhuruar me aq tallje, të rrahur e duke pësuar fyerjet më të rënda, edhe po të jesh guri vetë, do të bëhesh më i butë se çdo dyllë dhe do ta dëbosh nga shpirti çdo mendjemadhësi.

Dëgjoni, pra, edhe ç'vjen më pas. Sepse pasi «e përqeshën, e çuan për ta kryqëzuar», thuhet, dhe kur e zhveshën, i morën rrobat, u ulën dhe e ruanin, duke pritur kur do të vdiste. Dhe i ndajnë rrobat e tij midis tyre, gjë që bëhet me keqbërësit më të pavlerë e më të përçmuar, me ata që s'kanë njeri të tyren dhe janë krejt të braktisur.

I ndanë rrobat, me të cilat u bënë mrekulli kaq të mëdha. Po tani s'bënë asnjë, sepse Krishti e mbante të shtrënguar fuqinë e tij të patregueshme. Edhe kjo ishte një shtesë jo e vogël fyerjeje. Sepse, siç thashë, si me një njeri të ulët e të përçmuar, më të pavlerin e të gjithë njerëzve, kështu guxojnë të bëjnë gjithçka. Kusarëve, sido që të jetë, s'u bënë asgjë të tillë, po Krishtit ia guxojnë të gjitha. Dhe e kryqëzuan në mes tyre, që të kishte pjesë në zërin e tyre të keq.

Dhe i dhanë të pinte vrer, edhe këtë për ta fyer, po ai s'deshi. Po një tjetër thotë se, pasi e shijoi, tha: «U krye». E ç'do të thotë «U krye»? U përmbush profecia për të. «Sepse më dhanë», thuhet, «vrer për ushqim, edhe në etjen time më dhanë uthull të pija». Po as ai ungjillor s'tregon se ai piu, sepse thjesht ta shijosh s'ndryshon nga të mos pish, po ka një e të njëjtin kuptim.

Po as këtu s'ndalet paturpësia e tyre; por, pasi e zhveshën, e kryqëzuan dhe i dhanë uthull, shkuan edhe më tej: duke e parë të mbërthyer në kryq, e shanin, si ata vetë, si kalimtarët; dhe kjo ishte më e rënda nga të gjitha, se i pësoi këto nën akuzën se ishte mashtrues e gënjeshtar, si mburravec që kot thoshte ato që thoshte. Prandaj e kryqëzuan botërisht, që ta bënin shfaqje para syve të të gjithëve; dhe prandaj e bënë me duart e ushtarëve, që, duke u kryer këto edhe nga një gjyq publik, fyerja të ishte më e madhe.

2. E megjithatë, kush s'do të prekej nga turma që e ndiqte e që e vajtonte? Por jo, jo këto egërsira. Prandaj edhe turmës ai i denjon një përgjigje, po këtyre jo. Sepse, pasi bënë ç'deshën, përpiqen edhe t'i cenojnë nderin, sepse kishin frikë nga Ngjallja e tij. Prandaj i thonë botërisht këto, dhe kryqëzuan kusarë bashkë me të, dhe, duke dashur ta nxjerrin mashtrues, thonë: «Ti që e prish tempullin dhe e ndërton për tri ditë, zbrit nga kryqi». Sepse, kur i thanë Pilatit të hiqte akuzën (ky ishte shkrimi: «Mbreti i hebrenjve»), s'ia dolën, po ai nguli këmbë e tha: «Atë që shkrova, e shkrova»; atëherë përpiqen, me talljet e tyre ndaj tij, të tregojnë se s'është mbret.

Prandaj thanë ato, edhe këto. «Në qoftë mbreti i Izraelit, le të zbresë tani nga kryqi. Të tjerë shpëtoi, veten s'mund ta shpëtojë», duke synuar me këtë të nxinin edhe mrekullitë e tij të mëparshme. Dhe përsëri: «Në qoftë Bir i Perëndisë, dhe po ta dojë Perëndia, le ta shpëtojë».

