Për martirin e shenjtë Shën Ignatin Hyjmbajtësin

1. Ata që presin miq me bujari e shkëlqim, shtrojnë gosti pa pushim, sa për të treguar pasurinë e vet, aq edhe për t'u treguar dashamirësi të njohurve të tyre. Kështu vepron edhe hiri i Frymës. Duke na dhënë një provë të fuqisë së vet dhe duke treguar shumë dashamirësi ndaj miqve të Perëndisë, na shtron pa pushim, njërën pas tjetrës, tryezat e martirëve. Ja, para pak kohësh na priti me shumë gëzim një vashë krejt e re dhe e pamartuar, e lumja martire Pelagia. Sot ia zuri radhën në kremte ky martir i lumtur dhe fisnik, Ignati. Personat janë të ndryshëm, por tryeza është një. Mundjet janë të larmishme, por kurora është një. Garat janë të shumta, por çmimi mbetet i njëjti. Sepse në garat pagane, meqë gjithçka është punë trupi, me të drejtë pranohen vetëm burrat. Këtu, përkundrazi, meqë gara ka të bëjë tërësisht me shpirtin, fusha u hapet të dyja gjinive; teatri është ngritur për secilën. Nuk hyjnë në ndeshje vetëm burrat, që gratë të mos strehohen pas dobësisë së natyrës së tyre e të mos duket sikur kanë ndonjë shfajësim të arsyeshëm. Por as gratë nuk qenë të vetmet që u sollën trimërisht, që të mos turpërohej fisi i burrave. Përkundrazi, si nga njëra anë, si nga tjetra, shumë veta shpallen fitimtarë dhe kurorëzohen. Kështu, nga vetë bëmat e tyre, mëson se në Krishtin Jisu as burri as gruaja, as gjinia, as dobësia e trupit, as mosha, as asgjë e tillë nuk mund të jetë pengesë për ata që vrapojnë në udhën e besimit. Mjafton që në shpirtrat tanë të jetë vendosur një gatishmëri fisnike, një mendje e zellshme dhe një frikë Perëndie e flaktë, që ndez zjarr. Prandaj, në ato gara zbresin vasha e gra, burra të rinj e pleq, skllevër e të lirë, çdo rang, çdo moshë e çdo gjini, dhe askush nuk pëson asnjë dëm, sepse në këto mundje kanë sjellë një qëllim fisnik. Koha, pra, tashmë na thërret të flasim për veprat e mëdha të këtij shenjti. Por mendja jonë ngatërrohet e hutohet, se nuk di ç'të thotë të parën, ç'të dytën, ç'të tretën. Nga çdo anë na rrethon një mori gjërash që kërkojnë lavdërim. Na ndodh njësoj si atij që hyn në një livadh. Sheh shumë trëndafila, shumë manushaqe, plot zambakë dhe lule të tjera pranvere të llojllojshme, dhe mbetet në mëdyshje se cilën të shohë të parën e cilën të dytën, sepse secila nga ato që sheh e fton ta hedhë vështrimin mbi vete. Kështu edhe ne. Kur vijmë në këtë livadh shpirtëror të veprave të mëdha të Ignatit, nuk shohim lule pranvere, por frytin e larmishëm e të shumëfishtë të Frymës në shpirtin e këtij njeriu. Prandaj hutohemi e mbetemi në mëdyshje, se nuk dimë kujt t'ia kushtojmë vëmendjen të parës. Secila gjë që shohim na largon nga fqinja e saj dhe e josh syrin e shpirtit drejt bukurisë së vet. Ja, shihni: ai e drejtoi Kishën mes nesh me fisnikëri dhe me atë kujdes që do Krishti. Sepse atë që Krishti e shpalli si masën dhe rregullën më të lartë të shërbesës peshkopale, ky njeri e dëshmoi me vepra. Kur dëgjoi Krishtin të thoshte «Bariu i mirë jep jetën e vet për delet», ai me gjithë guximin e dha jetën për delet.