O të mallkuar, o më të mallkuarit! Ç'është kjo? Vallë profetët s'ishin profetë, as të drejtët të drejtë, ngaqë Perëndia s'i shpëtoi nga rreziqet e tyre? Po, sigurisht që ishin, edhe pse i pësonin këto. Ç'mund të barazohej, pra, me marrëzinë tuaj? Sepse, nëse rreziqet që i gjetën s'ua cenuan nderin në sytë tuaj, aq më tepër te ky njeri qe gabim të merrnit shkas, kur ai, si me atë që bënte, si me atë që thoshte, e ndreqte gjithnjë që më parë këtë dyshim tuajin.

E megjithatë, edhe kur u thanë e u bënë këto, s'arritën asgjë, as atëherë në atë çast. Sido që të jetë, ai njeri, i shthurur në një ligësi kaq të madhe, që kishte kaluar gjithë jetën në vrasje e në grabitje shtëpish, pikërisht kur thuheshin këto, atëherë e rrëfeu atë, përmendi një mbretëri, dhe populli e vajtonte. E megjithatë, ato që bëheshin dukej se dëshmonin të kundërtën në sytë e atyre që s'i njihnin planet e fshehta hyjnore, se ai ishte i dobët e pa fuqi; por e vërteta ngadhënjeu edhe me anë të gjërave të kundërta.

Pra, kur t'i dëgjojmë këto, le të armatosemi kundër çdo tërbimi, kundër çdo zemërimi. Po të ndiesh zemrën duke u fryrë, vulose gjoksin duke vënë mbi të kryqin. Sill ndër mend ndonjë nga gjërat që ndodhën atëherë, dhe do ta hedhësh si pluhur çdo tërbim me kujtimin e atyre që u bënë. Mendo fjalët, veprat; mendo se ai është Zot, e ti shërbëtor. Ai vuan për ty, ti për veten tënde; ai për ata që kishin marrë të mira prej tij e që e kishin kryqëzuar, ti për veten tënde; ai për ata që e keqtrajtuan, ti shpeshherë prej atyre që ke dëmtuar ti vetë. Ai përpara syve të gjithë qytetit, madje përpara gjithë popullit të hebrenjve, të huajve e vendasve, para të cilëve i tha ato fjalë plot mëshirë, po ti para pak vetave; dhe, ç'ishte më fyese për të, se edhe nxënësit e tij e braktisën. Sepse ata që më parë i kushtonin vëmendje, e kishin lënë; po armiqtë e kundërshtarët e tij, pasi e patën në mes tyre në kryq, e fyen, e shanë, e përqeshën, e tallën, e përbuzën, hebrenjtë e ushtarët nga poshtë, e nga lart kusarët nga të dyja anët; sepse vërtet edhe kusarët e fyen e qortuan, që të dy. Si thotë, pra, Lluka se njëri «e qortoi»? Të dyja ndodhën: në fillim të dy e qortuan, po pastaj njëri s'e bëri më. Sepse, që të mos mendoje se puna u bë me ndonjë marrëveshje, ose se kusari s'ishte kusar, me paturpësinë e vet ai të tregon se edhe në kryq ishte kusar e armik, dhe menjëherë u ndryshua.

Pra, duke i marrë parasysh të gjitha këto, përmbaje veten. Sepse ç'pëson ti të ngjashme me atë që pësoi Zoti yt? A të fyen botërisht? Po jo si këto. A të përqeshin? Po jo tërë trupin, e s'të fshikullojnë e s'të zhveshin kështu. Edhe po të kenë rrahur, prapë jo si kjo.

3. Dhe shtoji kësaj, të lutem, prej kujt, përse, kur, dhe kush ishte ai; dhe (gjëja më e rëndë) se, ndërsa bëheshin këto, askush s'gjeti të metë, askush s'e qortoi atë që bëhej, po përkundrazi të gjithë më tepër e miratonin, e bashkoheshin në përqeshjen e talljen e tij; dhe e shanin si mburravec, si mashtrues e gënjeshtar, si të paaftë të vërtetonte me vepra ato që thoshte. Po ai heshti ndaj të gjithave, duke përgatitur për ne shtysat më të fuqishme drejt durimit.