Ai pati bashkëbisedim të vërtetë me apostujt dhe piu nga burimet shpirtërore. Çfarë njeriu mendoni se ishte ai, që qe rritur, që kudo kishte biseduar me ta, që kishte ndarë me ta të vërteta që lejohej dhe që nuk lejohej të thuheshin, dhe që atyre u dukej i denjë për një dinjitet kaq të madh? Erdhi përsëri koha që kërkonte guxim. Dhe një shpirt që i përbuzte të gjitha gjërat e tashme, që ndriste nga dashuria hyjnore dhe i çmonte gjërat e padukshme përpara atyre që duken, e hodhi tej mishin me po aq lehtësi sa hedh dikush një petk. Për çfarë të flasim, pra, të parën? Për mësimin e apostujve, që e dëshmoi kudo? Për shpërfilljen e tij ndaj kësaj jete? Apo për rreptësinë e virtytit, me të cilën e drejtoi Kishën? Cilën të kujtojmë të parën? Martirin, peshkopin apo apostullin? Sepse hiri i Frymës thuri një kurorë të trefishtë dhe ia lidhi kështu mbi kokën e shenjtë, madje një kurorë të shumëfishtë. Sepse, po t'i shqyrtojë dikush me kujdes, do të gjejë se secila kurorë lulëzon me kurora të tjera për ne.

2. Po të doni, le t'i qasemi së pari lavdërimit të peshkopatës së tij. A ju duket kjo një kurorë e vetme? Ejani, pra, ta shpalosim me fjalë, dhe do të shihni se prej saj dalin dy, tri e më shumë. Sepse te ky njeri nuk mahnitem vetëm se u duk i denjë për një detyrë kaq të madhe, por se e mori këtë detyrë prej atyre shenjtorëve, dhe se duart e apostujve të lumtur i prekën kokën e shenjtë. Sepse as kjo nuk është gjë e vogël për t'u thënë në lavdi të tij: as pse fitoi hir më të madh nga lart, as vetëm pse ata bënë të zbriste mbi të një fuqi më e bollshme e Frymës, por sepse dëshmuan se çdo virtyt që mund të ketë njeriu ishte tek ai. Tani po ju them se si qëndron kjo. Njëherë Pavli i shkroi Titit. Dhe kur them Pavli, nuk e kam fjalën vetëm për të, por edhe për Pjetrin, Jakovin e Joanin, e për tërë çetën e apostujve. Sepse, ashtu si në një lirë telat janë të ndryshëm, por harmonia është një, kështu edhe në çetën e apostujve personat janë të ndryshëm, por mësimi është një, ngaqë mjeshtri është një: Fryma e Shenjtë, që lëviz shpirtrat e tyre. Këtë e tregoi Pavli kur tha: «Prandaj, qoftë ata, qoftë unë, kështu predikojmë.» Ky njeri, pra, duke i shkruar Titit dhe duke treguar se çfarë njeriu duhet të jetë peshkopi, thotë: «Sepse peshkopi, si kujdestar i Perëndisë, duhet të jetë i patëmetë: jo kokëfortë, jo gjaknxehtë, jo grindavec, jo dhunues, jo lakmues i fitimit të ndyrë, por mikpritës, dashamirës i së mirës, i matur, i drejtë, i shenjtë, i përkorë, që i përmbahet fjalës së besueshme sipas mësimit, që të jetë i zoti edhe të nxisë me mësimin e shëndoshë, edhe t'ua mbyllë gojën kundërshtarëve.» Dhe Timoteut, kur i shkruan për të njëjtën çështje, i thotë diçka të ngjashme: «Në kërkoftë dikush detyrën e peshkopit, ai dëshiron një punë të mirë. Prandaj peshkopi duhet të jetë i paqortueshëm, burrë i një gruaje të vetme, i përkorë, i matur në mendje, i rregullt, mikpritës, i zoti të mësojë të tjerët, jo grindavec, jo dhunues, por i butë, jo kacafytës, jo lakmues parash.» A e sheh sa rreptësi virtyti kërkon nga peshkopi? Sepse, ashtu si një piktor i shkëlqyer që punon nga natyra ka përzier shumë ngjyra dhe, kur do të japë portretin origjinal të figurës mbretërore, punon me saktësi të plotë, që të gjithë ata që e kopjojnë e që pikturojnë sipas tij, të kenë një portret të vizatuar me saktësi, po kështu edhe Pavli i lumtur, sikur të pikturonte një portret mbretëror dhe të jepte skicën origjinale të tij, përzieu ngjyrat e ndryshme të virtytit dhe pikturoi tërësisht tiparet e shërbesës peshkopale, që secili nga ata që ngjiten në atë dinjitet, duke e vështruar, t'i drejtojë punët e veta me po atë rreptësi.