Po ne, edhe pse i dëgjojmë këto gjëra, s'durojmë as ndaj shërbëtorëve, por sulemi dhe shqelmojmë më keq se gomarët e egër, kur na prekin fyerjet ndaj vetes, të egër e çnjerëzorë; kurse ato kundër Perëndisë s'i marrim shumë parasysh. Edhe ndaj miqve kemi po atë prirje: po të na mërzitë ndokush, s'e durojmë; po të na fyejë, bëhemi më të egër se bishat, ne që i lexojmë këto çdo ditë. Një nxënës e tradhtoi, të tjerët e braktisën dhe ikën, ata që kishin marrë të mira prej tij e pështynë, shërbëtorët e kryepriftit e goditën me shuplakë, ushtarët e rrahën, kalimtarët e përqeshën e shanë, kusarët e akuzuan; e askujt s'i tha asnjë fjalë, po me heshtje i mundi të gjithë; duke të mësuar me veprat e tij se, sa më butë të durosh, aq më shumë do t'i mundësh ata që të bëjnë keq, dhe do të bëhesh i admiruar para të gjithëve. Sepse kush s'do ta admironte atë që i duron me shpirtgjerësi fyerjet që merr nga ata që e keqtrajtojnë? Sepse, ashtu si, edhe kur dikush vuan me të drejtë, po qe se e duron të keqen me butësi, nga shumica quhet se vuan padrejtësisht; kështu, edhe kur dikush vuan padrejtësisht, po qe se ndizet, do të ngjallë dyshimin se vuan me të drejtë, dhe do të bëhet për të qeshur, si i tërhequr rob nga zemërimi i vet dhe si njeri që humbet fisnikërinë e tij. Sepse një të tillë s'duhet ta quajmë as të lirë, edhe po të jetë zot mbi dhjetë mijë shërbëtorë.

Po të nxiti ndokush tej mase? E ç'me këtë? Sepse pikërisht atëherë duhet të tregohet vetëpërmbajtja, sepse kur s'ka njeri që të bezdisë, edhe bishat i shohim të buta; sepse as ato s'janë përherë të egra, po kur i ndez dikush. Dhe ne, pra, po qemë të qetë vetëm atëherë kur s'ka njeri që të na nxitë, ç'përparësi kemi ndaj tyre? Sepse ato edhe shpeshherë zemërohen me të drejtë e kanë shumë shfajësim, sepse ndizen kur i trazon e i sfilit dikush, dhe, veç kësaj, s'kanë arsye dhe e kanë egërsinë në vetë natyrën e tyre.

Po nga, të lutem, mund të gjesh një shfajësim që të jesh i egër e i tërbuar? Ç'vështirësi ke pësuar? A të kanë grabitur? Pikërisht për këtë arsye duhet ta durosh, që të fitosh më bollshëm. A të hoqën emrin e mirë? E ç'është kjo? Gjendja jote aspak s'keqësohet nga kjo, po të tregosh vetëpërmbajtje. Po në qoftë se s'pëson asnjë dëm, pse zemërohesh me atë që s'të ka bërë asnjë të keqe, po të ka bërë madje mirë? Sepse ata që të nderojnë, i bëjnë më mendjemëdhenj ata që s'rrinë syçelë; kurse ata që fyejnë e përçmojnë, i bëjnë më të qëndrueshëm ata që kujdesen për veten. Sepse të shkujdesurit dëmtohen më shumë kur nderohen sesa kur fyhen. Dhe njëra palë, po qemë të matur, na bëhet burim vetëpërmbajtjeje, kurse tjetra na ndez krenarinë, na mbush me mburrje, me mendjemadhësi, me marrëzi, dhe na e bën shpirtin më të dobët.