Prandaj do të thosha me guxim se Ignati mori në shpirtin e vet një gjurmë të saktë të gjithë kësaj. Ai qe i patëmetë dhe i paqortueshëm: as kokëfortë, as gjaknxehtë, as pijanec, as dhunues, por i butë, jo kacafytës, jo lakmues parash, i drejtë, i shenjtë, i përkorë, i lidhur pas fjalës së besueshme sipas mësimit, i matur, i urtë, i rregullt, dhe gjithë të tjerat që kërkoi Pavli. «E ç'provë ka për këtë?», thotë dikush. E dorëzuan pikërisht ata që i thanë këto fjalë. Dhe ata që u porositin të tjerëve me kaq rreptësi t'i vënë në provë ata që do të ngjiten në fronin e kësaj detyre, nuk do ta kishin bërë vetë këtë me shkujdesje. Po të mos e kishin parë tërë këtë virtyt të mbjellë në shpirtin e këtij martiri, nuk do t'ia kishin besuar këtë detyrë. Sepse e dinin mirë sa rrezik i madh i kanoset atyre që bëjnë dorëzime të tilla pa kujdes e rastësisht. Dhe Pavli përsëri, kur ia tregonte pikërisht këtë po atij Timoteut, shkroi e tha: «Mos i vër duart askujt me nxitim, as mos u bëj pjesëtar në mëkatet e të tjerëve.» Ç'thua? Mëkatoi tjetri, e unë të ndaj fajin dhe ndëshkimin e tij? Po, thotë ai, ai që i jep leje së keqes. Dhe, ashtu si kur dikush i vë në dorë një njeriu të tërbuar e të çmendur një shpatë me majë të mprehtë, dhe i marri kryen vrasje me të, fajin e mban ai që i dha shpatën, kështu edhe kushdo që ia jep pushtetin e kësaj detyre një njeriu që rron në ligësi, tërheq mbi kokën e vet tërë zjarrin e mëkateve dhe të pacipërisë së atij njeriu. Sepse ai që jep rrënjën, është shkaku i gjithçkaje që mbin prej saj nga çdo anë. A e sheh se si ndërkohë u shfaq një kurorë e dyfishtë e peshkopatës, dhe si dinjiteti i atyre që e dorëzuan e bëri më të lavdishme detyrën, duke dëshmuar për çdo shfaqje virtyti tek ai?

3. A doni t'ju zbuloj edhe një kurorë tjetër që buron pikërisht nga kjo çështje? Le të shqyrtojmë kohën në të cilën e fitoi këtë dinjitet. Sepse nuk është njësoj të drejtosh Kishën tani si atëherë, ashtu siç nuk është njësoj të udhëtosh nëpër një rrugë të rrahur mirë e të shtruar, ku kanë kaluar shumë udhëtarë, dhe nëpër një rrugë që sapo do të çelet për herë të parë, plot gropa e gurë, plot bisha të egra, e që s'ka pritur ende asnjë udhëtar. Sepse tani, me hirin e Perëndisë, s'ka rrezik për peshkopët, por paqe e thellë nga çdo anë, dhe të gjithë gëzojmë qetësi, sepse fjala e devotshmërisë u përhap deri në skajet e botës dhe sundimtarët tanë e ruajnë me rreptësi besimin. Por atëherë s'kishte asgjë të tillë. Kudo që të hidhje sytë: humnera e leqe, luftëra e përleshje e rreziqe. Sundimtarë e mbretër, popuj, qytete e kombe, njerëz brenda e jashtë, u ngrinin kurthe besimtarëve. Dhe kjo s'ishte e vetmja gjë e rëndë. Kishte edhe një tjetër: shumë prej vetë besimtarëve, meqë sapo i shijonin për herë të parë mësimet e çuditshme, kishin nevojë për shumë durim, ishin ende në një gjendje disi të dobët dhe shpesh tronditeshin. Kjo i hidhëronte mësuesit jo më pak se përleshjet e jashtme, madje shumë më tepër. Sepse përleshjet e jashtme dhe komplotet u sillnin atyre shumë gëzim, për shkak të shpresës te shpërblimet që i prisnin. Prandaj apostujt u kthyen nga Sinedri me gëzim, sepse i kishin rrahur. Dhe Pavli thërret e thotë: «Gëzohem në vuajtjet e mia», dhe kudo mburret me mundimet e veta. Por plagët e atyre të shtëpisë dhe rëniet e vëllezërve nuk i lënë të marrin frymë. Përkundrazi, si një zgjedhë shumë e rëndë, ua shtypin e ua mundojnë pareshtur qafën e shpirtit. Dëgjoni të paktën se si Pavli, që gëzohej kështu në vuajtje, dhembet me hidhërim për këto. «Sepse kush, thotë ai, është i dobët, e unë të mos jem i dobët? Kush skandalizohet, e unë të mos digjem?» Dhe përsëri: «Kam frikë se mos, kur të vij, nuk do t'ju gjej ashtu si do të doja, dhe ju do të më gjeni ashtu si nuk do të donit», dhe pak më poshtë: «Se mos, kur të vij përsëri te ju, Perëndia më përul, dhe unë do të vajtoj për shumë nga ata që kanë mëkatuar më parë dhe nuk janë penduar për ndyrësinë, shthurjen dhe kurvërinë që kanë bërë.» Dhe kudo e sheh se ai është në lot e në vajtim për pjesëtarët e shtëpisë, gjithnjë duke u frikësuar e duke u dridhur për besimtarët. Ashtu si e admirojmë timonierin, jo kur i sjell shëndoshë në breg ata që janë në anije, ndërsa deti është i qetë dhe anijen e shtyjnë erëra të favorshme, por kur humnera është e tërbuar dhe dallgët përleshen, kur vetë udhëtarët brenda janë në trazirë, dhe një stuhi e madhe, brenda e jashtë, i rrethon ata që janë në anije, e ai prapëseprapë arrin ta drejtojë anijen me siguri të plotë, kështu edhe ne duhet të mahnitemi e të admirojmë ata që atëherë e kishin Kishën në duart e tyre, shumë më tepër se ata që sot e drejtojnë atë. Atëherë kishte luftë të madhe jashtë e brenda, atëherë fidani i besimit ishte më i njomë e kërkonte shumë kujdes, atëherë, si një foshnjë e porsalindur, turma në Kishë kishte nevojë për shumë largpamësi dhe për urtinë më të madhe në çdo shpirt që do ta ushqente. Dhe që ta mësoni më qartë sa kurora të mëdha meritonin ata që atëherë e kishin Kishën të besuar, dhe sa punë e sa rrezik kishte për të nisur këtë çështje që në prag e në fillim, e për të qenë i pari që hyn në të, po ju sjell dëshminë e Krishtit, që jep gjykim për këto gjëra dhe pohon mendimin që shpreha unë. Sepse, kur pa shumë veta që vinin tek ai dhe deshi t'u tregonte apostujve se profetët u munduan më shumë se ata, tha: «Të tjerë u munduan, dhe ju hytë në mundin e tyre.» E megjithatë apostujt u munduan shumë më tepër se profetët. Por, meqë profetët e mbollën të parët fjalën e devotshmërisë dhe i fituan për të vërtetën shpirtrat e pamësuar të njerëzve, pjesa më e madhe e punës u vishet atyre. Sepse aspak s'është njësoj të vish e të mësosh pas shumë mësuesish, dhe të jesh vetë i pari që mbjell farën. Sepse ajo që tashmë është praktikuar dhe është bërë e zakonshme për shumë veta, pranohet lehtë. Kurse ajo që dëgjohet tani për herë të parë, e trazon mendjen e dëgjuesve dhe i jep mësuesit shumë punë. Ishte pikërisht kjo që i shqetësoi dëgjuesit në Athinë. Prandaj iu larguan Pavlit dhe e qortuan: «Po na sjell në veshë disa gjëra të çuditshme.» Sepse, në qoftë se mbikëqyrja e Kishës edhe sot u sjell shumë lodhje e punë atyre që e drejtojnë, mendoni sa e dyfishtë, e trefishtë dhe e shumëfishtë ishte puna atëherë, kur kishte pareshtur rreziqe, përleshje, leqe e frikë. S'është e mundur të shprehen me fjalë vështirësitë që hasën atëherë ata shenjtorë; do t'i njohë vetëm ai që i provon vetë.