Për këtë dëshmojnë etërit, që s'i lëvdojnë fëmijët e tyre aq sa i qortojnë, nga frika se mos, prej lëvdatës, pësojnë ndonjë dëm; dhe mësuesit e tyre përdorin po atë ilaç me ta. Kështu që, po të kemi për t'u ruajtur nga ndokush, duhet të ruhemi më tepër nga ata që na lajkatojnë sesa nga ata që na fyejnë; sepse ky karrem u sjell atyre që s'kanë kujdes më shumë dëm se fyerja, dhe është më e vështirë të përmbash këtë ndjenjë sesa atë. Edhe shpërblimi është shumë më i bollshëm prej andej, edhe admirimi më i madh. Sepse vërtet është më për t'u admiruar të shohësh një njeri të fyer e të patronditur, sesa të rrahur e të goditur e që s'bie.

«E si është e mundur të mos tronditesh?» mund të thotë ndokush. A të ka fyer ndokush? Vër shenjën e kryqit mbi gjoks, sill ndër mend gjithë ato që u bënë atëherë, dhe gjithçka shuhet. Mos mendo vetëm fyerjet, po edhe ndonjë të mirë që të ka bërë ndonjëherë ai që të fyeu, dhe menjëherë do të zbutesh; ose më mirë, mendo mbi të gjitha frikën e Perëndisë, dhe shpejt do të bëhesh i qetë e i butë.

4. Bashkë me këto, merr mësim për këto çështje edhe nga vetë shërbëtorët e tu; dhe kur ta shohësh veten duke fyer, kurse shërbëtorin tënd duke heshtur, mendo se është e mundur të tregosh vetëpërmbajtje, dhe dëno veten që je i dhunshëm; dhe pikërisht në çastin kur hedh fyerje, mëso të mos fyesh; e kështu, as kur të fyejnë, s'do të mërzitesh. Mendo se ai që fyen është jashtë vetes dhe i çmendur, dhe s'do të zemërohesh kur të fyejnë; sepse edhe të pushtuarit nga demoni na godasin, dhe ne, në vend që të nxehemi, më tepër i mëshirojmë. Kështu bëj edhe ti: mëshiro atë që të fyen, sepse e mban të nënshtruar një përbindësh i tmerrshëm, tërbimi, një demon i rëndë, zemërimi. Çliroje, sepse e ka pushtuar një demon i rëndë dhe po shkon me vrap drejt shkatërrimit. Sepse kaq e madhe është kjo sëmundje, sa s'i duhet as kohë për të shkatërruar atë që e ka zënë. Prandaj edhe dikush tha: «Vrulli i tërbimit të tij do të bëhet rrëzimi i tij»; duke treguar me këtë mbi të gjitha tiraninë e saj, se për pak kohë sjell të këqija të mëdha, dhe s'ka nevojë të qëndrojë gjatë me ne; kështu që, po t'i shtohej forcës edhe qëndrueshmëria, do të ishte vërtet e vështirë të luftoje kundër saj.

Do të doja të tregoja se ç'është njeriu që fyen, e ç'është ai që tregon vetëpërmbajtje, dhe të nxjerr lakuriq para jush shpirtin e njërit e të tjetrit. Sepse do ta shihje njërin si det të trazuar nga stuhia, kurse tjetrin si liman pa asnjë trazim. Sepse s'trazohet nga këto erëra të liga, po i qetëson lehtë. Sepse vërtet ata që fyejnë, bëjnë gjithçka që ta thumbojnë. Kur, pra, u shuhet ajo shpresë, edhe ata prej andej qetësohen dhe ikin të ndrequr. Sepse s'ka si të mos e dënojë plotësisht veten njeriu që zemërohet, ashtu siç, nga ana tjetër, s'ka si ta dënojë veten ai që s'zemërohet. Sepse, edhe në qoftë e nevojshme t'ia kthesh, është e mundur ta bësh këtë pa zemërim (dhe do të ishte më lehtë e më me mend sesa me zemërim) dhe pa asnjë ndjenjë të dhimbshme. Sepse, po të duam, të mirat do të vijnë nga vetja jonë, dhe, me hirin e Perëndisë, do të jemi të mjaftueshëm për sigurinë dhe nderin tonë.