4. Do të flas tani për një kurorë të katërt, që lind për ne prej kësaj peshkopate. Cila është ajo? Ajo që atij iu besua qyteti ynë amtar. Sepse është vërtet punë e mundimshme të kesh nën kujdes njëqind veta, madje qoftë edhe vetëm pesëdhjetë. Po të kesh në dorë një qytet kaq të madh, me një popullsi që arrin dyqind mijë veta, sa virtyt e sa urti mendon se dëshmon kjo? Sepse, ashtu si në drejtimin e ushtrive gjeneralët më të mençur kanë në dorë njësitë më kryesore e më të mëdha, po ashtu edhe në drejtimin e qyteteve: sundimtarëve më të aftë u besohen qytetet më të mëdha e më të populluara. Sidoqoftë, ky qytet kishte vlerë të madhe para Perëndisë, siç e tregoi Ai vetë me veprat që bëri. Sido që të jetë, Pjetrit, zotëruesit të mbarë botës, të cilit i dorëzoi çelësat e qiellit e i urdhëroi të bënte e të duronte gjithçka, ia caktoi të qëndronte këtu për një kohë të gjatë. Kështu, para syve të Tij, qyteti ynë barazohej me mbarë botën. Por, meqë përmenda Pjetrin, vura re një kurorë të pestë të thurur prej tij: pikërisht atë që ky njeri e trashëgoi detyrën pas tij. Sepse, ashtu si dikush që heq një gur të madh nga themeli nxiton me çdo kusht të vërë një tjetër të barazvlershëm, që të mos e tundë tërë ndërtesën e ta bëjë më të pasigurt, po ashtu, kur Pjetri do të nisej së këtejmi, hiri i Frymës solli një mësues tjetër të barazvlershëm me Pjetrin, që ndërtesa tashmë e përfunduar të mos bëhej më e pasigurt nga parëndësia e pasardhësit. I numëruam, pra, pesë kurora: nga rëndësia e detyrës, nga dinjiteti i atyre që e dorëzuan, nga vështirësia e kohës, nga madhësia e qytetit, nga virtyti i atij që ia dorëzoi peshkopatën. Pasi i thurëm të gjitha këto, do të mund të flisnim edhe për një të gjashtë, të shtatë e më shumë. Por, që të mos e kalojmë tërë kohën duke shqyrtuar peshkopatën e të na shpëtojnë hollësitë për martirin, le të kalojmë tani te ajo përleshje. Njëherë u ndez përsëri një luftë e rëndë kundër Kishës. Dhe, sikur një tirani shumë e egër të kishte mbuluar tërë dheun, të gjithë i rrëmbenin nga mesi i tregut. Jo se ishin ngarkuar me ndonjë krim të tmerrshëm, por sepse, të çliruar nga gabimi, nxitonin drejt devotshmërisë; sepse hiqnin dorë nga shërbimi i demonëve, sepse njihnin Perëndinë e vërtetë dhe adhuronin Birin e tij të Vetëmlindur. Për gjëra për të cilat duhej të ishin kurorëzuar, admiruar e nderuar, pikërisht për këto ndëshkoheshin dhe hasnin mundime të panumërta, të gjithë ata që përqafuan besimin, e shumë më tepër ata që kishin nën kujdes kishat. Sepse djalli, dinak dhe i zoti të thurë kurthe të tilla, priste se, po t'i hiqte barinjtë, do të mund t'i shpërndante lehtë kopetë. Por Ai që i zë të mençurit në dinakërinë e tyre, duke dashur t'i tregonte djallit se nuk janë njerëzit ata që e drejtojnë Kishën e Tij, por Ai vetë është që kudo i ruan ata që besojnë tek Ai, e lejoi që kjo të ndodhte. Kështu djalli do të shihte se, edhe kur ata u hoqën, çështja e devotshmërisë nuk u mund, as fjala e predikimit nuk u shua, por përkundrazi u shtua. Nga vetë këto vepra do të mësonte, ai vetë dhe të gjithë ata që i shërbejnë, se punët tona nuk janë prej njerëzish, por se ajo që mësojmë e ka rrënjën lart, në qiej; se është Perëndia që kudo e udhëheq Kishën, dhe se është e pamundur që ai që lufton kundër Perëndisë të dalë ndonjëherë fitimtar. Por djalli nuk bëri vetëm këtë të keqe, por edhe një tjetër jo më të vogël se kjo. Sepse nuk i la peshkopët të vriteshin vetëm në qytetet ku ata drejtonin, por i çonte në tokë të huaj dhe i vriste. Këtë e bënte, ngaqë donte t'i kapte kur ishin pa miq, dhe shpresonte t'i dobësonte me lodhjen e udhëtimit. Kështu bëri edhe me këtë shenjt. Sepse e thirri larg qytetit tonë, në Romë, duke e bërë rrugën dyfish më të gjatë, me shpresë se do t'ia ligështonte shpirtin si me gjatësinë e udhës, ashtu edhe me numrin e ditëve. Por nuk e dinte se Ignati, duke pasur Jisuin bashkudhëtar e bashkëmërgimtar në një udhë kaq të gjatë, u bë përkundrazi më i fortë, dëshmoi më shumë për fuqinë që kishte me vete dhe i lidhi edhe më ngushtë Kishat. Sepse qytetet që ishin gjatë rrugës vërshonin nga çdo anë, i jepnin zemër atletit dhe e përcillnin në udhë me shumë të mira, duke marrë pjesë në përleshjen e tij me lutjet e ndërmjetësimet e tyre. Dhe merrnin jo pak ngushëllim kur e shihnin martirin të nxitonte drejt vdekjes me kaq gatishmëri, ashtu si i ka hija dikujt që është thirrur në mbretëritë që janë në qiell. Dhe kuptonin nga vetë veprat, nga gatishmëria e nga gëzimi i atij njeriu fisnik, se ajo drejt së cilës nxitonte nuk ishte vdekje, por një lloj udhëtimi i gjatë, një shpërngulje nga kjo botë dhe një ngjitje në qiell. Dhe u nis duke i mësuar këto gjëra në çdo qytet, si me fjalët, ashtu edhe me veprat e tij. Dhe, ashtu siç ndodhi me hebrenjtë: kur e lidhën Pavlin dhe e dërguan në Romë, menduan se po e dërgonin drejt vdekjes, ndërkohë që po u dërgonin një mësues hebrenjve që banonin atje. Kjo, në të vërtetë, ndodhi me Ignatin në një masë edhe më të madhe. Sepse jo vetëm atyre që banojnë në Romë, por të gjitha qyteteve që ndodheshin ndërmjet, u doli si mësues i mrekullueshëm. I bindte të përbuznin jetën e tashme, të mos çmonin fare gjërat që duken, të donin ato që do të vijnë, të vështronin drejt qiellit dhe të mos ua vinin veshin aspak tmerreve të kësaj jete. Sepse për këto e për më tepër se këto, me anë të veprave të veta, ai ecte e i mësonte, si një diell që lind nga lindja dhe nxiton drejt perëndimit. Madje më i ndritshëm se dielli. Sepse dielli e bën udhën lart e sjell dritë materiale, kurse Ignati shkëlqente poshtë, duke u dhënë shpirtrave të njerëzve dritën mendore të mësimit. Dhe ajo dritë, kur shkon drejt anëve të perëndimit, fshihet dhe menjëherë sjell natën. Kurse kjo dritë, kur shkoi drejt anëve të perëndimit, shkëlqeu atje edhe më shndritshëm, duke u dhënë të mira shumë të mëdha të gjithëve përgjatë rrugës. Dhe, kur arriti në qytet, edhe atë e mësoi në urtinë e krishterë. Sepse pikërisht për këtë Perëndia e lejoi që t'i jepte fund jetës atje, që vdekja e këtij njeriu t'u shërbente si mësim të gjithë atyre që banojnë në Romë. Sepse ne, me hirin e Perëndisë, tashmë s'kemi nevojë për asnjë provë, ngaqë jemi rrënjosur në besim. Kurse ata që banonin në Romë, meqë atje kishte shumë pabesi, kishin nevojë për më shumë ndihmë. Prandaj edhe Pjetri, edhe Pavli, edhe ky njeri pas tyre, të gjithë u vranë atje, pjesërisht që ta pastronin me gjakun e vet qytetin që ishte ndotur me gjakun e idhujve, dhe pjesërisht që me veprat e tyre të jepnin një provë të ngjalljes së Krishtit të kryqëzuar. Kështu i bindnin ata që banojnë në Romë se nuk do ta përbuznin me kaq gëzim këtë jetë të tashme, po të mos e kishin bindur veten fort se ishin gati të ngjiteshin te Jisui i kryqëzuar dhe ta shihnin atë në qiej. Sepse, në të vërtetë, prova më e madhe e ngjalljes është kjo: që Krishti i vrarë të shfaqë pas vdekjes një fuqi kaq të madhe, sa t'i bindë njerëzit e gjallë të përbuzin atdheun, shtëpinë, miqtë, të njohurit dhe vetë jetën, për të dëshmuar për të, dhe të zgjedhin, në vend të kënaqësive të tashme, rrahjet, rreziqet dhe vdekjen. Sepse këto nuk janë bëma të ndonjë të vdekuri, as të dikujt që rri në varr, por të një të ngjalluri dhe të gjalli. Sepse si do ta shpjegoje ndryshe? Sa qe ai gjallë, të gjithë apostujt që e shoqëronin u dobësuan nga frika, sa tradhtuan mësuesit e tyre, ikën e u larguan. Kurse kur ai vdiq, jo vetëm Pjetri e Pavli, por edhe Ignati, që as e kishte parë, as ishte gëzuar me shoqërinë e tij, tregoi një zell të tillë, sa ta jepte vetë jetën për të.