Sepse pse e kërkon lavdinë që vjen prej tjetrit? Ndero veten, dhe askush s'do të mundë të të fyejë; po në çnderofsh veten, edhe po të të nderojnë të gjithë, s'do të jesh i nderuar. Sepse, ashtu si, po të mos e vëmë veten në gjendje të keqe, askush tjetër s'na vë në të tillë; kështu, po të mos e fyejmë veten, askush tjetër s'mund të na turpërojë.

Le të jetë dikush i madh e i denjë për admirim, dhe le ta quajnë të gjithë kurorëshkelës, vjedhës, përdhosës varresh, vrasës, kusar, dhe ai as të mos nxehet, as të mos zemërohet, as të mos ndiejë në ndërgjegje asnjë nga këto krime: ç'turp do të pësojë prej andej? Asnjë. «E ç'të themi», mund të thoni, «po të kenë shumë veta një mendim të tillë për të?» As kështu s'turpërohet ai, po ata sjellin turp mbi vetveten, duke e quajtur të tillë atë që s'është i tillë. Sepse, më thoni, po ta quajë dikush diellin të errët, a i nxjerr emër të keq atij trupi qiellor, apo vetes? Sigurisht vetes, duke fituar emrin e të verbrit ose e të çmendurit. Kështu edhe ata që i quajnë të mirë njerëzit e këqij, e ata që bëjnë gabimin e kundërt, turpërojnë vetveten.

Prandaj duhet të tregojmë kujdesin më të madh, që ta mbajmë të pastër ndërgjegjen dhe të mos japim shkas kundër vetes, as lëndë për dyshime të liga; po, në qofshin të tjerët të çmendur edhe kur kjo është prirja jonë, të mos shqetësohemi shumë, as të mos hidhërohemi. Sepse ai që ka fituar emrin e njeriut të keq, kur është njeri i mirë, aspak s'dëmtohet prej kësaj në atë që është vërtet; po ai që ka dyshuar për tjetrin kot e pa shkak, pëson dëmin më të madh; ashtu si, nga ana tjetër, njeriu i keq, po ta pandehin të kundërtën, s'do të fitojë asgjë prej andej, po do të ketë edhe një gjyq më të rëndë, edhe do të çohet drejt një shkujdesjeje më të madhe. Sepse ai që është i tillë dhe dyshohet për këtë, ndoshta përulet dhe i pranon mëkatet e veta; po kur i shpëton zbulimit, bie në një gjendje pandjeshmërie. Sepse, në qoftë se, kur i akuzojnë të gjithë, fajtorët mezi zgjohen për pendim, atëherë kur disa, në vend që t'i akuzojnë, madje i lëvdojnë, kur do të mund t'i hapin sytë ata që jetojnë në ves? A dëgjon se edhe Pavli qorton për këtë, se korinthasit, në vend që ta linin atë që kishte rënë në kurvëri të pranonte mëkatin e vet, duke e duartrokitur e nderuar, përkundrazi e shtynin kështu drejt vesit? Prandaj, ju lutem, le t'i lëmë dyshimet e turmës, fyerjet dhe nderimet e saj, dhe le të kujdesemi vetëm për një gjë: të mos ndiejmë në ndërgjegje asnjë të keqe, as të fyejmë vetveten. Sepse kështu, si këtu, si në jetën e ardhshme, do të gëzojmë lavdi të madhe; të cilën Perëndia na dhëntë ta arrijmë të gjithë, me anë të hirit dhe të dashurisë për njeriun të Zotit tonë Jisu Krisht, të cilit i qoftë lavdia në jetë të jetëve. Amin.