5. Që të gjithë ata që banojnë në Romë të mësonin se këto gjëra janë të vërteta, Perëndia lejoi që shenjti të përsosej pikërisht atje. Se ky ishte shkaku, po jua vërtetoj nga vetë mënyra e vdekjes së tij. Sepse jo jashtë mureve, në ndonjë birucë, as në ndonjë gjykatë, as në ndonjë cep, e mori dënimin që e dënoi, por në mes të teatrit, ndërsa tërë qyteti rrinte ulur sipër tij, e pësoi këtë lloj martirizimi, kur lëshuan mbi të bisha të egra, që të ngrinte trofeun e vet kundër djallit para syve të të gjithëve, e të nxiste te tërë shikuesit dëshirën për t'i imituar përleshjet e tij. Dhe jo vetëm vdiq kaq fisnikërisht, por vdiq madje me gëzim. Sepse i shihte bishat me gëzim jo si dikush që do të ndahej nga jeta, por si dikush që thirrej në një jetë më të mirë e më shpirtërore. Nga duket kjo? Nga fjalët që tha kur ishte gati të vdiste. Sepse, kur dëgjoi se e priste kjo mënyrë ndëshkimi, tha: «Le të gëzohem me këto bisha.» Sepse të tillë janë ata që duan. Sepse ata e presin me gëzim çdo gjë që mund të vuajnë për të dashurit e tyre, dhe u duket sikur ua plotësojnë dëshirën atëherë kur ajo që u ndodh është më e rëndë se zakonisht. Kjo, pra, ndodhi edhe me këtë njeri. Sepse jo vetëm me vdekjen e vet, por edhe me gatishmërinë, u përpoq të garonte me apostujt. Kur dëgjoi se ata, pasi i fshikulluan, u tërhoqën me gëzim, deshi edhe vetë t'i imitonte mësuesit e tij, jo vetëm me vdekjen, por edhe me gëzimin. Prandaj tha: «Le të gëzohem me bishat e tua», dhe i quante gojët e këtyre bishave shumë më të buta se gjuhën e tiranit. Dhe me shumë arsye. Sepse ajo gjuhë e ftonte drejt Gehenës, kurse gojët e tyre e përcillnin drejt një mbretërie. Kur, pra, i dha fund jetës atje, ose më mirë, kur u ngjit në qiell, që andej u nis i kurorëzuar. Sepse edhe kjo ndodhi me providencën e Perëndisë: që Ai na e ktheu përsëri dhe ua shpërndau martirin qyteteve. Sepse ai qytet mori gjakun e tij kur pikoi, kurse ju u nderuat me eshtrat e tij të shenjta. Ju gëzuat peshkopatën e tij, ata gëzuan martirizimin e tij. Ata e panë në përleshje, fitimtar e të kurorëzuar, kurse ju e keni pareshtur. Për pak kohë Perëndia jua hoqi, dhe me lavdi më të madhe jua fali përsëri. Dhe, ashtu si ata që marrin hua para e i kthejnë me kamatë, po ashtu edhe Perëndia, pasi e përdori për pak kohë këtë thesar tuajin të çmuar dhe ia tregoi atij qyteti, jua ktheu me shkëlqim më të madh. Ju nisët një peshkop dhe morët një martir. E përcollët me lutje dhe e pritët me kurora. E jo vetëm ju, por të gjitha qytetet që ndodhen përgjatë rrugës. Sepse si mendoni se u sollën ato kur i panë eshtrat e tij të shenjta që i sillnin mbrapsht? Sa gëzim u ngjall! Si u gëzuan! Me sa duartrokitje nga çdo anë e rrethuan të kurorëzuarin! Sepse, ashtu si me një atlet fisnik që i ka mundur të gjithë kundërshtarët dhe del nga arena me lavdi rrezatuese: shikuesit e presin, nuk e lënë të shkelë tokën, e çojnë në shtëpi mbi supe dhe e mbulojnë me lëvdata të panumërta. Po kështu edhe qytetet, me radhë, e morën atëherë këtë shenjt nga Roma dhe, duke e mbajtur mbi supe deri në këtë qytet, e përcollën me lëvdata të kurorëzuarin, duke e kënduar me këngë kampionin, duke e tallur djallin, sepse dredhia e tij iu kthye kundër. Ajo që mendoi të bënte kundër martirit, doli në të mirë të tij. Atëherë, pra, ai u bë i dobishëm dhe u dha zemër të gjitha qyteteve. Dhe nga ajo kohë e deri në ditën e sotme e pasuron këtë qytet. Si një thesar i përhershëm, që përdoret çdo ditë e prapë nuk shteret, i bën më të begatë të gjithë ata që marrin prej tij. Kështu edhe ky Ignat i lumtur i mbush ata që vijnë tek ai me bekime, me guxim, me fisnikëri shpirti e me trimëri të madhe, dhe kështu i kthen në shtëpi.

Prandaj, jo vetëm sot, por çdo ditë le të dalim tek ai, duke këputur prej tij fryte shpirtërore. Sepse është, po, është e mundur që ai që vjen këtu me besim të korrë frytin e shumë të mirave. Sepse jo vetëm trupat, por edhe vetë varret e shenjtorëve janë mbushur me hir shpirtëror. Sepse, në qoftë se kjo ndodhi te Eliseu, kur një kufomë, sapo preku varrin, i këputi vargonjtë e vdekjes dhe u kthye përsëri në jetë, aq më tepër tani, kur hiri është më i bollshëm e kur fuqia e Frymës është më e madhe, është e mundur që ai që prek një varr me besim të fitojë fuqi të madhe. Prandaj Perëndia na i lejoi eshtrat e shenjtorëve, sepse deshi të na udhëheqë me anë të tyre drejt të njëjtit zell dhe të na japë një lloj strehe e një ngushëllim të sigurt për të këqijat që na godasin pareshtur. Prandaj ju lutem të gjithëve: nëse dikush është në dëshpërim, në sëmundje, nën fyerje, në ndonjë rrethanë tjetër të kësaj jete, apo në thellësi të mëkateve, le të vijë këtu me besim. Do t'i lërë tej të gjitha ato dhe do të kthehet me shumë gëzim, me një ndërgjegje më të lehtë që e fitoi vetëm duke e parë. Për më tepër, s'është e nevojshme të vijnë këtu vetëm ata që janë në mundim. Edhe ai që është në gëzim, në lavdi, në pushtet, në siguri të madhe para Perëndisë, le të mos e përbuzë këtë dobi. Sepse, kur të vijë këtu e të sodisë këtë shenjt, do t'i ruajë të patundura këto pasuri fisnike, do ta bindë shpirtin e vet të jetë i matur duke kujtuar bëmat e mëdha të këtij njeriu, dhe nuk do të lejojë që ndërgjegjja e tij të ngrihet nga bëmat drejt ndonjë mendjemadhësie. Dhe s'është gjë e vogël që ata që janë në begati të mos fryhen nga fati i tyre i mirë, por të dinë ta mbajnë begatinë me masë. Kështu ky thesar u vlen të gjithëve, ky vend prehjeje u përshtatet të gjithëve: të rrëzuarve, që të shpëtojnë nga tundimet e tyre; fatlumëve, që suksesi i tyre të mbetet i sigurt; të dobëtve, që të kthehen në shëndet; dhe të shëndoshëve, që të mos bien në dobësi. Duke i pasur parasysh të gjitha këto, le ta parapëlqejmë këtë mënyrë të kalimit të kohës mbi çdo kënaqësi e çdo dëfrim, që, duke u gëzuar e duke përfituar njëherësh, të mund të bëhemi pjesëtarë bashkë me këta shenjtorë, si të banesës, ashtu edhe të shtëpisë së tyre, me lutjet e vetë shenjtorëve, me hirin dhe dashamirësinë e Zotit tonë Jisu Krisht, me të cilin i qoftë lavdi Atit bashkë me Frymën e Shenjtë, tani e përherë e në jetë të jetëve. Amin.